अष्टमहारसाःअभ्रवैक्रान्तमाक्षीकविमलाद्रिजसस्यकम् । (१।१)

चपलो रसकश्चेति ज्ञात्वाष्टौ संग्रहेद् रसान् ॥ (१।२)

देव्या रजो भवेद्गन्धो धातुः शुक्रं तथाभ्रकम् इति क्षेपकः । (२।१)

अभ्र:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गौरीतेजः परमममृतं वातपित्तक्षयघ्नम् प्रज्ञाबोधि प्रशमितरुजं वृष्यमायुष्यमग्र्यम् । (२।२)

बल्यं स्निग्धं रुचिदम् अकफं दीपनं शीतवीर्यं तत्तद्योगैः सकलगदहृद् व्योम सूतेन्द्रबन्धि ॥ (२।३)

अभ्र:: प्रोदुच्तिओन्राजहस्ताद् अधस्ताद् यत्समानीतं घनं खनेः । (३।१)

भवेत्तदुक्तफलदं निःसत्त्वं निष्फलं परम् ॥ (३।२)

अभ्र:: सुब्त्य्पेस्पिनाकं नागमण्डूकं वज्रमित्यभ्रकं मतम् । (४।१)

अभ्र:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्श्वेतादिवर्णभेदेन प्रत्येकं तच्चतुर्विधम् ॥ (४।२)

पिनाकपिनाकं पावकोत्तप्तं विमुञ्चति दलोच्चयम् । (५।१)

तत्सेवितं मलं बद्ध्वा मारयत्येव मानवम् ॥ (५।२)

नागनागाभ्रं नागवत्कुर्याद्ध्वनिं पावकसंस्थितम् । (६।१)

नाग:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तद्भुक्तं कुरुते कुष्ठं मण्डलाख्यं न संशयः ॥ (६।२)

मण्डूकौत्प्लुत्योत्प्लुत्य मण्डूकं ध्मातं पतति चाभ्रकम् । (७।१)

मण्डूक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तत्कुर्यादश्मरीरोगमसाध्यं शस्त्रतो ऽन्यथा ॥ (७।२)

वज्रवज्राभ्रं वह्निसंतप्तं निर्मुक्ताशेषवैकृतम् । (८।१)

देहलोहकरं तच्च सर्वरोगहरं परम् ॥ (८।२)

श्वेतं रक्तं च पीतं च कृष्णमेवं चतुर्विधम् । (९।१)

श्वेतं श्वेतक्रियासूक्तं रक्ताभं रक्तकर्मणि । (९।२)

पीताभमभ्रकं यत्तु श्रेष्ठं तत्पीतकर्मणि ॥ (९।३)

चतुर्विधं वरं व्योम यद्यप्युक्तं रसायने । (१०।१)

तथापि कृष्णवर्णाभ्रं कोटिकोटिगुणाधिकम् ॥ (१०।२)

अभ्र:: परीक्षास्निग्धं पृथुदलं वर्णसंयुक्तं भारतो ऽधिकम् । (११।१)

सुखनिर्मोच्यपत्त्रं च तदभ्रं शस्तमीरितम् ॥ (११।२)

ग्रासायोग्याभ्रसचन्द्रिकं च किट्टाभं व्योम न ग्रासयेद्रसः । (१२।१)

ग्रसितश्च नियोज्यो ऽसौ लोहे चैव रसायने ॥ (१२।२)

अभ्र:: निश्चन्द्रिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्निश्चन्द्रिकं मृतं व्योम सेव्यं सर्वगदेषु च । (१३।१)

सेवितं चन्द्रसंयुक्तं मेहं मन्दानलं चरेत् ॥ (१३।२)

यैर् उक्तं युक्तिनिर्मुक्तैः पत्त्राभ्रकरसायनम् । (१४।१)

तैर् दृष्टं कालकूटाख्यं विषं जीवनहेतवे ॥ (१४।२)

सत्त्वार्थं सेवनार्थं च योजयेच्छोधिताभ्रकम् । (१५।१)

अन्यथा त्व् अगुणं कृत्वा विकरोत्येव निश्चितम् ॥ (१५।२)

अभ्र:: शोधनप्रतप्तं सप्तवाराणि निक्षिप्तं काञ्जिके ऽभ्रकम् । (१६।१)

निर्दोषं जायते नूनं प्रक्षिप्तं वापि गोजले ॥ (१६।२)

त्रिफलाक्वथिते चापि गवां दुग्धे विशेषतः । (१७।१)

अभ्र:: मारणततो धान्याभ्रकं कृत्वा पिष्ट्वा मत्स्याक्षिकारसैः ॥ (१७।२)

चक्रीं कृत्वा विशोष्याथ पुटेद् अर्धेभके पुटे । (१८।१)

पुटेदेवं हि षड्वारं पौनर्नवरसैः सह ॥ (१८।२)

कलांशटङ्कणेनापि संमर्द्य कृतचक्रिकम् । (१९।१)

अर्धेभाख्यपुटैस् तद्वत् सप्तवारं पुटेत् खलु ॥ (१९।२)

एवं वासारसेनापि तण्डुलीयरसेन च । (२०।१)

प्रपुटेत् सप्तवाराणि पूर्वप्रोक्तविधानतः । (२०।२)

एवं सिद्धं घनं सर्वयोगेषु विनियोजयेत् ॥ (२०।३)

धान्याभ्रचूर्णाभ्रं शालिसंयुक्तं वस्त्रबद्धं हि काञ्जिके । (२१।१)

