शुद्धं लोहं कनकरजतं भानुलोहाश्मसारं पूतीलोहं द्वितयमुदितं नागवंगाभिधानम् । (१।१)

मिश्रं लोहं त्रितयमुदितं पित्तलं कांस्यवर्तं धातुर् लोहे लुह इति मतः सोऽप्यनेकार्थवाची ॥ (१।२)

गोल्द्:: सुब्त्य्पेस्प्राकृतं सहजं वह्निसम्भूतं खनिसंभवम् । (२।१)

रसेंद्रवेधसंजातं स्वर्णं पञ्चविधं स्मृतम् ॥ (२।२)

गोल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुर्लक्ष्मीप्रभाधीस्मृतिकरमखिलव्याधिविध्वंसि पुण्यं भूतावेशप्रशान्तिस्मरभरसुखदं सौख्यपुष्टिप्रकाशि । (३।१)

गाङ्गेयं चाथ रूप्यं गदहरमजराकारि मेहापहारि क्षीणानां पुष्टिकारि स्फुटमतिकरणं वीर्यवृद्धिप्रकारि ॥ (३।२)

गोल्द्:: प्राकृतब्रह्माण्डं संवृतं येन रजोगुणभुवा खलु । (४।१)

तत्प्राकृतमिति प्रोक्तं देवानामपि दुर्लभम् ॥ (४।२)

गोल्द्:: सहजब्रह्मा येनावृतो जातः सुवर्णेन जरायुणा । (५।१)

तन्मेरुरूपतां यातं सुवर्णं सहजं हि तत् ॥ (५।२)

गोल्द्:: वह्निसंभवविसृष्टमग्निना शैवं तेजः पीतं सुदुःसहम् । (६।१)

अभूत्सर्वं समुद्दिष्टं सुवर्णं वह्निसंभवम् ॥ (६।२)

एतत्स्वर्णत्रयं दिव्यं वर्णैः षोडशभिर्युतम् । (७।१)

धारणादेव तत्कुर्याच्छरीरमजरामरम् ॥ (७।२)

गोल्द्:: खनिजतत्र तत्र गिरीणां हि जातं खनिषु यद्भवेत् । (८।१)

तच्चतुर्दशवर्णाढ्यं भक्षितं सर्वरोगहृत् ॥ (८।२)

गोल्द्:: वेधजरसेंद्रवेधसम्भूतं तद्वेधजमुदाहृतम् । (९।१)

रसायनं महाश्रेष्ठं पवित्रं वेधजं हि तत् ॥ (९।२)

गोल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्स्निग्धं मेध्यं विषगदहरं बृंहणं वृष्यमग्र्यं यक्ष्मोन्मादप्रशमनपरं देहरोगप्रमाथि । (१०।१)

मेधाबुद्धिस्मृतिसुखकरं सर्वदोषामयघ्नं रुच्यं दीपि प्रशमितरुजं स्वादुपाकं सुवर्णम् ॥ (१०।२)

गोल्द्:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सौख्यं वीर्यं बलं हन्ति रोगवर्गं करोति च । (११।१)

अशुद्धममृतं स्वर्णं तस्माच्छुद्धं च मारयेत् ॥ (११।२)

गोल्द्:: चोलोउरिन्ग् (सुवर्णसम्पादन)कर्षप्रमाणं तु सुवर्णपत्रं शरावरुद्धं पटुधातुयुक्तम् । (१२।१)

अङ्गारसंस्थं प्रहरार्धमानं ध्मानेन तत्स्यान्ननु पूर्णवर्णम् ॥ (१२।२)

लोहानां मारणं श्रेष्ठं सर्वेषां रसभस्मना । (१३।१)

मूलीभिर्मध्यमं प्राहुः कनिष्ठं गन्धकादिभिः । (१३।२)

अरिलोहेन लोहस्य मारणं दुर्गुणप्रदम् ॥ (१३।३)

गोल्द्:: मारणकृत्वा कण्टकवेध्यानि स्वर्णपत्राणि लेपयेत् । (१४।१)

लुंगांबुभस्मसूतेन म्रियते दशभिः पुटैः ॥ (१४।२)

गोल्द्:: मारणद्रुते विनिक्षिपेत्स्वर्णे लोहमानं मृतं रसम् । (१५।१)

विचूर्ण्य लुङ्गतोयेन दरदेन समन्वितम् । (१५।२)

जायते कुंकुमच्छायं स्वर्णं द्वादशभिः पुटैः ॥ (१५।३)

गोल्द्:: मारणहेम्नः पादं मृतं सूतं पिष्टमम्लेन केनचित् । (१६।१)

पत्रे लिप्त्वा पुटैः पच्यादष्टभिर्म्रियते ध्रुवम् ॥ (१६।२)

गोल्द्:: द्रावणमंडूकास्थिवसाटंकहयलालेन्द्रगोपकैः । (१७।१)

प्रतिवापेन कनकं सुचिरं तिष्ठति द्रुतम् ॥ (१७।२)

गोल्द्:: द्रावणचूर्णं सुरेन्द्रगोपानां देवदालीफलद्रवैः । (१८।१)

भावितं सदृशं हेम करोति जलवद्द्रुतम् ॥ (१८।२)

गोल्द्:: भस्मन्:: मेदिच्। अप्प्लिचतिओनेतद्भस्म सुवर्णजं कटुघृतोपेतं द्विगुंजोन्मितं लीढं हन्ति नृणां क्षयाग्निसदनं श्वासं च कासारुचिम् । (१९।१)

ओजोधातुविवर्धनं बलकरं पाण्ड्वामयध्वंसनं पथ्यं सर्वविषापहं गरहरं दुष्टग्रहण्यादिनुत् ॥ (१९।२)

गोल्द्:: अमारित:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्बलं च वीर्यं हरते नराणां रोगव्रजं कोपयतीव काये । (२०।१)

असौख्यकारं च सदैव हेमापक्वं सदोषं मरणं करोति ॥ (२०।२)

सिल्वेर्:: सुब्त्य्पेस्सहजं खनिसंजातं कृत्रिमं त्रिविधं मतम् । (२१।१)

रजतं पूर्वपूर्वं हि स्वगुणैरुत्तरोत्तरम् ॥ (२१।२)

सिल्वेर्:: सहजकैलासाद्यद्रिसम्भूतं सहजं रजतं भवेत् । (२२।१)

तत्स्पृष्टं हि सकृद्व्याधिनाशनं देहिनां भवेत् ॥ (२२।२)

सिल्वेर्:: खनिजहिमालयादिकूटेषु यद्रूप्यं जायते हि तत् । (२३।१)

खनिजं कथ्यते तज्ज्ञैः परमं हि रसायनम् ॥ (२३।२)

सिल्वेर्:: पादरूप्यश्रीरामपादुकान्यस्तं वंगं यद्रूप्यतां गतम् । (२४।१)

तत्पादरूप्यमित्युक्तं कृत्रिमं सर्वरोगनुत् ॥ (२४।२)

सिल्वेर्:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्घनं स्वच्छं गुरु स्निग्धं दाहे छेदे सितं मृदु । (२५।१)

शंखाभं मसृणं स्फोटरहितं रजतं शुभम् ॥ (२५।२)

सिल्वेर्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्दाहे रक्तं च पीतं च कृष्णं रूक्षं स्फुटं लघु । (२६।१)

स्थूलाङ्गं कर्कशाङ्गं च रजतं त्याज्यमष्टधा ॥ (२६।२)

सिल्वेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रूप्यं विपाकमधुरं तुवराम्लसारं शीतं सरं परमलेखनकं च रूप्यम् । (२७।१)

स्निग्धं च वातकफजिज्जठराग्निदीपि बल्यं परं स्थिरवयस्करणं च मेध्यम् ॥ (२७।२)

