स्पन्दकारिकानिर्णयSpandakārikānirṇaya

SpandaKārNir zu SpandaKār, 1, 17.2

13 of 41 · 26 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

तस्य प्राकरणिकस्वभावस्य योपलब्धिः अनवच्छिन्नः प्रकाशः सा कथितयुक्त्यवष्टम्भात् सुष्ठु प्रबुद्धस्याप्रबुद्धतासंस्कारेणापि शून्यस्य सततं त्रिष्वपि जागरस्वप्नसौषुप्तपदेषु नित्यमिति आदौ मध्येऽन्ते चाव्यभिचारिणी अनपायिनी स्याद्भवत्येव सदासौ शंकरात्मकस्वस्वभावतया स्फुरतीत्य् अर्थः ॥ (१।०)

tasya prākaraṇikasvabhāvasya yopalabdhiḥ anavacchinnaḥ prakāśaḥ sā kathitayuktyavaṣṭambhāt suṣṭhu prabuddhasyāprabuddhatāsaṃskāreṇāpi śūnyasya satataṃ triṣvapi jāgarasvapnasauṣuptapadeṣu nityamiti ādau madhye'nte cāvyabhicāriṇī anapāyinī syādbhavatyeva sadāsau śaṃkarātmakasvasvabhāvatayā sphuratīty arthaḥ ||

2.0२.०

परस्याप्रबुद्धस्य पुनस्तासां दशानां स्वोचितसंविद्रूपाणां प्रत्येकम् आदाव् उद्बुभूषायाम् अन्ते च विश्रान्त्यात्मकान्तर्मुखत्वे न तु स्वोचितार्थावभासावस्थितिरूपे मध्यपदे ॥ (२।०)

parasyāprabuddhasya punastāsāṃ daśānāṃ svocitasaṃvidrūpāṇāṃ pratyekam ādāv udbubhūṣāyām ante ca viśrāntyātmakāntarmukhatve na tu svocitārthāvabhāsāvasthitirūpe madhyapade ||

3.1३.१

यदुक्तं श्रीशिवदृष्टौ । (३।१)

yaduktaṃ śrīśivadṛṣṭau |

3.2३.२

यावत् समग्रज्ञानाग्रज्ञातृस्पर्शदशास्व् अपि । (३।२)

yāvat samagrajñānāgrajñātṛsparśadaśāsv api |

3.3३.३

स्थितैव लक्ष्यते सा तु तद्विश्रान्त्याथवा फले ॥ (३।३)

sthitaiva lakṣyate sā tu tadviśrāntyāthavā phale ||

4.0४.०

भट्टलोल्लटेनापि तदाद्यन्त इत्येवमेव व्याख्यायि स्ववृत्तौ ॥ (४।०)

bhaṭṭalollaṭenāpi tadādyanta ityevameva vyākhyāyi svavṛttau ||

5.0५.०

भट्टश्रीकल्लटवृत्त्यक्षराण्यपेक्ष्य वयमपि तद्वृत्त्यक्षरानुरोधेन सौत्रम् अर्थम् अतिविमलमपि क्लिष्टकल्पनया व्याकर्तुमशिक्षिताः यत एवासुप्रबुद्धस्य तदाद्यन्ते ऽस्ति तदुपलब्धिः अत एवायम् इहाधिकारी स्पन्दोपदेशैः सुप्रबुद्धीक्रियते ॥ (५।०)

bhaṭṭaśrīkallaṭavṛttyakṣarāṇyapekṣya vayamapi tadvṛttyakṣarānurodhena sautram artham ativimalamapi kliṣṭakalpanayā vyākartumaśikṣitāḥ yata evāsuprabuddhasya tadādyante 'sti tadupalabdhiḥ ata evāyam ihādhikārī spandopadeśaiḥ suprabuddhīkriyate ||

6.1६.१

यद्वक्ष्यति । (६।१)

yadvakṣyati |

6.2६.२

अतः सततम् उद्युक्तः स्पन्दतत्त्वविविक्तये । (६।२)

ataḥ satatam udyuktaḥ spandatattvaviviktaye |

6.3६.३

जाग्रत् । (६।३)

jāgrat |

6.4६.४

इत्यादि । (६।४)

ityādi |

6.5६.५

सौषुप्तपदवन्मूढः प्रबुद्धः स्यादनावृतः । (६।५)

sauṣuptapadavanmūḍhaḥ prabuddhaḥ syādanāvṛtaḥ |

6.6६.६

इति । (६।६)

iti |

6.7६.७

तथा स्वप्नेऽपि । (६।७)

tathā svapne'pi |

6.8६.८

इत्यादि । (६।८)

ityādi |

6.9६.९

प्रबुद्धः सर्वदा तिष्ठेत् ॥ (६।९)

prabuddhaḥ sarvadā tiṣṭhet ||

7.0७.०

इत्यादि च ॥ (७।०)

ityādi ca ||

8.0८.०

अत्र हि जागरादित्रिषु पदेषु आद्यन्तकोटिवन् मध्यमप्य् अर्थावसायात्मकं पदं तुर्याभोगमयं कर्तुं प्रबुद्धस्य सुप्रबुद्धतापादनायोपदेशः प्रवृत्तः एतच् च निर्णेष्यामः ॥ (८।०)

atra hi jāgarāditriṣu padeṣu ādyantakoṭivan madhyamapy arthāvasāyātmakaṃ padaṃ turyābhogamayaṃ kartuṃ prabuddhasya suprabuddhatāpādanāyopadeśaḥ pravṛttaḥ etac ca nirṇeṣyāmaḥ ||

9.1९.१

तथा च शिवसूत्रम् । (९।१)

tathā ca śivasūtram |

9.2९.२

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तभेदे तुर्याभोगसम्भवः ॥ (९।२)

jāgratsvapnasuṣuptabhede turyābhogasambhavaḥ ||

10.1१०.१

तथा । (१०।१)

tathā |

10.2१०.२

त्रिषु चतुर्थं तैलवद् आसेच्यम् । (१०।२)

triṣu caturthaṃ tailavad āsecyam |

10.3१०.३

इति । (१०।३)

iti |

10.4१०.४

त्रितयभोक्ता वीरेशः । (१०।४)

tritayabhoktā vīreśaḥ |

10.5१०.५

इति ॥ (१०।५)

iti ||

11.0११.०

सुप्रबुद्धस्य त्रिषु पदेषु यादृश्य् उपलब्धिस् तां विभागेन दर्शयति ॥ (११।०)

suprabuddhasya triṣu padeṣu yādṛśy upalabdhis tāṃ vibhāgena darśayati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SpandaKārNir zu SpandaKār, 1, 17.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit