रसरत्नसमुच्चयRasaratnasamuccaya
RRS, 18
Select a line for its word-by-word analysis.
रक्तेन च पृथग्दोषैः समस्तैः पञ्चधा भवेत् । (२।१)
raktena ca pṛthagdoṣaiḥ samastaiḥ pañcadhā bhavet |
भूतदेवाभिचारैश्च तिस्रो वन्ध्याः प्रकीर्तिताः ॥ (२।२)
bhūtadevābhicāraiśca tisro vandhyāḥ prakīrtitāḥ ||
पुमानपि भवेद्वन्ध्यो दोषैरेतैश्च शुक्रतः ॥ (३।०)
pumānapi bhavedvandhyo doṣairetaiśca śukrataḥ ||
गर्भस्रावी स्मृता पूर्वं मृतवत्सा द्वितीयका । (४।१)
garbhasrāvī smṛtā pūrvaṃ mṛtavatsā dvitīyakā |
तृतीया स्त्रीप्रसूतिः स्यात्काकवन्ध्या सकृत्प्रसूः ॥ (४।२)
tṛtīyā strīprasūtiḥ syātkākavandhyā sakṛtprasūḥ ||
जयसुन्दररससुवर्णं रजतं ताम्रं ताप्यसत्त्वं च वैकृतम् । (५।१)
jayasundararasasuvarṇaṃ rajataṃ tāmraṃ tāpyasattvaṃ ca vaikṛtam |
काचकूप्यां ततः क्षिप्त्वा ताम्रपात्रं मुखे न्यसेत् । (७।१)
kācakūpyāṃ tataḥ kṣiptvā tāmrapātraṃ mukhe nyaset |
विशोष्य च पुटं दद्याद्भूमौ निक्षिप्य कूपिकाम् । (८।१)
viśoṣya ca puṭaṃ dadyādbhūmau nikṣipya kūpikām |
स्वांगशीतं विचूर्ण्याथ भावयेल्लक्ष्मणाद्रवैः । (९।१)
svāṃgaśītaṃ vicūrṇyātha bhāvayellakṣmaṇādravaiḥ |
सप्तवारं विशोष्याथ करण्डान्तर्विनिक्षिपेत् ॥ (९।२)
saptavāraṃ viśoṣyātha karaṇḍāntarvinikṣipet ||
सेवितो गुञ्जया तुल्यः सितया च रसोत्तमः ॥ (१०।२)
sevito guñjayā tulyaḥ sitayā ca rasottamaḥ ||
पुत्रिण्यै स्नानशुद्धायै जरत्कौशिकचक्षुषी ॥ (११।२)
putriṇyai snānaśuddhāyai jaratkauśikacakṣuṣī ||
गव्याज्येन च संसाध्य तत्तदानीं हि भोजयेत् । (१२।१)
gavyājyena ca saṃsādhya tattadānīṃ hi bhojayet |
रसेन्द्रः कथितः सोऽयं चम्पकारण्यवासिभिः । (१३।१)
rasendraḥ kathitaḥ so'yaṃ campakāraṇyavāsibhiḥ |
पूर्णामृताख्ययोगीन्द्रैर् नामतो जयसुन्दरः ॥ (१३।२)
pūrṇāmṛtākhyayogīndrair nāmato jayasundaraḥ ||
सेवितेऽस्मिन्रसे स्त्रीणां न भवेत् सूतिकागदः । (१४।१)
sevite'sminrase strīṇāṃ na bhavet sūtikāgadaḥ |
भवेत्पुत्रश्च दीर्घायुः पण्डितो भाग्यमण्डितः ॥ (१४।२)
bhavetputraśca dīrghāyuḥ paṇḍito bhāgyamaṇḍitaḥ ||
रत्नभागोत्तररसवज्रं मरकतं पद्मरागं पुष्पं च नीलकम् । (१५।१)
ratnabhāgottararasavajraṃ marakataṃ padmarāgaṃ puṣpaṃ ca nīlakam |
वैदूर्यं चाथ गोमेदं मौक्तिकं विद्रुमं तथा ॥ (१५।२)
vaidūryaṃ cātha gomedaṃ mauktikaṃ vidrumaṃ tathā ||
पञ्चगुञ्जामितं सर्वं रत्नं भागोत्तरं परम् । (१६।१)
pañcaguñjāmitaṃ sarvaṃ ratnaṃ bhāgottaraṃ param |
तत्तन्त्रोक्तविधानेन भस्मीकुर्यात्प्रयत्नतः ॥ (१६।२)
