मणयःमणयो ऽपि च विज्ञेयाः सूतबन्धस्य कारकाः ॥ (१।०)

वैक्रान्तः सूर्यकान्तश्च हीरकं मौक्तिकं मणिः ॥ (२।०)

चन्द्रकान्तस्तथा चैव राजावर्तश्च सप्तमः । (३।१)

गरुडोद्गारकश्चैव ज्ञातव्या मणयस्त्वमी ॥ (३।२)

पुष्परागं महानीलं पद्मरागं प्रवालकम् । (४।१)

वैडूर्यं च तथा नीलमेते च मणयो मताः । (४।२)

यत्नतः संग्रहीतव्या रसबन्धस्य कारणात् ॥ (४।३)

पञ्चरत्न (?)पद्मरागेन्द्रनीलाख्यौ तथा मरकतोत्तमः । (५।१)

पुष्परागः सवज्राख्यः पञ्च रत्नवराः स्मृताः ॥ (५।२)

जेwएल्स्:: नवग्रहमाणिक्यमुक्ताफलविद्रुमाणि तार्क्ष्यं च पुष्पं भिदुरं च नीलम् । (६।१)

गोमेदकं चाथ विदूरकं च क्रमेण रत्नानि नवग्रहाणाम् ॥ (६।२)

ग्रहानुमैत्र्या कुरुविन्दपुष्पप्रवालमुक्ताफलतार्क्ष्यवज्रम् । (७।१)

नीलाख्यगोमेदविदूरकं च क्रमेण मुद्राधृतमिष्टसिद्ध्यै ॥ (७।२)

रसे रसायने दाने धारणे देवतार्चने । (८।१)

सुरक्ष्याणि सुजातीनि रत्नान्युक्तानि सिद्धये ॥ (८।२)

माणिक्यमाणिक्यं पद्मरागाख्यं द्वितीयं नीलगन्धि च ॥ (९।०)

माणिक्य:: परीक्षाकुशेशयदलच्छायं स्वच्छं स्निग्धं महत्स्फुटम् । (१०।१)

वृत्तायतं समं गात्रं माणिक्यं श्रेष्ठमुच्यते ॥ (१०।२)

माणिक्य:: नीलगन्धिनीलं गङ्गाम्बुसम्भूतं नीलगर्भारुणच्छवि । (११।१)

पूर्वमाणिक्यवच्छ्रेष्ठं माणिक्यं नीलगन्धि तत् ॥ (११।२)

माणिक्य:: परीक्षारन्ध्रकार्कश्यमालिन्यरौक्ष्यावैशद्यसंयुतम् । (१२।१)

चिपिटं लघु वक्रं च माणिक्यं दुष्टमष्टधा ॥ (१२।२)

माणिक्य:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्माणिक्यं दीपनं वृष्यं कफवातक्षयार्तिनुत् । (१३।१)

भूतवेतालपापघ्नं कर्मजव्याधिनाशनम् ॥ (१३।२)

मौक्तिक:: परीक्षाह्लादि श्वेतं लघु स्निग्धं रश्मिवन्निर्मलं महत् । (१४।१)

ख्यातं तोयप्रभं वृत्तं मौक्तिकं नवधा शुभम् ॥ (१४।२)

मौक्तिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मुक्ताफलं लघु हिमं मधुरं च कान्तिदृष्ट्यग्निपुष्टिकरणं विषहारि भेदि । (१५।१)

वीर्यप्रदं जलनिधेर्जनिता च शुक्तिर्दीप्ता च पक्तिरुजमाशु हरेदवश्यम् ॥ (१५।२)

मौक्तिक:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्रूक्षाङ्गं निर्जलं श्यावं ताम्राभं लवणोपमम् । (१६।१)

अर्धशुभ्रं च विकटं ग्रन्थिलं मौक्तिकं त्यजेत् ॥ (१६।२)

मौक्तिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कफपित्तक्षयध्वंसि कासश्वासाग्निमान्द्यनुत् । (१७।१)

