RArṇ, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
दान्तः शिष्योपदेशज्ञः शक्तिमान् गतमत्सरः । (३।१)
dāntaḥ śiṣyopadeśajñaḥ śaktimān gatamatsaraḥ |
धर्मज्ञः सत्यवाक् दक्षः शीलवान् गुणवान् शुचिः ॥ (३।२)
dharmajñaḥ satyavāk dakṣaḥ śīlavān guṇavān śuciḥ ||
रागसंख्यां बीजकलां द्वंद्वमेलापनं विडम् । (५।१)
rāgasaṃkhyāṃ bījakalāṃ dvaṃdvamelāpanaṃ viḍam |
वर्णोत्कर्षं मृदुत्वं च जारणां बालबद्धयोः । (६।१)
varṇotkarṣaṃ mṛdutvaṃ ca jāraṇāṃ bālabaddhayoḥ |
खेचरीं भूचरीं चैव यो वेत्ति स गुरुर्मतः ॥ (६।२)
khecarīṃ bhūcarīṃ caiva yo vetti sa gururmataḥ ||
शिष्यो विनीतस्तन्त्रज्ञः सत्यवादी दृढव्रतः ॥ (८।३)
śiṣyo vinītastantrajñaḥ satyavādī dṛḍhavrataḥ ||
ये नराः कुम्भकुद्दालध्वजशङ्खादिलाञ्छितैः । (९।१)
ye narāḥ kumbhakuddāladhvajaśaṅkhādilāñchitaiḥ |
करैरधिष्ठिता देवि योज्यास् ते निधिसाधने ॥ (९।२)
karairadhiṣṭhitā devi yojyās te nidhisādhane ||
वक्रघोणाः सदा क्रूराः प्रशस्ता बिलसाधने ॥ (१०।२)
vakraghoṇāḥ sadā krūrāḥ praśastā bilasādhane ||
निर्मांसमूर्धपिण्डीकान् रक्तकेशान् गतालसान् । (११।१)
nirmāṃsamūrdhapiṇḍīkān raktakeśān gatālasān |
कठिनान् उष्णपादांश्च धातुवादे नियोजयेत् ॥ (११।२)
kaṭhinān uṣṇapādāṃśca dhātuvāde niyojayet ||
ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रांश्चानुक्रमेण तु ॥ (१२।२)
brāhmaṇān kṣatriyān vaiśyān śūdrāṃścānukrameṇa tu ||
जितेन्द्रियाः क्लेशसहा नित्योद्यमसमन्विताः । (१३।१)
jitendriyāḥ kleśasahā nityodyamasamanvitāḥ |
शूराश्च कृतविद्याश्च प्रशस्ताः साधकाः प्रिये ॥ (१३।२)
śūrāśca kṛtavidyāśca praśastāḥ sādhakāḥ priye ||
विप्लावकाः पापरताः वर्जयेत्तान् प्रयत्नतः ॥ (१४।२)
viplāvakāḥ pāparatāḥ varjayettān prayatnataḥ ||
बह्वाशिनी च दुश्चित्ता कोटराक्षी च निर्दया । (१५।२)
bahvāśinī ca duścittā koṭarākṣī ca nirdayā |
रसनिन्दाकरी या च तां नारीं परिवर्जयेत् ॥ (१५।३)
rasanindākarī yā ca tāṃ nārīṃ parivarjayet ||
ईदृशीभिर् वरारोहे सम्पूर्णं क्षितिमण्डलम् । (१६।१)
īdṛśībhir varārohe sampūrṇaṃ kṣitimaṇḍalam |
सूक्ष्मकेशा तु या नारी क्षीराहारप्रिया सदा ॥ (२०।२)
sūkṣmakeśā tu yā nārī kṣīrāhārapriyā sadā ||
पद्माकारं मुखं यस्या दृष्टिरिन्दीवराकृतिः ॥ (२१।२)
padmākāraṃ mukhaṃ yasyā dṛṣṭirindīvarākṛtiḥ ||
यस्याः पयोधरौ देवि तुङ्गपीनौ समाव् उभौ ॥ (२२।२)
yasyāḥ payodharau devi tuṅgapīnau samāv ubhau ||
अश्वत्थपत्त्रसदृशी योनी यस्या भगः समः । (२३।१)
aśvatthapattrasadṛśī yonī yasyā bhagaḥ samaḥ |
यत्पादौ मांसलौ स्निग्धौ वर्तुलावर्तरोमकौ ॥ (२३।२)
yatpādau māṃsalau snigdhau vartulāvartaromakau ||