सिल्वेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस् (२)रौप्यं शीतं कषायाम्लं स्निग्धं वातहरं गुरु । (२८।१)

रसायनविधानेन सर्वरोगापहारकम् ॥ (२८।२)

सिल्वेर्:: शोधनतैले तक्रे गवां मूत्रे ह्यारनाले कुलत्थजे । (२९।१)

क्रमान्निषेचयेत्तप्तं द्रावे द्रावे तु सप्तधा । (२९।२)

स्वर्णादिलोहपत्राणां शुद्धिरेषा प्रशस्यते ॥ (२९।३)

सिल्वेर्:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुः शुक्रं बलं हन्ति तापविड्बन्धरोगकृत् । (३०।१)

अशुद्धं न मृतं तारं शुद्धं मार्यमतो बुधैः ॥ (३०।२)

सिल्वेर्:: शोधननागेन टंकणेनैव वापितं शुद्धिमृच्छति । (३१।१)

तारं त्रिवारं निक्षिप्तं तैले ज्योतिष्मतीभवे ॥ (३१।२)

सिल्वेर्:: शोधनखर्परे भस्मचूर्णाभ्यां परितः पालिकां चरेत् । (३२।१)

तत्र रूप्यं विनिक्षिप्य समसीससमन्वितम् ॥ (३२।२)

जातसीसक्षयं यावद्धमेत्तावत्पुनः पुनः । (३३।१)

इत्थं संशोधितं रूप्यं योजनीयं रसादिषु ॥ (३३।२)

सिल्वेर्:: मारणलकुचद्रवसूताभ्यां तारपत्रं प्रलेपयेत् । (३४।१)

ऊर्ध्वाधो गन्धकं दत्त्वा मूषामध्ये निरुध्य च ॥ (३४।२)

स्वेदयेद्वालुकायन्त्रे दिनमेकं दृढाग्निना । (३५।१)

स्वांगशीतां च तां पिष्टिं साम्लतालेन मर्दिताम् । (३५।२)

पुटेद्द्वादशवाराणि भस्मीभवति रूप्यकम् ॥ (३५।३)

सिल्वेर्:: मारणमाक्षीकचूर्णलुंगाम्लमर्दितं पुटितं शनैः । (३६।१)

त्रिंशद्वारेण तत्तारं भस्मसाज्जायतेतराम् ॥ (३६।२)

सिल्वेर्:: निरुत्थीकरणभाव्यं ताप्यं स्नुहीक्षीरैस्तारपत्राणि लेपयेत् । (३७।१)

मारयेत्पुटयोगेन निरुत्थं जायते ध्रुवम् ॥ (३७।२)

सिल्वेर्:: मारण:: निरुत्थतारपत्रं चतुर्भागं भागैकं शुद्धतालकम् । (३८।१)

मर्द्यं जम्बीरजद्रावैस्तारपत्राणि लेपयेत् ॥ (३८।२)

शोधयेद् अन्धयन्त्रे च त्रिंशदुत्पलकैः पचेत् । (३९।१)

चतुर्दशपुटैरेवं निरुत्थं जायते ध्रुवम् ॥ (३९।२)

सिल्वेर्, गोल्द्:: द्रावणसप्तधा नरमूत्रेण भावयेद्देवदालिकाम् । (४०।१)

तच्चूर्णावापमात्रेण द्रुतिः स्यात्स्वर्णतारयोः ॥ (४०।२)

सिल्वेर्:: मेदिच्। अप्प्लिचतिओन्भस्मीभूतं रजतममलं तत्समौ व्योमभानू सर्वैस्तुल्यं त्रिकटु सवरं सारघाज्येन युक्तम् । (४१।१)

लीढं प्रातः क्षपयतितरां यक्ष्मपाण्डूदरार्शः श्वासं कासं नयनजरुजः पित्तरोगानशेषान् ॥ (४१।२)

चोप्पेर्:: सुब्त्य्पेस्म्लेच्छं नेपालकं चेति तयोर्नेपालकं वरम् । (४२।१)

नेपालादन्यखन्युत्थं म्लेच्छमित्यभिधीयते ॥ (४२।२)

चोप्पेर्:: म्लेच्छ:: प्रोपेर्तिएस्सितकृष्णारुणच्छायम् अतिवामि कठोरकम् । (४३।१)

क्षालितं च पुनः कृष्णम् एतन्म्लेच्छकताम्रकम् ॥ (४३।२)

चोप्पेर्:: नेपाल:: परीक्षासुस्निग्धं मृदुलं शोणं घनाघातक्षमं गुरु । (४४।१)

निर्विकारं गुणश्रेष्ठं ताम्रं नेपालमुच्यते ॥ (४४।२)

चोप्पेर्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्पाण्डुरं कृष्णशोणं च लघुस्फुटनसंयुतम् । (४५।१)

रूक्षाङ्गं सदलं ताम्रं नेष्यते रसकर्मणि ॥ (४५।२)

चोप्पेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्ताम्रं तिक्तकषायकं च मधुरं पाकेऽथ वीर्योष्णकं साम्लं पित्तकफापहं जठररुक्कुष्ठामजन्त्वन्तकृत् । (४६।१)

ऊर्ध्वाधः परिशोधनं विषयकृत् स्थौल्यापहं क्षुत्करं दुर्नामक्षयपाण्डुरोगशमनं नेत्र्यं परं लेखनम् ॥ (४६।२)

चोप्पेर्:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धं ताम्रमायुर्घ्नं कान्तिवीर्यबलापहम् । (४७।१)

वान्तिमूर्च्छाभ्रमोत्क्लेदं कुष्ठं शूलं करोति तत् ॥ (४७।२)

उत्क्लेदभेदभ्रमदाहमोहास्ताम्रस्य दोषाः खलु दुर्धरास्ते । (४८।१)

विशोधनात्तद्विगतस्वदोषं सुधासमं स्याद् रसवीर्यपाके ॥ (४८।२)

चोप्पेर्:: शोधनताम्रं क्षाराम्लसंयुक्तं द्रावितं दत्तगैरिकम् । (४९।१)

निक्षिप्तं महिषीतक्रे छगणे सप्तवारकम् । (४९।२)

पञ्चदोषविनिर्मुक्तं भस्मयोग्यं हि जायते ॥ (४९।३)

चोप्पेर्:: शोधनताम्रनिर्मलपत्राणि लिप्त्वा निम्ब्वम्बुसिन्धुना । (५०।१)

ध्मात्वा सौवीरकक्षेपाद्विशुध्यत्यष्टवारतः ॥ (५०।२)

चोप्पेर्:: शोधननिम्ब्वम्बुपटुलिप्तानि तापितान्यष्टवारकम् । (५१।१)

विशुध्यन्त्यर्कपत्राणि निर्गुंड्यारसमज्जनात् ॥ (५१।२)

चोप्पेर्:: शोधनगोमूत्रेण पचेद्यामं ताम्रपत्रं दृढाग्निना । (५२।१)

शुध्यते नात्र संदेहो मारणं चाप्यथोच्यते ॥ (५२।२)

चोप्पेर्:: मारणजम्बीररससम्पिष्टरसगन्धकलेपितम् । (५३।१)

शुल्बपत्रं शरावस्थं त्रिपुटैर्याति पञ्चताम् ॥ (५३।२)

चोप्पेर्:: मारणअथवा मारितं ताम्रमम्लेनैकेन मर्दितम् । (५४।१)

तद्गोलं सूरणस्यान्ता रुद्ध्वा सर्वत्र लेपयेत् ॥ (५४।२)

शुष्कं गजपुटे पच्यात्सर्वदोषहरं भवेत् । (५५।१)

वान्तिं भ्रान्तिं विरेकं च न करोति कदाचन ॥ (५५।२)

चोप्पेर्:: मारणताम्रपत्राणि सूक्ष्माणि गोमूत्रे पञ्चयामकम् । (५६।१)