पुष्टिदं वृष्यमायुष्यं दाहघ्नं मौक्तिकं मतम् ॥ (१७।२)

प्रवाल:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्पक्वबिम्बफलच्छायं वृत्तायतमवक्रकम् । (१८।१)

स्निग्धमव्रणकं स्थूलं प्रवालं सप्तधा शुभम् ॥ (१८।२)

प्रवाल:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्पाण्डुरं धूसरं सूक्ष्मं सव्रणं कण्डरान्वितम् । (१९।१)

निर्भारं शुल्बवर्णं च प्रवालं नेष्यते ऽष्टधा ॥ (१९।२)

प्रवाल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्क्षयपित्तास्रकासघ्नं दीपनं पाचनं लघु । (२०।१)

विषभूतादिशमनं विद्रुमं नेत्ररोगनुत् ॥ (२०।२)

तार्क्ष्य:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्हरिद्वर्णं गुरु स्निग्धं स्फुरद्रश्मिचयं शुभम् । (२१।१)

मसृणं भासुरं तार्क्ष्यं गात्रं सप्तगुणं मतम् ॥ (२१।२)

तार्क्ष्य:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्कपिलं कर्कशं नीलं पाण्डु कृष्णं च लाघवम् । (२२।१)

चिपिटं विकटं कृष्णं रूक्षं तार्क्ष्यं न शस्यते ॥ (२२।२)

तार्क्ष्य:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्ज्वरच्छर्दिविषश्वाससंनिपाताग्निमान्द्यनुत् । (२३।१)

दुर्नामपाण्डुशोफघ्नं तार्क्ष्यमोजोविवर्धनम् ॥ (२३।२)

पुष्पराग:: परीक्षापुष्परागं गुरु स्वच्छं स्निग्धं स्थूलं समं मृदु । (२४।१)

कर्णिकारप्रसूनाभं मसृणं शुभमष्टधा ॥ (२४।२)

पुष्पराग:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्निष्प्रभं कर्कशं रूक्षं पीतं श्यामं नतोन्नतम् । (२५।१)

कपिशं कपिलं पाण्डु पुष्परागं परित्यजेत् ॥ (२५।२)

पुष्पराग:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पुष्परागं विषच्छर्दिकफवाताग्निमान्द्यनुत् । (२६।१)

दाहकुष्ठास्रशमनं दीपनं पाचनं लघु ॥ (२६।२)

वज्र:: सुब्त्य्पेस्वज्रं च त्रिविधं प्रोक्तं नरो नारी नपुंसकम् । (२७।१)

पूर्वं पूर्वमिह श्रेष्ठं रसवीर्यविपाकतः ॥ (२७।२)

पुंवज्रअष्टास्रं वाष्टफलकं षट्कोणमतिभासुरम् । (२८।१)

अम्बुदेन्द्रधनुर्वारितरं पुंवज्रमुच्यते ॥ (२८।२)

स्त्रीवज्रतदेव चिपिटाकारं स्त्रीवज्रं वर्तुलायतम् । (२९।१)

नपुंसकवर्तुलं कुण्ठकोणाग्रं किंचिद्गुरु नपुंसकम् ॥ (२९।२)

स्त्रीपुंनपुंसकं वज्रं योज्यं स्त्रीपुंनपुंसके । (३०।१)

व्यत्यासान्नैव फलदं पुंवज्रेण विना क्वचित् ॥ (३०।२)

वज्र:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोर्श्वेतादिवर्णभेदेन तदेकैकं चतुर्विधम् । (३१।१)

ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रं स्वस्ववर्णफलप्रदम् ॥ (३१।२)

उत्तमोत्तमवर्णं हि नीचवर्णफलप्रदम् । (३२।१)

न्यायो ऽयं भैरवेणोक्तः पदार्थेष्वखिलेष्वपि ॥ (३२।२)