श्यामा च मध्ये क्षामा च तन्वी भक्तिपरा शिवे । (२४।१)
śyāmā ca madhye kṣāmā ca tanvī bhaktiparā śive |
पद्मिनी सा तु विज्ञेया प्रसन्ना मृगलोचना ॥ (२४।२)
padminī sā tu vijñeyā prasannā mṛgalocanā ||
षड्भेदा काकिणी नाम्ना पूर्वप्रोक्ता रसप्रदा ॥ (२५।२)
ṣaḍbhedā kākiṇī nāmnā pūrvaproktā rasapradā ||
तस्य हि निर्मला बुद्धिर्निश्चिता रससाधने । (२७।१)
tasya hi nirmalā buddhirniścitā rasasādhane |
तस्माद्गुरुश्च शिष्यश्च पूर्वोक्तः सिद्धिभाग्भवेत् ॥ (२७।२)
tasmādguruśca śiṣyaśca pūrvoktaḥ siddhibhāgbhavet ||
ईदृशैर्लक्षणैः नारीं कुतः प्राप्नोति साधकः । (२८।२)
īdṛśairlakṣaṇaiḥ nārīṃ kutaḥ prāpnoti sādhakaḥ |
यत्र रूपं महादेव लक्षणं नात्र विद्यते ॥ (२८।३)
yatra rūpaṃ mahādeva lakṣaṇaṃ nātra vidyate ||
लक्षणं विद्यते यत्र भावना नात्र विद्यते । (२९।१)
lakṣaṇaṃ vidyate yatra bhāvanā nātra vidyate |
लक्षणत्रितयं कुत्र त्वया दृष्टं महेश्वर । (३०।१)
lakṣaṇatritayaṃ kutra tvayā dṛṣṭaṃ maheśvara |
शृणु देवि परं गुह्यं यत्सुरैरपि दुर्लभम् । (३१।२)
śṛṇu devi paraṃ guhyaṃ yatsurairapi durlabham |
तासां बुद्धिर्भवेद्देवि निर्मला रससाधने । (३२।१)
tāsāṃ buddhirbhaveddevi nirmalā rasasādhane |
दापयेत्त्वरितामन्त्रं जपेत्तं दर्पवर्जिता ॥ (३२।२)
dāpayettvaritāmantraṃ japettaṃ darpavarjitā ||
लक्षमन्त्रं जपेद्या तु जायते सा सुलक्षणा । (३३।१)
lakṣamantraṃ japedyā tu jāyate sā sulakṣaṇā |
बद्ध्वा तु खेचरीं मुद्रां जपेत् फेट्कारभैरवीम् ॥ (३३।२)
baddhvā tu khecarīṃ mudrāṃ japet pheṭkārabhairavīm ||
ममेयं चण्डिका माता जन्म च त्रिपुरान्तकात् । (३४।१)
mameyaṃ caṇḍikā mātā janma ca tripurāntakāt |
कालिकाहं समुद्भूतास्मीदृशं संस्मरेत्तु सा ॥ (३४।२)
kālikāhaṃ samudbhūtāsmīdṛśaṃ saṃsmarettu sā ||
भूतं भव्यं भविष्यं च त्रैलोक्ये कथयेत्तु सा । (३५।१)
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca trailokye kathayettu sā |
रसदीक्षां तु पृच्छामि साधकानां हिताय वै ॥ (३६।३)
rasadīkṣāṃ tu pṛcchāmi sādhakānāṃ hitāya vai ||
शृणु भैरवि यद्भावम् अपूर्वं वर्णयामि ते । (३७।२)
śṛṇu bhairavi yadbhāvam apūrvaṃ varṇayāmi te |
मन्त्री च धर्मतत्त्वज्ञो भक्तिश्रद्धासमन्वितः ॥ (३८।२)
mantrī ca dharmatattvajño bhaktiśraddhāsamanvitaḥ ||
जना माहेश्वरा यत्र तत्र स्थाने तु कारयेत् ॥ (३९।२)
janā māheśvarā yatra tatra sthāne tu kārayet ||
कारयेद्विजने स्थाने पशुर्यत्र न विद्यते । (४०।१)
kārayedvijane sthāne paśuryatra na vidyate |
सुगुप्ते सुषमे स्थाने सर्वबाधाविवर्जिते ॥ (४०।२)
sugupte suṣame sthāne sarvabādhāvivarjite ||
