कलाध्वा वक्ष्यते श्रीमच्छांभवाज्ञानुसारतः ॥ (१।१)

यथा पूर्वोक्तभुवनमध्ये निजनिजं गणम् । (२।१)

अनुयत्परतो भिन्नं तत्त्वं नामेति भण्यते ॥ (२।२)

तथा तेष्वपि तत्त्वेषु स्ववर्गे ऽनुगमात्मकम् । (३।१)

व्यावृत्तं परवर्गाच्च कलेति शिवशासने ॥ (३।२)

केचिदाहुः पुनर्यासौ शक्तिरन्तः सुसूक्ष्मिका । (४।१)

तत्त्वानां सा कलेत्युक्ता धरण्यां धारिका यथा ॥ (४।२)

अत्र पक्षद्वये वस्तु न भिन्नं भासते यतः । (५।१)

अनुगामि न सामान्यमिष्टं नैयायिकादिवत् ॥ (५।२)

अन्ये वदन्ति दीक्षादौ सुखसंग्रहणार्थतः । (६।१)

शिवेन कल्पितो वर्गः कलेति समयाश्रयः ॥ (६।२)

कृतश्च देवदेवेन समयो ऽपरमार्थताम् । (७।१)

न गच्छतीति नासत्यो न चान्यसमयोदयः ॥ (७।२)

निवृत्तिः पृथिवीतत्त्वे प्रतिष्ठाव्यक्तगोचरे । (८।१)

विद्या निशान्ते शान्ता च शक्त्यन्ते ऽण्डमिदं चतुः ॥ (८।२)

शान्तातीता शिवे तत्त्वे कलातीतः परः शिवः । (९।१)

नह्यत्र वर्गीकरणं समयः कलनापि वा ॥ (९।२)

युज्यते सर्वतोदिक्कं स्वातन्त्र्योल्लासधामनि । (१०।१)

स्वातन्त्र्यात्तु निजं रूपं बोद्धृधर्मादविच्युतम् ॥ (१०।२)

उपदेशतदावेशपरमार्थत्वसिद्धये । (११।१)

बोध्यतामानयन्देवः स्फुटमेव विभाव्यते ॥ (११।२)

यतो ऽतः शिवतत्त्वे ऽपि कलासंगतिरुच्यते । (१२।१)

अण्डं च नाम भुवनविभागस्थितिकारणम् ॥ (१२।२)

प्राहुरावरणं तच्च शक्त्यन्तं यावदस्ति हि । (१३।१)

यद्यपि प्राक् शिवाख्ये ऽपि तत्त्वे भुवनपद्धतिः ॥ (१३।२)

उक्ता तथाप्यप्रतिघे नास्मिन् आवृतिसंभवः । (१४।१)

नन्वेवं धरणीं मुक्त्वा शक्तौ प्रकृतिमाययोः ॥ (१४।२)

अपि चाप्रतिघत्वे ऽपि कथमण्डस्य संभवः । (१५।१)

अत्रास्मद्गुरवः प्राहुर्यत्पृथिव्यादिपञ्चकम् ॥ (१५।२)

प्रत्यक्षमिदमाभाति ततो ऽन्यन्नास्ति किंचन । (१६।१)

मेयत्वे स्थूलसूक्ष्मत्वान्मानत्वे करणत्वतः ॥ (१६।२)

कर्तृतोल्लासतः कर्तृभावे स्फुटतयोदितम् । (१७।१)

त्रिंशत्तत्त्वं विभेदात्म तदभेदो निशा मता ॥ (१७।२)

कार्यत्वकरणत्वादिविभागगलने सति । (१८।१)

विकासोत्कस्वतन्त्रत्वे शिवान्तं पञ्चकं जगुः ॥ (१८।२)

श्रीमत्कालोत्तरादौ च कथितं भूयसा तथा । (१९।१)

पञ्चैतानि तु तत्त्वानि यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ॥ (१९।२)

पञ्चमन्त्रतनौ तेन सद्योजातादि भण्यते । (२०।१)

ईशानान्तं तत्र तत्र धरादिगगनान्तकम् ॥ (२०।२)

शिवतत्त्वमतः शून्यातिशून्यं स्यादनाश्रितम् । (२१।१)