वज्र:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुःप्रदं झटिति सद्गुणदं च वृष्यं दोषत्रयप्रशमनम् सकलामयघ्नम् । (३३।१)

सूतेन्द्रबन्धवधसद्गुणकृत्प्रदीपनं मृत्युंजयं तदमृतोपममेव वज्रम् ॥ (३३।२)

जेwएल्स्:: ५ दोषस्ग्रासत्रासश्च बिन्दुश्च रेखा च जलगर्भता । (३४।१)

सर्वरत्नेष्वमी पञ्च दोषाः साधारणा मताः । (३४।२)

क्षेत्रतोयभवा दोषा रत्नेषु न लगन्ति ते ॥ (३४।३)

वज्र:: शोधनकुलत्थक्वाथके स्विन्नं कोद्रवक्वथितेन वा । (३५।१)

एकयामावधि स्विन्नं वज्रं शुध्यति निश्चितम् ॥ (३५।२)

वज्र:: मारणवज्रं मत्कुणरक्तेन चतुर्वारं विभावितम् । (३६।१)

सुगन्धिमूषिकामांसैर्वर्तितैर्मर्द्य वेष्टयेत् ॥ (३६।२)

पुटेत्पुटैर्वराहाख्यैस्त्रिंशद्वारं ततः परम् । (३७।१)

ध्मात्वा ध्मात्वा शतं वारान्कुलत्थक्वाथके क्षिपेत् । (३७।२)

अन्यैरुक्तः शतं वारान्कर्तव्यो ऽयं विधिक्रमः ॥ (३७।३)

वज्र:: मारणकुलत्थक्वाथसंयुक्तलकुचद्रवपिष्टया । (३८।१)

शिलया लिप्तमूषायां वज्रं क्षिप्त्वा निरुध्य च ॥ (३८।२)

अष्टवारं पुटेत्सम्यग्विशुष्कैश्च वनोत्पलैः । (३९।१)

शतवारं ततो ध्मात्वा निक्षिप्तं शुद्धपारदे । (३९।२)

निश्चितं म्रियते वज्रं भस्म वारितरं भवेत् ॥ (३९।३)

सत्यवाक् सोमसेनानीर् एतद्वज्रस्य मारणम् । (४०।१)

दृष्टप्रत्ययसंयुक्तमुक्तवान्रसकौतुकी ॥ (४०।२)

वज्र:: मारणविलिप्तं मत्कुणस्यास्रे सप्तवारं विशोषितम् । (४१।१)

कासमर्दरसापूर्णे लोहपात्रे निवेशितम् ॥ (४१।२)

सप्तवारं परिध्मातं वज्रभस्म भवेत्खलु । (४२।१)

ब्रह्मज्योतिर्मुनीन्द्रेण क्रमो ऽयं परिकीर्तितः ॥ (४२।२)

वज्र:: मारणनीलज्योतिर्लताकन्दे घृष्टं घर्मे विशोषितम् । (४३।१)

वज्रं भस्मत्वमायाति कर्मवज्ज्ञानवह्निना ॥ (४३।२)

वज्र:: मारणमदनस्य फलोद्भूतरसेन क्षोणिनागकैः । (४४।१)

कृतकल्केन संलिप्य पुटेद्विंशतिवारकम् । (४४।२)

वज्रचूर्णं भवेद्वर्यं योजयेच्च रसादिषु ॥ (४४।३)

वज्र:: मारणतद्वज्रं चूर्णयित्वाथ किंचिट् टङ्कणसंयुतम् । (४५।१)

खरभूनागसत्त्वेन विंशेनावर्तते ध्रुवम् । (४५।२)

तुल्यस्वर्णेन तद्ध्मातं योजनीयं रसादिषु ॥ (४५।३)

त्रिगुणेन रसेनैव संमर्द्य गुटिकीकृतम् । (४६।१)

मुखे धृतं करोत्याशु चलद्दन्तविबन्धनम् ॥ (४६।२)

