श्रीदेव्युवाच । (१।१)

सह लक्षणसंस्कारैर् आज्ञापय महारसान् । (१।२)

अन्यच्च तादृशं देव रसविद्योपकारकम् ॥ (१।३)

श्रीभैरव उवाच । (२।१)

माक्षिको विमलः शैलश् चपलो रसकस्तथा । (२।२)

सस्यको दरदश्चैव स्रोतोञ्जनम् अथाष्टकम् । (२।३)

अष्टौ महारसाश्चैवम् एतान् प्रथमतः शृणु ॥ (२।४)

माक्षिककृष्णस्तु भारतं श्रुत्वा योगनिद्राम् उपागतः । (३।१)

तस्य पादतले विद्धं व्याधेन मृगशङ्कया ॥ (३।२)

ये तत्र पतिता भूमौ क्षताद्रुधिरबिन्दवः । (४।१)

ते निम्बफलसंस्थाना जाता वै माक्षिकोपलाः ॥ (४।२)

माक्षिको द्विविधस्तत्र पीतशुक्लविभागतः । (५।१)

विमलस्त्रिविधो देवि शुक्लः पीतश्च लोहितः ॥ (५।२)

माक्षिक:: शोधनतैलारनालतक्रेषु गोमूत्रे कदलीरसे । (६।१)

कुलत्थकोद्रवक्वाथैः माक्षिकं विमलं तथा । (६।२)

मुहुः शूरणकन्दस्थं स्वेदयेद्वरवर्णिनि ॥ (६।३)

क्षाराम्ललवणैरण्डतैलसर्पिःसमन्वितम् । (७।१)

पुटत्रयं प्रदातव्यं तद्द्वयं शोधितं भवेत् ॥ (७।२)

माक्षिकसत्त्वपातन (१)माक्षिकं चूर्णितं स्तन्यस्नुह्यर्कक्षीरभावितम् । (८।१)

सत्त्वं मुञ्चति सुध्मातं टङ्ककङ्कुष्ठमोदितम् ॥ (८।२)

माक्षिक:: सत्त्व:: पातनकदलीकन्दतुलसीनारङ्गाम्लपरिप्लुतम् । (९।१)

सप्तसप्तपुटोपेतं पञ्चद्रावकसंयुतम् । (९।२)

स्त्रीस्तन्यमोदितं ध्मातं सत्त्वं मुञ्चति माक्षिकम् ॥ (९।३)

माक्षिक:: सत्त्व:: पातनक्षौद्रगन्धर्वतैलाभ्यां गोमूत्रेण घृतेन च । (१०।१)

कदलीकन्दसारेण भावितं माक्षिकं मुहुः । (१०।२)

मूषायां मुञ्चति ध्मातं सत्त्वं शुल्वनिभं मृदु ॥ (१०।३)

माक्षिक:: सत्त्व:: पातनदेवदालीरसं क्षिप्त्वा पादांशटङ्कणैर्युतम् । (११।१)

प्रकटां मूषिकां कृत्वा धमेत् सत्त्वम् अपेक्षितम् ॥ (११।२)

माक्षिक:: शोधनकिमत्र चित्रं कदलीरसेन सुपाचितं सूरणकन्दसम्पुटे । (१२।१)

वातारितैलेन पुटेन ताप्यं पुटेन दग्धं वरशुद्धिम् एति ॥ (१२।२)

माक्षिक:: सत्त्व:: पातनगोमूत्रैश्च स्नुहिक्षीरैः भाव्यमेरण्डतैलकैः । (१३।१)

माक्षिकं दिनम् एकं तु मर्दितं वटकीकृतम् । (१३।२)

अभ्रवद्धमयेत् सत्त्वं सस्यकस्याप्ययं विधिः ॥ (१३।३)

माक्षिकनामगुणाःताप्यम् आवर्तकं धातुमाक्षिकं मधुधातुकम् । (१४।१)

माक्षिकं तिक्तमधुरं मेहार्शःक्षयकुष्ठनुत् । (१४।२)

कफपित्तहरं बल्यं योगवाहि रसायनम् ॥ (१४।३)

ज्वरसंनिपातदारिद्र्याण्यपि यन्नामकथनमात्रेण । (१५।१)

नश्यन्ति योजनशते कस् तस्माल्लोहवेधकरः ॥ (१५।२)

विमल:: सत्त्व:: पातनविमलं शिग्रुतोयेन काङ्क्षीकासीसटङ्कणैः । (१६।१)

