अथ तत्त्वप्रविभागो विस्तरतः कथ्यते क्रमप्राप्तः ॥ (१।१)

यान्युक्तानि पुराण्यमूनि विविधैर् भेदैर् यदेष्वन्वितं रूपं भाति परं प्रकाशनिविडं देवः स एकः शिवः । (२।१)

तत्स्वातन्त्र्यरसात्पुनः शिवपदाद्भेदे विभाते परं यद्रूपं बहुधानुगामि तदिदं तत्त्वं विभोः शासने ॥ (२।२)

तथाहि कालसदनाद्वीरभद्रपुरान्तगम् । (३।१)

धृतिकाठिन्यगरिमाद्यवभासाद्धरात्मता ॥ (३।२)

एवं जलादितत्त्वेषु वाच्यं यावत्सदाशिवे । (४।१)

स्वस्मिन्कार्ये ऽथ धर्मौघे यद्वापि स्वसदृग्गुणे ॥ (४।२)

आस्ते सामान्यकल्पेन तननाद् व्याप्तृभावतः । (५।१)

तत्तत्त्वं क्रमशः पृथ्वीप्रधानं पुंशिवादयः ॥ (५।२)

देहानां भुवनानां च न प्रसङ्गस्ततो भवेत् । (६।१)

श्रीमन्मतङ्गशास्त्रादौ तदुक्तं परमेशिना ॥ (६।२)

तत्रैषां दर्श्यते दृष्टः सिद्धयोगीश्वरीमते । (७।१)

कार्यकारणभावो यः शिवेच्छापरिकल्पितः ॥ (७।२)

वस्तुतः सर्वभावानां कर्तेशानः परः शिवः । (८।१)

अस्वतन्त्रस्य कर्तृत्वं नहि जातूपपद्यते ॥ (८।२)

स्वतन्त्रता च चिन्मात्रवपुषः परमेशितुः । (९।१)

स्वतन्त्रं च जडं चेति तदन्योन्यं विरुध्यते ॥ (९।२)

जाड्यं प्रमातृतन्त्रत्वं स्वात्मसिद्धिमपि प्रति । (१०।१)

न कर्तृत्वादृते चान्यत् कारणत्वं हि लभ्यते ॥ (१०।२)

तस्मिन्सति हि तद्भाव इत्यपेक्षैकजीवितम् । (११।१)

निरपेक्षेषु भावेषु स्वात्मनिष्ठतया कथम् ॥ (११।२)

स पूर्वमथ पश्चात्स इति चेत्पूर्वपश्चिमौ । (१२।१)

स्वभावे ऽनतिरिक्तौ चेत्सम इत्यवशिष्यते ॥ (१२।२)

बीजमङ्कुर इत्यस्मिन् सतत्त्वे हेतुतद्वतोः । (१३।१)

घटः पटश्चेति भवेत् कार्यकारणता न किम् ॥ (१३।२)

बीजमङ्कुरपत्रादितया परिणमेत चेत् । (१४।१)

अतत्स्वभाववपुषः स स्वभावो न युज्यते ॥ (१४।२)

स तत्स्वभाव इति चेत् तर्हि बीजाङ्कुरा निजे । (१५।१)

तावत्येव न विश्रान्तौ तदन्यात्यन्तसंभवात् ॥ (१५।२)

ततश्च चित्राकारो ऽसौ तावान्कश्चित्प्रसज्यते । (१६।१)

अस्तु चेत् न जडे ऽन्योन्यविरुद्धाकारसंभवः ॥ (१६।२)

क्रमेण चित्राकारो ऽस्तु जडः किं नु विरुध्यते । (१७।१)

क्रमो ऽक्रमो वा भावस्य न स्वरूपाधिको भवेत् ॥ (१७।२)

तथोपलम्भमात्रं तौ उपलम्भश्च किं तथा । (१८।१)

उपलब्धापि विज्ञानस्वभावो यो ऽस्य सो ऽपि हि ॥ (१८।२)

क्रमोपलम्भरूपत्वात् क्रमेणोपलभेत चेत् । (१९।१)

तस्य तर्हि क्रमः को ऽसौ तदन्यानुपलम्भतः ॥ (१९।२)