क्षिप्त्वा रसेन भाण्डे तद्द्विगुणं देहि गन्धकम् ॥ (५६।२)

अम्लपर्णीं प्रपिष्याथ ह्यभितो देहि ताम्रकम् । (५७।१)

सम्यङ् निरुध्य भाण्डे तमग्निं ज्वालय यामकम् । (५७।२)

भस्मीभवति ताम्रं तद्यथेष्टं विनियोजयेत् ॥ (५७।३)

चोप्पेर्:: मेदिच्। अप्प्लिचतिओन्सूताद् द्विगुणितं ताम्रपत्रं कन्यारसैः प्लुतम् । (५८।१)

पिष्ट्वा तुल्येन बलिना भाण्डमध्ये विनिक्षिपेत् ॥ (५८।२)

छन्नं शरावकेणैतत्तदूर्ध्वं लवणं त्यजेत् । (५९।१)

मुखे शरावकं दत्त्वा वह्निं यामचतुष्टयम् ॥ (५९।२)

अवचूर्ण्यैव तच्छुल्बं वल्लमात्रं प्रयोजयेत् । (६०।१)

पिप्पलीमधुना सार्धं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (६०।२)

श्वासं कासं क्षयं पाण्डुमग्निमांद्यमरोचकम् । (६१।१)

गुल्मप्लीहयकृन्मूर्च्छाशूलपक्त्यर्थम् उत्तमम् ॥ (६१।२)

दोषत्रयसमुद्भूतानामयाञ्जयति ध्रुवम् । (६२।१)

रोगानुपानसहितं जयेद्धातुगतं ज्वरम् । (६२।२)

रसे रसायने ताम्रं योजयेद्युक्तमात्रया ॥ (६२।३)

सोमनाथशुल्बतुल्येन सूतेन बलिना तत्समेन च । (६३।१)

तदर्धांशेन तालेन शिलया च तदर्धया ॥ (६३।२)

विधाय कज्जलीं श्लक्ष्णां भिन्नकज्जलसन्निभाम् । (६४।१)

यन्त्राध्यायविनिर्दिष्टगर्भयन्त्रोदरान्तरे ॥ (६४।२)

कज्जलीं ताम्रपत्राणि पर्यायेण विनिक्षिपेत् । (६५।१)

प्रपचेद्यामपर्यन्तं स्वांगशीतं विचूर्णयेत् ॥ (६५।२)

तत्तद्रोगहरानुपानसहितताम्रं द्विवल्लोन्मितं संलीढं परिणामशूलमुदरं शूलं च पाण्डुज्वरम् । (६६।१)

गुल्मप्लीहयकृत्क्षयाग्निसदनं मेहं च मूलामयं दुष्टां च ग्रहणीं हरेद् ध्रुवम् इदं श्रीसोमनाथाभिधम् ॥ (६६।२)

इरोन्:: सुब्त्य्पेस्मुंडं तीक्ष्णं च कांतं च त्रिप्रकारमयः स्मृतम् ॥ (६७।०)

मुण्ड:: सुब्त्य्पेस्मृदु कुण्ठं कडारं च त्रिविधं मुण्डमुच्यते ॥ (६८।०)

मृदु:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्द्रुतद्रावमविस्फोटं चिक्कणं मृदु तच्छुभम् ॥ (६९।०)

कुण्ठ:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्हतं यत्प्रसरेद् दुःखात्तत्कुण्ठं मध्यमं स्मृतम् ॥ (७०।०)

कडार:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्यद्धतं भज्यते भंगे कृष्णं स्यात्तत्कडारकम् ॥ (७१।०)

मुण्ड:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मुण्डं परं मृदुलकं कफवातशूलमूलाममेहगदकामलपाण्डुहारि । (७२।१)

गुल्मामवातजठरार्तिहरं प्रदीपि शोफापहं रुधिरकृत्खलु कोष्ठशोधि ॥ (७२।२)

इरोन्:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धलोहं न हितं निषेवणाद् आयुर्बलं कान्तिविनाशि निश्चितम् । (७३।१)

हृदि प्रपीडां तनुते ह्यपाटवं रुजं करोत्येव विशोध्य मारयेत् ॥ (७३।२)

तीक्ष्णलोह:: सुब्त्य्पेस्खरं सारं च हृन्नालं तारावट्टं च वाजिरम् । (७४।१)

काललोहाभिधानं च षड्विधं तीक्ष्णमुच्यते ॥ (७४।२)

खरलोह:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्परुषं पोगरोन्मुक्तं भंगे पारदवच्छवि । (७५।१)

नमने भङ्गुरं यत्तत्खरलोहमुदाहृतम् ॥ (७५।२)

सारवेगभङ्गुरधारं यत्सारलोहं तदीरितम् । (७६।१)

पोगराभासकं पाण्डुभूमिजं सारमुच्यते ॥ (७६।२)

हृन्नालकृष्णपाण्डुवपुश्चञ्चुबीजतुल्योरुपोगरम् । (७७।१)

छेदने चातिपरुषं हृन्नालमिति कथ्यते ॥ (७७।२)

पोगरअङ्गक्षया च वङ्गं च पोगरस्याभिधात्रयम् । (७८।१)

चिकुरं भङ्गुरं लोहात् पोगरं तत्परं मतम् ॥ (७८।२)

वाजिरपोगरैर्वज्रसंकाशैः सूक्ष्मरेखैश्च सान्द्रकैः । (७९।१)

निचितं श्यामलाङ्गं च वाजीरं तत्प्रकीर्त्यते ॥ (७९।२)

कालायसनीलकृष्णप्रभं सान्द्रं मसृणं गुरु भासुरम् । (८०।१)

लोहाघाते ऽप्यभङ्गात्मधारं कालायसं मतम् ॥ (८०।२)

तीक्ष्णलोह:: खर:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रूक्षं स्यात् खरलोहकं समधुरं पाकेऽथ वीर्ये हिमं तिक्तोष्णं कफपित्तकुष्ठजठरप्लीहामपांड्वर्तिनुत् । (८१।१)

सद्यः शूलयकृद्गदक्षयजरामेहामवातापहं दीप्तं चातिरसायनं बलकरं दुर्नामदाहापहम् ॥ (८१।२)

खरलोहात्परं सर्वमेकैकस्माच्छतोत्तरम् ॥ (८२।०)

कान्त:: सुब्त्य्पेस्भ्रामकं चुम्बकं चैव कर्षकं द्रावकं तथा । (८३।१)

एवं चतुर्विधं कान्तं रोमकान्तं च पञ्चमम् ॥ (८३।२)

कान्त:: सुब्त्य्पेस्:: मुखएकद्वित्रिचतुष्पञ्चसर्वतोमुखम् एव तत् । (८४।१)

कान्त:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्पीतं कृष्णं तथा रक्तं त्रिवर्णं स्यात्पृथक् पृथक् । (८४।२)

क्रमेण देवतास्तत्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥ (८४।३)

स्पर्शवेधि भवेत्पीतं कृष्णं श्रेष्ठं रसायने । (८५।१)

रक्तवर्णं तथा चापि रसबन्धे प्रशस्यते ॥ (८५।२)

भ्रामकं तु कनिष्ठं स्याच्चुम्बकं मध्यमं तथा । (८६।१)

उत्तमं कर्षकं चैव द्रावकं चोत्तमोत्तमम् ॥ (८६।२)

भ्रामकभ्रामयेल्लोहजातं यत्तत्कान्तं भ्रामकं मतम् ॥ (८७।०)

चुम्बयेच्चुम्बकं कान्तं कर्षयेत्कर्षकं तथा ॥ (८८।०)

द्रावकसाक्षाद् यद्द्रावयेल्लोहं तत्कान्तं द्रावकं भवेत् ॥ (८९।०)

