धर्मैकतानाः पुरुषा यदासन् सत्यवादिनः । (१।१)

तदा न व्यवहारो ऽभून् न द्वेषो नापि मत्सरः ॥ (१।२)

नष्टे धर्मे मनुष्येषु व्यवहारः प्रवर्तते । (२।१)

द्रष्टा च व्यवहाराणां राजा दण्डधरः कृतः ॥ (२।२)

लिखितं साक्षिणश् चात्र द्वौ विधी संप्रकीर्तितौ । (३।१)

संदिग्धार्थविशुद्ध्यर्थं द्वयोर् विवदमानयोः ॥ (३।२)

सोत्तरो ऽनुत्तरश् चैव स विज्ञेयो द्विलक्षणः । (४।१)

सोत्तरो ऽभ्यधिको यत्र विलेखापूर्वकः पणः ॥ (४।२)

विवादे सोत्तरपणे द्वयोर् यस् तत्र हीयते । (५।१)

स पणं स्वकृतं दाप्यो विनयं च पराजये ॥ (५।२)

सारस् तु व्यवहाराणां प्रतिज्ञा समुदाहृता । (६।१)

तद्धानौ हीयते वादी तरंस् ताम् उत्तरो भवेत् ॥ (६।२)

कुलानि श्रेणयश् चैव गणाश् चाधिकृतो नृपः । (७।१)

प्रतिष्ठा व्यवहाराणां गुर्वेभ्यस् तूत्तरोत्तरम् ॥ (७।२)

स चतुष्पाच् चतुःस्थानश् चतुःसाधन एव च । (८।१)

चतुर्हितश् चतुर्व्यापी चतुष्कारी च कीर्त्यते ॥ (८।२)

अष्टाङ्गो ऽष्टादशपदः शतशाखस् तथैव च । (९।१)

त्रियोनिर् द्व्यभियोगश् च द्विद्वारो द्विगतिस् तथा ॥ (९।२)

धर्मश् च व्यवहारश् च चरित्रं राजशासनम् । (१०।१)

चतुष्पाद् व्यवहारो ऽयम् उत्तरः पूर्वबाधकः ॥ (१०।२)

तत्र सत्ये स्थितो धर्मो व्यवहारस् तु साक्षिषु । (११।१)

चरित्रं पुस्तकरणे राजाज्ञायां तु शासनम् ॥ (११।२)

सामाद्युपायसाध्यत्वाच् चतुःसाधन उच्यते । (१२।१)

चतुर्णाम् आश्रमाणां च रक्षणात् स चतुर्हितः ॥ (१२।२)

कर्तॄन् अथो साक्षिणश् च सभ्यान् राजानम् एव च । (१३।१)

व्याप्नोति पादशो यस्माच् चतुर्व्यापी ततः स्मृतः ॥ (१३।२)

धर्मस्यार्थस्य यशसो लोकपक्तेस् तथैव च । (१४।१)

चतुर्णां करणाद् एषां चतुष्कारी प्रकीर्तितः ॥ (१४।२)

राजा सपुरुषः सभ्याः शास्त्रं गणकलेखकौ । (१५।१)

हिरण्यम् अग्निर् उदकम् अष्टाङ्गः स उदाहृतः ॥ (१५।२)

ऋणादानं ह्य् उपनिधिः सम्भूयोत्थानम् एव च । (१६।१)

दत्तस्य पुनर् आदानम् अशुश्रूषाभ्युपेत्य च ॥ (१६।२)

वेतनस्यानपाकर्म तथैवास्वामिविक्रयः । (१७।१)

विक्रीयासंप्रदानं च क्रीत्वानुशय एव च ॥ (१७।२)

समयस्यानपाकर्म विवादः क्षेत्रजस् तथा । (१८।१)

स्त्रीपुंसयोश् च संबन्धो दायभागो ऽथ साहसम् ॥ (१८।२)

वाक्पारुष्यं तथैवोक्तं दण्डपारुष्यम् एव च । (१९।१)

द्यूतं प्रकीर्णकं चैवेत्य् अष्टादशपदः स्मृतः ॥ (१९।२)

एषाम् एव प्रभेदो ऽन्यः शतम् अष्टोत्तरं स्मृतम् । (२०।१)

क्रियाभेदान् मनुष्याणां शतशाखो निगद्यते ॥ (२०।२)

कामात् क्रोधाच् च लोभाच् च त्रिभ्यो यस्मात् प्रवर्तते । (२१।१)

त्रियोनिः कीर्त्यते तेन त्रयम् एतद् विवादकृत् ॥ (२१।२)

द्व्यभियोगस् तु विज्ञेयः शङ्कातत्त्वाभियोगतः । (२२।१)

शङ्कासतां तु संसर्गात् तत्त्वं होढादिदर्शनात् ॥ (२२।२)