वज्रकन्दसमायुक्तं भावितं कदलीरसैः ॥ (१६।२)

मोक्षकक्षारसंयुक्तं धामितं मूकमूषया । (१७।१)

सत्त्वं चन्द्रार्कसंकाशं प्रयच्छति न संशयः ॥ (१७।२)

शिलाजतुपतितो ऽपतितश्चेति द्विविधः शैल ईश्वरि । (१८।१)

ग्रन्थान्तरेऽपि कीर्त्यो ऽसौ कीर्तितो बहुभिः सुरैः ॥ (१८।२)

निदाघे घर्मसंतप्ता धातुसारं धराधराः । (१९।१)

निर्यासं च विमुञ्चन्ति तच्छिलाजतु कीर्तितम् ॥ (१९।२)

शिलाजतु:: स्य्नोन्य्म्स्शिलावद् धातुकं ध्मातं शैलजं गिरिसानुजम् । (२०।१)

जत्वद्रिजं गिरिः शैलः प्रोक्तस्त्वयानुकीर्तितः ॥ (२०।२)

शिलाजतुशोधनक्षाराम्लगोजलैर्ध्मातं शुध्यते च शिलाजतु । (२१।१)

अथवा गोघृतेनापि त्रिफलद्व्यार्द्रकद्रवैः । (२१।२)

लोहपात्रे विनिक्षिप्य शोधयेत्तत्तु यत्नतः ॥ (२१।३)

शिलाजतुसत्त्वपातनशैलं विचूर्णयित्वा तु धान्याम्लोपविषैर् विषैः । (२२।१)

पिण्डं बद्ध्वा तु विधिवत् पातयेच्चपलं यथा ॥ (२२।२)

चपलगौरः श्वेतोऽरुणः कृष्णश्चपलस्तु प्रशस्यते । (२३।१)

हैमाभश्चैव ताराभो विशेषाद् रसबन्धकः ॥ (२३।२)

शेषौ मध्यौ च लाक्षावत् शीघ्रद्रावौ तु निष्फलौ । (२४।१)

वङ्गवद्द्रवते वह्नौ चपलस् तेन कीर्तितः ॥ (२४।२)

वस्त्रेण बद्ध्वा चपलं लङ्घयेद्यदि सागरम् । (२५।१)

वस्त्रं च वेष्टयेत् सद्यः तेनासौ चपलः स्मृतः ॥ (२५।२)

??सारयेत् पुटपाकेन चपलं गिरिमस्तके । (२६।१)

देहबन्धं करोत्येव विशेषाद् रसबन्धनम् ॥ (२६।२)

चपलश्चपलावेधं करोति घनवच्चलः । (२७।१)

चपलगुणाःचपलो लेखनः स्निग्धो देहलोहकरो मतः ॥ (२७।२)

रसकमृत्तिकागुडपाषाणभेदतो रसकस्त्रिधा ॥ (२८।०)

पीतस्तु मृत्तिकाकारो मृत्तिकारसको वरः । (२९।१)

गुडाभो मध्यमो ज्ञेयः पाषाणाभः कनिष्ठकः ॥ (२९।२)

रसकशोधनकटुकालाबुनिर्यासेनालोड्य रसकं पचेत् । (३०।१)

शुद्धो दोषविनिर्मुक्तः पीतवर्णस्तु जायते ॥ (३०।२)

रसकरञ्जनकिमत्र चित्रं रसकं रसेन रजस्वलायाः कुसुमेन भावितम् । (३१।१)

क्रमेण कृत्वा उरगेन रञ्जितं करोति शुल्बं त्रिपुटेन काञ्चनम् ॥ (३१।२)

क्षीयते नापि वह्निस्थः सत्त्वरूपो महाबलः ॥ (३२।०)

रसकसत्त्वपातनरसकं चूर्णयित्वा तु बद्ध्वा वस्त्रे विचक्षणः । (३३।१)

मूत्रे निधापयेत् स्त्रीणां सप्तरात्रं सुरेश्वरि ॥ (३३।२)

पुष्पाणां रक्तपीतानां रसैः पत्त्रैश्च भावयेत् ॥ (३४।०)

क्षारैः स्नेहैस्तथा चाम्लैः भावितं रसकं मुहुः । (३५।१)

ऊर्णालाक्षानिशापथ्याभूलताधूमसंयुतम् ॥ (३५।२)

मूकमूषागतं ध्मातं टङ्कणेन समन्वितम् । (३६।१)

सत्त्वं कुटिलसंकाशं मुञ्चत्येव न संशयः ॥ (३६।२)