रोमकान्ततद्रोमकान्तं स्फुटिताद् यतो रोमोद्गमो भवेत् ॥ (९०।०)

कान्त:: सुब्त्य्पेस्:: मुखकनिष्ठं स्यादेकमुखं मध्यं द्वित्रिमुखं भवेत् । (९१।१)

चतुष्पञ्चमुखं श्रेष्ठमुत्तमं सर्वतोमुखम् ॥ (९१।२)

कान्त:: सुब्त्य्पेस्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्भ्रामकं चुम्बकं चैव व्याधिनाशे प्रशस्यते । (९२।१)

रसे रसायने चैव कर्षकं द्रावकं हितम् ॥ (९२।२)

मदोन्मत्तगजः सूतः कान्तम् अङ्कुशमुच्यते ॥ (९३।०)

कान्त:: चोल्लेच्तिन्ग्क्षेत्रं ज्ञात्वा ग्रहीतव्यं तत्प्रयत्नेन धीमता । (९४।१)

मारुतातपविक्षिप्तं वर्जयेन्नात्र संशयः ॥ (९४।२)

कान्त:: परीक्षा (?)पात्रे यस्य प्रसरति जले तैलबिन्दुर्न लिप्तो गन्धं हिङ्गुस्त्यजति च तथा तिक्ततां निम्बकल्कः । (९५।१)

पाके दुग्धं भवति शिखराकारकं नैति भूमौ कान्तं लौहं तदिदमुदितं लक्षणोक्तं च नान्यत् ॥ (९५।२)

कान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कान्तायो ऽतिरसायनोत्तरतरं स्वस्थे चिरायुःप्रदं स्निग्धं मेहहरं त्रिदोषशमनं शूलाममूलापहम् । (९६।१)

गुल्मप्लीहयकृत्क्षयामयहरं पाण्डूदरव्याधिनुत् तिक्तोष्णं हिमवीर्यकं किमपरं योगेन सर्वार्तिनुत् ॥ (९६।२)

सम्यगौषधकल्पानां लोहकल्पः प्रशस्यते । (९७।१)

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन शुद्धं लोहं च मारयेत् ॥ (९७।२)

नायः पचेत्पञ्चपलाद् अर्वाग् ऊर्ध्वं त्रयोदशात् ॥ (९८।०)

आदौ मन्त्रस्ततः कर्म कर्तव्यं मन्त्र उच्यते ॥ (९९।०)

ॐ अमृतोद्भवाय स्वाहा अनेन मन्त्रेण लोहमारणम् । (१००।१)

लक्षोत्तरगुणं सर्वं लोहं स्यादुत्तरोत्तरम् । (१००।२)

कान्तं कोटिगुणं तत्र तदप्येवं गुणोत्तरम् ॥ (१००।३)

इरोन्:: शोधनशशक्षतजसंलिप्तं त्रिवारं परितापितम् । (१०१।१)

मुण्डादिसकलं लोहं सर्वदोषान् विमुञ्चति ॥ (१०१।२)

इरोन्:: शोधन:: गिरिदोषक्वाथ्यमष्टगुणे तोये त्रिफलाषोडशं पलम् । (१०२।१)

तत्क्वाथे पादशेषे तु लोहस्य पलपञ्चकम् ॥ (१०२।२)

कृत्वा पत्राणि तप्तानि सप्तवारं निषेचयेत् । (१०३।१)

एवं प्रलीयते दोषो गिरिजो लोहसम्भवः ॥ (१०३।२)

इरोन्:: शोधन:: गिरिदोषसामुद्रलवणोपेतं तप्तं निर्वापितं खलु । (१०४।१)

त्रिफलाक्वथिते नूनं गिरिदोषम् अयस्त्यजेत् ॥ (१०४।२)

इरोन्:: शोधन:: गिरिदोषचिञ्चाफलजलक्वाथादयो दोषम् उदस्यति ॥ (१०५।०)

इरोन्:: मारण:: वारितरयद्वा फलत्रयोपेतं गोमूत्रे क्वथितं क्षणम् । (१०६।१)

रेचितं घृतसंयुक्तं क्षिप्त्वायः खर्परे पचेत् ॥ (१०६।२)

चालयेल्लोहदण्डेन यावत्क्षिप्तं तृणं दहेत् । (१०७।१)

पिष्ट्वा पिष्ट्वा पचेदेवं पञ्चवारमतः परम् ॥ (१०७।२)

धात्रीफलरसैर् यद्वा त्रिफलाक्वथितोदकैः । (१०८।१)

पुटेल्लोहं चतुर्वारं भवेद्वारितरं खलु ॥ (१०८।२)

इरोन्:: मारणस्नेहाक्तं लोहरजो मूत्रे स्वरसेऽपि रात्रिधात्रीणाम् । (१०९।१)

पृथगेवं सप्तकृत्वो भर्जितमखिलामये योज्यम् ॥ (१०९।२)

तीक्ष्णलोह:: मारणतीक्ष्णलोहस्य पत्राणि निर्दलानि दृढेऽनले । (११०।१)

ध्मात्वा क्षिपेज्जले सद्यः पाषाणोलूखलोदरे ॥ (११०।२)

कण्डयेद्गाढनिर्घातैः स्थूलया लोहपारया । (१११।१)

तन्मध्यात्स्थूलखण्डानि रुद्ध्वा मल्लद्वयान्तरे ॥ (१११।२)

ध्मात्वा क्षिप्त्वा जले सम्यक् पूर्ववत्कण्डयेत्खलु । (११२।१)

तच्चूर्णं सूतगन्धाभ्यां पुटेद्विंशतिवारकम् ॥ (११२।२)

पुटे पुटे विधातव्यं पेषणं दृढवत्तरम् । (११३।१)

एवं भस्मीकृतं लोहं तत्तद्रोगेषु योजयेत् ॥ (११३।२)

कान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कान्तायः कमनीयकान्तिजननं पाण्ड्वामयोन्मूलनम् । (११४।१)

यक्ष्मव्याधिनिबर्हणं गरहरं दोषत्रयोन्मूलनम् । (११४।२)

नानाकुष्ठनिबर्हणं बलकरं वृष्यं वयःस्तम्भनम् । (११४।३)

सर्वव्याधिहरं रसायनवरं भौमामृतं नापरम् ॥ (११४।४)

इरोन् (गेन्।):: मारणहिङ्गुलस्य पलान्पञ्च नारीस्तन्येन पेषयेत् । (११५।१)

तेन लोहस्य पत्राणि लेपयेत्पलपञ्चकम् ॥ (११५।२)

रुद्ध्वा गजपुटे पच्यात्कषायैस्त्रैफलैः पुनः । (११६।१)

जम्बीरैरारनालैर्वा विंशत्यंशेन हिङ्गुलम् ॥ (११६।२)

पिष्ट्वा रुद्ध्वा पचेल्लोहं तद्द्रवैः पाचयेत्पुनः । (११७।१)

चत्वारिंशत्पुटैरेवं कान्तं तीक्ष्णं च मुण्डकम् । (११७।२)

म्रियते नात्र संदेहो दत्त्वा दत्त्वैव हिङ्गुलम् ॥ (११७।३)

तीक्ष्णलोह:: मारणअथ पूर्वोदितं तीक्ष्णं वसुभल्लकवासयोः । (११८।१)

पुटितं पत्रतोयेन त्रिंशद्वाराणि यत्नतः । (११८।२)

शोणितं जायते भस्म कृतसिन्दूरविभ्रमम् ॥ (११८।३)

तीक्ष्णलोह:: मारणयद्वा तीक्ष्णदलोद्भूतं रजश्च त्रिफलाजलैः । (११९।१)

पिष्ट्वा दत्त्वौदनं किंचिच्चक्रिकां प्रविधाय च ॥ (११९।२)