यत्तु सर्वाविभागात्म स्वतन्त्रं बोधसुन्दरम् ॥ (२१।२)

सप्तत्रिंशं तु तत्प्राहुस्तत्त्वं परशिवाभिधम् । (२२।१)

तस्याप्युक्तनयाद्वेद्यभावे ऽत्र परिकल्पिते ॥ (२२।२)

यदास्ते ह्यनवच्छिन्नं तदष्टात्रिंशमुच्यते । (२३।१)

न चानवस्था ह्येवं स्याद्दृश्यतां हि महात्मभिः ॥ (२३।२)

यद्वेद्यं किंचिदाभाति तत्क्षये यत्प्रकाशते । (२४।१)

तत्तत्त्वमिति निर्णीतं षट्त्रिंशं हृदि भासते ॥ (२४।२)

तत्किं न किंचिद्वा किंचिदित्याकाङ्क्षावशे वपुः । (२५।१)

चिदानन्दस्वतन्त्रैकरूपं तदिति देशने ॥ (२५।२)

सप्तत्रिंशं समाभाति तत्राकाङ्क्षा च नापरा । (२६।१)

तच्चापि कॢप्तवेद्यत्वं यत्र भाति स चिन्मयः ॥ (२६।२)

अष्टात्रिंशत्तमः सो ऽपि भावनायोपदिश्यते । (२७।१)

यदि नाम ततः सप्तत्रिंश एव पुनर्भवेत् ॥ (२७।२)

अविभागस्वतन्त्रत्वचिन्मयत्वादिधर्मता । (२८।१)

समैव वेद्यीकरणं केवलं त्वधिकं यतः ॥ (२८।२)

धरायां गुणतत्त्वान्ते मायान्ते क्रमशः स्थिताः । (२९।१)

गन्धो रसो रूपमन्तः सूक्ष्मभावक्रमेण तु ॥ (२९।२)

इति स्थिते नये शक्तितत्त्वान्ते ऽप्यस्ति सौक्ष्म्यभाक् । (३०।१)

स्पर्शः को ऽपि सदा यस्मै योगिनः स्पृहयालवः ॥ (३०।२)

तत्स्पर्शान्ते तु संवित्तिः शुद्धचिद्व्योमरूपिणी । (३१।१)

यस्यां रूढः समभ्येति स्वप्रकाशात्मिकां पराम् ॥ (३१।२)

अतो बिन्दुरतो नादो रूपमस्मादतो रसः । (३२।१)

इत्युक्तं क्षोभकत्वेन स्पन्दे स्पर्शस्तु नो तथा ॥ (३२।२)

मतं चैतन्महेशस्य श्रीपूर्वे यदभाषत । (३३।१)

धारिकाप्यायिनी बोद्ध्री पवित्री चावकाशदा ॥ (३३।२)

एभिः शब्दैर्व्यवहरन् निवृत्त्यादेर्निजं वपुः । (३४।१)

पञ्चतत्त्वविधिः प्रोक्तस्त्रितत्त्वमधुनोच्यते ॥ (३४।२)

विज्ञानाकलपर्यन्तमात्मा विद्येश्वरान्तकम् । (३५।१)

शेषे शिवस्त्रितत्त्वे स्यादेकतत्त्वे शिवः परम् ॥ (३५।२)

इमौ भेदावुभौ तत्त्वभेदमात्रकृताविति । (३६।१)

तत्त्वाध्वैवायमित्थं च न षडध्वस्थितेः क्षतिः ॥ (३६।२)

प्रकृत् पुमान्यतिः कालो माया विद्येशसौशिवौ । (३७।१)

शिवश्च नवतत्त्वे ऽपि विधौ तत्त्वाध्वरूपता ॥ (३७।२)

एवमष्टादशाख्ये ऽपि विधौ न्यायं वदेत्सुधीः । (३८।१)

यत्र यत्र हि भोगेच्छा तत्प्राधान्योपयोगतः ॥ (३८।२)

अन्यान्तर्भावनातश्च दीक्षानन्तविभेदभाक् । (३९।१)

तेन षट्त्रिंशतो यावदेकतत्त्वविधिर्भवेत् ॥ (३९।२)

तत्त्वाध्वैव स देवेन प्रोक्तो व्याससमासतः । (४०।१)