रसकनामानिगोभद्दो रसकस्तुत्थं क्षितिकिट्टो रसोद्भवः । (३७।१)

खर्परो नेत्ररोगारिः रीतिकृत् ताम्ररञ्जकः ॥ (३७।२)

रसकगुणाःरसको रञ्जको रूक्षो वातकृत् श्लेष्मनाशनः । (३८।१)

त्रिदोषघ्नं तु तत्सत्त्वं नेत्रदोषविनाशनम् ॥ (३८।२)

सस्यककालकूटविषं पीत्वा गरुडः सोढुमक्षमः । (३९।१)

सुधामपि तथावामत् भुक्त आशीविषामृते । (३९।२)

स्वयं विनिर्गते चञ्च्वोः सस्यकोऽभूत् स कालिकः ॥ (३९।३)

सस्यक:: सत्त्वपातनएकधा सस्यकस्तस्य स्त्रीमूत्रे भावयेद्रजः । (४०।१)

शशशोणितमध्ये वा दिनमेकं निधापयेत् ॥ (४०।२)

तस्य चूर्णं महेशानि पादसौभाग्यसंयुतम् । (४१।१)

करञ्जतैलमध्यस्थं दिनमेकं निधापयेत् ॥ (४१।२)

मध्यस्थमन्धमूषायाः धमयेत् कोकिलात्रयम् । (४२।१)

इन्द्रगोपकसंकाशं सत्त्वं पतति शोभनम् ॥ (४२।२)

तुत्थ:: प्रोदुच्तिओन् ओड़् मयूरतुत्थएकधा सस्यकस् तस्मात् ध्मातो निपतितो भवेत् । (४३।१)

कालिकारहितो रक्तः शिखिकण्ठसमाकृतिः ॥ (४३।२)

सस्यो मयूरतुत्थं स्यात् वह्निकृत् कालनाशनः । (४४।१)

रसायने तु योग्यः स्याद् वयःस्तम्भकरो भवेत् ॥ (४४।२)

तुत्थ:: शोधनसस्यकः शुद्धिमाप्नोति रक्तवर्गेण भावितः ॥ (४५।०)

दरददरदस्त्रिविधः प्रोक्तश् चर्मारः शुकतुण्डकः । (४६।१)

हंसपादस्तृतीयः स्याद् गुणवानुत्तरोत्तरः ॥ (४६।२)

चूर्णपारदभेदेन द्विविधो दरदः पुनः ॥ (४७।०)

चिन्नबर्:: सत्त्व:: पातनगोमांसे माहिषे मूत्रे दध्यम्लतिलतैलयोः । (४८।१)

एकैकं त्रिदिनं पक्त्वा शिखिपित्तेन भावयेत् ॥ (४८।२)

दरदं पातनायन्त्रे पातयेत् सलिलाशये । (४९।१)

सत्त्वं तु सूतसंकाशं जायते नात्र संशयः ॥ (४९।२)

चिन्नबर्:: स्य्नोन्य्म्स्लघुकन्दरसो म्लेच्छो हिङ्गुलं चूर्णपारदम् । (५०।१)

मणिरागजमस्यैव नाम चर्मारगन्धिकम् ॥ (५०।२)

दरदगुणाःतिक्तोष्णं हिङ्गुलं दिव्यं रसगन्धकसम्भवम् । (५१।१)

लोहकुष्ठहरं दिव्यबलमेधाग्निदीपनम् ॥ (५१।२)

दरदस्वर्णनिर्माणकिमत्र चित्रं दरदः सुभावितः क्षीरेण मेष्या बहुशो ऽम्लवर्गैः । (५२।१)

सितं सुवर्णं बहुघर्मतापितं करोति साक्षाद्वरकुङ्कुमप्रभम् ॥ (५२।२)

स्रोतोञ्जनवल्मीकशिखराकारं भङ्गे नीलोत्पलद्युति । (५३।१)

घृष्टं तु गैरिकच्छायं स्रोतोजं सुरवन्दिते ॥ (५३।२)

वोर्बेरेइतुन्ग् ड़्र् रसबन्धनगोशकृद्रसमूत्रेषु घृतक्षौद्रवसासु च । (५४।१)

भावितं बहुशस्तच्च क्षिप्रं बध्नाति सूतकम् ॥ (५४।२)

उपरसाःएवं महारसाः प्रोक्ताः शृणुष्वोपरसान् प्रिये ॥ (५५।०)

गन्धकस्तालकः शिला सौराष्ट्री खगगैरिकम् । (५६।१)

