श्रीदेव्युवाच । (१।१)

यन्त्रमूषाग्निमानानि न ज्ञात्वा मन्त्रवेद्यपि । (१।२)

किं करोति महादेव तानि मे वक्तुमर्हसि ॥ (१।३)

श्रीभैरव उवाच । (२।१)

औस्र्स्तुन्ग् देस् अल्छेमिस्तेन्रसोपरसलोहानि वसनं काञ्जिकम् विडम् । (२।२)

धमनीलोहयन्त्राणि खल्लपाषाणमर्दकम् ॥ (२।३)

कोष्ठिका वक्रनालं च गोमयं सारमिन्धनम् । (३।१)

मृन्मयानि च यन्त्राणि मुसलोलूखलानि च ॥ (३।२)

सण्डसीपट्टसंदंशं मृत्पात्रायःकटोरकम् । (४।१)

प्रतिमानानि च तुलाछेदनानि कषोपलम् ॥ (४।२)

वंशनाडीलोहनाडीमूषाङ्गारांस् तथौषधीः । (५।१)

स्नेहाम्ललवणक्षारविषाण्युपविषाणि च ॥ (५।२)

एवं संगृह्य सम्भारं कर्मयोगं समाचरेत् ॥ (६।०)

दोलायन्त्रद्रवद्रव्येण भाण्डस्य पूरितार्धोदरस्य च । (७।१)

मुखे तिर्यक्कृते भाण्डे रसं सूत्रेण लम्बितम् । (७।२)

तं स्वेदयेत् तलगतं दोलायन्त्रमिति स्मृतम् ॥ (७।३)

गेर्￤त् ड़्र् जारण (१)लोहमूषाद्वयं कृत्वा द्वादशाङ्गुलमानतः । (८।१)

ईषच् छिद्रान्विताम् एकां तत्र गन्धकसंयुताम् ॥ (८।२)

मूषायां रसयुक्तायाम् अन्यस्यां तां प्रवेशयेत् । (९।१)

तोयं स्यात् सूतकस्याधः ऊर्ध्वाधो वह्निदीपनम् ॥ (९।२)

गेर्￤त् ड़्र् रसजारण (२)रसोनकरसं भद्रे यत्नतो वस्त्रगालितम् । (१०।१)

दापयेत्प्रचुरं यत्नात् आप्लाव्य रसगन्धकौ ॥ (१०।२)

स्थालिकायां निधायोर्ध्वं स्थालीम् अन्यां दृढां कुरु । (११।१)

संधिं विलेपयेद्यत्नात् मृदा वस्त्रेण चैव हि ॥ (११।२)

स्थाल्यन्तरे कपोताख्यं पुटं कर्षाग्निना सदा । (१२।१)

यन्त्रस्याधः करीषाग्निं दद्यात्तीव्राग्निमेव वा ॥ (१२।२)

एवं तु त्रिदिनं कुर्यात् ततो यन्त्रं विमोचयेत् । (१३।१)

तप्तोदके तप्तचुल्ल्यां न कुर्याच्छीतले क्रियाम् ॥ (१३।२)

न तत्र क्षीयते सूतो न च गच्छति कुत्रचित् । (१४।१)

अनेन क्रमयोगेन कुर्याद्गन्धकजारणम् ॥ (१४।२)

मूषायन्त्र (= सोमानलयन्त्र)ऊर्ध्वं वह्निरधश्चापो मध्ये तु रससंग्रहः । (१५।१)

मूषायन्त्रमिदं देवि जारयेद्गगनादिकम् ॥ (१५।२)

गर्भयन्त्रगर्भयन्त्रं प्रवक्ष्यामि पिष्टिकाभस्मकारणम् । (१६।१)

चतुरङ्गुलदीर्घां तु मूषिकां मृन्मयीं दृढाम् ॥ (१६।२)

त्र्यङ्गुलां मध्यविस्तारे वर्तुलं कारयेन्मुखम् । (१७।१)

लोहस्य विंशतिर्भागा एको भागस्तु गुग्गुलोः ॥ (१७।२)

सुश्लक्ष्णं पेषयित्वा तु तोयं दद्यात् पुनः पुनः । (१८।१)

मूषालेपं ततः कुर्यात् तले पिष्टीं च निक्षिपेत् ॥ (१८।२)

तुषकर्षाग्निना भूमौ मृदुस्वेदं तु कारयेत् । (१९।१)

अहोरात्रं त्रिरात्रं वा रसेन्द्रो भस्मतां व्रजेत् ॥ (१९।२)

गुप्तयन्त्रजारणे मारणे चैव रसराजस्य रञ्जने । (२०।१)

यन्त्रमेकं परं मर्म यत्रौषध्यो महाबलम् ॥ (२०।२)

औषधीरहितश्चायं हठाद्यन्त्रेण बध्यते । (२१।१)

सर्वत्र सूतको याति मुक्त्वा भूधरलक्षणम् ॥ (२१।२)

देवताभिः समाकृष्टो लोष्टस्थोऽपि हि गच्छति । (२२।१)