निर्यातं मर्दनाद्वस्त्राद्धान्याभ्रमिति कथ्यते ॥ (२१।२)

धान्याभ्र:: मारणधान्याभ्रं कासमर्दस्य रसेन परिमर्दितम् । (२२।१)

पुटितं दशवारेण म्रियते नात्र संशयः । (२२।२)

तद्वन्मुस्तारसेनापि तण्डुलीयरसेन च ॥ (२२।३)

अभ्र:: मारणपीतामलकसौभाग्यपिष्टं चक्रीकृताभ्रकम् । (२३।१)

पुटितं षष्टिवाराणि सिन्दूराभं प्रजायते । (२३।२)

क्षयाद्यखिलरोगघ्नं भवेद्रोगानुपानतः ॥ (२३।३)

अभ्र:: मारणवटमूलत्वचः क्वाथैस् ताम्बूलीपत्त्रसारतः । (२४।१)

वासामत्स्याक्षिकाभ्यां वा मीनाक्ष्या सकठिल्लया ॥ (२४।२)

पयसा वटवृक्षस्य मर्दितं पुटितं घनम् । (२५।१)

भवेद्विंशतिवारेण सिन्दूरसदृशप्रभम् ॥ (२५।२)

अभ्र:: सत्त्वपातनपादांशटङ्कणोपेतं मुसलीरसमर्दितम् । (२६।१)

रुन्ध्यात्कोष्ठ्यां दृढं ध्मातं सत्त्वरूपं भवेद् घनम् ॥ (२६।२)

अभ्र:: सत्त्वपातनकासमर्दघनाधान्यवासानां च पुनर्भुवः । (२७।१)

मत्स्याक्ष्याः काण्डवल्ल्याश्च हंसपाद्या रसैः पृथक् ॥ (२७।२)

पिष्ट्वा पिष्ट्वा प्रयत्नेन शोषयेद् घर्मयोगतः । (२८।१)

पलं गोधूमचूर्णस्य क्षुद्रमत्स्याश्च टङ्कणम् ॥ (२८।२)

प्रत्येकमष्टमांशेन दत्त्वा दत्त्वा विमर्दयेत् । (२९।१)

मर्दने मर्दने सम्यक्शोषयेद्रविरश्मिभिः ॥ (२९।२)

पञ्चाजं पञ्चगव्यं वा पञ्चमाहिषमेव च । (३०।१)

क्षिप्त्वा गोलान्प्रकुर्वीत किंचित्तिन्दुकतो ऽधिकान् ॥ (३०।२)

पञ्चाजपयो दधि घृतं मूत्रं सविट्कं चाजम् उच्यते । (३१।१)

अधःपातनकोष्ठ्यां हि ध्मात्वा सत्त्वं निपातयेत् ॥ (३१।२)

अभ्र:: सत्त्वपातन:: सेपरतिओन् ओड़् सत्त्व अन्द् किट्टकोष्ठ्यां किट्टं समाहृत्य विचूर्ण्य रवकान् हरेत् । (३२।१)

तत्किट्टं स्वल्पटङ्केन गोमयेन विमर्द्य च ॥ (३२।२)

गोलान्विधाय संशोष्य घर्मे भूयो ऽपि पूर्ववत् । (३३।१)

भूयः किट्टं समाहृत्य मृदित्वा सत्त्वमाहरेत् ॥ (३३।२)

अभ्र:: सत्त्व:: शोधनअथ सत्त्वकणांस्तांस्तु क्वाथयित्वाम्लकाञ्जिकैः । (३४।१)

शोधनीयगणोपेतं मूषामध्ये निरुध्य च ॥ (३४।२)

सम्यग्द्रुतं समाहृत्य द्विवारं प्रधमेद् घनम् । (३५।१)

इति शुद्धं भवेत्सत्त्वं योज्यं रसरसायने ॥ (३५।२)

अभ्र:: सत्त्व:: मृदूकरणमधुतैलवसाज्येषु द्रावितं परिवापितम् । (३६।१)

मृदु स्याद्दशवारेण सत्त्वं लोहादिकं खरम् ॥ (३६।२)

अभ्र:: मारणपट्टचूर्णं विधायाथ गोघृतेन परिप्लुतम् । (३७।१)

भर्जयेत्सप्तवाराणि चुल्लीसंस्थितखर्परे ॥ (३७।२)

अग्निवर्णं भवेद्यावद्वारं वारं विचूर्णयेत् । (३८।१)

तृणं क्षिप्त्वा दहेद्यावत्तावद्वा भर्जनं चरेत् ॥ (३८।२)

ततः सगन्धकं पिष्ट्वा वटमूलकषायतः । (३९।१)

पुटेद्विंशतिवारेण वाराहेण पुटेन हि ॥ (३९।२)

पुनर्विंशतिवाराणि त्रिफलोत्थकषायतः । (४०।१)

त्रिफलामुण्डिकाभृङ्गपत्रपथ्याक्षमूलकैः ॥ (४०।२)

भावयित्वा प्रयोक्तव्यं सर्वरोगेषु मात्रया । (४१।१)

सत्त्वाभ्रात्किंचिदपरं निर्विकारं गुणाधिकम् ॥ (४१।२)

एवं चेच्छतवाराणि पुटपाकेन साधितम् । (४२।१)

गुणवज्जायते ऽत्यर्थं परं पाचनदीपनम् ॥ (४२।२)

अभ्र:: मारण:: निश्चन्द्रिकगन्धर्वपत्त्रतोयेन गुडेन सह भावितम् । (४३।१)