राजावर्तश्च कङ्कुष्ठम् अष्टा उपरसाः स्मृताः ॥ (५६।२)

गन्धोत्पत्तिश्वेतद्वीपे पुरा देवि सर्वरत्नविभूषिते । (५७।१)

सर्वकाममये रम्ये तीरे क्षीरपयोनिधेः ॥ (५७।२)

विद्याधरीभिर्मुख्याभिरङ्गनाभिश्च योषिते । (५८।१)

सिद्धाङ्गनाभिस्त्विष्टाभिस्तथैवाप्सरसां गणैः ॥ (५८।२)

देवाङ्गनाभिरन्याभिः क्रीडिताभिः पुरा प्रिये । (५९।१)

गीतनृत्यैर्विचित्रैश्च वाद्यैर्नानाविधैस्तथा ॥ (५९।२)

एवं संक्रीडमानायास्तवाभूत् प्रसृतं रजः । (६०।१)

तद्रजोऽतीव सुश्रोणि सुगन्धि सुमनोहरम् ॥ (६०।२)

रजसश्चातिबाहुल्यात् वासस्ते रक्ततां ययौ । (६१।१)

तत्र त्यक्त्वा तु तद्वासः सुस्नाता क्षीरसागरे ॥ (६१।२)

वृता देवाङ्गनाभिस्त्वं सुरैश्चापि पुरं गता । (६२।१)

ऊर्मिभिस्ते रजोवस्त्रं नीतं मध्ये पयोनिधेः ॥ (६२।२)

एवं ते शोणितं भद्रे प्रविष्टं क्षीरसागरे । (६३।१)

क्षीराब्धिमथने चैतदमृतेन सहोत्थितम् । (६३।२)

निजगन्धेन तान् सर्वान् हर्षयद्देवदानवान् ॥ (६३।३)

ततो देवगणैरुक्तं गन्धकाख्यो भवत्वयम् ॥ (६४।०)

रसस्य बन्धनार्थाय जारणाय भवत्वयम् । (६५।१)

ये गुणाः पारदे प्रोक्तास्ते चैवात्र भवन्त्विति ॥ (६५।२)

इति देवगणैः प्रीतैः पुरा प्रोक्तं सुरेश्वरि । (६६।१)

तेनायं गन्धको नाम विख्यातः क्षितिमण्डले ॥ (६६।२)

गन्धभेदाःस चापि त्रिविधो देवि शुकचञ्चुनिभो वरः । (६७।१)

मध्यमः पीतवर्णः स्याच्छुक्लवर्णो ऽधमः प्रिये ॥ (६७।२)

गन्धकशोधन (१)करञ्जैरण्डतैलेन द्रावयित्वाजदुग्धके । (६८।१)

सिञ्चेदुन्मत्तनिर्यासे त्रीन्वारांस्तं पृथक् पृथक् ॥ (६८।२)

ज्वालिनीबीजचूर्णेन मत्स्यपित्तैश्च भावयेत् । (६९।१)

गन्धकशोधन (२)भृङ्गाम्भसा वा सप्ताहं भावितः क्षालितोऽम्भसा ॥ (६९।२)

तापितो बदराङ्गारैः घृताक्ते लोहभाजने । (७०।१)

आवर्तितश्च मृद्वग्नौ घृताक्तकर्पटोपरि ॥ (७०।२)

क्षिप्रं भृङ्गस्य निर्यासे क्षालितो गन्धको हितः ॥ (७१।०)

सुल्ड़ुर्:: शोधनगन्धको हि स्वभावेन रसरूपः स्वरूपतः । (७२।१)

गन्धकं शोधयेत् क्षीरे शृङ्गवेररसे तथा ॥ (७२।२)

रसे च भृङ्गराजस्य निम्बुकस्य रसे तथा । (७३।१)

शोधितः सप्तवाराणि गन्धको जायतेऽमलः ॥ (७३।२)

ओर्पिमेन्त्:: सुब्त्य्पेस्तालकः पटलः पिण्डो द्विधा तत्राद्य उत्तमः । (७४।१)

तालकशोधन (?)कुष्माण्डे तु शतं वारान् तालकं स्वेदयेद्बुधः ॥ (७४।२)

ओर्पिमेन्त्:: द्रावणस्नुक्क्षीरकटुकालाबुरसयोः सप्तधा पृथक् । (७५।१)

तिलसर्षपशिग्रूणि लाक्षा च लवणं गुडः । (७५।२)