एकतत्त्वविधिश्चैष सुप्रबुद्धं गुरुं प्रति ॥ (४०।२)

शिष्यं च गतभोगाशमुदितः शंभुना यतः । (४१।१)

भेदं विस्फार्य विस्फार्य शक्त्या स्वच्छन्दरूपया ॥ (४१।२)

स्वात्मन्यभिन्ने भगवान्नित्यं विश्रमयन् स्थितः । (४२।१)

इत्थं त्र्यात्माध्वनो भेदः स्थूलसूक्ष्मपरत्वतः ॥ (४२।२)

मेयभागगतः प्रोक्तः पुरतत्त्वकलात्मकः । (४३।१)

अधुना मातृभागस्थं रूपं त्रेधा निरूप्यते ॥ (४३।२)

यत्प्रमाणात्मकं रूपमध्वनो मातृभागगम् । (४४।१)

पदं ह्यवगमात्मत्वसमावेशात् तद् उच्यते ॥ (४४।२)

तदेव च पदं मन्त्रः प्रक्षोभात्प्रच्युतं यदा । (४५।१)

गुप्तभाषी यतो माता तूष्णींभूतो व्यवस्थितः ॥ (४५।२)

तथापि न विमर्शात्म रूपं त्यजति तेन सः । (४६।१)

प्रमाणात्मविमर्शात्मा मानवत्क्षोभभाङ्नतु ॥ (४६।२)

मन्त्राणां च पदानां च तेनोक्तं त्रिकशासने । (४७।१)

अभिन्नमेव स्वं रूपं निःस्पन्दक्षोभिते परम् ॥ (४७।२)

औदासीन्यपरित्यागे प्रक्षोभानवरोहणे । (४८।१)

वर्णाध्वा मातृभागे स्यात् पूर्वं या कथिता प्रमा ॥ (४८।२)

सा तु पूर्णस्वरूपत्वादविभागमयी यतः । (४९।१)

तत एकैकवर्णत्वं तत्त्वे तत्त्वे क्षमादितः ॥ (४९।२)

कृत्वा शैवे परे प्रोक्ताः षोडशार्णा विसर्गतः । (५०।१)

तत्र शक्तिपरिस्पन्दस्तावान् प्राक् च निरूपितः ॥ (५०।२)

संकलय्योच्यते सर्वमधुना सुखसंविदे । (५१।१)

पदमन्त्रवर्णमेकं पुरषोडशकं धरेति च निवृत्तिः । (५१।२)

तत्त्वार्णमग्निनयनं रसशरपुरमस्त्रमन्त्रपदमन्या ॥ (५१।३)

मुनितत्त्वार्णं द्विकपदमन्त्रं वस्वक्षिभुवनमपरकला । (५२।१)

अग्न्यर्णतत्त्वमेककपदमन्त्रं सैन्यभुवनमिति तुर्या ॥ (५२।२)

षोडश वर्णाः पदमन्त्रतत्त्वमेकं च शान्त्यतीतेयम् । (५३।१)

अभिनवगुप्तेनार्यात्रयमुक्तं संग्रहाय शिष्येभ्यः ॥ (५३।२)

सो ऽयं समस्त एवाध्वा भैरवाभेदवृत्तिमान् । (५४।१)

तत्स्वातन्त्र्यात्स्वतन्त्रत्वमश्नुवानो ऽवभासते ॥ (५४।२)

तथाहि मातृरूपस्थो मन्त्राध्वेति निरूपितः । (५५।१)

तथाहि चिद्विमर्शेन ग्रस्ता वाच्यदशा यदा ॥ (५५।२)

शिवज्ञानक्रियायत्तमननत्राणतत्परा । (५६।१)

अशेषशक्तिपटलीलीलालाम्पट्यपाटवात् ॥ (५६।२)

च्युता मानमयाद्रूपात् संविन्मन्त्राध्वतां गता । (५७।१)

प्रमाणरूपतामेत्य प्रयात्यध्वा पदात्मताम् ॥ (५७।२)

तथा हि मातुर्विश्रान्तिर्वर्णान्संघट्य तान्बहून् । (५८।१)

संघट्टनं च क्रमिकं संजल्पात्मकमेव तत् ॥ (५८।२)