एकान्ते निर्मले हृद्ये नानापुष्पद्रुमान्विते ॥ (४१।२)
ekānte nirmale hṛdye nānāpuṣpadrumānvite ||
प्रतिष्ठितम् उमेशाभ्यां लोकपालैश्च रक्षितम् ॥ (४६।२)
pratiṣṭhitam umeśābhyāṃ lokapālaiśca rakṣitam ||
पुण्ये तिथौ मुहूर्ते च लग्ने सौम्यग्रहेक्षिते । (४८।१)
puṇye tithau muhūrte ca lagne saumyagrahekṣite |
स्नातः शुक्लाम्बरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः ॥ (४८।२)
snātaḥ śuklāmbaradharaḥ śuklamālyānulepanaḥ ||
मधुसर्पिर्दधिक्षीरतिलैः सम्पूज्य बालिकाः । (४९।१)
madhusarpirdadhikṣīratilaiḥ sampūjya bālikāḥ |
यवसिद्धार्थकास्तीर्णे गन्धमाल्योपशोभिते । (५०।१)
yavasiddhārthakāstīrṇe gandhamālyopaśobhite |
शिलापट्टं समुत्कीर्य शिलापट्टार्गलं प्रिये । (५१।१)
śilāpaṭṭaṃ samutkīrya śilāpaṭṭārgalaṃ priye |
न्यासं रसाङ्कुशेनैव कृत्वाङ्गुलिहृदादिषु ॥ (५१।२)
nyāsaṃ rasāṅkuśenaiva kṛtvāṅgulihṛdādiṣu ||
रसलिङ्गं न्यसेत्तत्र हेम्ना च सहितं प्रिये । (५२।१)
rasaliṅgaṃ nyasettatra hemnā ca sahitaṃ priye |
ॐ ह्रीं श्रीं सूतराजस्य मूलमन्त्र उदाहृतः ॥ (५२।२)
oṃ hrīṃ śrīṃ sūtarājasya mūlamantra udāhṛtaḥ ||
तस्मिन् रसाङ्कुशीं देवीं मूलेनावाहयेत्प्रिये । (५३।१)
tasmin rasāṅkuśīṃ devīṃ mūlenāvāhayetpriye |
चतुरस्रे तु दिक्पालान् पूजयित्वा बहिः क्रमात् ॥ (५३।२)
caturasre tu dikpālān pūjayitvā bahiḥ kramāt ||
कुम्भकर्णं च सुग्रीवं भृङ्गीकं च दृढायुधम् ॥ (५४।२)
kumbhakarṇaṃ ca sugrīvaṃ bhṛṅgīkaṃ ca dṛḍhāyudham ||
द्वारे चतुर्धा विन्यस्य पूजयेद्दक्षवामयोः । (५५।१)
dvāre caturdhā vinyasya pūjayeddakṣavāmayoḥ |
शुक्रं पूर्वे ऽभिसंपूज्य स्कन्दमाग्नेयगोचरे ॥ (५५।२)
śukraṃ pūrve 'bhisaṃpūjya skandamāgneyagocare ||
दक्षिणस्यां ततो रुद्रं पवनं नैरृते तथा । (५६।१)
dakṣiṇasyāṃ tato rudraṃ pavanaṃ nairṛte tathā |
शिवं पश्चिमभागे तु पावकं वायवे न्यसेत् । (५६।२)
śivaṃ paścimabhāge tu pāvakaṃ vāyave nyaset |
लेपिका क्षेपिका चैव क्षारिका रञ्जिका तथा । (५७।१)
lepikā kṣepikā caiva kṣārikā rañjikā tathā |
विभूतिः खेचरी चैव दश दूत्यः क्रमेण च । (५८।१)
vibhūtiḥ khecarī caiva daśa dūtyaḥ krameṇa ca |
पूज्यास्त्वष्टदले पद्मे ऊर्ध्वाधस्तु दलेषु च ॥ (५८।२)
pūjyāstvaṣṭadale padme ūrdhvādhastu daleṣu ca ||
अष्टादशभुजा रुद्राः पञ्चवक्त्रास् त्र्यम्बकाः । (६०।१)
aṣṭādaśabhujā rudrāḥ pañcavaktrās tryambakāḥ |
चन्द्रार्धशोभिमुकुटा नीलग्रीवा वृषध्वजाः ॥ (६०।२)
candrārdhaśobhimukuṭā nīlagrīvā vṛṣadhvajāḥ ||
स्वस्ववर्णधराः सर्वे ऽप्यष्टविद्येश्वरास्तथा । (६१।१)
svasvavarṇadharāḥ sarve 'pyaṣṭavidyeśvarāstathā |
कर्णिकायां तु पूर्वादिपूर्वं शक्तिचतुष्टयम् । (६२।१)