टङ्कणं च युतैर्ह्येतैः तालकं भूधरे द्रवेत् ॥ (७५।३)

तालकसत्त्वपातनव्याधिघातफलक्षारं मधुकुष्माण्डकं तथा । (७६।१)

द्रवैः पुनर्नवोद्भूतैः सप्ताहं मर्दयेद् बुधः ॥ (७६।२)

दत्त्वा पादांशकं सर्वं ततः पातनयन्त्रके । (७७।१)

दद्यात् पुटं गजाकारं पतेत् सत्त्वं सुतालकात् ॥ (७७।२)

मनःशिला:: शोधनरक्ता शिला तु गोमांसे लुङ्गाम्लेन विपाचिता । (७८।१)

तां रक्तपीतपुष्पाणां रसैः पित्तैश्च भावयेत् ॥ (७८।२)

सौराष्ट्रीसिता कृष्णा च सौराष्ट्री चूर्णखण्डात्मिका च सा ॥ (७९।०)

सौराष्ट्री:: सत्त्व:: पातनगोपित्तेन शतं वारान् सौराष्ट्रीं भावयेत्ततः । (८०।१)

धमित्वा पातयेत् सत्त्वं क्रामणं चातिगुह्यकम् ॥ (८०।२)

कासीसकासीसं त्रिविधं शुक्लं कृष्णं पीतमिति प्रिये ॥ (८१।०)

कासीसशोधन (?)कासीसं चूर्णयित्वा तु कासमर्दरसेन च । (८२।१)

राजकोशातकीतोयैः पित्तैश्च परिभावयेत् ॥ (८२।२)

गैरिकगैरिकं त्रिविधं रक्तहेमकेवलभेदतः । (८३।१)

गैरिकशोधनरक्तवर्गरसक्वाथपित्तैस्तद्भावयेत् पृथक् ॥ (८३।२)

गैरिकसत्त्वपातनअनेन क्रमयोगेन गैरिकं विमलं धमेत् । (८४।१)

क्रमात् सितं च रक्तं च सत्त्वं पतति शोभनम् ॥ (८४।२)

राजावर्तराजावर्तो द्विधा देवि गुलिकाचूर्णभेदतः ॥ (८५।१)

राजावर्त:: सत्त्वपातनतच्चूर्णं देवदेवेशि महिषीक्षीरसंयुतम् । (८६।१)

विपचेदायसे पात्रे गोघृतेन विमिश्रितम् ॥ (८६।२)

तच्चूर्णितं सुरेशानि कुनटीघृतमिश्रितम् । (८७।१)

सौभाग्यपञ्चगव्येन पिण्डीबद्धं तु कारयेत् । (८७।२)

धमितं खादिराङ्गारैः सत्त्वं मुञ्चति शोभनम् ॥ (८७।३)

कङ्कुष्ठकङ्कुष्ठं विद्रुमच्छायं तच्च सत्त्वमयं प्रिये ॥ (८८।०)

महारसोपरसशोधनसूर्यावर्तोदककणावह्निशिग्रुशिफारसैः । (८९।१)

कदलीकन्दसारेण वन्ध्याकोशातकीरसैः ॥ (८९।२)

काकमाचीदेवदालीवज्रकन्दरसैस्तथा । (९०।१)

एभिर् व्यस्तैः समस्तैर्वा क्षाराम्लस्नेहसैन्धवैः । (९०।२)

महारसाश्चोपरसाः शुद्धिमायान्ति भाविताः ॥ (९०।३)

महारससत्त्वपातनलाक्षालवणसौभाग्यधूमसारकटुत्रयम् । (९१।१)

शिग्रुमूलमधूच्छिष्टं पथ्यागुग्गुलुधातवः ॥ (९१।२)

सर्जिकासर्जनिर्यासपिण्याकोर्णासमन्वितम् । (९२।१)

पारावतमलक्षुद्रमत्स्यद्रावकपञ्चकम् ॥ (९२।२)

तिलसर्षपगोधूममाषनिष्पावचिक्कसम् । (९३।१)

छागक्षीरेण संयुक्तं वज्रपिण्डी तु कीर्तिता ॥ (९३।२)

अनया वज्रपिण्ड्या तु पञ्चमाहिषयुक्तया । (९४।१)

महारसा मोदितास्तु पञ्चगव्येन भाविताः ॥ (९४।२)

कोष्ठे खराग्निना ध्माताः सत्त्वं मुञ्चन्ति सुव्रते । (९५।१)

