RArṇ, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
यस्मिन् सर्वं यतः सर्वं यः सर्वं सर्वतश्च यः । (१।१)
yasmin sarvaṃ yataḥ sarvaṃ yaḥ sarvaṃ sarvataśca yaḥ |
यश्च सर्वमयो नित्यं तस्मै सर्वात्मने नमः ॥ (१।२)
yaśca sarvamayo nityaṃ tasmai sarvātmane namaḥ ||
त्वत्प्रसादाच्छ्रुतं सर्वम् अशेषमवधारितम् । (५।१)
tvatprasādācchrutaṃ sarvam aśeṣamavadhāritam |
यदि ते ऽहम् अनुग्राह्या यद्यहं तव वल्लभा ॥ (५।२)
yadi te 'ham anugrāhyā yadyahaṃ tava vallabhā ||
साधु पृष्टं त्वया देवि भक्तानां हितकाम्यया ॥ (७।३)
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā devi bhaktānāṃ hitakāmyayā ||
पिण्डपाते च यो मोक्षः स च मोक्षो निरर्थकः । (९।१)
piṇḍapāte ca yo mokṣaḥ sa ca mokṣo nirarthakaḥ |
यदि मुक्तिर्भगक्षोभे किं न मुञ्चन्ति गर्दभाः । (१०।१)
yadi muktirbhagakṣobhe kiṃ na muñcanti gardabhāḥ |
अजाश्च वृषभाश्चैव किंन मुक्ता गणाम्बिके ॥ (१०।२)
ajāśca vṛṣabhāścaiva kiṃna muktā gaṇāmbike ||
तस्मात् संरक्षयेत् पिण्डं रसैश्चैव रसायनैः । (११।१)
tasmāt saṃrakṣayet piṇḍaṃ rasaiścaiva rasāyanaiḥ |
शुक्रमूत्रपुरीषाणां यदि मुक्तिर्निषेवणात् ॥ (११।२)
śukramūtrapurīṣāṇāṃ yadi muktirniṣevaṇāt ||
षड्दर्शनेऽपि मुक्तिस्तु दर्शिता पिण्डपातने ॥ (१२।२)
ṣaḍdarśane'pi muktistu darśitā piṇḍapātane ||
शून्यपापो मन्त्रयाजी न पिण्डं धारयेत् क्वचित् । (१४।१)
śūnyapāpo mantrayājī na piṇḍaṃ dhārayet kvacit |
धर्मे नष्टे कुतो धर्मः धर्मे नष्टे कुतः क्रिया ॥ (१५।२)
dharme naṣṭe kuto dharmaḥ dharme naṣṭe kutaḥ kriyā ||
क्रियानष्टे कुतो योगः योगे नष्टे कुतो गतिः । (१६।१)
kriyānaṣṭe kuto yogaḥ yoge naṣṭe kuto gatiḥ |
गतिनष्टे कुतो मोक्षो मोक्षे नष्टे न किंचन ॥ (१६।२)
gatinaṣṭe kuto mokṣo mokṣe naṣṭe na kiṃcana ||
जीवन्मुक्तिस्वरूपं तु देवदेव श्रुतं मया । (१७।२)
jīvanmuktisvarūpaṃ tu devadeva śrutaṃ mayā |
तत्प्रत्युपायं मे ब्रूहि यद्यस्ति करुणा मयि ॥ (१७।३)
tatpratyupāyaṃ me brūhi yadyasti karuṇā mayi ||
मूर्छितो हरति व्याधिं मृतो जीवयति स्वयम् । (१९।१)
mūrchito harati vyādhiṃ mṛto jīvayati svayam |
बद्धः खेचरतां कुर्यात् रसो वायुश्च भैरवि ॥ (१९।२)
baddhaḥ khecaratāṃ kuryāt raso vāyuśca bhairavi ||
ज्ञानान्मोक्षः सुरेशानि ज्ञानं पवनधारणात् । (२०।१)
jñānānmokṣaḥ sureśāni jñānaṃ pavanadhāraṇāt |
तत्र देवि स्थिरं पिण्डं यत्र स्थैर्ये रसः प्रभुः ॥ (२०।२)
tatra devi sthiraṃ piṇḍaṃ yatra sthairye rasaḥ prabhuḥ ||
सत्यं स लभते देवि ज्ञानं विज्ञानपूर्वकम् । (२२।१)
satyaṃ sa labhate devi jñānaṃ vijñānapūrvakam |
तस्य मन्त्राश्च सिध्यन्ति यो ऽश्नाति मृतसूतकम् ॥ (२२।२)
tasya mantrāśca sidhyanti yo 'śnāti mṛtasūtakam ||
यावन्न शक्तिपातस्तु न यावत् पाशकृन्तनम् । (२३।१)
yāvanna śaktipātastu na yāvat pāśakṛntanam |
तेषां विनष्टबुद्धीनां रसज्ञानं सुदुर्लभम् ॥ (२४।२)