karṇikāyāṃ tu pūrvādipūrvaṃ śakticatuṣṭayam |
मालिनी हेमशक्तिश्च परा शक्तिर्बला स्मृता । (६२।२)
mālinī hemaśaktiśca parā śaktirbalā smṛtā |
मध्ये तासां च शक्तीनां सर्वज्ञं रसभैरवम् । (६३।१)
madhye tāsāṃ ca śaktīnāṃ sarvajñaṃ rasabhairavam |
शुद्धस्फटिकसंकाशं पञ्चवक्त्रं त्र्यम्बकम् ॥ (६३।२)
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ pañcavaktraṃ tryambakam ||
ज्वलत्पिङ्गोग्रनेत्रं च ज्वलज्जिह्वाननं तथा । (६४।१)
jvalatpiṅgogranetraṃ ca jvalajjihvānanaṃ tathā |
ज्वलद्भ्रुवं ज्वलत्केशं दुष्प्रेक्ष्यं प्रेतविष्टरम् ॥ (६४।२)
jvaladbhruvaṃ jvalatkeśaṃ duṣprekṣyaṃ pretaviṣṭaram ||
व्याघ्रचर्मधरं नागोपवीतं वृषभध्वजम् ॥ (६५।२)
vyāghracarmadharaṃ nāgopavītaṃ vṛṣabhadhvajam ||
द्वात्रिंशार्णेन मनुना पूजयेत् सकलं शिवम् ॥ (६६।२)
dvātriṃśārṇena manunā pūjayet sakalaṃ śivam ||
रसेश्वरस्य मन्त्रं च कथ्यमानं निबोध मे ॥ (६७।०)
raseśvarasya mantraṃ ca kathyamānaṃ nibodha me ||
ॐ ह्रीं क्रीं रसेश्वराय महाकालाय महाबलायाघोरभैरवाय वज्रवीर क्रोधकङ्काल क्ष्लौः क्ष्लः ॥ (६८।०)
oṃ hrīṃ krīṃ raseśvarāya mahākālāya mahābalāyāghorabhairavāya vajravīra krodhakaṅkāla kṣlauḥ kṣlaḥ ||
उत्तप्तहेमरुचिरां पीतवस्त्रां त्रिलोचनाम् ॥ (६९।२)
uttaptahemarucirāṃ pītavastrāṃ trilocanām ||
श्वेतचामरयोर्मध्ये मुक्ताछत्त्रेण शोभिताम् । (७०।१)
śvetacāmarayormadhye muktāchattreṇa śobhitām |
अङ्कुशं चाक्षमालां च दधतीं दक्षहस्तयोः ॥ (७०।२)
aṅkuśaṃ cākṣamālāṃ ca dadhatīṃ dakṣahastayoḥ ||
पाशाभये च वामाभ्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम् । (७१।१)
pāśābhaye ca vāmābhyāṃ candrārdhakṛtaśekharām |
रसाङ्कुशीं महादेवीं नीलग्रीवां कृपामयीम् ॥ (७१।२)
rasāṅkuśīṃ mahādevīṃ nīlagrīvāṃ kṛpāmayīm ||
पूजयेद्रससिद्ध्यर्थं विद्यया पञ्चबीजया । (७२।१)
pūjayedrasasiddhyarthaṃ vidyayā pañcabījayā |
वाग्भवं भुवनेशीं च श्रीबीजं च सुरेश्वरि ॥ (७२।२)
vāgbhavaṃ bhuvaneśīṃ ca śrībījaṃ ca sureśvari ||
धूपदीपैस्तु नैवेद्यैः पुष्पताम्बूलचन्दनैः ॥ (७३।२)
dhūpadīpaistu naivedyaiḥ puṣpatāmbūlacandanaiḥ ||
शान्तिपाठस्य निर्घोषैः स्तोत्रमङ्गलनिस्वनैः । (७४।१)
śāntipāṭhasya nirghoṣaiḥ stotramaṅgalanisvanaiḥ |
घण्टाटङ्कारसंयुक्तैः पूजां कृत्वा यथाविधि ॥ (७४।२)
ghaṇṭāṭaṅkārasaṃyuktaiḥ pūjāṃ kṛtvā yathāvidhi ||
भूतेभ्यो यक्षरक्षेभ्यः पिशाचेभ्यश्च यत्नतः ॥ (७५।२)
bhūtebhyo yakṣarakṣebhyaḥ piśācebhyaśca yatnataḥ ||
यथाशक्ति जपित्वा तु विद्यामेव रसाङ्कुशीम् । (७७।१)
yathāśakti japitvā tu vidyāmeva rasāṅkuśīm |
कुण्डं विधाय देवेशि योनिचक्रं समेखलम् ॥ (७७।२)