शोषयित्वातियत्नेन प्रपचेत्पञ्चभिः पुटैः । (१२०।१)

रक्तवर्णं हि तद्भस्म योजनीयं यथायथम् ॥ (१२०।२)

इरोन् (गेन्।):: मारण:: निरुत्थमत्स्याक्षीगन्धबाह्लीकैर्लकुचद्रवपेषितैः । (१२१।१)

विलिप्य सकलं लोहं मत्स्याक्षीकल्कलेपितम् ॥ (१२१।२)

भस्त्राभ्यां सुदृढं ध्मात्वा त्रिशूलीनिर्गमावधि । (१२२।१)

अथोद्धृत्य क्षिपेत्क्वाथे त्रिफलागोजलात्मके ॥ (१२२।२)

तस्मादाहृत्य संताड्य मृतमादाय लोहकम् । (१२३।१)

पुनश्च पूर्ववद् ध्मात्वा मारयेदखिलायसम् ॥ (१२३।२)

खण्डयित्वा ततो गन्धगुडत्रिफलया सह । (१२४।१)

पुटेत्त्रिंशतिवाराणि निरुत्थं भस्म जायते ॥ (१२४।२)

इरोन् (गेन्।):: मारणसमगन्धम् अयश्चूर्णं कुमारीवारिभावितम् । (१२५।१)

पुटीकृतं कियत्कालमवश्यं म्रियते ह्ययः ॥ (१२५।२)

इरोन् (गेन्।):: मारणजम्बीररससंयुक्ते दरदे तप्तमायसम् । (१२६।१)

बहुवारं विनिक्षिप्तं म्रियते नात्र संशयः ॥ (१२६।२)

इरोन् (गेन्।):: मारणगोमूत्रैस्त्रिफला क्वाथ्या तत्कषायेण भावयेत् । (१२७।१)

त्रिःसप्ताहं प्रयत्नेन दिनैकं मर्दयेत्पुनः ॥ (१२७।२)

रुद्ध्वा गजपुटे पच्याद्दिनं क्वाथेन मर्दयेत् । (१२८।१)

दिवा मर्द्यं पुटेद्रात्रावेकविंशद्दिनावधि । (१२८।२)

एकविंशत्पुटैरेवं म्रियते त्रिविधं ह्ययः ॥ (१२८।३)

कान्तलोह:: शोधनयत्पात्राध्युषिते तोये तैलबिन्दुर्न सर्पति । (१२९।१)

तारेणावर्तते यत्तत्कान्तलोहं तनूकृतम् ॥ (१२९।२)

अयसामुत्तमं सिञ्चेत्तप्तं तप्तं वरारसे । (१३०।१)

एवं शुद्धानि लोहानि पिष्टान्यम्लेन केनचित् ॥ (१३०।२)

मृतसूतस्य पादेन प्रलिप्तानि पुटानले । (१३१।१)

पचेत्तुल्येन वा ताप्यगन्धाश्महरतेजसा ॥ (१३१।२)

तप्तं क्षाराम्लसंलिप्तं शशरक्ते निधापितम् । (१३२।१)

कान्तलोहं भवेद्भस्म सर्वदोषविवर्जितम् ॥ (१३२।२)

इरोन्:: मारण:: वारितरशुद्धं सूतं द्विधा गन्धं खल्लेन कृतकज्जलम् । (१३३।१)

द्वयोः समं लोहचूर्णं मर्दयेत्कन्यकाद्रवैः ॥ (१३३।२)

यामद्वयात्समुद्धृत्य यद्गोलं ताम्रपात्रके । (१३४।१)

आच्छाद्यैरंडपत्रैश्च यामार्धेऽत्युष्णतां व्रजेत् ॥ (१३४।२)

धान्यराशौ न्यसेत्पश्चात्त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् । (१३५।१)

संपेष्य गालयेद्वस्त्रे सत्यं वारितरं भवेत् । (१३५।२)

कान्तं तीक्ष्णं च मुंडं च निरुत्थं जायते मृतम् ॥ (१३५।३)

मेतल्स्:: मारणस्वर्णादीन्मारयेदेवं चूर्णं कृत्वा च लोहवत् । (१३६।१)

सिद्धयोगो ह्ययं ख्यातः सिद्धानां सुमुखागतः ॥ (१३६।२)

अनुभूतं मया सत्यं सर्वरोगजरापहम् । (१३७।१)

त्रिफलामधुसंयुक्तं सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (१३७।२)

एतस्माद् अपुनर्भवं हि भसितं लोहस्य दिव्यामृतं सम्यक् सिद्धरसायनं त्रिकटुकीवेल्लाज्यमध्वन्वितम् । (१३८।१)

हन्यान्निष्कमितं जरामरणजव्याधींश्च सत्पुत्रदं दिष्टे श्रीगिरिशेन कालयवनोद्भूत्यै पुरा तत्पितुः ॥ (१३८।२)

इरोन्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्लोहं जन्तुविकारपाण्डुपवनक्षीणत्वपित्तामयस्थौल्यार्शोग्रहणीज्वरार्तिकफजिच्छोफप्रमेहप्रणुत् । (१३९।१)

गुल्मप्लीहविषापहं बलकरं कुष्ठाग्निमान्द्यप्रणुत् सौख्यालम्बिरसायनं मृतिहरं किट्टं च कान्तादिवत् ॥ (१३९।२)

मृतानि लोहानि रसीभवन्ति निघ्नन्ति युक्तानि महामयांश्च । (१४०।१)

अभ्यासयोगाद् दृढदेहसिद्धिं कुर्वन्ति रुग्जन्मजराविनाशम् ॥ (१४०।२)

कान्त:: ओप्तिमल्:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्पक्वजम्बूफलच्छायं कान्तलोहं तदुत्तमम् ॥ (१४१।०)

तीक्ष्ण:: द्रावणत्रिःसप्तकृत्वो गोमूत्रे जालिनीभस्मभावितम् । (१४२।१)

शोषयेत्तस्य वापेन तीक्ष्णं मूषागतं द्रवेत् ॥ (१४२।२)

तीक्ष्ण:: द्रावणसुरदालिभस्म गलितं त्रिःसप्तकृत्वोऽथ गोजले शुष्कम् । (१४३।१)

वापेन सलिलसदृशं करोति मूषागतं तीक्ष्णम् ॥ (१४३।२)

कान्त:: द्रावणसुरदालिभवं भस्म नरमूत्रेण गालितम् । (१४४।१)

त्रिःसप्तवारं तत्क्षारवापात् कान्तद्रुतिर् भवेत् ॥ (१४४।२)

इरोन् (गेन्।):: द्रावणगंधकं कांतपाषाणं चूर्णयित्वा समं समम् । (१४५।१)

द्रुते लोहे प्रतीवापो देयो लोहाष्टकं द्रवेत् ॥ (१४५।२)

इरोन् (गेन्।):: द्रावणदेवदाल्या द्रवैर्भाव्यं गंधकं दिनसप्तकम् । (१४६।१)

तेन प्रवापमात्रेण लौहं तिष्ठति सूतवत् ॥ (१४६।२)

इरोन्:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धलोहं न हितं निषेवणाद् आयुर्बलं कान्तिविनाशि निश्चितम् । (१४७।१)

हृदि प्रपीडां तनुते ह्यपाटवं रुजं करोत्येव विशोध्य मारयेत् ॥ (१४७।२)

किट्टाद्दशगुणं मुण्डं मुण्डात्तीक्ष्णं शतोन्मितम् । (१४८।१)

तीक्ष्णाल्लक्षगुणं कान्तं भक्षणात्कुरुते गुणान् । (१४८।२)

तस्मात् कान्तं सदा सेव्यं जरामृत्युहरं नृणाम् ॥ (१४८।३)

आयुष्प्रदाता बलवीर्यकर्ता रोगप्रहर्ता मदनस्य कर्ता । (१४९।१)