teṣāṃ vinaṣṭabuddhīnāṃ rasajñānaṃ sudurlabham ||
न सिध्यति रसो देवि पिबन्ति मृगतृष्णिकाम् ॥ (२५।२)
na sidhyati raso devi pibanti mṛgatṛṣṇikām ||
कुलीनं तमहं मन्ये रसज्ञम् अपरे ऽधमाः ॥ (२६।२)
kulīnaṃ tamahaṃ manye rasajñam apare 'dhamāḥ ||
न गर्भः सम्प्रदायार्थे रसो गर्भो विधीयते । (२७।१)
na garbhaḥ sampradāyārthe raso garbho vidhīyate |
तेनायं लभते सिद्धिं न सिद्धिः सूतकं विना ॥ (२७।२)
tenāyaṃ labhate siddhiṃ na siddhiḥ sūtakaṃ vinā ||
तावत्तस्य कुतो मुक्तिः कुतः पिण्डस्य धारणम् ॥ (२८।२)
tāvattasya kuto muktiḥ kutaḥ piṇḍasya dhāraṇam ||
जल्पन्ति च वयं मुक्ता यास्यामः शिवमन्दिरम् ॥ (२९।२)
jalpanti ca vayaṃ muktā yāsyāmaḥ śivamandiram ||
स्वदेहे खेचरत्वं च शिवत्वं येन लभ्यते । (३१।१)
svadehe khecaratvaṃ ca śivatvaṃ yena labhyate |
तादृशे तु रसज्ञाने नित्याभ्यासं कुरु प्रिये ॥ (३१।२)
tādṛśe tu rasajñāne nityābhyāsaṃ kuru priye ||
अवतारं रसेन्द्रस्य माहात्म्यं तु सुरेश्वर । (३२।२)
avatāraṃ rasendrasya māhātmyaṃ tu sureśvara |
श्रोतुमिच्छामि देवेश वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ (३२।३)
śrotumicchāmi deveśa vaktumarhasi tattvataḥ ||
साधु पृष्टं महाभागे गुह्याद्गुह्यतरं त्वया । (३३।२)
sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāge guhyādguhyataraṃ tvayā |
त्वं माता सर्वभूतानां पिता चाहं सनातनः । (३४।१)
tvaṃ mātā sarvabhūtānāṃ pitā cāhaṃ sanātanaḥ |
स्वैरतः सम्भवाद्देवि पारदः कीर्तितो महः । (३५।१)
svairataḥ sambhavāddevi pāradaḥ kīrtito mahaḥ |
पारदो गदितो यश्च परार्थं साधकोत्तमैः ॥ (३५।२)
pārado gadito yaśca parārthaṃ sādhakottamaiḥ ||
सूतोऽयं मत्समो देवि मम प्रत्यङ्गसम्भवः । (३६।१)
sūto'yaṃ matsamo devi mama pratyaṅgasambhavaḥ |
दर्शनात् स्पर्शनात् तस्य भक्षणात् स्मरणादपि । (३७।१)
darśanāt sparśanāt tasya bhakṣaṇāt smaraṇādapi |
पूजनाच्च प्रदानाच्च दृश्यते षड्विधं फलम् ॥ (३७।२)
pūjanācca pradānācca dṛśyate ṣaḍvidhaṃ phalam ||
केदारादीनि लिङ्गानि पृथिव्यां यानि कानि च । (३८।१)
kedārādīni liṅgāni pṛthivyāṃ yāni kāni ca |
तानि दृष्ट्वा तु यत्पुण्यं तत्पुण्यं रसदर्शनात् ॥ (३८।२)
tāni dṛṣṭvā tu yatpuṇyaṃ tatpuṇyaṃ rasadarśanāt ||
मूर्छितः शिवपूजायां शिवसांनिध्यसिद्धये ॥ (३९।२)
mūrchitaḥ śivapūjāyāṃ śivasāṃnidhyasiddhaye ||
तथा तापत्रयं हन्ति रोगान् दोषत्रयोद्भवान् ॥ (४०।२)
tathā tāpatrayaṃ hanti rogān doṣatrayodbhavān ||
दुर्लभं ब्रह्मनिष्णातैः प्राप्यते परमं पदम् । (४१।१)
durlabhaṃ brahmaniṣṇātaiḥ prāpyate paramaṃ padam |
हृद्व्योमकर्णिकान्तःस्थरसेन्द्रस्य महेश्वरि ॥ (४१।२)
hṛdvyomakarṇikāntaḥstharasendrasya maheśvari ||
स्मरणान्मुच्यते पापैः सद्यो जन्मान्तरार्जितैः ॥ (४२।०)
smaraṇānmucyate pāpaiḥ sadyo janmāntarārjitaiḥ ||
स्वयंभूलिङ्गसाहस्रैः यत्फलं सम्यगर्चनात् । (४३।१)
svayaṃbhūliṅgasāhasraiḥ yatphalaṃ samyagarcanāt |