अधोर्ध्वं वटपत्राणि निश्चन्द्रं त्रिपुटैः खगम् ॥ (४३।२)

क्षुधं करोति चात्यर्थं गुञ्जार्धमितिसेवया । (४४।१)

तत्तद्रोगहरैर्योगैः सर्वरोगहरं परम् ॥ (४४।२)

अभ्र:: सत्त्व:: शोधनसत्त्वस्य गोलकं ध्मातं सस्यसंयुक्तकाञ्जिके । (४५।१)

निर्वाप्य तत्क्षणेनैव कुट्टयेल्लोहपारया ॥ (४५।२)

सम्प्रताप्य घनस्थूलकणान् क्षिप्त्वाथ काञ्जिके । (४६।१)

तत्क्षणेन समाहृत्य कुट्टयित्वा रजश्चरेत् ॥ (४६।२)

गोघृतेन च तच्चूर्णं भर्जयेत् पूर्ववत् त्रिधा । (४७।१)

धात्रीफलरसैस्तद्वद्धात्रीपत्ररसेन वा ॥ (४७।२)

भर्जने भर्जने कार्यं शिलापट्टेन पेषणम् । (४८।१)

ततः पुनर्नवावासारसैः काञ्जिकमिश्रितैः ॥ (४८।२)

प्रपुटेद्दशवाराणि दशवाराणि गन्धकैः । (४९।१)

एवं संशोधितं व्योमसत्त्वं सर्वगुणोत्तरम् । (४९।२)

यथेष्टं विनियोक्तव्यं जारणे च रसायने ॥ (४९।३)

अभ्र:: द्रुतिद्रुतयो नैव निर्दिष्टाः शास्त्रे दृष्टा अपि दृढम् । (५०।१)

विना शंभोः प्रसादेन न सिध्यन्ति कदाचन ॥ (५०।२)

अभ्र:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्, अप्प्लिचतिओन्वेल्लव्योषसमन्वितं घृतयुतं वल्लोन्मितं सेवितं दिव्याभ्रं क्षयपाण्डुरुग्ग्रहणिकाशूलामकुष्ठामयम् । (५१।१)

जूर्तिं श्वासगदं प्रमेहमरुचिं कासामयं दुर्धरं मन्दाग्निं जठरव्यथां विजयते योगैरशेषामयान् ॥ (५१।२)

वैक्रान्त:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्यष्टास्रश् चाष्टफलकः षट्कोणो मसृणो गुरुः । (५२।१)

शुद्धमिश्रितवर्णैश्च युक्तो वैक्रान्त उच्यते ॥ (५२।२)

वैक्रान्त:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्श्वेतो रक्तश्च पीतश्च नीलः पारापतच्छविः । (५३।१)

श्यामलः कृष्णवर्णश्च कर्बुरश्चाष्टधा हि सः ॥ (५३।२)

वैक्रान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुःप्रदश्च बलवर्णकरो ऽतिवृष्यः प्रज्ञाप्रदः सकलदोषगदापहारी । (५४।१)

दीप्ताग्निकृत् पविसमानगुणस्तरस्वी वैक्रान्तकः खलु वपुर्बललोहकारी ॥ (५४।२)

रसायनेषु सर्वेषु पूर्वगण्यः प्रतापवान् । (५५।१)

वज्रस्थाने नियोक्तव्यो वैक्रान्तः सर्वदोषहा ॥ (५५।२)

वैक्रान्त:: म्य्थ्। ओरिगिन्दैत्येन्द्रो माहिषः सिद्धः सहदेवसमुद्भवः । (५६।१)

दुर्गा भगवती देवी तं शूलेन व्यमर्दयत् ॥ (५६।२)

तस्य रक्तं तु पतितं यत्र यत्र स्थितं भुवि । (५७।१)

तत्र तत्र तु वैक्रान्तं वज्राकारं महारसम् ॥ (५७।२)

वैक्रान्त:: लोचल् दिस्त्रिबुतिओन्विन्ध्यस्य दक्षिणे भागे ह्य् उत्तरे वास्ति सर्वतः । (५८।१)

वैक्रान्त:: निरुक्तिविकृन्तयति लोहानि तेन वैक्रान्तकः स्मृतः ॥ (५८।२)

वैक्रान्त:: सुब्त्य्पेस्:: चोलोउर्श्वेतः पीतस्तथा रक्तो नीलः पारावतप्रभः । (५९।१)

मयूरकण्ठसदृशश्चान्यो मरकतप्रभः ॥ (५९।२)

देहसिद्धिकरं कृष्णं पीते पीतं सिते सितम् । (६०।१)

सर्वार्थसिद्धिदं रक्तं तथा मरकतप्रभम् । (६०।२)

शेषे द्वे निष्फले वर्ज्ये वैक्रान्तमिति सप्तधा ॥ (६०।३)

यत्र क्षेत्रे स्थितं चैव वैक्रान्तं तत्र भैरवम् । (६१।१)

विनायकं च सम्पूज्य गृह्णीयाच्छुद्धमानसः ॥ (६१।२)

वैक्रान्त:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वैक्रान्तो वज्रसदृशो देहलोहकरो मतः । (६२।१)

विषघ्नो रसराजश्च ज्वरकुष्ठक्षयप्रणुत् ॥ (६२।२)

वैक्रान्त:: शोधनवैक्रान्तकाः स्युस्त्रिदिनं विशुद्धाः संस्वेदिताः क्षारपटूनि दत्त्वा । (६३।१)

