SpandaKārNir zu SpandaKār, Dvitīyo niḥṣyandaḥ, 2.2

20 of 41 · 23 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

तत् स्पन्दतत्त्वात्मकं बलं प्राणरूपं वीर्यमाक्रम्य अभेदेन आश्रयतयावष्टभ्य भगवन्तो ऽनन्तव्योमव्याप्यादयो मन्त्राः सर्वज्ञबलेन सर्वज्ञत्वादिसामर्थ्येन श्लाघमाना जृम्भमाणा अधिकाराय देहिनां प्रवर्तन्ते सृष्टिसंहारतिरोधानानुग्रहादि कुर्वन्तीत्यर्थः ॥ (१।०)

tat spandatattvātmakaṃ balaṃ prāṇarūpaṃ vīryamākramya abhedena āśrayatayāvaṣṭabhya bhagavanto 'nantavyomavyāpyādayo mantrāḥ sarvajñabalena sarvajñatvādisāmarthyena ślāghamānā jṛmbhamāṇā adhikārāya dehināṃ pravartante sṛṣṭisaṃhāratirodhānānugrahādi kurvantītyarthaḥ ||

2.0२.०

सर्वज्ञशब्दो भावप्रधानः सर्वकर्तृत्वाद्य् उपलक्षयति ॥ (२।०)

sarvajñaśabdo bhāvapradhānaḥ sarvakartṛtvādy upalakṣayati ||

3.0३.०

यथा देहिनां करणान्य् उपपादितदृशा तद्बलमाक्रम्य विषयप्रकाशादौ प्रवर्तन्ते इति दृष्टान्तः ॥ (३।०)

yathā dehināṃ karaṇāny upapāditadṛśā tadbalamākramya viṣayaprakāśādau pravartante iti dṛṣṭāntaḥ ||

4.0४.०

तथा निरञ्जनाः कृतकृत्यत्वान् निवृत्ताधिकारमलाः शान्तविशिष्टवाचकात्मस्वरूपास् तत्रैव स्पन्दात्मके बले सम्यगभेदापत्त्या प्रकर्षेणापुनरावृत्त्या लीयन्ते अधिकमलान्मुच्यन्ते आराधकचित्तेन उपासकलोकसंवेदनेन सह ॥ (४।०)

tathā nirañjanāḥ kṛtakṛtyatvān nivṛttādhikāramalāḥ śāntaviśiṣṭavācakātmasvarūpās tatraiva spandātmake bale samyagabhedāpattyā prakarṣeṇāpunarāvṛttyā līyante adhikamalānmucyante ārādhakacittena upāsakalokasaṃvedanena saha ||

5.1५.१

यथोक्तम् । (५।१)

yathoktam |

5.2५.२

अनुगृह्याणुसंघातं याताः पदम् अनामयम् ॥ (५।२)

anugṛhyāṇusaṃghātaṃ yātāḥ padam anāmayam ||

6.0६.०

इति ॥ (६।०)

iti ||

7.0७.०

यतश्च तत एवोदितास्तद्बलेन विसृष्टास् तत्रैव लीयन्ते तेनैते मन्त्रमन्त्रेश्वरादयः शिवस्य परमेश्वरस्य सम्बन्धी धर्मः स्वभावो विद्यते येषां ते तथा सामान्यस्पन्दसारा इत्यर्थः ॥ (७।०)

yataśca tata evoditāstadbalena visṛṣṭās tatraiva līyante tenaite mantramantreśvarādayaḥ śivasya parameśvarasya sambandhī dharmaḥ svabhāvo vidyate yeṣāṃ te tathā sāmānyaspandasārā ityarthaḥ ||

8.0८.०

ननु करणानां मन्त्राणां च तत् उदयादौ तुल्ये किमिति करणानि न सर्वज्ञादिरूपाणि ॥ (८।०)

nanu karaṇānāṃ mantrāṇāṃ ca tat udayādau tulye kimiti karaṇāni na sarvajñādirūpāṇi ||

9.0९.०

उच्यते परमेश्वरो मायाशक्त्या शरीरकरणानि भेदमयानि निर्मिमीते विद्याशक्त्या त्व् आकाशीयविचित्रवाचकपरामर्शशरीरान् मन्त्रान् ॥ (९।०)

ucyate parameśvaro māyāśaktyā śarīrakaraṇāni bhedamayāni nirmimīte vidyāśaktyā tv ākāśīyavicitravācakaparāmarśaśarīrān mantrān ||