एवं शिलाभ्यो जीवेभ्यो मृद्भ्यः सत्त्वं प्रजायते ॥ (९५।२)

एवं चोपरसाः प्रोक्ताः शृणु लोहान्यतः परम् ॥ (९६।०)

लोहभेदाःसुवर्णं रजतं ताम्रं तीक्ष्णं वङ्गं भुजंगमम् । (९७।१)

लोहं तु षड्विधं तच्च यथा पूर्वं तदक्षयम् ॥ (९७।२)

तत्रादितः सुरेशानि सारं लोहद्वयं स्मृतम् । (९८।१)

साधारणे तीक्ष्णशुल्वे वङ्गनागौ तु पूतिकौ ॥ (९८।२)

हेमन्रसजं क्षेत्रजं चैव लोहसंकरजं तथा । (९९।१)

त्रिविधं जायते हेम चतुर्थं नोपलभ्यते ॥ (९९।२)

रक्ताभं पीतवर्णं च द्विविधं देवि काञ्चनम् । (१००।१)

दाहे रक्तं सितं छेदे निकषे कुङ्कुमप्रभम् ॥ (१००।२)

सगौरवं मृदु स्निग्धं तारशुल्वविवर्जितम् । (१०१।१)

हेम षोडशवर्णाढ्यं शस्यते देहलोहयोः ॥ (१०१।२)

स्वर्णशोधनमृत्तिका मातुलुङ्गाम्लैः पञ्चवासरभाविता । (१०२।१)

सभस्मलवणा हेम शोधयेत् पुटपाकतः ॥ (१०२।२)

रजतशुक्लं च तारकृष्णं च द्विविधं रजतं प्रिये । (१०३।१)

सिल्वेर्:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्गुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं तारमुत्तममिष्यते ॥ (१०३।२)

रजतशोधननागेन क्षारराजेन द्रावितं शुद्धिमिच्छति । (१०४।१)

तारं त्रिवारं निक्षिप्तं पिशाचीतैलमध्यतः ॥ (१०४।२)

ताम्रताम्रं च द्विविधं प्रोक्तं रक्तं कृष्णं सुरेश्वरि । (१०५।१)

घनघातसहं स्निग्धं रक्तपत्त्रं मृदूत्तमम् ॥ (१०५।२)

ताम्र??स्नुह्यर्कक्षीरलवणक्षाराम्लपरिलेपितम् । (१०६।१)

ताम्रपत्त्रं च निर्गुण्डीरसमध्ये तु ढालयेत् ॥ (१०६।२)

तीक्ष्णरोहणं वाजरं चैव तृतीयं च पडालकम् । (१०७।१)

इति तीक्ष्णं त्रिधा तच्च कान्तलोहमिति स्मृतम् ॥ (१०७।२)

नीलं कृष्णमिति स्निग्धं सूक्ष्मधारमयः शुभम् । (१०८।१)

तीक्ष्ण??गुडूची हंसपादी च नक्तमालः फलत्रयम् ॥ (१०८।२)

गोपालकी गोरसोनां तुम्बुरुर्लोहनिघ्नकः । (१०९।१)

एषां रसे ढालयेत्तत् गिरिदोषनिवृत्तये ॥ (१०९।२)

त्रपुत्रपु च द्विविधं ज्ञेयं श्वेतकृष्णविभेदतः । (११०।१)

श्वेतं लघु मृदु स्निग्धमुत्तमं वङ्गमुच्यते ॥ (११०।२)

नागनागस्त्वेकविधो देवि शीघ्रद्रावी मृदुर्गुरुः ॥ (१११।०)

वङ्गनागशोधन (१)महिषस्यास्थिचूर्णेन वापात्तन्मूत्रसेचनात् । (११२।१)

वङ्गं शुद्धं भवेत्तद्वत् नागो नागास्थिमूत्रतः ॥ (११२।२)

वङ्गनागशोधन (२)गौरीफलानि क्षुरको रजनीतुम्बुरूणि च । (११३।१)

कुबेराक्षस्य बीजानि मल्लिकायाश्च सुन्दरि ॥ (११३।२)

पलाशशुष्कापामार्गक्षारस्नुक्क्षीरयोगतः । (११४।१)

सप्तधा परिवापेन शोधयन्ति भुजंगमम् ॥ (११४।२)

स्नुहीक्षीरसमायोगात् वङ्गं चावापयेत्ततः ॥ (११५।०)

सर्वलोहशोधनस्नुह्यर्कक्षीरहलिनीकञ्चुकीकन्दचित्रकैः । (११६।१)