अम्लेषु मूत्रेषु कुलत्थरम्भानीरे ऽथवा कोद्रववारिपक्वाः ॥ (६३।२)

वैक्रान्त:: शोधनकुलत्थक्वाथसंस्विन्नो वैक्रान्तः परिशुध्यति । (६४।१)

वैक्रान्त:: मारणम्रियते ऽष्टपुटैर् गन्धनिम्बुकद्रवसंयुतः ॥ (६४।२)

वैक्रान्त:: मारणवैक्रान्तेषु च तप्तेषु हयमूत्रं विनिक्षिपेत् । (६५।१)

पौनःपुन्येन वा कुर्याद्द्रवं दत्त्वा पुटं त्वनु । (६५।२)

भस्मीभूतं तु वैक्रान्तं वज्रस्थाने नियोजयेत् ॥ (६५।३)

वैक्रान्त:: सत्त्वपातनमोचमोरटपालाशक्षारगोमूत्रभावितम् । (६६।१)

वज्रकन्दनिशाकल्कफलचूर्णसमन्वितम् ॥ (६६।२)

तत्कल्कं टङ्कणं लाक्षाचूर्णं वैक्रान्तसंभवम् । (६७।१)

नवसारसमायुक्तं मेषशृङ्गीद्रवान्वितं ॥ (६७।२)

पिण्डितं मूकमूषस्थं ध्मापितं च हठाग्निना । (६८।१)

तत्रैव पतते सत्त्वं वैक्रान्तस्य न संशयः ॥ (६८।२)

वैक्रान्त:: सत्त्वपातनसत्त्वपातनयोगेन मर्दितश्च वटीकृतः । (६९।१)

मूषास्थो घटिकाध्मातो वैक्रान्तः सत्त्वमुत्सृजेत् ॥ (६९।२)

वैक्रान्त:: ड़ोर्मुलतिओन्स्भस्मत्वं समुपागतो विकृतको हेम्ना मृतेनान्वितः पादांशेन कणाज्यवेल्लसहितो गुञ्जामितः सेवितः । (७०।१)

यक्ष्माणं जरणं च पाण्डुगुदजं श्वासं च कासामयं दुष्टां च ग्रहणीम् उरःक्षतमुखान् रोगाञ्जयेद् देहकृत् ॥ (७०।२)

सूतभस्मार्धसंयुक्तं नीलवैक्रान्तभस्मकं । (७१।१)

मृताभ्रसत्त्वमुभयोस्तुलितं परिमर्दितम् ॥ (७१।२)

क्षौद्राज्यसंयुतं प्रातर्गुञ्जामात्रं निषेवितम् । (७२।१)

निहन्ति सकलान्रोगान्दुर्जयानन्यभेषजैः । (७२।२)

त्रिःसप्तदिवसैर् नॄणां गङ्गाम्भ इव पातकम् ॥ (७२।३)

माक्षिक:: म्य्थ्। ओरिगिन्सुवर्णशैलप्रभवो विष्णुना काञ्चनो रसः । (७३।१)

ताप्यां किरातचीनेषु यवनेषु च निर्मितः । (७३।२)

माक्षिक:: तिमे ओड़् ओरिगिन्ताप्यः सूर्यांशुसंतप्तो माधवे मासि दृश्यते ॥ (७३।३)

माक्षिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मधुरः काञ्चनाभासः साम्लो रजतसंनिभः । (७४।१)

किंचित्कषायमधुरः शीतः पाके कटुर्लघुः । (७४।२)

तत्सेवनाज्जराव्याधिविषैर्न परिभूयते ॥ (७४।३)

माक्षिक:: सुब्त्य्पेस्माक्षिको द्विविधो हेममाक्षिकस्तारमाक्षिकः । (७५।१)

स्वर्णमाक्षिकतत्राद्यं माक्षिकं कान्यकुब्जोत्थं स्वर्णसंनिभम् ॥ (७५।२)

तारमाक्षिकतपतीतीरसम्भूतं पञ्चवर्णसुवर्णवत् । (७६।१)

पाषाणबहलः प्रोक्तस्ताराख्यो ऽल्पगुणात्मकः ॥ (७६।२)

माक्षीकधातुः सकलामयघ्नः प्राणो रसेन्द्रस्य परं हि वृष्यः । (७७।१)

दुर्मेललोहद्वयमेलनश् च गुणोत्तरः सर्वरसायनाग्र्यः ॥ (७७।२)

माक्षिक:: शोधनएरण्डतैललुङ्गाम्बुसिद्धं शुध्यति माक्षिकम् । (७८।१)

माक्षिक:: शोधनसिद्धं वा कदलीकन्दतोयेन घटिकाद्वयम् । (७८।२)

तप्तं क्षिप्तं वराक्वाथे शुद्धिमायाति माक्षिकम् ॥ (७८।३)

माक्षिक:: मारणमातुलुङ्गाम्बुगन्धाभ्यां पिष्टं मूषोदरे स्थितम् । (७९।१)

पञ्चक्रोडपुटैर् दग्धं म्रियते माक्षिकं खलु ॥ (७९।२)

माक्षिक:: मारणएरण्डस्नेहगव्याजैर् मातुलुङ्गरसेन वा । (८०।१)

खर्परस्थं दृढं पक्वं जायते धातुसंनिभम् । (८०।२)

एवं मृतं रसे योज्यं रसायनविधाव् अपि ॥ (८०।३)

माक्षिक:: सत्त्वपातनत्रिंशांशनागसंयुक्तं क्षारैर् अम्लैश्च वर्तितम् । (८१।१)