10.0१०.०

वाचकस्य मायापदे ऽपि ॥ (१०।०)

vācakasya māyāpade 'pi ||

11.1११.१

घटो ऽयम् इत्यध्यवसा नामरूपातिरेकिणी । (११।१)

ghaṭo 'yam ityadhyavasā nāmarūpātirekiṇī |

11.2११.२

परेशशक्तिरात्मेव भासते न त्व् इदंतया ॥ (११।२)

pareśaśaktirātmeva bhāsate na tv idaṃtayā ||

12.0१२.०

इति प्रत्यभिज्ञोक्तनीत्या प्रमातृभूम्यनतिक्रान्तेर् न शरीरपुर्यष्टकादिवद्बोधसंकोचकत्वम् अस्तीति युक्तमेवैषां सर्वज्ञत्वादि ॥ (१२।०)

iti pratyabhijñoktanītyā pramātṛbhūmyanatikrānter na śarīrapuryaṣṭakādivadbodhasaṃkocakatvam astīti yuktamevaiṣāṃ sarvajñatvādi ||

13.1१३.१

एतच् च । (१३।१)

etac ca |

13.2१३.२

भेदे त्व् एकरसे भाते ॥ (१३।२)

bhede tv ekarase bhāte ||

14.0१४.०

इति श्रीप्रत्यभिज्ञाकारिकाटीकायां वितत्य दर्शितम् ॥ (१४।०)

iti śrīpratyabhijñākārikāṭīkāyāṃ vitatya darśitam ||

15.0१५.०

एवं विद्यापदावस्थितसृष्ट्यादिकार्यनन्तभट्टारकाद्यपेक्षयैतद् व्याख्येयम् ॥ (१५।०)

evaṃ vidyāpadāvasthitasṛṣṭyādikāryanantabhaṭṭārakādyapekṣayaitad vyākhyeyam ||

16.0१६.०

तथा दीक्षादिप्रवृत्तानाम् आचार्यादीनां करणरूपाः सर्वे मन्त्रास् तत्स्पन्दतत्त्वरूपं बलम् आक्रम्य अनुप्राणकत्वेन अवष्टभ्य आचार्यादीनाम् एव सम्बन्धिनाराधकचित्तेन सह मोक्षभोगसाधनाद्यधिकाराय प्रवर्तन्ते तत्रैव शान्तवाचकशब्दात्मकशरीररूपा अत एव च निरञ्जनाः शुद्धाः सम्यक् प्रलीयन्ते विश्राम्यन्ति ॥ (१६।०)

tathā dīkṣādipravṛttānām ācāryādīnāṃ karaṇarūpāḥ sarve mantrās tatspandatattvarūpaṃ balam ākramya anuprāṇakatvena avaṣṭabhya ācāryādīnām eva sambandhinārādhakacittena saha mokṣabhogasādhanādyadhikārāya pravartante tatraiva śāntavācakaśabdātmakaśarīrarūpā ata eva ca nirañjanāḥ śuddhāḥ samyak pralīyante viśrāmyanti ||

17.0१७.०

अत्र व्याख्याने सहाराधकचित्तेन इति पूर्वश्लोकेन योज्यम् ॥ (१७।०)

atra vyākhyāne sahārādhakacittena iti pūrvaślokena yojyam ||

18.0१८.०

एवं च मन्त्राणामुदयप्रलयकोटिव्यापि प्रवृत्ताव् अपि भित्तिभूतमिति अभिहितम् ॥ (१८।०)

evaṃ ca mantrāṇāmudayapralayakoṭivyāpi pravṛttāv api bhittibhūtamiti abhihitam ||

19.0१९.०

एवं च दशाष्टादशादिभेदेन भिन्ने शैवे मन्त्राणां स्पन्दतत्त्वसारतैवेत्युक्तं भवति ॥ (१९।०)

evaṃ ca daśāṣṭādaśādibhedena bhinne śaive mantrāṇāṃ spandatattvasārataivetyuktaṃ bhavati ||

20.0२०.०

एवं मन्त्रमन्त्रेश्वरादिरूपा शुद्धाभिमता सृष्टिः शिवस्वभावेति प्रतिपाद्याधुना अशुद्धाभिमतापि सा मायादिरूपा शिवस्वरूपैव इति उपपादयन् श्रीमतशास्त्रादिरहस्यदृष्टिम् अपि उपक्षिपति ॥ (२०।०)

evaṃ mantramantreśvarādirūpā śuddhābhimatā sṛṣṭiḥ śivasvabhāveti pratipādyādhunā aśuddhābhimatāpi sā māyādirūpā śivasvarūpaiva iti upapādayan śrīmataśāstrādirahasyadṛṣṭim api upakṣipati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.