तत्फलं कोटिगुणितं रसलिङ्गार्चनाद्भवेत् ॥ (४३।२)
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ rasaliṅgārcanādbhavet ||
प्रयान्ति नरकं सर्वे छित्त्वा सुकृतसंचयम् ॥ (४५।२)
prayānti narakaṃ sarve chittvā sukṛtasaṃcayam ||
रसविद्या परा विद्या त्रैलोक्ये ऽपि सुदुर्लभा । (४६।१)
rasavidyā parā vidyā trailokye 'pi sudurlabhā |
भुक्तिमुक्तिकरी यस्मात् तस्माद्देया गुणान्वितैः ॥ (४६।२)
bhuktimuktikarī yasmāt tasmāddeyā guṇānvitaiḥ ||
अस्तीति भाषते कश्चित् कश्चिन्नास्तीति भाषते । (४७।१)
astīti bhāṣate kaścit kaścinnāstīti bhāṣate |
आस्तिके तु भवेत्सिद्धिः तस्य सिध्यति भूतले ॥ (४७।२)
āstike tu bhavetsiddhiḥ tasya sidhyati bhūtale ||
नास्तिकेनानुभावेन नास्ति नास्तीति यो वदेत् । (४८।१)
nāstikenānubhāvena nāsti nāstīti yo vadet |
तस्य नास्ति प्रिये सिद्धिर्जन्मकोटिशतैरपि ॥ (४८।२)
tasya nāsti priye siddhirjanmakoṭiśatairapi ||
ब्रह्मज्ञानेन मुक्तोऽसौ पापी यो रसनिन्दकः । (४९।१)
brahmajñānena mukto'sau pāpī yo rasanindakaḥ |
श्वानोऽयं जायते देवि यावत् जन्मसहस्रकम् । (५०।१)
śvāno'yaṃ jāyate devi yāvat janmasahasrakam |
गृध्रको लक्षजन्मानि यः पापी रसनिन्दकः ॥ (५१।२)
gṛdhrako lakṣajanmāni yaḥ pāpī rasanindakaḥ ||
आलापं गात्रसंस्पर्शं यः कुर्याद् रसनिन्दकैः । (५२।१)
ālāpaṃ gātrasaṃsparśaṃ yaḥ kuryād rasanindakaiḥ |
यावज्जन्मसहस्रं तु स भवेद्दुःखपीडितः ॥ (५२।२)
yāvajjanmasahasraṃ tu sa bhavedduḥkhapīḍitaḥ ||
गुरुमाराधयेत् पूर्वं विशुद्धेनान्तरात्मना । (५४।१)
gurumārādhayet pūrvaṃ viśuddhenāntarātmanā |
सम्प्रदायं प्रयच्छन्ति गुरौ तुष्टे मरीचयः ॥ (५४।२)
sampradāyaṃ prayacchanti gurau tuṣṭe marīcayaḥ ||
गुरुसेवां विना कर्म यः कुर्यान् मूढचेतनः । (५५।१)
gurusevāṃ vinā karma yaḥ kuryān mūḍhacetanaḥ |
स याति निष्फलं कर्म स्वप्नलब्धं धनं यथा ॥ (५५।२)
sa yāti niṣphalaṃ karma svapnalabdhaṃ dhanaṃ yathā ||
यः कर्म कुरुते दृष्टं तस्य लाभः पदे पदे । (५६।१)
yaḥ karma kurute dṛṣṭaṃ tasya lābhaḥ pade pade |
कारयेद् रसवादं तु तुष्टेन गुरुणा प्रिये ॥ (५६।२)
kārayed rasavādaṃ tu tuṣṭena guruṇā priye ||
गोप्यं गुरुप्रसादेन लब्धं स्यात् फलसिद्धये । (५८।१)
gopyaṃ guruprasādena labdhaṃ syāt phalasiddhaye |
लब्ध्वात्र रसकर्माणि नाहंकारं समाचरेत् ॥ (५८।२)
labdhvātra rasakarmāṇi nāhaṃkāraṃ samācaret ||
अनुज्ञातश्च गुरुणा लब्ध्वा चाज्ञां रसाङ्कुशीम् । (५९।१)
anujñātaśca guruṇā labdhvā cājñāṃ rasāṅkuśīm |
भैरवीं तनुम् आश्रित्य साधयेद् रसभैरवम् ॥ (५९।२)
bhairavīṃ tanum āśritya sādhayed rasabhairavam ||
एवमुक्ता रसोत्पत्तिः माहात्म्यं च सुरेश्वरि । (६०।१)
evamuktā rasotpattiḥ māhātmyaṃ ca sureśvari |
तन्ममाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ (६०।२)
tanmamācakṣva deveśi kimanyacchrotumicchasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.