tattantroktavidhānena bhasmīkuryātprayatnataḥ ||
सर्वस्माद् अष्टगुणितं भस्म वैक्रान्तसम्भवम् । (१७।१)
sarvasmād aṣṭaguṇitaṃ bhasma vaikrāntasambhavam |
तत्तुल्यं ताप्यजं भस्म तद्वद्विमलभस्म च ॥ (१७।२)
tattulyaṃ tāpyajaṃ bhasma tadvadvimalabhasma ca ||
सर्वतस्त्रिगुणां तुल्यां रसगन्धककज्जलीम् । (१८।१)
sarvatastriguṇāṃ tulyāṃ rasagandhakakajjalīm |
सर्वमेकत्र संमर्द्य छागीदुग्धेन तद्द्व्यहम् ॥ (१८।२)
sarvamekatra saṃmardya chāgīdugdhena taddvyaham ||
विधाय पर्पटीं यत्नात्परिचूर्ण्य प्रयत्नतः । (१९।१)
vidhāya parpaṭīṃ yatnātparicūrṇya prayatnataḥ |
वन्ध्याकर्कोटकीपर्णक्वाथेन परिमर्दयेत् ॥ (१९।२)
vandhyākarkoṭakīparṇakvāthena parimardayet ||
एवं रसो विनिष्पन्नो रत्नभागोत्तराभिधः ॥ (२०।२)
evaṃ raso viniṣpanno ratnabhāgottarābhidhaḥ ||
महावन्ध्यादिवन्ध्यानां सर्वासां संततिप्रदः । (२१।१)
mahāvandhyādivandhyānāṃ sarvāsāṃ saṃtatipradaḥ |
देवीशास्त्रे विनिर्दिष्टः पुंसां वन्ध्यत्वरोगनुत् ॥ (२१।२)
devīśāstre vinirdiṣṭaḥ puṃsāṃ vandhyatvaroganut ||
सोऽयं पाचनदीपनो रुचिकरो वृष्यस्तथा गर्भिणीसर्वव्याधिविनाशनो रतिकरः पाण्डुप्रचण्डार्तिनुत् । (२२।१)
so'yaṃ pācanadīpano rucikaro vṛṣyastathā garbhiṇīsarvavyādhivināśano ratikaraḥ pāṇḍupracaṇḍārtinut |
धन्यो बुद्धिकरश्च पुत्रजननः सौभाग्यकृद्योषितां निर्दोषः स्मरमन्दिरामयहरो योगादशेषार्तिनुत् ॥ (२२।२)
dhanyo buddhikaraśca putrajananaḥ saubhāgyakṛdyoṣitāṃ nirdoṣaḥ smaramandirāmayaharo yogādaśeṣārtinut ||
चक्रिबन्धरसगन्धकः पलमात्रश्च पृथगक्षौ शिलालकौ । (२३।१)
cakribandharasagandhakaḥ palamātraśca pṛthagakṣau śilālakau |
त्रिदिनं मर्दयित्वाथ विदध्यात्कज्जलीं शुभाम् ॥ (२३।२)
tridinaṃ mardayitvātha vidadhyātkajjalīṃ śubhām ||
द्विपलस्य च ताम्रस्य तन्मुखे चक्रिकां न्यसेत् ॥ (२४।२)
dvipalasya ca tāmrasya tanmukhe cakrikāṃ nyaset ||
ततः करिपुटार्धेन पाकं सम्यक् प्रकल्पयेत् ॥ (२५।२)
tataḥ karipuṭārdhena pākaṃ samyak prakalpayet ||
स्वतःशीतं समुद्धृत्य चक्रिकां परिचूर्णयेत् । (२६।१)
svataḥśītaṃ samuddhṛtya cakrikāṃ paricūrṇayet |
स्थगयेत्कूपिकामध्ये वस्त्रेण परिगालितम् ॥ (२६।२)
sthagayetkūpikāmadhye vastreṇa parigālitam ||
रसोऽयं चक्रिकाबन्धस् तत्तद्रोगहरौषधैः । (२७।१)
raso'yaṃ cakrikābandhas tattadrogaharauṣadhaiḥ |
ग्रहण्यामग्निमांद्ये च विद्रधौ जठरामये । (२८।१)
grahaṇyāmagnimāṃdye ca vidradhau jaṭharāmaye |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.