त्रिंशद्भागमितं हि वज्रभसितं स्वर्णं कलाभागिकं तारं चाष्टगुणं सितामृतवरं रुद्रांशकं चाभ्रकम् । (४७।१)

पादांशं खलु ताप्यकं वसुगुणं वैक्रान्तकं षड्गुणं भागो ऽप्युक्तरसै रसो ऽयमुदितः षाड्गुण्यसंसिद्धये ॥ (४७।२)

नीलजलनीलेन्द्रनीलं च शक्रनीलं तयोर्वरम् ॥ (४८।०)

जलनील:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्श्वैत्यगर्भितनीलाभं लघु तज्जलनीलकम् । (४९।१)

इन्द्रनील:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्कार्ष्ण्यगर्भितनीलाभं सभारं शक्रनीलकम् ॥ (४९।२)

नील:: परीक्षा:: गोओदेकच्छायं गुरु स्निग्धं स्वच्छं पिण्डितविग्रहम् । (५०।१)

मृदु मध्ये लसज्ज्योतिः सप्तधा नीलमुत्तमम् ॥ (५०।२)

जलनील:: परीक्षाकोमलं विहितं रूक्षं निर्भारं रक्तगन्धि च । (५१।१)

चिपिटाभं ससूक्ष्मं च जलनीलं च सप्तधा ॥ (५१।२)

नील:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्श्वासकासहरं वृष्यं त्रिदोषघ्नं सुदीपनम् । (५२।१)

विषमज्वरदुर्नामपापघ्नं नीलमीरितम् ॥ (५२।२)

गोमेदगोमेदःसमरागत्वाद्गोमेदं रत्नमुच्यते ॥ (५३।०)

गोमेद:: परीक्षासुस्वच्छगोजलच्छायं स्वच्छं स्निग्धं समं गुरु । (५४।१)

निर्दलं मसृणं दीप्तं गोमेदं शुभमष्टधा ॥ (५४।२)

गोमेद:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्विच्छायं लघु रूक्षाङ्गं चिपिटं पटलान्वितम् । (५५।१)

निष्प्रभं पीतकाचाभं गोमेदं न शुभावहम् ॥ (५५।२)

गोमेद:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गोमेदं कफपित्तघ्नं क्षयपाण्डुक्षयंकरम् । (५६।१)

दीपनं पाचनं रुच्यं त्वच्यं बुद्धिप्रबोधनम् ॥ (५६।२)

वैडूर्य:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्वैदूर्यं श्यामशुभ्राभं समं स्वच्छं गुरु स्फुटम् । (५७।१)

भ्रमच्छुभ्रोत्तरीयेण गर्भितं शुभमीरितम् ॥ (५७।२)

वैडूर्य:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्श्यामं तोयसमच्छायं चिपिटं लघु कर्कशम् । (५८।१)

रक्तगर्भोत्तरीयं च वैदूर्यं नैव शस्यते ॥ (५८।२)

वैडूर्य:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वैदूर्यं रक्तपित्तघ्नं प्रज्ञायुर्बलवर्धनम् । (५९।१)

पित्तप्रधानरोगघ्नं दीपनं मलमोचनम् ॥ (५९।२)

रत्न:: शोधनशुध्यत्यम्लेन माणिक्यं जयन्त्या मौक्तिकं तथा । (६०।१)

विद्रुमं क्षारवर्गेण तार्क्ष्यं गोदुग्धकैस्तथा ॥ (६०।२)

पुष्परागं च संधानैः कुलत्थक्वाथसंपुटैः । (६१।१)

तण्डुलीयजलैर् वज्रं नीलं नीलीरसेन च । (६१।२)

रोचनाभिश्च गोमेदं वैदूर्यं त्रिफलाजलैः ॥ (६१।३)

रत्न:: मारणलकुचद्रावसम्पिष्टैः शिलागन्धकतालकैः । (६२।१)

वज्रं विनान्यरत्नानि म्रियन्ते ऽष्टपुटैः खलु ॥ (६२।२)