विकल्पस्य स्वकं रूपं भोगावेशमयं स्फुटम् । (५९।१)

अतः प्रमाणतारूपं पदमस्मद्गुरुर्जगौ ॥ (५९।२)

प्रमाणरूपतावेशम् अपरित्यज्य मेयताम् ॥ (६०।१)

गच्छन्कलनया योगादध्वा प्रोक्तः कलात्मकः । (६१।१)

शुद्धे प्रमेयतायोगे सूक्ष्मस्थूलत्वभागिनि ॥ (६१।२)

तत्त्वाध्वभुवनाध्वत्वे क्रमेणानुसरेद्गुरुः । (६२।१)

प्रमेयमानमातॄणां यद्रूपमुपरि स्थितम् ॥ (६२।२)

प्रमात्मात्र स्थितो ऽध्वायं वर्णात्मा दृश्यतां किल । (६३।१)

उच्छलत्संविदामात्रविश्रान्त्यास्वादयोगिनः ॥ (६३।२)

सर्वाभिधानसामर्थ्याद् अनियन्त्रितशक्तयः । (६४।१)

सृष्टाः स्वात्मसहोत्थे ऽर्थे धरापर्यन्तभागिनि ॥ (६४।२)

आमृशन्तः स्वचिद्भूमौ तावतो ऽर्थानभेदतः । (६५।१)

वर्णौघास्ते प्रमारूपां सत्यां बिभ्रति संविदम् ॥ (६५।२)

बालास्तिर्यक्प्रमातारो ये ऽप्य् असंकेतभागिनः । (६६।१)

ते ऽप्यकृत्रिमसंस्कारसारामेनां स्वसंविदम् ॥ (६६।२)

भिन्नभिन्नामुपाश्रित्य यान्ति चित्रां प्रमातृताम् । (६७।१)

अस्यां चाकृत्रिमानन्तवर्णसंविदि रूढताम् ॥ (६७।२)

संकेता यान्ति चेत्ते ऽपि यान्त्यसंकेतवृत्तिताम् । (६८।१)

अनया तु विना सर्वे संकेता बहुशः कृताः ॥ (६८।२)

अविश्रान्ततया कुर्युरनवस्थां दुरुत्तराम् । (६९।१)

बालो व्युत्पाद्यते येन तत्र संकेतमार्गणात् ॥ (६९।२)

अङ्गुल्यादेशने ऽप्यस्य नाविकल्पा तथा मतिः । (७०।१)

विकल्पः शब्दमूलश्च शब्दः संकेतजीवितः ॥ (७०।२)

तेनानन्तो ह्यमायीयो यो वर्णग्राम ईदृशः । (७१।१)

संविद्विमर्शसचिवः सदैव स हि जृम्भते ॥ (७१।२)

यत एव च मायीया वर्णाः सूतिं वितेनिरे । (७२।१)

ये च मायीयवर्णेषु वीर्यत्वेन निरूपिताः ॥ (७२।२)

संकेतनिरपेक्षास्ते प्रमेति परिगृह्यताम् । (७३।१)

तथा हि परवाक्येषु श्रुतेष्वाव्रियते निजा ॥ (७३।२)

प्रमा यस्य जडो ऽसौ नो तत्रार्थे ऽभ्येति मातृताम् । (७४।१)

शुकवत्स पठत्येव परं तत्क्रमितैकभाक् ॥ (७४।२)

स्वातन्त्र्यलाभतः स्ववाक्यप्रमालाभे तु बोद्धृता । (७५।१)

यस्य हि स्वप्रमाबोधो विपक्षोद्भेदनिग्रहात् ॥ (७५।२)

वाक्यादिवर्णपुञ्जे स्वे स प्रमाता वशीभवेत् । (७६।१)

यथा यथा चाकृतकं तद्रूपमतिरिच्यते ॥ (७६।२)

तथा तथा चमत्कारतारतम्यं विभाव्यते । (७७।१)

आद्यामायीयवर्णान्तर्निमग्ने चोत्तरोत्तरे ॥ (७७।२)

संकेते पूर्वपूर्वांशमज्जने प्रतिभाभिदः । (७८।१)

आद्योद्रेकमहत्त्वे ऽपि प्रतिभात्मनि निष्ठिताः ॥ (७८।२)