kuṇḍaṃ vidhāya deveśi yonicakraṃ samekhalam ||
तत्राज्यतिलसंयुक्तं होमं कृत्वा क्रमेण तु । (७८।१)
tatrājyatilasaṃyuktaṃ homaṃ kṛtvā krameṇa tu |
कलशं स्थापयेद्देवि पयःपूर्णं फलान्वितम् ॥ (७८।२)
kalaśaṃ sthāpayeddevi payaḥpūrṇaṃ phalānvitam ||
तत्राष्टादशविद्याभिर् अभिमन्त्र्य पृथक् पृथक् ॥ (७९।२)
tatrāṣṭādaśavidyābhir abhimantrya pṛthak pṛthak ||
गन्धपुष्पादिभिः पूर्णं पल्लवैर् उपशोभितम् । (८०।१)
gandhapuṣpādibhiḥ pūrṇaṃ pallavair upaśobhitam |
अर्घ्यपात्रं च सम्पूज्य वर्धन्याभ्युक्ष्य साधकम् ॥ (८०।२)
arghyapātraṃ ca sampūjya vardhanyābhyukṣya sādhakam ||
अभिषिच्य विधानेन कुम्भतोयेन मन्त्रवित् ॥ (८१।२)
abhiṣicya vidhānena kumbhatoyena mantravit ||
पञ्चबीजात्मिकां विद्यां प्राणायामात्मसूत्रके ॥ (८४।२)
pañcabījātmikāṃ vidyāṃ prāṇāyāmātmasūtrake ||
मुद्रां रसाङ्कुशीं बद्ध्वा लक्षमेकं जपेत्प्रिये । (८५।१)
mudrāṃ rasāṅkuśīṃ baddhvā lakṣamekaṃ japetpriye |
तस्य सिध्यति देवेशि निर्विघ्नं रसभैरवः ॥ (८५।२)
tasya sidhyati deveśi nirvighnaṃ rasabhairavaḥ ||
प्रणवादिनमोऽन्तस्तु तर्पणान्ते जपः परः । (८६।१)
praṇavādinamo'ntastu tarpaṇānte japaḥ paraḥ |
अहिंसा चन्दनं सत्यं पुष्पम् अस्तेयधूपनम् ॥ (८६।२)
ahiṃsā candanaṃ satyaṃ puṣpam asteyadhūpanam ||
ब्रह्मचर्यं महादीपम् अप्रतिग्रहघण्टिकाम् । (८७।१)
brahmacaryaṃ mahādīpam apratigrahaghaṇṭikām |
संगूह्याराधयेद् देवीं स भवेत्सिद्धिभाजनम् । (८८।१)
saṃgūhyārādhayed devīṃ sa bhavetsiddhibhājanam |
सहस्रं वा शतं वापि त्रिसंध्यं संजपेदिमाम् ॥ (८८।२)
sahasraṃ vā śataṃ vāpi trisaṃdhyaṃ saṃjapedimām ||
दिव्यौषध्यश्च तस्यैव सिध्यन्ति सुरवन्दिते ॥ (८९।२)
divyauṣadhyaśca tasyaiva sidhyanti suravandite ||
तथा रसाङ्कुशाभिज्ञो रसेन्द्रं प्राप्य सीदति ॥ (९०।२)
tathā rasāṅkuśābhijño rasendraṃ prāpya sīdati ||
विद्यया सह मन्तव्यं गुरोः सत्सम्प्रदायिनः । (९१।१)
vidyayā saha mantavyaṃ guroḥ satsampradāyinaḥ |
अनाहते ब्रह्मरन्ध्रे मनः कृत्वा निरामये । (९३।१)
anāhate brahmarandhre manaḥ kṛtvā nirāmaye |
यथाशक्ति जपेन्मन्त्रं रसेन्द्रस्य समाहितः ॥ (९३।३)
yathāśakti japenmantraṃ rasendrasya samāhitaḥ ||
चतुष्कोणं पुनः कृत्वा मध्ये षट्कोणमण्डलम् । (९४।१)
catuṣkoṇaṃ punaḥ kṛtvā madhye ṣaṭkoṇamaṇḍalam |
हस्तमात्रं द्विहस्तं वा तण्डुलैर्विमलैर्लिखेत् ॥ (९४।२)
hastamātraṃ dvihastaṃ vā taṇḍulairvimalairlikhet ||
सुगन्धैर्लेपिते स्थाने पूजयेच्चन्दनादिभिः ॥ (९५।०)
sugandhairlepite sthāne pūjayeccandanādibhiḥ ||
कर्णिकायां न्यसेद्देवि पूर्वोक्तं रसभैरवम् । (९६।१)