पक्षद्वयाभिसंबन्धाद् द्विद्वारः समुदाहृतः । (२३।१)

पूर्ववादस् तयोः पक्षः प्रतिपक्षस् तदुत्तरम् ॥ (२३।२)

भूतच्छलानुसारित्वाद् द्विगतिः स उदाहृतः । (२४।१)

भूतं तत्त्वार्थसंयुक्तं प्रमादाभिहितं छलम् ॥ (२४।२)

तत्र शिष्टं छलं राजा मर्षयेद् धर्मसाधनः । (२५।१)

भूतम् एव प्रपद्येत धर्ममूला यतः श्रियः ॥ (२५।२)

धर्मेणोद्धरतो राज्ञो व्यवहारान् कृतात्मनः । (२६।१)

सम्भवन्ति गुणाः सप्त सप्त वह्नेर् इवार्चिषः ॥ (२६।२)

धर्मश् चार्थश् च कीर्तिश् च लोकपक्तिर् उपग्रहः । (२७।१)

प्रजाभ्यो बहुमानश् च स्वर्गे स्थानं च शाश्वतम् ॥ (२७।२)

तस्माद् धर्मासनं प्राप्य राजा विगतमत्सरः । (२८।१)

समः स्यात् सर्वभूतेषु बिभ्रद् वैवस्वतं व्रतम् ॥ (२८।२)

धर्मशास्त्रं पुरस्कृत्य प्राड्विवाकमते स्थितः । (२९।१)

समाहितमतिः पश्येद् व्यवहारान् अनुक्रमात् ॥ (२९।२)

आगमः प्रथमं कार्यो व्यवहारपदं ततः । (३०।१)

विवित्सा निर्णयश् चैव दर्शनं स्याच् चतुर्विधम् ॥ (३०।२)

धर्मशास्त्रार्थशास्त्राभ्याम् अविरोधेन मार्गतः । (३१।१)

समीक्षमाणो निपुणं व्यवहारगतिं नयेत् ॥ (३१।२)

यथा मृगस्य विद्धस्य व्याधो मृगपदं नयेत् । (३२।१)

कक्षे शोणितलेशेन तथा धर्मपदं नयेत् ॥ (३२।२)

यत्र विप्रतिपत्तिः स्याद् धर्मशास्त्रार्थशास्त्रयोः । (३३।१)

अर्थशास्त्रोक्तम् उत्सृज्य धर्मशास्त्रोक्तम् आचरेत् ॥ (३३।२)

धर्मशास्त्रविरोधे तु युक्तियुक्तो ऽपि धर्मतः । (३४।१)

व्यवहारो हि बलवान् धर्मस् तेनावहीयते ॥ (३४।२)

सूक्ष्मो हि भगवान् धर्मः परोक्षो दुर्विचारणः । (३५।१)

अतः प्रत्यक्षमार्गेण व्यवहारगतिं नयेत् ॥ (३५।२)

यात्य् अचौरो ऽपि चौरत्वं चौरश् चायात्य् अचौरताम् । (३६।१)

अचौरश् चौरतां प्राप्तो माण्डव्यो व्यवहारतः ॥ (३६।२)

स्त्रीषु रात्रौ बहिर् ग्रामाद् अन्तर्वेश्मन्य् अरातिषु । (३७।१)

व्यवहारः कृतो ऽप्य् एषु पुनः कर्तव्यताम् इयात् ॥ (३७।२)

गहनत्वाद् विवादानाम् असामर्थ्यात् स्मृतेर् अपि । (३८।१)

ऋणादिषु हरेत् कालं कामं तत्त्वबुभुत्सया ॥ (३८।२)

गोभूहिरण्यस्त्रीस्तेयपारुष्यात्ययिकेषु च । (३९।१)

साहसेष्व् अभिशापे च सद्य एव विवादयेत् ॥ (३९।२)

अनावेद्य तु यो राज्ञे संदिग्धे ऽर्थे प्रवर्तते । (४०।१)

प्रसह्य स विनेयः स्यात् स चास्यार्थो न सिध्यति ॥ (४०।२)

वक्तव्ये ऽर्थे न तिष्ठन्तम् उत्क्रामन्तं च तद्वचः । (४१।१)

आसेधयेद् विवादार्थी यावद् आह्वानदर्शनम् ॥ (४१।२)

स्थानासेधः कालकृतः प्रवासात् कर्मणस् तथा । (४२।१)

चतुर्विधः स्याद् आसेधो नासिद्धस् तं विलङ्घयेत् ॥ (४२।२)

नदीसंतारकान्तारदुर्देशोपप्लवादिषु । (४३।१)

आसिद्धस् तं परासेधम् उत्क्रामन् नापराध्नुयात् ॥ (४३।२)

आसेधकाल आसिद्ध आसेधम् यो व्यतिक्रमेत् । (४४।१)