अयःसमानं न हि किंचिद् अन्यद्रसायनं श्रेष्ठतमं हि जन्तोः ॥ (१४९।२)

मण्डूर:: प्रेपरतिओनक्षाङ्गारैर्धमेत्किट्टं लोहजं तद्गवां जलैः । (१५०।१)

सेचयेदक्षपात्रान्तः सप्तवारं पुनः पुनः । (१५०।२)

मण्डूरोऽयं समाख्यातश्चूर्णं श्लक्ष्णं प्रयोजयेत् ॥ (१५०।३)

मण्डूर:: प्रेपरतिओन्गोमूत्रैस्त्रिफला क्वाथ्या तत्क्वाथे सेचयेच्छनैः । (१५१।१)

लोहकिट्टं सुसंतप्तं यावज्जीर्यति तत्स्वयम् । (१५१।२)

तच्चूर्णं जायते पेष्यं मण्डूरोऽयं प्रयोजयेत् ॥ (१५१।३)

मुण्ड:: मण्डूर:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्ये गुणा मारिते मुण्डे ते गुणा मुण्डकिट्टके । (१५२।१)

तस्मात्सर्वत्र मण्डूरं रोगशान्त्यै प्रयोजयेत् ॥ (१५२।२)

तिन्:: सुब्त्य्पेस्खुरकं मिश्रकं चेति द्विविधं वंगमुच्यते । (१५३।१)

खुरं तत्र गुणैः श्रेष्ठं मिश्रकं न हितं मतम् ॥ (१५३।२)

खुर:: मृत:: परीक्षाधवलं मृतं स्निग्धं द्रुतद्रावं सगौरवम् । (१५४।१)

मिश्रक:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्निःशब्दं खुरवंगं स्यात् मिश्रकं श्यामशुभ्रकम् ॥ (१५४।२)

तिन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वङ्गं तिक्तोष्णकं रूक्षमीषद् वातप्रकोपनम् । (१५५।१)

मेहश्लेष्मामयघ्नं च मेदोघ्नं कृमिनाशनम् ॥ (१५५।२)

खुर:: शोधनद्रावयित्वा निशायुक्ते क्षिप्तं निर्गुण्डिकारसे । (१५६।१)

विशुध्यति त्रिवारेण खुरवंगं न संशयः ॥ (१५६।२)

मिश्रक:: शोधनअम्लतक्रविनिक्षिप्तं वर्षाभूविषतिन्दुभिः । (१५७।१)

कट्फलांबुगतं वंगं द्वितीयं परिशुध्यति ॥ (१५७।२)

मेतल्स्:: शोधनशुध्यति नागो वंगो घोषो रविरातपेऽपि मुनिसंख्यैः । (१५८।१)

निर्गुण्डीरससेकैस्तन्मूलरजःप्रवापैश्च ॥ (१५८।२)

तिन्:: मारणसतालेनार्कदुग्धेन लिप्त्वा वंगदलानि च । (१५९।१)

बोधिचिंचात्वचः क्षारैर्दद्याल्लघुपुटानि च । (१५९।२)

मर्दयित्वा चरेद्भस्म तद्रसादिषु शस्यते ॥ (१५९।३)

तिन्:: मारणप्रद्राव्य खर्परे वंगं षोडशांशं रसं क्षिपेत् । (१६०।१)

स्वल्पस्वल्पालकं दत्त्वा भारद्वाजस्य काष्ठतः । (१६०।२)

मर्दयित्वा चरेद्भस्म तद्रसादिषु शस्यते ॥ (१६०।३)

तिन्:: मारणपलाशद्रवयुक्तेन वंगपत्रं प्रलेपयेत् । (१६१।१)

तालेन पुटितं पश्चान्म्रियते नात्र संशयः ॥ (१६१।२)

तिन्:: मारणभल्लाततैलसंलिप्तं वंगं वस्त्रेण वेष्टितम् । (१६२।१)

चिंचापिप्पलपालाशकाष्ठाग्नौ याति पञ्चताम् ॥ (१६२।२)

तिन्:: ड़ोर्मुलतिओन्स्वंगभस्मसमं कान्तं व्योमभस्म च तत्समम् । (१६३।१)

मर्दयेत्कनकाम्भोभिर्निम्बपत्ररसैरपि ॥ (१६३।२)

दाडिमस्य मयूरस्य रसेन च पृथक् पृथक् । (१६४।१)

भूपालावर्तभस्माथ विनिक्षिप्य समांशकम् ॥ (१६४।२)

गोमूलकशिलाधातुजलैः सम्यग्विमर्दयेत् । (१६५।१)

ततो गुग्गुलतोयेन मर्दयित्वा दिनाष्टकम् ॥ (१६५।२)

विशोष्य परिचूर्ण्याथ समभागेन योजयेत् । (१६६।१)

घृष्टं बन्धूकनिर्यासैर् नाकुलीबीजचूर्णकैः ॥ (१६६।२)

ततः क्षिपेत्करण्डान्तर्विधाय पटगालितम् । (१६७।१)

गोतक्रपिष्टरजनीसारेण सह पाययेत् ॥ (१६७।२)

चतुर्भिर् वल्लकैस्तुल्यं रम्यं वंगरसायनम् । (१६८।१)

निश्चितं तेन नश्यन्ति मेहा विंशतिभेदकाः ॥ (१६८।२)

शालयो मुद्गसूपं च नवनीतं तिलोद्भवम् । (१६९।१)

पटोलं तिक्ततुण्डीरं तक्रं पथ्याय शस्यते ॥ (१६९।२)

लेअद्:: शुद्ध:: परीक्षाद्रुतद्रावं महाभारं छेदे कृष्णं समुज्ज्वलम् । (१७०।१)

पूतिगन्धं बहिः कृष्णं शुद्धं सीसमतोऽन्यथा ॥ (१७०।२)

लेअद्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसत्युष्णं सीसकं स्निग्धं तिक्तं वातकफापहम् । (१७१।१)

प्रमेहतोयदोषघ्नं दीपनं चामवातनुत् ॥ (१७१।२)

लेअद्:: शोधनसिन्दुवारजटाकौन्तीहरिद्राचूर्णकं क्षिपेत् । (१७२।१)

द्रुते नागेऽथ निर्गुण्ड्यास् त्रिवारं निक्षिपेद्रसे । (१७२।२)

नागः शुद्धो भवेदेवं मूर्छास्फोटादि नाचरेत् ॥ (१७२।३)

लेअद्:: मारणतिर्यगाकारचुल्ल्यां तु तिर्यग्वक्त्रं घटं न्यसेत् । (१७३।१)

तं च वक्त्रं विना सर्वं गोपयेद्यत्नतो मृदा ॥ (१७३।२)

भृष्टयन्त्राभिधे तस्मिन् पात्रे सीसं विनिक्षिपेत् । (१७४।१)

पलविंशतिकं शुद्धमधस्तीव्रानलं क्षिपेत् ॥ (१७४।२)

द्रुते नागे क्षिपेत्सूतं शुद्धं कर्षमितं शुभम् । (१७५।१)

घर्षयित्वा क्षिपेत्क्षारमेकैकं हि पलं पलम् ॥ (१७५।२)

अर्जुनस्याक्षवृक्षस्य महाराजगिरेरपि । (१७६।१)

दाडिमस्य मयूरस्य क्षिप्त्वा क्षारं पृथक् पृथक् ॥ (१७६।२)

एवं विंशतिरात्राणि पचेत्तीव्रेण वह्निना । (१७७।१)

विघट्टयन्दृढं दोर्भ्यां लोहदर्व्या प्रयत्नतः ॥ (१७७।२)

रक्तं तज्जायते भस्म कपोतच्छायमेव वा । (१७८।१)