ध्मातं प्रकटमूषायां सत्त्वं मुञ्चति माक्षिकम् ॥ (८१।२)

माक्षिक:: सत्त्व:: नागग्राससप्तवारं परिद्राव्य क्षिप्तं निर्गुण्डिकारसे । (८२।१)

माक्षीकसत्त्वसंमिश्रं नागं नश्यति निश्चितम् ॥ (८२।२)

माक्षिक:: सत्त्वपातनक्षौद्रगन्धर्वतैलाभ्यां गोमूत्रेण घृतेन च । (८३।१)

कदलीकन्दसारेण भावितं माक्षिकं मुहुः । (८३।२)

मूषायां मुञ्चति ध्मातं सत्त्वं शुल्बनिभं मृदु ॥ (८३।३)

माक्षिक:: सत्त्व:: प्रोपेर्तिएस्गुञ्जाबीजसमच्छायं द्रुतद्रावं च शीतलम् । (८४।१)

ताप्यसत्त्वं विशुद्धं तद्देहलोहकरं परम् ॥ (८४।२)

माक्षिक:: सत्त्व:: मेदिचिनेस्माक्षीकसत्त्वेन रसेन्द्रपिष्टं कृत्वा विलीने च बलिं निधाय । (८५।१)

संमिश्र्य संमर्द्य च खल्वमध्ये निक्षिप्य सत्त्वं द्रुतिमभ्रकस्य ॥ (८५।२)

विधाय गोलं लवणाख्ययन्त्रे पचेद्दिनार्धं मृदुवह्निना च । (८६।१)

स्वतः सुशीतं परिचूर्ण्य सम्यग्वल्लोन्मितं व्योषविडङ्गयुक्तम् ॥ (८६।२)

संसेवितं क्षौद्रयुतं निहन्ति जरां सरोगां त्वपमृत्युमेव । (८७।१)

दुःसाध्यरोगानपि सप्तवासरैर्नैतेन तुल्यो ऽस्ति सुधारसो ऽपि ॥ (८७।२)

एरण्डोत्थेन तैलेन गुञ्जाक्षौद्रं च टङ्कणम् । (८८।१)

मर्दितं तस्य वापेन सत्त्वं माक्षीकजं द्रवेत् ॥ (८८।२)

विमल:: सुब्त्य्पेस्विमलस्त्रिविधः प्रोक्तो हेमाद्यस्तारपूर्वकः । (८९।१)

तृतीयः कांस्यविमलस्तत्तत्कान्त्या स लक्ष्यते ॥ (८९।२)

विमल:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्वर्तुलः कोणसंयुक्तः स्निग्धश्च फलकान्वितः । (९०।१)

विमल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मरुत्पित्तहरो वृष्यो विमलो ऽतिरसायनः ॥ (९०।२)

विमल:: सुब्त्य्पेस्:: उसेपूर्वो हेमक्रियासूक्तो द्वितीयो रूप्यकृन्मतः । (९१।१)

तृतीयो भेषजे तेषु पूर्वपूर्वो गुणोत्तरः ॥ (९१।२)

विमल:: शोधनआटरूषजले स्विन्नो विमलो विमलो भवेत् । (९२।१)

जम्बीरस्वरसे स्विन्नो मेषशृङ्गीरसे ऽथवा । (९२।२)

आयाति शुद्धिं विमलो धातवश्च यथा परे ॥ (९२।३)

विमल:: मारणगन्धाश्मलकुचाम्लैश्च म्रियते दशभिः पुटैः ॥ (९३।०)

विमल:: सत्त्वपातनसटङ्कलकुचद्रावैर्मेषशृङ्ग्याश्च भस्मना । (९४।१)

पिष्टो मूषोदरे लिप्तः संशोष्य च निरुध्य च ॥ (९४।२)

षट्प्रस्थकोकिलैर्ध्मातो विमलः सीससंनिभः । (९५।१)

सत्त्वं मुञ्चति तद्युक्तो रसः स्यात्स रसायनः ॥ (९५।२)

विमल:: सत्त्वपातनविमलं शिग्रुतोयेन काङ्क्षीकासीसटङ्कणम् । (९६।१)

वज्रकन्दसमायुक्तं भावितं कदलीरसैः ॥ (९६।२)

मोक्षकक्षारसंयुक्तं ध्मापितं मूकमूषगम् । (९७।१)

सत्त्वं चन्द्रार्कसंकाशं पतते नात्र संशयः ॥ (९७।२)

विमल:: सत्त्व:: मेदिच्। उसेतत्सत्त्वं सूतसंयुक्तं पिष्टं कृत्वा सुमर्दितम् । (९८।१)

विलीने गन्धके क्षिप्त्वा जारयेत्त्रिगुणालकं ॥ (९८।२)

शिलां पञ्चगुणां चापि वालुकायन्त्रके खलु । (९९।१)

तारभस्मदशांशेन तावद्वैक्रान्तकं मृतं ॥ (९९।२)

सर्वमेकत्र संचूर्ण्य पटेन परिगाल्य च । (१००।१)

निक्षिप्य कूपिकामध्ये परिपूर्य प्रयत्नतः ॥ (१००।२)

लीढो व्योषवरान्वितो विमलको युक्तो घृतैः सेवितो हन्याद्दुर्भगकृज्ज्वराञ्श्वयथुकं पाण्डुप्रमेहारुचीः । (१०१।१)

