SpandaKārNir zu SpandaKār, 1, 11.2

10 of 41 · 17 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

उक्तोपपत्त्युपलब्ध्यनुशीलनप्रत्यभिज्ञातं तं स्पन्दतत्त्वात्मकं स्वभावम् आत्मीयम् अधिष्ठातृभावेन व्युत्थानदशायाम् अपि व्याप्नुवन्तम् अवलोकयंश् चिन्वानः । (१।१)

uktopapattyupalabdhyanuśīlanapratyabhijñātaṃ taṃ spandatattvātmakaṃ svabhāvam ātmīyam adhiṣṭhātṛbhāvena vyutthānadaśāyām api vyāpnuvantam avalokayaṃś cinvānaḥ |

1.2१.२

न व्रजेन् न विशेच्छक्तिर् मरुद्रूपा विकासिते । (१।२)

na vrajen na viśecchaktir marudrūpā vikāsite |

1.3१.३

निर्विकल्पतया मध्ये तया भैरवरूपधृक् ॥ (१।३)

nirvikalpatayā madhye tayā bhairavarūpadhṛk ||

2.1२.१

इति तथा । (२।१)

iti tathā |

2.2२.२

सर्वाः शक्तीश् चेतसा दर्शनाद्याः स्वे स्वे वेद्ये यौगपद्येन विष्वक् । (२।२)

sarvāḥ śaktīś cetasā darśanādyāḥ sve sve vedye yaugapadyena viṣvak |

2.3२.३

क्षिप्त्वा मध्ये हाटकस्तम्भभूतस् तिष्ठन् विश्वाकार एको ऽवभासि ॥ (२।३)

kṣiptvā madhye hāṭakastambhabhūtas tiṣṭhan viśvākāra eko 'vabhāsi ||

3.0३.०

इति श्रीविज्ञानभैरवकक्ष्यास्तोत्रनिर्दिष्टसम्प्रदाययुक्त्या निमीलनोन्मीलनसमाधिना युगपद्व्यापकमध्यभूम्यवष्टम्भाद् अध्यासितैतदुभयविसर्गारणिविगलितसकलविकल्पो ऽक्रमस्फारितकरणचक्रः ॥ (३।०)

iti śrīvijñānabhairavakakṣyāstotranirdiṣṭasampradāyayuktyā nimīlanonmīlanasamādhinā yugapadvyāpakamadhyabhūmyavaṣṭambhād adhyāsitaitadubhayavisargāraṇivigalitasakalavikalpo 'kramasphāritakaraṇacakraḥ ||

4.1४.१

अन्तर्लक्ष्यो बहिर् दृष्टिनिमेषोन्मेषवर्जितः । (४।१)

antarlakṣyo bahir dṛṣṭinimeṣonmeṣavarjitaḥ |

4.2४.२

इयं सा भैरवी मुद्रा सर्वतन्त्रेषु गोपिता ॥ (४।२)

iyaṃ sā bhairavī mudrā sarvatantreṣu gopitā ||

5.0५.०

इत्य् आम्नातभगवद्भैरवमुद्रानुप्रविष्टो मुकुरान्तर्निमज्जदुन्मज्जन्नानाप्रतिबिम्बकदम्बकल्पमनल्पं भावराशिं चिदाकाश एवोदितम् अपि तत्रैव विलीयमानं पश्यन् जन्मसहस्रापूर्वपरमानन्दघनलोकोत्तरस्वस्वरूपप्रत्यभिज्ञानात् झटिति त्रुटितसकलवृत्तिः स्मयमानो विस्मयमुद्राप्रविष्ट इव महाविकासासादनाच् च सहसैव समुदितसमुचिततात्त्विकस्वभावो यो योगीन्द्र आस्ते तिष्ठति न त्व् अवष्टम्भाच् छिथिलीभवति तस्येयमिति सकलजगत्कम्पकारिणी कुत्सिता जननमरणादिप्रबन्धरूपा सृतिः प्रवृत्तिः कुतो निजाशुद्धिलक्षणस्य तद्धेतोर् अभावान् नैव भवतीत्यर्थः ॥ (५।०)

ity āmnātabhagavadbhairavamudrānupraviṣṭo mukurāntarnimajjadunmajjannānāpratibimbakadambakalpamanalpaṃ bhāvarāśiṃ cidākāśa evoditam api tatraiva vilīyamānaṃ paśyan janmasahasrāpūrvaparamānandaghanalokottarasvasvarūpapratyabhijñānāt jhaṭiti truṭitasakalavṛttiḥ smayamāno vismayamudrāpraviṣṭa iva mahāvikāsāsādanāc ca sahasaiva samuditasamucitatāttvikasvabhāvo yo yogīndra āste tiṣṭhati na tv avaṣṭambhāc chithilībhavati tasyeyamiti sakalajagatkampakāriṇī kutsitā jananamaraṇādiprabandharūpā sṛtiḥ pravṛttiḥ kuto nijāśuddhilakṣaṇasya taddhetor abhāvān naiva bhavatītyarthaḥ ||

6.1६.१

यथोक्तं श्रीपूर्वशास्त्रे । (६।१)

yathoktaṃ śrīpūrvaśāstre |

6.2६.२

तत्त्वे निश्चलचित्तस् तु भुञ्जानो विषयान् अपि । (६।२)

tattve niścalacittas tu bhuñjāno viṣayān api |

6.3६.३

नैव संस्पृश्यते दोषैः पद्मपत्त्रम् इवाम्भसा ॥ (६।३)

naiva saṃspṛśyate doṣaiḥ padmapattram ivāmbhasā ||

7.1७.१

विषापहारिमन्त्रादिसंनद्धो भक्षयन्नपि । (७।१)

viṣāpahārimantrādisaṃnaddho bhakṣayannapi |

7.2७.२

विषं न मुह्यते तेन तद्वद्योगी महामतिः ॥ (७।२)

viṣaṃ na muhyate tena tadvadyogī mahāmatiḥ ||

8.1८.१

इति ॥ (८।१)

iti ||

9.0९.०

अथ ये श्रुत्यन्तविदक्षपादमाध्यमिकादयः क्षोभप्रलये विश्वोच्छेदरूपम् अभावात्मकमेव तत्त्वम् अवशिष्यत इत्य् उपादिक्षन् तान् प्रतिबोधयितुं तदुपगततत्त्वप्रातिपक्ष्येण लोकोत्तरतां प्रकरणशरीरस्य स्पन्दतत्त्वस्य निरूपयति ॥ (९।०)

atha ye śrutyantavidakṣapādamādhyamikādayaḥ kṣobhapralaye viśvocchedarūpam abhāvātmakameva tattvam avaśiṣyata ity upādikṣan tān pratibodhayituṃ tadupagatatattvaprātipakṣyeṇa lokottaratāṃ prakaraṇaśarīrasya spandatattvasya nirūpayati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.