गुञ्जाकरञ्जधुत्तूरहयगन्धाङ्घ्रितालकैः ॥ (११६।२)

नक्तमालेङ्गुदीशक्रवारुणीमूलसंयुतैः । (११७।१)

पिष्टैर्माहिषतक्रे तु सप्तरात्रोषितैस्ततः । (११७।२)

निषेकः सर्वलोहानां मलं हन्ति न संशयः ॥ (११७।३)

वोर्बेरेइतुन्ग् वोन् गोल्द् ड़्र् सत्त्वद्रावणदेवदालीफलरजःस्वरसैर्भावितं मुहुः । (११८।१)

द्रावयेत् कनकं वापात् भूयो न कठिनं भवेत् ॥ (११८।२)

अखिलानि च सत्त्वानि द्रावयेत् तत्प्रभावतः ॥ (११९।०)

गोल्द्:: द्रावणसमांशं सुरगोपस्य सुरदाल्याश्च यद्रजः । (१२०।१)

आवापात् कुरुते देवि कनकं जलसंनिभम् ॥ (१२०।२)

स्वर्णद्रावण (२)मण्डूकास्थिवसाटङ्कहयलालेन्द्रगोपकैः । (१२१।१)

प्रतिवापेन कनकं सुचिरं तिष्ठति द्रुतम् ॥ (१२१।२)

तीक्ष्णद्रावण (१)त्रिःसप्तकृत्वो गोमूत्रे ज्वालिनीभस्म गालितम् । (१२२।१)

शोषयेत्तस्य वापेन तीक्ष्णं मूषागतं द्रवेत् ॥ (१२२।२)

तीक्ष्णद्रावण (२)त्रिःसप्तकृत्वो निचुलभस्मना भावितेन तु । (१२३।१)

केतक्यास्तु रसैस्तीक्ष्णम् आवापाद् द्रवतां व्रजेत् ॥ (१२३।२)

तीक्ष्णद्रावण (३)पक्वधात्रीफलरसैः शङ्खे सप्ताहभावितम् । (१२४।१)

पुनः कञ्चुकितोयेन भावितं सप्तवासरम् ॥ (१२४।२)

शरावयुगलान्तःस्थं सुदृढं परिधामितम् । (१२५।१)

तत्तीक्ष्णचूर्णं देवेशि रसरूपं प्रजायते ॥ (१२५।२)

तीक्ष्णद्रावण (४)तालकं गन्धपाषाणशिलामाक्षिकगैरिकम् । (१२६।१)

कासीसं खण्डसौराष्ट्रीतुत्थमभ्रकमेव च ॥ (१२६।२)

श्वशृगालतरक्षूणां कुक्कुटस्य मलं तथा । (१२७।१)

मयूरगृध्रमार्जारविष्ठा च समभागकम् ॥ (१२७।२)

भावयेत्त्रिः स्नुहीक्षीरैर्देवदालीरसेन च । (१२८।१)

तत्कल्कम् अष्टमांशेन लोहपत्त्राणि लेपयेत् ॥ (१२८।२)

धमेद् द्रुतं भवेल्लोहमेतैरेव निषेचयेत् । (१२९।१)

तीक्ष्णद्रावण (५)अङ्कोलस्य तु मूलानि काञ्जिकेन प्रपेषयेत् । (१२९।२)

लोहलेपं ततो दद्यात् अग्निस्थं धारयेत् प्रिये ॥ (१२९।३)

पुनर्लेपं ततो दद्यात् परिच्छिन्नारसेन तु । (१३०।१)

मत्स्यपित्तेन देवेशि वह्निस्थं धारयेत् प्रिये ॥ (१३०।२)

पुनर्लेपं प्रकुर्वीत लाङ्गलीकन्दसम्भवम् । (१३१।१)

त्रिभिर्लेपैर्द्रुतं लोहं निर्मलं स्वच्छवारिवत् ॥ (१३१।२)

तीक्ष्णद्रावण (६)चूर्णितं देवि कूर्मास्थि मेषशृङ्गं शिलाजतु । (१३२।१)

कुरुते प्रतिवापेन बलवज्जलवत् स्थिरम् ॥ (१३२।२)

अभ्रसत्त्वद्रावणअर्कापामार्गमुसलीनिचुलं चित्रकं तथा । (१३३।१)

कदली पोतकी दाली क्षारमेषां तु साधयेत् ॥ (१३३।२)

गालयेन्माहिषे मूत्रे षड्वारान्सुरवन्दिते । (१३४।१)