ध्रुवं कवित्ववक्तृत्वशालितां यान्ति सर्वतः । (७९।१)

यावद्धामनि संकेतनिकारकलनोज्झिते ॥ (७९।२)

विश्रान्तश्चिन्मये किं किं न वेत्ति कुरुते न वा । (८०।१)

अत एव हि वाक्सिद्धौ वर्णानां समुपास्यता ॥ (८०।२)

सर्वज्ञत्वादिसिद्धौ वा का सिद्धिर्या न तन्मयी । (८१।१)

तदुक्तं वरदेन श्रीसिद्धयोगीश्वरीमते ॥ (८१।२)

तेन गुप्तेन गुप्तास्ते शेषा वर्णास्त्विति स्फुटम् । (८२।१)

एवं मामातृमानत्वमेयत्वैर् यो ऽवभासते ॥ (८२।२)

षड्विधः स्ववपुःशुद्धौ शुद्धिं सो ऽध्वाधिगच्छति । (८३।१)

एकेन वपुषा शुद्धौ तत्रैवान्यप्रकारताम् ॥ (८३।२)

अन्तर्भाव्याचरेच्छुद्धिमनुसंधानवान् गुरुः । (८४।१)

अनन्तर्भावशक्तौ तु सूक्ष्मं सूक्ष्मं तु शोधयेत् ॥ (८४।२)

तद्विशुद्धं बीजभावात् सूते नोत्तरसंततिम् । (८५।१)

शोधनं बहुधा तत्तद्भोगप्राप्त्येकतानता ॥ (८५।२)

तदाधिपत्यं तत्त्यागस्तच्छिवात्मत्ववेदनम् । (८६।१)

तल्लीनता तन्निरासः सर्वं चैतत्क्रमाक्रमात् ॥ (८६।२)

अत एव च ते मन्त्राः शोधकाश्चित्ररूपिणः । (८७।१)

सिद्धान्तवामदक्षादौ चित्रां शुद्धिं वितन्वते ॥ (८७।२)

अनुत्तरत्रिकानामक्रममन्त्रास्तु ये किल । (८८।१)

ते सर्वे सर्वदाः किन्तु कस्यचित् क्वापि मुख्यता ॥ (८८।२)

अतः शोधकभावेन शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते । (८९।१)

परापरादिमन्त्राणामध्वन्युक्ता व्यवस्थितिः ॥ (८९।२)

शोधकत्वं च मालिन्या देवीनां त्रितयस्य च । (९०।१)

देवत्रयस्य वक्त्राणामङ्गानामष्टकस्य च ॥ (९०।२)

किं वातिबहुना द्वारवास्त्वाधारगुरुक्रमे । (९१।१)

लोकपास्त्रविधौ मन्त्रान् मुक्त्वा सर्वं विशोधकम् ॥ (९१।२)

यच्चैतदध्वनः प्रोक्तं शोध्यत्वं शोद्धृता च या । (९२।१)

सा स्वातन्त्र्याच्छिवाभेदे युक्तेत्युक्तं च शासने ॥ (९२।२)

सर्वमेतद्विभात्येव परमेशितरि ध्रुवे । (९३।१)

प्रतिबिम्बस्वरूपेण न तु बाह्यतया यतः ॥ (९३।२)

चिद्व्योम्न्येव शिवे तत्तद्देहादिमतिरीदृशी । (९४।१)

भिन्ना संसारिणां रज्जौ सर्पस्रग्वीचिबुद्धिवत् ॥ (९४।२)

यतः प्राग्देहमरणसिद्धान्तः स्वप्नगोचरः । (९५।१)

देहान्तरादिर्मरणे कीदृग्वा देहसंभवः ॥ (९५।२)

स्वप्ने ऽपि प्रतिभामात्रसामान्यप्रथनाबलात् । (९६।१)

विशेषाः प्रतिभासन्ते न भाव्यन्ते ऽपि ते यथा ॥ (९६।२)

शालग्रामोपलाः केचिच्चित्राकृतिभृतो यथा । (९७।१)

तथा मायादिभूम्यन्तलेखाचित्रहृदश्चितः ॥ (९७।२)

नगरार्णवशैलाद्यास् तदिच्छानुविधायिनः । (९८।१)

न स्वयं सदसन्तो नो कारणाकारणात्मकाः ॥ (९८।२)