स्वभाव इति चेन्नासौ स्वरूपादधिको भवेत् । (२०।१)

स्वरूपानधिकस्यापि क्रमस्य स्वस्वभावतः ॥ (२०।२)

स्वातन्त्र्याद्भासनं स्याच्चेत् किमन्यद्ब्रूमहे वयम् । (२१।१)

इत्थं श्रीशिव एवैकः कर्तेति परिभाष्यते ॥ (२१।२)

कर्तृत्वं चैतदेतस्य तथामात्रावभासनम् । (२२।१)

तथावभासनं चास्ति कार्यकारणभावगम् ॥ (२२।२)

यथा हि घटसाहित्यं पटस्याप्यवभासते । (२३।१)

तथा घटानन्तरता किं तु सा नियमोज्झिता ॥ (२३।२)

अतो यन्नियमेनैव यस्मादाभात्यनन्तरम् । (२४।१)

तत्तस्य कारणं ब्रूमः सति रूपान्वये ऽधिके ॥ (२४।२)

नियमश्च तथारूपभासनामात्रसारकः । (२५।१)

बीजादङ्कुर इत्येवं भासनं नहि सर्वदा ॥ (२५।२)

योगीच्छानन्तरोद्भूततथाभूताङ्कुरो यतः । (२६।१)

इष्टे तथाविधाकारे नियमो भासते यतः ॥ (२६।२)

स्वप्ने घटपटादीनां हेतुतद्वत्स्वभावता । (२७।१)

भासते नियमेनैव बाधाशून्येन तावति ॥ (२७।२)

ततो यावति याद्रूप्यान्नियमो बाधवर्जितः । (२८।१)

भाति तावति ताद्रूप्याद्दृढहेतुफलात्मता ॥ (२८।२)

तथाभूते च नियमे हेतुतद्वत्त्वकारिणि । (२९।१)

वस्तुतश्चिन्मयस्यैव हेतुता तद्धि सर्वगम् ॥ (२९।२)

अत एव घटोद्भूतौ सामग्री हेतुरुच्यते । (३०।१)

सामग्री च समग्राणां यद्येकं नेष्यते वपुः ॥ (३०।२)

हेतुभेदान्न भेदः स्यात् फले तच्चासमञ्जसम् । (३१।१)

यद्यस्यानुविधत्ते तामन्वयव्यतिरेकिताम् ॥ (३१।२)

तत्तस्य हेतु चेत्सो ऽयं कुण्ठतर्को न नः प्रियः । (३२।१)

समग्राश्च यथा दण्डसूत्रचक्रकरादयः ॥ (३२।२)

दूराश्च भाविनश्चेत्थं हेतुत्वेनेति मन्महे । (३३।१)

यदि तत्र भवेन्मेरुर्भविष्यन्वापि कश्चन ॥ (३३।२)

न जायेत घटो नूनं तत्प्रत्यूहव्यपोहितः । (३४।१)

यथा च चक्रं नियते देशे काले च हेतुताम् ॥ (३४।२)

याति कर्किसुमेर्वाद्यास्तद्वत्स्वस्थावधि स्थिताः । (३५।१)

तथा च तेषां हेतूनां संयोजनवियोजने ॥ (३५।२)

नियते शिव एवैकः स्वतन्त्रः कर्तृतामियात् । (३६।१)

कुम्भकारस्य या संवित् चक्रदण्डादियोजने ॥ (३६।२)

शिव एव हि सा यस्मात् संविदः का विशिष्टता । (३७।१)

कौम्भकारी तु संवित्तिरवच्छेदावभासनात् ॥ (३७।२)

भिन्नकल्पा यदि क्षेप्या दण्डचक्रादिमध्यतः । (३८।१)

तस्मादेकैकनिर्माणे शिवो विश्वैकविग्रहः ॥ (३८।२)

कर्तेति पुंसः कर्तृत्वाभिमानो ऽपि विभोः कृतिः । (३९।१)

अत एव तथाभानपरमार्थतया स्थितेः ॥ (३९।२)

कार्यकारणभावस्य लोके शास्त्रे च चित्रता । (४०।१)

मायातो ऽव्यक्तकलयोरिति रौरवसंग्रहे ॥ (४०।२)