रत्न:: द्रावणरामठं पञ्चलवणं क्षाराणां त्रितयं तथा । (६३।१)

मांसद्रवो ऽम्लवेतश्च चूलिकालवणं तथा ॥ (६३।२)

स्थूलं कुम्भीफलं पक्वं तथा ज्वालामुखी शुभा । (६४।१)

द्रवन्ती च रुदन्ती च पयस्या चित्रमूलकम् ॥ (६४।२)

दुग्धं स्नुह्यास्तथार्कस्य सर्वं संमर्द्य यत्नतः । (६५।१)

गोलं विधाय तन्मध्ये प्रक्षिपेत्तदनन्तरम् ॥ (६५।२)

गुणवन्नवरत्नानि जातिमन्ति शुभानि च । (६६।१)

भूर्जे तं गोलकं कृत्वा सूत्रेणावेष्ट्य यत्नतः ॥ (६६।२)

पुनर्वस्त्रेण संवेष्ट्य दोलायन्त्रे निधाय च । (६७।१)

सर्वाम्लयुक्तसंधानपरिपूर्णघटोदरे ॥ (६७।२)

अहोरात्रत्रयं यावत् स्वेदयेत् तीव्रवह्निना । (६८।१)

तस्मादाहृत्य संक्षाल्य रत्नजां द्रुतिमाहरेत् । (६८।२)

रत्नतुल्यप्रभा लघ्वी देहलोहकरी शुभा ॥ (६८।३)

पेअर्ल्:: द्रावणमुक्ताचूर्णं तु सप्ताहं वेतसाम्लेन मर्दितम् । (६९।१)

जम्बीरोदरमध्ये तु धान्यराशौ विनिक्षिपेत् । (६९।२)

सप्ताहादुद्धृतं चैव पुटे धृत्वा द्रुतिर्भवेत् ॥ (६९।३)

वज्र:: द्रावणवज्रवल्ल्यन्तरस्थं च कृत्वा वज्रं निरोधयेत् । (७०।१)

अम्लभाण्डगतं स्वेद्यं सप्ताहाद् द्रवताम् व्रजेत् ॥ (७०।२)

वैक्रान्त:: द्रावणश्वेतवर्णं तु वैक्रान्तमम्लवेतसभावितम् । (७१।१)

सप्ताहान्नात्र संदेहः खरघर्मे द्रवत्यसौ ॥ (७१।२)

वैक्रान्त:: द्रावणकेतकीस्वरसं ग्राह्यं सैन्धवं स्वर्णपुष्पिका । (७२।१)

इन्द्रगोपकसंयुक्तं सर्वं भाण्डे विनिक्षिपेत् । (७२।२)

सप्ताहं स्वेदयेत्तस्मिन्वैक्रान्तं द्रवतां व्रजेत् ॥ (७२।३)

रत्न:: द्रावणलोहाष्टके तथा वज्रवापनात् स्वेदनाद् द्रुतिः । (७३।१)

जायते नात्र संदेहो योगस्यास्य प्रभावतः ॥ (७३।२)

कुरुते योगराजो ऽयं रत्नानां द्रावणं परम् ॥ (७४।०)

द्रुतीनां दीर्घकालरक्षणोपायःकुसुम्भतैलमध्ये तु संस्थाप्या द्रुतयः पृथक् । (७५।१)

तिष्ठन्ति चिरकालं तु प्राप्ते कार्ये नियोजयेत् ॥ (७५।२)

रत्न:: गोओद् प्रोपेर्तिएस्सूर्यादिग्रहनिग्रहापहरणं दीर्घायुरारोग्यदं । (७६।१)

सौभाग्योदयभाग्यवश्यविभवोत्साहप्रदं धैर्यकृत् ॥ (७६।२)

दुश्छायाचलधूलिसंगतिभवालक्ष्मीहरं सर्वदा । (७७।१)

रत्नानां परिधारणं निगदितं भूतादिनिर्नाशनम् ॥ (७७।२)