नियतेश्चिररूढायाः समुच्छेदात्प्रवर्तनात् । (९९।१)

अरूढायाः स्वतन्त्रो ऽयं स्थितश्चिद्व्योमभैरवः ॥ (९९।२)

एकचिन्मात्रसम्पूर्णभैरवाभेदभागिनि । (१००।१)

एवमस्मीत्य् अनामर्शो भेदको भावमण्डले ॥ (१००।२)

सर्वप्रमाणैर्नो सिद्धं स्वप्ने कर्त्रन्तरं यथा । (१०१।१)

स्वसंविदः स्वसिद्धायास्तथा सर्वत्र बुध्यताम् ॥ (१०१।२)

चित्तचित्रपुरोद्याने क्रीडेदेवं हि वेत्ति यः । (१०२।१)

अहमेव स्थितो भूतभावतत्त्वपुरैरिति ॥ (१०२।२)

एवं जातो मृतो ऽस्मीति जन्ममृत्युविचित्रताः । (१०३।१)

अजन्मन्यमृतौ भान्ति चित्तभित्तौ स्वनिर्मिताः ॥ (१०३।२)

परेहसंविदामात्रं परलोकेहलोकते । (१०४।१)

वस्तुतः संविदो देशः कालो वा नैव किंचन ॥ (१०४।२)

अभविष्यदयं सर्गो मूर्तश्चेन्न तु चिन्मयः । (१०५।१)

तद् अवेक्ष्यत तन्मध्यात् केनैको ऽपि धराधरः ॥ (१०५।२)

भूततन्मात्रवर्गादेर् आधाराधेयताक्रमे । (१०६।१)

अन्ते संविन्मयी शक्तिः शिवरूपैव धारिणी ॥ (१०६।२)

तस्मात्प्रतीतिरेवेत्थं कर्त्री धर्त्री च सा शिवः । (१०७।१)

ततो भावास्तत्र भावाः शक्तिराधारिका ततः ॥ (१०७।२)

सांकल्पिकं निराधारमपि नैव पतत्यधः । (१०८।१)

स्वाधारशक्तौ विश्रान्तं विश्वमित्थं विमृश्यताम् ॥ (१०८।२)

अस्या घनाहम् इत्यादिरूढिरेव धरादिता । (१०९।१)

यावदन्ते चिदस्मीति निर्वृत्ता भैरवात्मता ॥ (१०९।२)

मणाविन्द्रायुधे भास इव नीलादयः शिवे । (११०।१)

परमार्थत एषां तु नोदयो न व्ययः क्वचित् ॥ (११०।२)

देशे काले ऽत्र वा सृष्टिरित्येतदसमञ्जसम् । (१११।१)

चिदात्मना हि देवेन सृष्टिर् दिक्कालयोर् अपि ॥ (१११।२)

जागराभिमते सार्धहस्तत्रितयगोचरे । (११२।१)

प्रहरे च पृथक् स्वप्नाश् चित्रदिक्कालमानिनः ॥ (११२।२)

अत एव क्षणं नाम न किंचिदपि मन्महे । (११३।१)

क्रियाक्षणे वाप्येकस्मिन् बह्व्यः संस्युर्द्रुताः क्रियाः ॥ (११३।२)

तेन ये भावसंकोचं क्षणान्तं प्रतिपेदिरे । (११४।१)

ते नूनम् एनया नाड्या शून्यदृष्ट्यवलम्बिनः ॥ (११४।२)

तद्य एष सतो भावाञ् शून्यीकर्तुं तथासतः । (११५।१)

स्फुटीकर्तुं स्वतन्त्रत्वादीशः सो ऽस्मत्प्रभुः शिवः ॥ (११५।२)

तदित्थं परमेशानो विश्वरूपः प्रगीयते । (११६।१)

न तु भिन्नस्य कस्यापि धरादेरुपपन्नता ॥ (११६।२)

उक्तं चैतत्पुरैवेति न भूयः प्रविविच्यते । (११७।१)

भूयोभिश्चापि बाह्यार्थदूषणैः प्रव्यरम्यत ॥ (११७।२)

तदित्थमेष निर्णीतः कलादेर्विस्तरो ऽध्वनः ॥ (११८।१)