karṇikāyāṃ nyaseddevi pūrvoktaṃ rasabhairavam |
न्यसेत् क्रोधं च कङ्कालं मालामन्त्रैः समर्चयेत् ॥ (९७।२)
nyaset krodhaṃ ca kaṅkālaṃ mālāmantraiḥ samarcayet ||
ॐ ह्रीं क्रौं क्ष्लैं क्ष्लं ह्रीं ह्रीं ह्रीं ह्रूः हुं फट् रसेश्वराय महाकालभैरवाय रौद्ररूपाय कृष्णपिङ्गललोचनाय । (९८।१)
oṃ hrīṃ krauṃ kṣlaiṃ kṣlaṃ hrīṃ hrīṃ hrīṃ hrūḥ huṃ phaṭ raseśvarāya mahākālabhairavāya raudrarūpāya kṛṣṇapiṅgalalocanāya |
अवतर २ अवतारय २ जल्प २ जल्पय २ शुभाशुभं कथय २ कथापय २ महारक्षां कुरु २ रससिद्धिं देहि । (९८।२)
avatara 2 avatāraya 2 jalpa 2 jalpaya 2 śubhāśubhaṃ kathaya 2 kathāpaya 2 mahārakṣāṃ kuru 2 rasasiddhiṃ dehi |
एवं न्यासाक्षरः कूटैः गन्धपुष्पैः समर्चयेत् । (९८।१४)
evaṃ nyāsākṣaraḥ kūṭaiḥ gandhapuṣpaiḥ samarcayet |
पूर्णकुम्भं न्यसेन्मध्ये शरावं तण्डुलैः सह ॥ (९८।१५)
pūrṇakumbhaṃ nyasenmadhye śarāvaṃ taṇḍulaiḥ saha ||
तस्योपरि घृतदीपं वर्तीं मन्त्रैश्च मन्त्रयेत् ॥ (९९।०)
tasyopari ghṛtadīpaṃ vartīṃ mantraiśca mantrayet ||
गन्धपुष्पैर्धूपदीपैः नैवेद्येन च पूजयेत् ॥ (१००।३)
gandhapuṣpairdhūpadīpaiḥ naivedyena ca pūjayet ||
एकैकस्या न्यसेन्मन्त्रं हृदयाद्याश्च देवताः ॥ (१०१।०)
ekaikasyā nyasenmantraṃ hṛdayādyāśca devatāḥ ||
ततो निरीक्ष्य तद्दीपं सर्वास्तत्र कुमारिकाः । (१०२।१)
tato nirīkṣya taddīpaṃ sarvāstatra kumārikāḥ |
पश्यन्ति देवता दीपे कुमाराश्च शुभाशुभम् । (१०२।२)
paśyanti devatā dīpe kumārāśca śubhāśubham |
सिद्धिं वाप्यथवासिद्धिं कथयन्ति कुमारिकाः ॥ (१०२।३)
siddhiṃ vāpyathavāsiddhiṃ kathayanti kumārikāḥ ||
प्रश्नावतारं ज्ञात्वेति रसकर्मणि संचरेत् ॥ (१०३।०)
praśnāvatāraṃ jñātveti rasakarmaṇi saṃcaret ||
यः पुरा देवदेवेशि रसेन्द्रे भावितात्मवान् । (१०४।१)
yaḥ purā devadeveśi rasendre bhāvitātmavān |
सप्तजन्म मृतो जातो न त्यजेद् रसभावनम् ॥ (१०४।२)
saptajanma mṛto jāto na tyajed rasabhāvanam ||
एवं शुभाशुभं ज्ञात्वा देवतानुग्रहान्वितः । (१०५।१)
evaṃ śubhāśubhaṃ jñātvā devatānugrahānvitaḥ |
मण्डपे पूर्ववद्देवीमर्चयित्वा रसाङ्कुशीम् ॥ (१०५।२)
maṇḍape pūrvavaddevīmarcayitvā rasāṅkuśīm ||
आचार्यमपि सम्पूज्य धूपस्रक्चन्दनादिभिः । (१०६।१)
ācāryamapi sampūjya dhūpasrakcandanādibhiḥ |
अघोरेण बलिं दत्त्वा ततः कर्म समाचरेत् ॥ (१०६।२)
aghoreṇa baliṃ dattvā tataḥ karma samācaret ||
ओषध्यो मण्डपे प्राच्यां रसस्वेदो ऽग्निगोचरे । (१०७।१)
oṣadhyo maṇḍape prācyāṃ rasasvedo 'gnigocare |
दक्षिणस्यां लोहमारो नैरृत्यां पेषणादिकम् ॥ (१०७।२)
dakṣiṇasyāṃ lohamāro nairṛtyāṃ peṣaṇādikam ||
द्रुतिक्रिया तु वारुण्यां वायव्ये धमनं प्रिये । (१०८।१)