नागं दोषविनिर्मुक्तं जायतेऽतिरसायनम् ॥ (१७८।२)

लेअद्:: मारणहतमुत्थापितं सीसं दशवारेण सिध्यति । (१७९।१)

तन्मृतं सीसकं सर्वदोषमुक्तं रसायनम् ॥ (१७९।२)

लेअद्:: मारण:: निरुत्थअश्वत्थचिंचात्वग्भस्म नागस्य चतुरंशतः । (१८०।१)

क्षिपेन्नागं पचेत्पात्रे चालयेल्लोहचाटुना ॥ (१८०।२)

यामाद्भस्म तदुद्धृत्य भस्मतुल्या मनःशिला । (१८१।१)

जम्बीरैर् आरनालैर्वा पिष्ट्वा रुद्ध्वा पुटे पचेत् ॥ (१८१।२)

स्वांगशीतं पुनः पिष्ट्वा विंशत्यंशशिलायुतम् । (१८२।१)

अम्लेनैव तु यामैकं पूर्ववत्पाचयेत्पुटे । (१८२।२)

एवं षष्टिपुटैः पक्वो नागः स्यात्सुनिरुत्थितः ॥ (१८२।३)

लेअद्:: मारण:: निरुत्थशिलया रविदुग्धेन नागपत्राणि लेपयेत् । (१८३।१)

मारयेत्पुटयोगेन निरुत्थं जायते तथा ॥ (१८३।२)

लेअद्:: ड़ोर्मुलतिओन्सेवं नागोद्भवं भस्म ताप्यभस्मार्धभागिकम् । (१८४।१)

पादं पादं क्षिपेद्भस्म शुल्बस्य विमलस्य च ॥ (१८४।२)

कान्ताभ्रसत्त्वयोश् चापि स्फटिकस्य पृथक् पृथक् । (१८५।१)

सर्वमेकत्र संचूर्ण्य पुटेत्त्रिफलवारिणा ॥ (१८५।२)

त्रिंशद्वनगिरिण्डैश्च त्रिंशद्वारं विचूर्ण्य तत् । (१८६।१)

व्योषवेल्लकचूर्णैश्च समांशैः सह मेलयेत् ॥ (१८६।२)

मध्वाज्यसहितं हन्ति प्रलीढं वल्लमात्रया । (१८७।१)

अशीतिवातजान्रोगान्धनुर्वातं विशेषतः ॥ (१८७।२)

कफरोगानशेषांश्च मूत्ररोगांश्च सर्वशः । (१८८।१)

श्वासं कासं क्षयं पाण्डुं श्वयथुं शीतकज्वरम् ॥ (१८८।२)

ग्रहणीमामदोषं च वह्निमान्द्यं सुदुर्जरम् । (१८९।१)

सर्वानुदकदोषांश्च तत्तद्रोगानुपानतः ॥ (१८९।२)

ब्रस्स्:: सुब्त्य्पेस्रीतिका काकतुण्डी च द्विविधं पित्तलं भवेत् ॥ (१९०।०)

रीतिका:: परीक्षासंताप्य कांजिके क्षिप्ता ताम्राभा रीतिका मता ॥ (१९१।०)

काकतुण्डी:: परीक्षाएवं या जायते कृष्णा काकतुण्डीति सा मता ॥ (१९२।०)

रीतिका:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रीतिस्तिक्तरसा रूक्षा जन्तुघ्नी सास्रपित्तनुत् । (१९३।१)

पाण्डुकुष्ठहरा योगात्सोष्णवीर्या च शीतला ॥ (१९३।२)

काकतुण्डी:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्काकतुण्डी गतस्नेहा तिक्तोष्णा कफपित्तनुत् । (१९४।१)

यकृत्प्लीहहरा शीतवीर्या च परिकीर्तिता ॥ (१९४।२)

ब्रस्स्:: रीति:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्गुर्वी मृद्वी च पीताभा साराङ्गी ताडनक्षमा । (१९५।१)

सुस्निग्धा मसृणाङ्गी च रीतिरेतादृशी शुभा ॥ (१९५।२)

रीति:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्पाण्डुपीता खरा रूक्षा बर्बरा ताडनाक्षमा । (१९६।१)

पूतिगन्धा तथा लघ्वी रीतिर्नेष्टा रसादिषु ॥ (१९६।२)

रीति:: शोधनतप्त्वा क्षिप्त्वा च निर्गुण्डीरसे श्यामारजोऽन्विते । (१९७।१)

पञ्चवारेण संशुद्धिं रीतिरायाति निश्चितम् ॥ (१९७।२)

रीति:: मारणनिम्बूरसशिलागन्धवेष्टिता पुटिताष्टधा । (१९८।१)

रीतिरायाति भस्मत्वं ततो योज्या यथायथम् ॥ (१९८।२)

रीति:: मारणताम्रवन्मारणं तस्याः कृत्वा सर्वत्र योजयेत् ॥ (१९९।०)

ब्रस्स्:: पित्तलरसायनमृतारकूटकं कान्तं व्योमसत्त्वं च मारितम् । (२००।१)

त्रयं समांशकं तुल्यं व्योषं जन्तुघ्नसंयुतम् ॥ (२००।२)

ब्रह्मबीजाजमोदाग्निभल्लाततिलसंयुतम् । (२०१।१)

सेवितं निष्कमात्रं हि जन्तुघ्नं कुष्ठनाशनम् । (२०१।२)

विशेषाच्छ्वेतकुष्ठघ्नं दीपनं पाचनं हितम् ॥ (२०१।३)

ब्रस्स्:: द्रावणसुवर्णरीतिकाचूर्णं भक्षितं वेष्टितं पुनः । (२०२।१)

छागेन कृष्णवर्णेन मत्तेन तरुणेन च ॥ (२०२।२)

तल्लिप्तं खर्परे दग्धं द्रुतिं मुञ्चति शोभनाम् । (२०३।१)

चतुर्दशलसद्वर्णसुवर्णसदृशछविः । (२०३।२)

देहलोहकरी प्रोक्ता युक्ता रसरसायने ॥ (२०३।३)

ब्रोन्ज़े:: प्रोदुच्तिओनष्टभागेन ताम्रेण द्विभागखुरकेण च । (२०४।१)

विद्रुतेन भवेत्कांस्यं तत्सौराष्ट्रभवं शुभम् ॥ (२०४।२)

ब्रोन्ज़े:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्तीक्ष्णशब्दं मृदु स्निग्धमीषच्छ्यामलशुभ्रकम् । (२०५।१)

निर्मलं दाहरक्तं च षोढा कांस्यं प्रशस्यते ॥ (२०५।२)

ब्रोन्ज़े:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्तत्पीतं दहने ताम्रं खरं रूक्षं घनासहम् । (२०६।१)

मन्दनादं गतज्योतिः सप्तधा कांस्यमुत्सृजेत् ॥ (२०६।२)

ब्रोन्ज़े:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कांस्यं लघु च तिक्तोष्णं लेखनं दृक्प्रसादनम् । (२०७।१)

कृमिकुष्ठहरं वातपित्तघ्नं दीपनं हितम् ॥ (२०७।२)

घृतमेकं विना चान्यत्सर्वं कांस्यगतं नृणाम् । (२०८।१)

भुक्तमारोग्यसुखदं हितं सात्म्यकरं तथा ॥ (२०८।२)

ब्रोन्ज़े:: शोधनतप्तं कांस्यं गवां मूत्रे वापितं परिशुध्यति ॥ (२०९।०)

ब्रोन्ज़े:: मारण:: निरुत्थम्रियते गन्धतालाभ्यां निरुत्थं पञ्चभिः पुटैः ॥ (२१०।०)

ब्रोन्ज़े:: मारणत्रिक्षारं पञ्चलवणं सप्तधाम्लेन भावयेत् । (२११।१)