तस्माद्यन्त्रबलं चैकं न विलङ्घ्यं विजानता ॥ (२२।२)

मन्त्रौषधिसमायोगात् सुसिद्धं कुरुते ह्य् अयम् । (२३।१)

मन्त्रोऽघोरोऽत्र जप्तव्यो जपान्ते पूजयेद्रसम् ॥ (२३।२)

एकान्ते तु क्रिया कार्या दृष्टान्यैर्विफला भवेत् ॥ (२४।०)

गन्धकस्य क्षयो नास्ति न रसस्य क्षयो भवेत् । (२५।१)

क्षयो यन्त्रस्य विज्ञेयः यन्त्रे विक्रियते क्रिया । (२५।२)

अलाभे कान्तलोहस्य यन्त्रं लोहेन कारयेत् ॥ (२५।३)

रसक्षयवह्निलक्ष्यम् अविज्ञाय रसस्यार्धक्षयो भवेत् । (२६।१)

यन्त्रक्षयविधिज्ञस्य चतुर्थांशक्षयो भवेत् ॥ (२६।२)

द्विमासेन द्वितीयांशं तृतीयांशं त्रिभिर्भवेत् । (२७।१)

महाग्निं सहते ह्य् एष सारितो यत्र तिष्ठति ॥ (२७।२)

हंसपाकयन्त्रखर्परं सिकतापूर्णं कृत्वा तस्योपरि न्यसेत् । (२८।१)

अपरं खर्परं तत्र शनैर् मृद्वग्निना पचेत् ॥ (२८।२)

पञ्चक्षारैस्तथा मूत्रैर् लवणैश्च विडं ततः । (२९।१)

हंसपाकः स विज्ञातो यन्त्रतन्त्रार्थकोविदैः ॥ (२९।२)

मृत्तिकाकृष्णा रक्ता च पीता च शुक्लवर्णा च मृत्तिका । (३०।१)

आद्या श्रेष्ठा कनिष्ठान्त्या मध्यमा मध्यमा मता ॥ (३०।२)

दग्धधान्यतुषोपेता मृत्तिका कोष्ठिकाविधौ । (३१।१)

वक्रनालकृता वापि शस्यते सुरसुन्दरि ॥ (३१।२)

गारा दग्धा तुषा दग्धा दग्धा वल्मीकमृत्तिका । (३२।१)

अजाश्वानां मलं दग्धं यावत्तत् कृष्णतां गतम् ॥ (३२।२)

वासकस्य च पत्त्राणि वल्मीकस्य मृदा सह । (३३।१)

पेषयेद् वह्नितोयेन यावत्तत् श्लक्ष्णतां गतम् ॥ (३३।२)

मर्दयेत्तेन बध्नीयात् वक्रनालं च कोष्ठिकाम् ॥ (३४।०)

गारा दग्धा तुषा दग्धा दग्धा वल्मीकमृत्तिका । (३५।१)

चीरमङ्गारकः किट्टं वज्रेणापि न भिद्यते ॥ (३५।२)

वज्रमूषादग्धाङ्गारस्य षड्भागा भागैका कृष्णमृत्तिका । (३६।१)

चीरमङ्गारकः किट्टं वज्रमूषा प्रकीर्तिता ॥ (३६।२)

वरमूषातुषं वस्त्रसमं दग्धं मृत्तिका चतुरंशिका । (३७।१)

कुपीपाषाणसंयुक्ता वरमूषा प्रकीर्तिता ॥ (३७।२)

प्रकाश-, अन्धमूषाप्रकाशा चान्धमूषा च मूषा तु द्विविधा स्मृता ॥ (३८।०)

प्रकाशमूषा देवेशि शरावाकारसंयुता । (३९।१)

द्रव्यनिर्वाहणे सा च वादिकैः सुप्रशस्यते ॥ (३९।२)

अन्धमूषाअन्धमूषा तु कर्तव्या गोस्तनाकारसंनिभा । (४०।१)

पिधानकसमायुक्ता किंचिद् उन्नतमस्तका ॥ (४०।२)

पत्त्रलेपे तथा रङ्गे द्वंद्वमेलापके तथा । (४१।१)

सैव छिद्रान्विता मन्दा गम्भीरा सारणोचिता ॥ (४१।२)

भस्ममूषातिलभस्म द्विर् अंशं तु इष्टकांशसमन्वितम् । (४२।१)

भस्ममूषा तु विज्ञेया तारसंशोधने हिता ॥ (४२।२)

मोक्षक्षारस्य भागौ द्वौ इष्टकांशसमन्वितौ । (४३।१)

मृद्भागास् तारशुद्ध्यर्थम् उत्तमा वरवर्णिनि ॥ (४३।२)

मूषाभेदरक्तवर्गेण सम्मिश्रा रक्तवर्गपरिप्लुता । (४४।१)

रक्तवर्गकृतालेपा सर्वशुद्धिषु शोभना ॥ (४४।२)