drutikriyā tu vāruṇyāṃ vāyavye dhamanaṃ priye |
वर्णोत्कर्षस्तु कौबेर्याम् ऐशान्यां रसवेधनम् ॥ (१०८।२)
varṇotkarṣastu kauberyām aiśānyāṃ rasavedhanam ||
रसाङ्कुशेन मन्त्रेण कर्तव्यं साधकेन तु ॥ (१०९।३)
rasāṅkuśena mantreṇa kartavyaṃ sādhakena tu ||
सद्योजातं तस्य जानु वामदेवं तु गुह्यकम् ॥ (११०।२)
sadyojātaṃ tasya jānu vāmadevaṃ tu guhyakam ||
अघोरं हृदयं तस्य वक्त्रं तत्पुरुषं स्मृतम् । (१११।१)
aghoraṃ hṛdayaṃ tasya vaktraṃ tatpuruṣaṃ smṛtam |
यावद् भ्रूमध्यम् ईशानमर्धचन्द्रं ललाटकम् ॥ (१११।२)
yāvad bhrūmadhyam īśānamardhacandraṃ lalāṭakam ||
बिन्दुर् देवेशि तस्योर्ध्वे बिन्दोरूर्ध्वे स्थितो नदः । (११२।१)
bindur deveśi tasyordhve bindorūrdhve sthito nadaḥ |
ललाटशिरसोर्मध्ये शक्तिस्तत्रैव संस्थिता ॥ (११२।२)
lalāṭaśirasormadhye śaktistatraiva saṃsthitā ||
व्यापिनी ब्रह्मरन्ध्रस्था तस्योर्ध्वे तून्मना भवेत् । (११३।१)
vyāpinī brahmarandhrasthā tasyordhve tūnmanā bhavet |
तस्योर्ध्वे परमं सत्यं व्योमस्थायि परात्परम् । (११४।१)
tasyordhve paramaṃ satyaṃ vyomasthāyi parātparam |
शून्यं शून्यं पुनः शून्यं त्रिशून्यं च निरामयम् ॥ (११४।२)
śūnyaṃ śūnyaṃ punaḥ śūnyaṃ triśūnyaṃ ca nirāmayam ||
निष्कलं निर्मलं नित्यं निस्तरङ्गं निरामयम् ॥ (११५।२)
niṣkalaṃ nirmalaṃ nityaṃ nistaraṅgaṃ nirāmayam ||
निष्प्रपञ्चं निराधारं निर्गुणं गुणगोचरम् । (११६।१)
niṣprapañcaṃ nirādhāraṃ nirguṇaṃ guṇagocaram |
एवंरूपं सदा ध्यायेत् स्वदेहे रसभैरवम् ॥ (११६।२)
evaṃrūpaṃ sadā dhyāyet svadehe rasabhairavam ||
यदा च निश्चलं ध्यायेत् यदा च निश्चलं मनः । (११७।१)
yadā ca niścalaṃ dhyāyet yadā ca niścalaṃ manaḥ |
वह्निमध्ये तदा सूतो बध्यते निश्चलस्तथा ॥ (११७।२)
vahnimadhye tadā sūto badhyate niścalastathā ||
यदा च चलति ध्यानं रसो वह्नौ न तिष्ठति ॥ (११८।०)
yadā ca calati dhyānaṃ raso vahnau na tiṣṭhati ||
मण्डलस्य बहिः रात्रौ सुरामत्स्यामिषादिभिः । (११९।१)
maṇḍalasya bahiḥ rātrau surāmatsyāmiṣādibhiḥ |
अर्चयेद् यक्षगन्धर्वान् पिशाचान् राक्षसांस्तथा ॥ (११९।२)
arcayed yakṣagandharvān piśācān rākṣasāṃstathā ||
क्रियाकरणविघ्नाश्च फलविघ्नाश्च कोटिशः । (१२०।१)
kriyākaraṇavighnāśca phalavighnāśca koṭiśaḥ |
सम्भवन्ति तथा तत्तच्छान्त्यै च वटुकेश्वरम् । (१२०।२)
sambhavanti tathā tattacchāntyai ca vaṭukeśvaram |
अर्चानुग्रहषट्कं च सम्पूज्यादौ समाचरेत् ॥ (१२०।३)
arcānugrahaṣaṭkaṃ ca sampūjyādau samācaret ||
कर्मान्ते च पुनर् बालम् अष्टाष्टकम् अनुग्रहम् । (१२१।१)
karmānte ca punar bālam aṣṭāṣṭakam anugraham |
सम्पूज्य विनियुञ्ज्यात् तत् सिद्धद्रव्यं तु सिद्धिदम् ॥ (१२१।२)