मूलार्तिं ग्रहणीं च शूलमतुलं यक्ष्मामयं कामलां सर्वान्पित्तमरुद्गदान्किमपरैर्योगैरशेषामयान् ॥ (१०१।२)

शिलाजतु:: सुब्त्य्पेस्शिलाधातुर् द्विधा प्रोक्तो गोमूत्राद्यो रसायनः । (१०२।१)

कर्पूरपूर्वकश्चान्यस्तत्राद्यो द्विविधः पुनः । (१०२।२)

ससत्त्वश्चैव निःसत्त्वस्तयोः पूर्वो गुणाधिकः ॥ (१०२।३)

शिलाजतु:: ओरिगिन् दुरिन्ग् सुम्मेर्ग्रीष्मे तीव्रार्कतप्तेभ्यः पादेभ्यो हिमभूभृतः । (१०३।१)

स्वर्णरूप्यार्कगर्भेभ्यः शिलाधातुर्विनिःसरेत् ॥ (१०३।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् गोल्द्स्वर्णगर्भगिरेर्जातो जपापुष्पनिभो गुरुः । (१०४।१)

सस्वल्पतिक्तः सुस्वादुः परमं तद्रसायनम् ॥ (१०४।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् सिल्वेर्रूप्यगर्भगिरेर्जातं मधुरं पाण्डुरं गुरु । (१०५।१)

शिलाजं पित्तरोगघ्नं विशेषात्पाण्डुरोगहृत् ॥ (१०५।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् चोप्पेर्ताम्रगर्भं गिरेर्जातं नीलवर्णं घनं गुरु । (१०६।१)

शिलाजं कफवातघ्नं तिक्तोष्णं क्षयरोगहृत् ॥ (१०६।२)

शिलाजतु:: परीक्षा:: शुद्धवह्नौ क्षिप्तं भवेद्यत्तल्लिङ्गाकारमधूमकम् । (१०७।१)

सलिले ऽथ विलीनं च तच्छुद्धं हि शिलाजतु ॥ (१०७।२)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्नूनं सज्वरपाण्डुशोफशमनं मेहाग्निमान्द्यापहं मेदश्छेदकरं च यक्ष्मशमनं शूलामयोन्मूलनम् । (१०८।१)

गुल्मप्लीहविनाशनं जठरहृच्छूलघ्नमामापहं सर्वत्वग्गदनाशनं किमपरं देहे च लोहे हितम् ॥ (१०८।२)

शिलाजतु:: पोस्सेस्सेस् प्रोपेर्तिएस् ओड़् इत्स् सोउर्चेस्रसोपरससूतेन्द्ररत्नलोहेषु ये गुणाः । (१०९।१)

वसन्ति ते शिलाधातौ जरामृत्युजिगीषया ॥ (१०९।२)

शिलाजतु:: शोधनक्षाराम्लगोजलैर् धौतं शुध्यत्येव शिलाजतु ॥ (११०।०)

शिलाजतु:: शोधनशिलाधातुं च दुग्धेन त्रिफलामार्कवद्रवैः । (१११।१)

लोहपात्रे विनिक्षिप्य शोधयेदतियत्नतः ॥ (१११।२)

शिलाजतु:: शोधनक्षाराम्लगुग्गुलोपेतैः स्वेदनीयन्त्रमध्यगैः । (११२।१)

स्वेदितं घटिकामानाच्छिलाधातु विशुध्यति ॥ (११२।२)

शिलाजतु:: मारणशिलया गन्धतालाभ्यां मातुलुङ्गरसेन च । (११३।१)

पुटितं हि शिलाधातु म्रियते ऽष्टगिरिण्डकैः ॥ (११३।२)

शिलाजतु:: मेदिच्। अप्प्लिचतिओन्भस्मीभूतशिलोद्भवं समतुलं कान्तं च वैक्रान्तकं युक्तं च त्रिफलाकटुत्रिकघृतैर्वल्लेन तुल्यं भजेत् । (११४।१)

पाण्डौ यक्ष्मगदे तथाग्निसदने मेहेषु मूलामये गुल्मप्लीहमहोदरे बहुविधे शूले च योन्यामये ॥ (११४।२)

सेवेत यदि षण्मासं रसायनविधानतः । (११५।१)

वलीपलितनिर्मुक्तो जीवेद्वर्षशतं सुखी ॥ (११५।२)

शिलाजतु:: सत्त्वपातनपिष्टं द्रावणवर्गेण साम्लेन गिरिसंभवम् । (११६।१)

क्षिप्त्वा मूषोदरे रुद्ध्वा गाढैर्ध्मातं हि कोकिलैः । (११६।२)

सत्त्वं मुञ्चेच्छिलाधातुः श्वसनैर्लोहसंनिभम् ॥ (११६।३)

कर्पूरशिलाजतु:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्पाण्डुरं सिकताकारं कर्पूराद्यं शिलाजतु । (११७।१)

कर्पूरशिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मूत्रकृच्छ्राश्मरीमेहकामलापाण्डुनाशनम् ॥ (११७।२)

कर्पूरशिलाजतु:: शोधनएलातोयेन संभिन्नं सिद्धं शुद्धिमुपैति तत् । (११८।१)

कर्पूरशिलाजतु:: मारण, सत्त्वपातननैतस्य मारणं सत्त्वपातनं विहितं बुधैः ॥ (११८।२)

सस्यक:: म्य्थ्। ओरिगिन्पीत्वा हालाहलं वान्तं पीतामृतगरुत्मता । (११९।१)

विषेणामृतयुक्तेन गिरौ मरकताह्वये । (११९।२)