आवापाद्द्रावयेदेतदभ्रसत्त्वादिजं रजः ॥ (१३४।२)

दन्तीदन्तो विशेषेण द्रावयेत् सलिलं यथा ॥ (१३५।०)

लोहद्रावणरसेनोत्तरवारुण्याः प्लुतं वैक्रान्तजं रजः । (१३६।१)

प्रतिवापेन लोहानि द्रावयेत् सलिलोपमम् ॥ (१३६।२)

रत्नानां द्रावणं वक्ष्ये गगनस्य द्रुतिं तथा ॥ (१३७।०)

जेwएल्:: द्रावण (गेनेरल्)त्रिफला च त्रिकटुकं त्रिक्षारं पटुपञ्चकम् । (१३८।१)

बला चातिबला चैव तृतीया च महाबला ॥ (१३८।२)

अश्वगन्धा चवी नारी भूलता मातृवाहकः । (१३९।१)

गोपेन्द्रमण्डली चैव षड्बिन्दुर्द्विमुखी तथा ॥ (१३९।२)

धीरा सूरणकन्दश्च कञ्चुकी च पुनर्नवा । (१४०।१)

स्नुह्यर्कोन्मत्तहलिनी पाठा चोत्तरवारुणी ॥ (१४०।२)

अयस्कान्तो गोक्षुरश्च मृदुदूर्वाम्लवेतसम् । (१४१।१)

शिलाजतु च सौवीरं विषगन्धकटङ्कणम् ॥ (१४१।२)

पृथग्दशपलं सर्वं सूक्ष्मचूर्णं तु कारयेत् । (१४२।१)

कुम्भद्वयं कुलत्थानां काष्ठेन तिनिशस्य च ॥ (१४२।२)

क्वाथयेन्मृदुतापेन यावत् कुम्भावशेषितम् । (१४३।१)

तेन क्वाथेन तच्चूर्णं भावयेदेकविंशतिम् ॥ (१४३।२)

रत्नानि तेन लिप्तानि तत्क्वाथस्थं धमेत् पुनः । (१४४।१)

अहोरात्रेण तान्याशु द्रवन्ति सलिलं यथा ॥ (१४४।२)

अभ्रक अल्स् "कतल्य्सतोर्" ड़्र् रसबन्धअभ्रकादीनि लोहानि द्रवन्ति ह्य् अविचारतः । (१४५।१)

निर्मलानि च जायन्ते हरबीजोपमानि च ॥ (१४५।२)

मिलन्ति च रसेनाशु वह्निस्थान्यक्षयाणि च । (१४६।१)

तैर् द्रुतैः स्पर्शमात्रेण क्षणाद् बध्येत सूतकः ॥ (१४६।२)

लोहानां मारणं वक्ष्ये समाहितमनाः शृणु । (१४७।१)

लोहमारणस्नुहीक्षीरेण सिन्दूरं कनकं रजतं पुनः ॥ (१४७।२)

तेनैव माक्षिकं ताम्रमजाक्षीरेण गन्धकम् । (१४८।१)

स्तन्येन हिङ्गुलं तीक्ष्णं वङ्गतालपलाशकम् ॥ (१४८।२)

नागं शिलार्कक्षीरेण स्वच्छपत्त्रीकृतं प्रिये । (१४९।१)

मारयेत् पुटपाकेन निरुत्थं भस्म जायते ॥ (१४९।२)

गन्धप्रशंसान सो ऽस्ति लोहमातंगो यं न गन्धककेसरी । (१५०।१)

निहन्याद्गन्धमात्रेण यद्वा माक्षिककेसरी ॥ (१५०।२)

रसीभवन्ति लोहानि मृतानि सुरवन्दिते । (१५१।१)

हरन्ति रोगान् सकलान् रसयुक्तानि किं पुनः । (१५१।२)

शीलनान्नाशयन्त्येव वलीपलितरुग्जराः ॥ (१५१।३)

वज्रमाक्षिकतीक्ष्णाभ्रं शस्यते देहकर्मणि । (१५२।१)

नागं वङ्गं सुवीरं च द्रव्यकर्मणि योजयेत् ॥ (१५२।२)

परिबालं तु यल्लोहं तथा च मलयोद्भवम् । (१५३।१)

एतल्लोहद्वयं देवि विशेषाद् देहरक्षणम् ॥ (१५३।२)

रागं महारसादीनां ज्ञात्वा बीजानि साधयेत् । (१५४।१)

तन्ममाचक्ष्व देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि ॥ (१५४।२)