मूषाभेदशुक्लवर्गेण सम्मिश्रा शुक्लवर्गपरिप्लुता । (४५।१)

शुक्लवर्गकृतालेपा शुक्लशुद्धिषु शोभना ॥ (४५।२)

मूषाभेदविडवर्गेण सम्मिश्रा धृतिमिच्छति जारणे । (४६।१)

निर्वाहणं प्रकुर्वीत रक्तवर्गप्रलिप्तया ॥ (४६।२)

वर्णपुटविषटङ्कणगुञ्जाभिः मूषालेपं तु कारयेत् । (४७।१)

प्रकाशायां प्रकुर्वीत यदि वाङ्गारलेपनम् ॥ (४७।२)

तस्यां विन्यस्य मूषायां द्रव्यम् आवर्तयेद् बुधः । (४८।१)

लेपो वर्णपुटं देवि रक्तमृत्सिन्धुभूखगैः ॥ (४८।२)

ड़्￤र्बुन्गेनावर्तमाने कनके पीता तारे सिता प्रभा । (४९।१)

शुल्वे नीलनिभा तीक्ष्णे कृष्णवर्णा सुरेश्वरि ॥ (४९।२)

वङ्गे ज्वाला कपोताभा नागे मलिनधूमका । (५०।१)

शैले तु धूसरा देवि आयसे कपिलप्रभा ॥ (५०।२)

अयस्कान्ते धूम्रवर्णा सस्यके लोहिता भवेत् । (५१।१)

वज्रे नानाविधा ज्वाला खसत्त्वे पाण्डुरप्रभा ॥ (५१।२)

शुद्धलोहन विस्फुलिङ्गो न च बुद्बुदश्च यदा न रेखापटलं न शब्दः । (५२।१)

मूषागतं रत्नसमं स्थिरं च तदा विशुद्धं प्रवदन्ति लोहम् ॥ (५२।२)

मेतल्स्:: शोधनप्रतीवापः पुरा योज्यो निषेकस् तदनन्तरम् । (५३।१)

छादनं तु प्रतीवापः निषेकं मज्जनं विदुः । (५३।२)

अभिषेकं तदिच्छन्ति स्नपनं क्रियते तु यत् ॥ (५३।३)

वापो निषेकः स्नपनं द्रुते निर्मलतां गते । (५४।१)

उष्णेनैव हि वाञ्छन्ति शीतलं न च वाञ्छति ॥ (५४।२)

लोहावर्तशुक्लदीप्तिः सशब्दश्च यदा वैश्वानरो भवेत् । (५५।१)

लोहावर्तः स विज्ञेयः सत्त्वं पतति निर्मलम् ॥ (५५।२)

कोष्ठक (हेर्द्)षोडशाङ्गुलविस्तीर्णं हस्तमात्रायतं शुभम् । (५६।१)

धातुसत्त्वनिपातार्थं कोष्ठकं वरवर्णिनि ॥ (५६।२)

वंशखादिरमाधूकबदरीदारुसम्भवैः । (५७।१)

परिपूर्णं दृढाङ्गारैः धमेद्वातेन कोष्ठकम् । (५७।२)

भस्त्रया ज्वालमार्गेण ज्वालयेच्च हुताशनम् ॥ (५७।३)

वङ्कनालप्रविततमुखभागं संवृतान्तःप्रदेशं स्थलरचितचिरान्तर्जालकं कोष्ठकं स्यात् । (५८।१)

बकगलसममानं वङ्कनालं विधेयं शुषिरनलिनिका स्यान्मृन्मयी दीर्घवृत्ता ॥ (५८।२)

मर्दक।खल्वमृन्मये लोहपात्रे वा अयस्कान्तमये ऽथवा । (५९।१)

पाषाणे स्फटिके वाथ मुक्ताशैलमयेऽथवा ॥ (५९।२)

सुदृढो मर्दकः कार्यः चतुरङ्गुलकोच्छ्रयः । (६०।१)

स च लोहमयः शैलो ह्य् अयस्कान्तमयोऽथवा ॥ (६०।२)

अघोरास्त्राभिधानेन महापाशुपतेन वा । (६१।१)

मन्त्रेण रचयेच्छुद्धिं भूमिं तेनैव शोधयेत् ॥ (६१।२)

इन्धनानि च सर्वाणि द्रव्याणि च विशेषतः । (६२।१)

दाहकं ज्वालयेत्तेन खल्लं तेनैव शोधयेत् ॥ (६२।२)

रसं विशोधयेत्तेन विन्यसेत् दिवसे शुभे । (६३।१)

खल्लोपरि न्यसित्वा च शिवमूर्तिमनुस्मरेत् ॥ (६३।२)

देवतानुग्रहं प्राप्य यन्त्रमूषाग्निमानवित् । (६४।१)

देवेशि रससिद्ध्यर्थं जानीयात् ओषधीरपि ॥ (६४।२)

यन्त्रमूषाग्निमानानि वर्णितानि सुरेश्वरि । (६५।१)

तन्ममाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ (६५।२)