तद्वान्तं हि घनीभूतं संजातं सस्यकं खलु ॥ (११९।३)

सस्यक:: परीक्षा:: गोओद् क़ुअलित्य्मयूरकण्ठसच्छायं भाराढ्यमतिशस्यते ॥ (१२०।०)

द्रव्यं विषयुतं यत्तद्द्रव्याधिकगुणं भवेत् । (१२१।१)

हालाहलं सुधायुक्तं सुधाधिकगुणं तथा ॥ (१२१।२)

मयूरतुत्थ:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्निःशेषदोषविषहृद्गदशूलमूलकुष्ठाम्लपैत्तिकविबन्धहरं परं च । (१२२।१)

रसायनं वमनरेककरं गरघ्नं श्वित्रापहं गदितमत्र मयूरतुत्थम् ॥ (१२२।२)

सस्यक:: शोधनसस्यकं शुद्धिमाप्नोति रक्तवर्गेण भावितम् ॥ (१२३।०)

स्नेहवर्गेण संसिक्तं सप्तवारमदूषितम् । (१२४।१)

दोलायन्त्रेण सुस्विन्नं सस्यकं प्रहरत्रयम् । (१२४।२)

गोमहिष्याजमूत्रेषु शुध्यते पञ्चखर्परम् ॥ (१२४।३)

तुत्थखर्पर:: मारणलकुचद्रावगन्धाश्मटङ्कणेन समन्वितम् । (१२५।१)

निरुध्य मूषिकामध्ये म्रियते कौक्कुटैः पुटैः ॥ (१२५।२)

खर्पर:: सत्त्वपातनसस्यकस्य तु चूर्णं तु पादसौभाग्यसंयुतम् । (१२६।१)

करञ्जतैलमध्यस्थं दिनमेकं निधापयेत् ॥ (१२६।२)

अन्धमूषास्यमध्यस्थं ध्मापयेत्कोकिलत्रयम् । (१२७।१)

इन्द्रगोपाकृति चैव सत्त्वं भवति शोभनम् ॥ (१२७।२)

खर्पर:: सत्त्वपातननिम्बुद्रवाल्पटङ्काभ्यां मूषामध्ये निरुध्य च । (१२८।१)

ताम्ररूपं परिध्मातं सत्त्वं मुञ्चति सस्यकम् ॥ (१२८।२)

खर्पर:: सत्त्वपातनशुद्धं सस्यं शिलाक्रान्तं पूर्वभेषजसंयुतम् । (१२९।१)

नानाविधानयोगेन सत्त्वं मुञ्चति निश्चितम् ॥ (१२९।२)

सत्त्वमेतत्समादाय खरभूनागसत्त्वभुक् । (१३०।१)

तन्मुद्रिका कृतस्पर्शा शूलघ्नी तत्क्षणाद् भवेत् ॥ (१३०।२)

चराचरं विषं भूतडाकिनीदृग्गतं जयेत् । (१३१।१)

मुद्रिकेयं विधातव्या दृष्टप्रत्ययकारिका ॥ (१३१।२)

रामवत् सोमसेनानीर् मुद्रिते ऽपि तथाक्षरम् । (१३२।१)

हिमालयोत्तरे पार्श्वे अश्वकर्णो महाद्रुमः । (१३२।२)

तत्र शूलं समुत्पन्नं तत्रैव विलयं गतम् ॥ (१३२।३)

मन्त्रेणानेन मुद्राम्भो निपीतं सप्तमन्त्रितम् । (१३३।१)

सद्यः शूलहरं प्रोक्तमिति भालुकिभाषितम् ॥ (१३३।२)

अनया मुद्रया तप्तं तैलमग्नौ सुनिश्चितम् । (१३४।१)

लेपितं हन्ति वेगेन शूलं यत्र क्वचिद्भवेत् । (१३४।२)

सद्यः सूतिकरं नार्याः सद्यो नेत्ररुजापहम् ॥ (१३४।३)

चपल:: सुब्त्य्पेस्गौरः श्वेतो ऽरुणः कृष्णश्चपलस्तु चतुर्विधः । (१३५।१)

हेमाभश्चैव ताराभो विशेषाद्रसबन्धनः ॥ (१३५।२)

शेषौ तु मध्यौ लाक्षावच्छीघ्रद्रावौ तु निष्फलौ । (१३६।१)

चपल:: निरुक्तिवङ्गवद्द्रवते वह्नौ चपलस्तेन कीर्तितः ॥ (१३६।२)

चपल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्चपलो लेखनः स्निग्धो देहलोहकरो मतः । (१३७।१)

रसराजसहायः स्यात्तिक्तोष्णमधुरो मतः ॥ (१३७।२)

चपल:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्चपलः स्फटिकच्छायः षडस्री स्निग्धको गुरुः । (१३८।१)

चपल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्त्रिदोषघ्नो ऽतिवृष्यश्च रसबन्धविधायकः ॥ (१३८।२)

तेxत्महारसेषु कैश्चिद्धि चपलः परिकीर्तितः ॥ (१३९।०)

चपल:: शोधनजम्बीरकर्कोटकशृङ्गवेरैर् विभावनाभिश्चपलस्य शुद्धिः ॥ (१४०।०)

चपल:: सत्त्वपातनशैलं तु चूर्णयित्वा तु धान्याम्लोपविषैर् विषैः । (१४१।१)

पिण्डं बद्ध्वा तु विधिवत्पातयेच्चपलं तथा ॥ (१४१।२)