स विनेयो ऽन्यथा कुर्वन्न् आसेद्धा दण्डभाग् भवेत् ॥ (४४।२)

निर्वेष्टुकामो रोगार्तो यियक्षुर् व्यसने स्थितः । (४५।१)

अभियुक्तस् तथान्येन राजकार्योद्यतस् तथा ॥ (४५।२)

गवां प्रचारे गोपालाः सस्यबन्धे कृषीवलाः । (४६।१)

शिल्पिनः चापि तत्कालम् आयुधीयाश् च विग्रहे ॥ (४६।२)

अप्राप्तव्यवहारश् च दूतो दानोन्मुखो व्रती । (४७।१)

विषमस्थश् च नासेध्यो न चैनान् आह्वयेन् नृपः ॥ (४७।२)

नाभियुक्तो ऽभियुञ्जीत तम् अतीर्त्वार्थम् अन्यतः । (४८।१)

न चाभियुक्तम् अन्येन न विद्धं वेद्धुम् अर्हति ॥ (४८।२)

यम् अर्थम् अभियुञ्जीत न तं विप्रकृतिं नयेत् । (४९।१)

नान्यत् पक्षान्तरं गच्छेद् गच्छन् पूर्वात् स हीयते ॥ (४९।२)

न च मिथ्याभियुञ्जीत दोषो मिथ्याभियोगिनः । (५०।१)

यस् तत्र विनयः प्रोक्तः सो ऽभियोक्तारम् आव्रजेत् ॥ (५०।२)

सापदेशं हरन् कालम् अब्रुवंश् चापि संसदि । (५१।१)

उक्त्वा वचो विब्रुवंश् च हीयमानस्य लक्षणम् ॥ (५१।२)

पलायते य आहूतः प्राप्तश् च विवदेन् न यः । (५२।१)

विनेयः स भवेद् राज्ञा हीन एव स वादतः ॥ (५२।२)

निर्णिक्तव्यवहारेषु प्रमाणम् अफलं भवेत् । (५३।१)

लिखितं साक्षिणो वापि पूर्वम् आवेदितं न चेत् ॥ (५३।२)

यथा पक्वेषु धान्येषु निष्फलाः प्रावृषो गुणाः । (५४।१)

निर्णिक्तव्यवहाराणां प्रमाणम् अफलं तथा ॥ (५४।२)

अभूतम् अप्य् अभिहितं प्राप्तकालं परीक्ष्यते । (५५।१)

यत् तु प्रमादान् नोच्येत तद् भूतम् अपि हीयते ॥ (५५।२)

तीरितं चानुशिष्टं च यो मन्येत विधर्मतः । (५६।१)

द्विगुणं दण्डम् आस्थाय तत् कार्यं पुनर् उद्धरेत् ॥ (५६।२)

दुर्दृष्टे व्यवहारे तु सभ्यास् तं दण्डम् आप्नुयुः । (५७।१)

न हि जातु विना दण्डं कश्चिन् मार्गे ऽवतिष्ठते ॥ (५७।२)

रागाद् अज्ञानतो वापि लोभाद् वा यो ऽन्यथा वदेत् । (५८।१)

सभ्यो ऽसभ्यः स विज्ञेयस् तं राजा विनयेद् भृशम् ॥ (५८।२)

किंतु राज्ञा विशेषेण स्वधर्मम् अनुरक्षता । (५९।१)

मनुष्यचित्तवैचित्र्यात् परीक्ष्या साध्वसाधुता ॥ (५९।२)

पुरुषाः सन्ति ये लोभात् प्रब्रूयुः साक्ष्यम् अन्यथा । (६०।१)

सन्ति चान्ये दुरात्मानः कूटलेख्यकृतो जनाः ॥ (६०।२)

अतः परीक्ष्यम् उभयम् एतद् राज्ञा विशेषतः । (६१।१)

लेख्याचारेण लिखितं साक्ष्याचारेण साक्षिणः ॥ (६१।२)

असत्याः सत्यसंकाशाः सत्याश् चासत्यदर्शनाः । (६२।१)

दृश्यन्ते विविधा भावास् तस्माद् युक्तं परीक्षणम् ॥ (६२।२)

तलवद् दृश्यते व्योम खद्योतो हव्यवाड् इव । (६३।१)

न तलं विद्यते व्योम्नि न खद्योते हुताशनः ॥ (६३।२)

तस्मात् प्रत्यक्षदृष्टो ऽपि युक्तम् अर्थः परीक्षितुम् । (६४।१)

परीक्ष्य ज्ञापयन् अर्थान् न धर्मात् परिहीयते ॥ (६४।२)

एवं पश्यन् सदा राजा व्यवहारान् समाहितः । (६५।१)

वितत्येह यशो दीप्तं ब्रध्नस्याप्नोति विष्टपम् ॥ (६५।२)