sampūjya viniyuñjyāt tat siddhadravyaṃ tu siddhidam ||
सिद्धस्तु नाशयेद्वादं तद्देशं तु परित्यजेत् । (१२२।१)
siddhastu nāśayedvādaṃ taddeśaṃ tu parityajet |
भ्रमेन्माधुकरीं भिक्षां सुसिद्धे तु महारसे ॥ (१२२।२)
bhramenmādhukarīṃ bhikṣāṃ susiddhe tu mahārase ||
प्रमादादुत्थितो विघ्नो रसबन्धे कृते सति । (१२३।१)
pramādādutthito vighno rasabandhe kṛte sati |
रसशान्तिर्विधातव्या रसक्षोभं न कारयेत् ॥ (१२३।२)
rasaśāntirvidhātavyā rasakṣobhaṃ na kārayet ||
रसं न दर्शयेद्देवि नारीहस्ते न पातयेत् । (१२४।१)
rasaṃ na darśayeddevi nārīhaste na pātayet |
नार्यै गुह्यं न वक्तव्यं द्रव्यं ताभ्यो हि गोपयेत् ॥ (१२४।२)
nāryai guhyaṃ na vaktavyaṃ dravyaṃ tābhyo hi gopayet ||
परद्रव्यैर् न कर्तव्यं परदारान्न संस्पृशेत् । (१२५।१)
paradravyair na kartavyaṃ paradārānna saṃspṛśet |
परान्नं नैव भुञ्जीत परांश्चैव न विश्वसेत् ॥ (१२५।२)
parānnaṃ naiva bhuñjīta parāṃścaiva na viśvaset ||
न देयं दुष्टबुद्धीनां गोष्ठीरूपेण याचके ॥ (१२६।०)
na deyaṃ duṣṭabuddhīnāṃ goṣṭhīrūpeṇa yācake ||
अष्टम्यां पौर्णमास्यां च अमावास्यां युगादिषु । (१२७।१)
aṣṭamyāṃ paurṇamāsyāṃ ca amāvāsyāṃ yugādiṣu |
रसोत्सवं प्रकुर्वीत यथावित्तानुसारतः ॥ (१२७।३)
rasotsavaṃ prakurvīta yathāvittānusārataḥ ||
एवं रसोत्सवं देवि यः कुर्याद्भक्तिसंयुतः । (१२८।१)
evaṃ rasotsavaṃ devi yaḥ kuryādbhaktisaṃyutaḥ |
ब्रह्महत्यादिपापानि नश्यन्ति विविधानि च ॥ (१२८।२)
brahmahatyādipāpāni naśyanti vividhāni ca ||
अनेन विधिना यत्र पूजां कुर्वन्ति साधकाः । (१२९।१)
anena vidhinā yatra pūjāṃ kurvanti sādhakāḥ |
न तत्र रोगदौर्गत्यं नेतयः प्रभवन्ति च ॥ (१२९।२)
na tatra rogadaurgatyaṃ netayaḥ prabhavanti ca ||
एवंविधां रसे पूजां प्रतिष्ठाप्य यथाविधि । (१३०।१)
evaṃvidhāṃ rase pūjāṃ pratiṣṭhāpya yathāvidhi |
पश्चात्कर्म विधातव्यमात्मनः शुभमिच्छताम् ॥ (१३०।२)
paścātkarma vidhātavyamātmanaḥ śubhamicchatām ||
अन्यथा कुरुते यस्तु तस्य सिद्धिर्न जायते । (१३१।१)
anyathā kurute yastu tasya siddhirna jāyate |
अपायः पापशङ्का च बुद्धिभङ्गो हि जायते ॥ (१३१।२)
apāyaḥ pāpaśaṅkā ca buddhibhaṅgo hi jāyate ||
उत्पन्नमपि विज्ञानं हरन्ति कुलकाः प्रिये ॥ (१३२।३)
utpannamapi vijñānaṃ haranti kulakāḥ priye ||
दीक्षितो रसकर्माणि मन्त्रन्यासविदाचरेत् । (१३३।१)
dīkṣito rasakarmāṇi mantranyāsavidācaret |
तन्ममाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुम् इच्छसि ॥ (१३३।२)
tanmamācakṣva deveśi kimanyacchrotum icchasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.