रसक:: सुब्त्य्पेस्रसको द्विविधः प्रोक्तो दुर्दुरः कारवेल्लकः । (१४२।१)

सदलो दुर्दुरः प्रोक्तो निर्दलः कारवेल्लकः ॥ (१४२।२)

सत्त्वपाते शुभः पूर्वो द्वितीयश्चौषधादिषु । (१४३।१)

रसक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रसकः सर्वमेहघ्नः कफपित्तविनाशनः । (१४३।२)

नेत्ररोगक्षयघ्नश्च लोहपारदरञ्जनः ॥ (१४३।३)

नागार्जुनेन संदिष्टौ रसश्च रसकावुभौ । (१४४।१)

श्रेष्ठौ सिद्धरसौ ख्यातौ देहलोहकरौ परम् ॥ (१४४।२)

रसश्च रसकश्चोभौ येनाग्निसहनौ कृतौ । (१४५।१)

देहलोहमयी सिद्धिर्दासी तस्य न संशयः ॥ (१४५।२)

रसक:: शोधनकटुकालाबुनिर्यास आलोड्य रसकं पचेत् । (१४६।१)

शुद्धं दोषविनिर्मुक्तं पीतवर्णं तु जायते ॥ (१४६।२)

रसक:: शोधनखर्परः परिसंतप्तः सप्तवारं निमज्जितः । (१४७।१)

बीजपूररसस्यान्तर्निर्मलत्वं समश्नुते ॥ (१४७।२)

रसक:: शोधननृमूत्रे वाश्वमूत्रे वा तक्रे वा काञ्जिके ऽथवा । (१४८।१)

प्रताप्य मज्जितं सम्यक्खर्परं परिशुध्यति ॥ (१४८।२)

रसक:: रञ्जननरमूत्रे स्थितो मासं रसको रञ्जयेद्ध्रुवम् । (१४९।१)

शुद्धताम्रं रसं तारं शुद्धस्वर्णप्रभं यथा ॥ (१४९।२)

रसक:: सत्त्वपातनहरिद्रात्रिफलारालासिन्धुधूमैः सटङ्कणैः । (१५०।१)

सारुष्करैश्च पादांशैः साम्लैः संमर्द्य खर्परम् ॥ (१५०।२)

लिप्तं वृन्ताकमूषायां शोषयित्वा निरुध्य च । (१५१।१)

मूषामुखोपरि न्यस्य खर्परं प्रधमेत्ततः ॥ (१५१।२)

खर्परे प्रहृते ज्वाला भवेन्नीला सिता यदि । (१५२।१)

तदा संदंशतो मूषां धृत्वा कृत्वा त्वधोमुखीम् ॥ (१५२।२)

शनैरास्फालयेद्भूमौ यथा नालं न भज्यते । (१५३।१)

वङ्गाभं पतितं सत्त्वं समादाय नियोजयेत् । (१५३।२)

एवं त्रिचतुरैर्वारैः सर्वं सत्त्वं विनिःसरेत् ॥ (१५३।३)

रसक:: सत्त्वपातनसाभयाजतुभूनागनिशाधूमजटङ्कणम् । (१५४।१)

मूकमूषागतं ध्मातं शुद्धं सत्त्वं विमुञ्चति ॥ (१५४।२)

रसक:: सत्त्वपातनलाक्षागुडासुरीपथ्याहरिद्रासर्जटङ्कणैः । (१५५।१)

सम्यक्संचूर्ण्य तत्पक्वं गोदुग्धेन घृतेन च ॥ (१५५।२)

वृन्ताकमूषिकामध्ये निरुध्य गुटिकाकृतिम् । (१५६।१)

ध्मात्वा ध्मात्वा समाकृष्य ढालयित्वा शिलातले । (१५६।२)

सत्त्वं वङ्गाकृतिं ग्राह्यं रसकस्य मनोहरम् ॥ (१५६।३)

रसक:: सत्त्वपातनयद्वा जलयुतां स्थालीं निखनेत्कोष्ठिकोदरे । (१५७।१)

सच्छिद्रं तन्मुखे मल्लं तन्मुखे ऽधोमुखीं क्षिपेत् ॥ (१५७।२)

मूषोपरि शिखित्रांश्च प्रक्षिप्य प्रधमेद्दृढम् । (१५८।१)

पतितं स्थालिकानीरे सत्त्वमादाय योजयेत् ॥ (१५८।२)

तेxत्तत्सत्त्वं तालकोपेतं प्रक्षिप्य खलु खर्परे । (१५९।१)

मर्दयेल्लोहदण्डेन भस्मीभवति निश्चितम् ॥ (१५९।२)

रसक:: सत्त्व:: मृत:: मेदिच्। उसेतद्भस्म मृतकान्तेन समेन सह योजयेत् । (१६०।१)

अष्टगुञ्जामितं चूर्णं त्रिफलाक्वाथसंयुतम् ॥ (१६०।२)

कान्तपात्रस्थितं रात्रौ तिलजप्रतिवापकम् । (१६१।१)

निषेवितं निहन्त्याशु मधुमेहमपि ध्रुवम् ॥ (१६१।२)

पित्तं क्षयं च पाण्डुं च श्वयथुं गुल्ममेव च । (१६२।१)

रक्तगुल्मं च नारीणां प्रदरं सोमरोगकम् ॥ (१६२।२)

योनिरोगानशेषांश्च विषमांश्च ज्वरानपि । (१६३।१)

रजःशूलं च नारीणां कासं श्वासं च हिध्मिकाम् ॥ (१६३।२)