कांस्यारकूटपत्राणि तेन कल्केन लेपयेत् । (२११।२)

रुद्ध्वा गजपुटे पक्वं शुद्धभस्मत्वमाप्नुयात् ॥ (२११।३)

वर्तलोहकांस्यार्करीतिलोहाहिजातं तद्वर्तलोहकम् । (२१२।१)

तदेव पञ्चलोहाख्यं लोहविद्भिरुदाहृतम् ॥ (२१२।२)

वर्तलोह:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्हिमाम्लं कटुकं रूक्षं कफपित्तविनाशनम् । (२१३।१)

रुच्यं त्वच्यं कृमिघ्नं च नेत्र्यं मलविशोधनम् ॥ (२१३।२)

तद्भाण्डे साधितं सर्वम् अन्नव्यञ्जनसूपकम् । (२१४।१)

अम्लेन वर्जितं चातिदीपनं पाचनं हितम् ॥ (२१४।२)

वर्तलोह:: शोधनद्रुतमश्वजले क्षिप्तं वर्तलोहं विशुध्यति ॥ (२१५।०)

वर्तलोह:: मारणम्रियते गन्धतालाभ्यां पुटितं वर्तलोहकम् । (२१६।१)

तेषु तेष्विह योगेषु योजनीयं यथाविधि ॥ (२१६।२)

मेर्चुर्य्:: प्रेपरतिओन् wइथ् महारसस् एत्च्।जातिमद्भिर्विशुद्धैश्च विधिना परिसाधितैः । (२१७।१)

रसोपरसलोहाद्यैः सूतः सिध्यति नान्यथा ॥ (२१७।२)

रत्नानि लोहानि वराटशुक्तिपाषाणजातं खुरशृङ्गशल्यम् । (२१८।१)

महारसाद्येषु कठोरदेहं भस्मीकृतं स्यात् खलु सूतयोग्यम् ॥ (२१८।२)

भूनाग:: सत्त्ववज्राणां द्रावणार्थाय सत्त्वं भूनागजं ब्रुवे । (२१९।१)

तदेव परमं तेजः सूतराजेन्द्रवज्रयोः ॥ (२१९।२)

धौतभूनागसम्भूतं मर्दयेद्भृंगजद्रवैः । (२२०।१)

निम्बूद्रवैश्च निर्गुण्ड्याः स्वरसैस्त्रिदिनं पृथक् ॥ (२२०।२)

तद्द्रावणगणोपेतं संमर्द्य वटकीकृतम् । (२२१।१)

निरुध्य दृढमूषायां द्विदण्डं प्रधमेद् दृढम् ॥ (२२१।२)

स्वतःशीतं समाहृत्य पट्टके विनिवेश्य तत् । (२२२।१)

रवकान् राजिकातुल्यान् रेणून् अतिभरान्वितान् ॥ (२२२।२)

द्वादशांशार्कसंयुक्तान्धमित्वा रवकान्हरेत् । (२२३।१)

प्रक्षाल्य रवकानाशु समादाय प्रयत्नतः ॥ (२२३।२)

वज्रादिद्रावणं तेन प्रकुर्वीत यथेप्सितम् । (२२४।१)

खरसत्त्वम् इदं प्रोक्तं रसायनमनुत्तमम् । (२२४।२)

द्वित्रिमूषासु चैकस्यां सत्त्वं भवति निश्चितम् ॥ (२२४।३)

भूनाग:: सत्त्वभुजङ्गमानुपादाय चतुष्प्रस्थसमन्वितान् । (२२५।१)

सुवर्णरूप्यताम्रायस्कांतसंभूतिभूमिजान् ॥ (२२५।२)

प्रक्षाल्य रजनीतोयैः शीतलैश्च जलैरपि । (२२६।१)

उपोषितं मयूरं वा शूरं वा चरणायुधम् ॥ (२२६।२)

क्रमेण चारयित्वाथ तद्विष्ठां समुपाहरेत् । (२२७।१)

क्षाराम्लैः सह संपेष्य विशोष्य च खरातपे ॥ (२२७।२)

ततः खर्परके क्षिप्त्वा भर्जयित्वा मषीं चरेत् । (२२८।१)

मषीं द्रावणवर्गेण संयुक्तां संप्रमर्दिताम् ॥ (२२८।२)

निरुध्य कोष्ठिकामध्ये प्रधमेद् घटिकाद्वयम् । (२२९।१)

शीतलीभूतमूषायाः खोटमाहृत्य पेषयेत् ॥ (२२९।२)

प्रक्षाल्य रवकान्सूक्ष्मान्समादाय प्रयत्नतः । (२३०।१)

सुवर्णमानवद् ध्मात्वा रवं कृत्वा नियोजयेत् ॥ (२३०।२)

भूनाग:: मुद्रिका (?)भूनागोद्भवसत्त्वमुत्तममिदं श्रीसोमदेवोदितं दत्तं पादमितं द्विशाणकनकेनैकं गतेनोर्मिकाम् । (२३१।१)

तद्धौताम्बुविलेपितं स्थिरचरोद्भूतं विषं नेत्ररुक् शूलं मूलगदं च कर्णजरुजो हन्यात् प्रसूतिग्रहम् ॥ (२३१।२)

तैलपातनमूलान्युत्तरवारुण्या जर्जरीकृत्य कांजिके । (२३२।१)

क्षिपेदङ्कोल्लबीजानां पेशिकां जर्जरीकृताम् । (२३२।२)

तत्तैलं घृतवत्स्त्यानं ग्राह्यं तत्तु यथाविधि ॥ (२३२।३)

तैलपातनसंपेष्योत्तरवारुण्याः पेटकार्या दलान्यथ । (२३३।१)

काञ्जिकेन ततस्तेन कल्केन परिमर्दयेत् ॥ (२३३।२)

रजश्चाङ्कोल्लबीजानां तद्बद्ध्वा विरलाम्बरे । (२३४।१)

तद्विलम्ब्यातपे तीव्रे तस्याधश्चषकं न्यसेत् । (२३४।२)

तस्मिन्निपतितं तैलमादेयं श्वित्रनाशनम् ॥ (२३४।३)

तैल:: पातनअङ्कोल्लबीजसम्भूतं चूर्णं संमर्द्य काञ्जिकैः । (२३५।१)

एकरात्रोषितं तत्तु पिण्डीकृत्य ततः परम् ॥ (२३५।२)

स्वेदयेत्कन्दुके यन्त्रे घटिकाद्वितयं ततः । (२३६।१)

तां च पिण्डीं दृढे वस्त्रे बद्ध्वा निष्पीड्य काष्ठतः ॥ (२३६।२)

अधःपात्रस्थितं तैलं समाहृत्य नियोजयेत् । (२३७।१)

एवं कन्दुकयन्त्रेण सर्वतैलान्युपाहरेत् ॥ (२३७।२)

अङ्कोलस्यापि तैलं स्यात्काकतुण्ड्या समूलया ॥ (२३८।०)

तैल:: पातनवाकुचिदेवदाल्योश्च कर्कोटीमूलतो भवेत् ॥ (२३९।०)

तैल:: विषमुष्टिअपामार्गकषायेण तैलं स्याद्विषमुष्टिजम् ॥ (२४०।०)

तैल:: जैपालमूलक्वाथैः कुमार्याश्च तैलं जैपालजं हरेत् ॥ (२४१।०)

तैल:: वाकुचीक्वाथै रक्तापामार्गस्य वाकुचीतैलमाहरेत् ॥ (२४२।०)

तैल:: पातनकृष्णायाः काकतुण्ड्याश्च बीजचूर्णानि कारयेत् । (२४३।१)

कान्तपाषाणचूर्णं च एकीकृत्य निरोधयेत् । (२४३।२)

धान्यराशिगतं पश्चादुद्धृत्य तैलमाहरेत् ॥ (२४३।३)