विपाकत्रैविध्यम् आह स्वादुरिति ॥ (१।०)

स्वादुः पटुश् च मधुरो लवणश्च मधुरं पच्यते पक्वो मधुरत्वं यातीत्यर्थः ॥ (२।०)

मधुरमिति क्रियाविशेषणम् ॥ (३।०)

पच्यत इति कर्मकर्तर्य् आत्मनेपदम् ॥ (४।०)

एवमम्लो रसोऽम्लं पच्यते ॥ (५।०)

तिक्तादीनां त्रयाणां कटुको विपाकः ॥ (६।०)

मधुररसस्यापि व्रीहेर्विपाकेऽम्लत्वात् लवणस्यापि सौवर्चलस्य कटुविपाकत्वात् अम्लतिक्तोषणानाम् अपि दाडिमपटोलपिप्पलीनां मधुरत्वात् कषायस्यापि कुलत्थस्याम्लविपाकत्वात् प्रायश इत्युक्तम् मतान्तरसंग्रहार्थं च ॥ (७।०)

तत्र द्वौ विपाकाव् इति सुश्रुतः द्रव्येषु पच्यमानेषु येष्व् अम्बुपृथिवीगुणाः ॥ (८।०)

निवर्तन्तेऽधिकास्तत्र पाको मधुर इष्यते ॥ (९।०)

तेजोऽनिलाकाशगुणाः पच्यमानेषु येषु तु । (१०।१)

निवर्तन्तेऽधिकास्तत्र पाकः कटुक इष्यते ॥ (१०।२)

इति ॥ (११।०)

पराशरस्तु तिक्तकषाययोर् मधुरविपाकम् आह पाकास्त्रयो रसानाम् अम्लो ऽम्लं पच्यते कटुः कटुकम् । (१२।१)

चत्वारोऽन्ये मधुरं संसृष्टरसास्तु संसृष्टम् ॥ (१२।२)

कटुतिक्तकषायाणां कटुको येषां विपाक इति पक्षः । (१३।१)

तेषां पित्तविघाते तिक्तकषायौ कथं भवतः ॥ (१३।२)

इति ॥ (१४।०)

षोढा पाकस्तु संग्रहे निरस्तः यथारसं जगुः पाकान् षट् केचित् तद् असांप्रतम् । (१५।१)

यत्स्वादुर् व्रीहिर् अम्लत्वं न चाम्लमपि दाडिमम् ॥ (१५।२)

याति तैलं च कटुतां कटुकापि न पिप्पली । (१६।१)

यथारसत्वे पाकानां न स्यादेवं विपर्ययः ॥ (१६।२)

इति ॥ (१७।१)