NāSmṛ, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
युक्तरूपं ब्रुवन् सभ्यो नाप्नुयाद् द्वेषकिल्बिषे । (२।१)
yuktarūpaṃ bruvan sabhyo nāpnuyād dveṣakilbiṣe |
ब्रुवाणस् त्व् अन्यथा सभ्यस् तद् एवोभयम् आप्नुयात् ॥ (२।२)
bruvāṇas tv anyathā sabhyas tad evobhayam āpnuyāt ||
राजा तु धार्मिकान् सभ्यान् नियुञ्ज्यात् सुपरीक्षितान् । (३।१)
rājā tu dhārmikān sabhyān niyuñjyāt suparīkṣitān |
धर्मशास्त्रार्थकुशलाः कुलीनाः सत्यवादिनः । (४।१)
dharmaśāstrārthakuśalāḥ kulīnāḥ satyavādinaḥ |
समाः शत्रौ च मित्रे च नृपतेः स्युः सभासदः ॥ (४।२)
samāḥ śatrau ca mitre ca nṛpateḥ syuḥ sabhāsadaḥ ||
तत्प्रतिष्ठः स्मृतो धर्मो धर्ममूलश् च पार्थिवः । (५।१)
tatpratiṣṭhaḥ smṛto dharmo dharmamūlaś ca pārthivaḥ |
सह सद्भिर् अतो राजा व्यवहारान् विशोधयेत् ॥ (५।२)
saha sadbhir ato rājā vyavahārān viśodhayet ||
शुद्धेषु व्यवहारेषु शुद्धिं यान्ति सभासदः । (६।१)
śuddheṣu vyavahāreṣu śuddhiṃ yānti sabhāsadaḥ |
शुद्धिश् च तेषां धर्माद्धि धर्मम् एव वदेत् ततः ॥ (६।२)
śuddhiś ca teṣāṃ dharmāddhi dharmam eva vadet tataḥ ||
यत्र धर्मो ह्य् अधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च । (७।१)
yatra dharmo hy adharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena ca |
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास् तत्र सभासदः ॥ (७।२)
hanyate prekṣamāṇānāṃ hatās tatra sabhāsadaḥ ||
विद्धो धर्मो ह्य् अधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठते । (८।१)
viddho dharmo hy adharmeṇa sabhāṃ yatropatiṣṭhate |
न चेद् विशल्यः क्रियते विद्धास् तत्र सभासदः ॥ (८।२)
na ced viśalyaḥ kriyate viddhās tatra sabhāsadaḥ ||
सभा वा न प्रवेष्टव्या वक्तव्यं वा समञ्जसम् । (९।१)
sabhā vā na praveṣṭavyā vaktavyaṃ vā samañjasam |
अब्रुवन् विब्रुवन् वापि नरो भवति किल्बिषी ॥ (९।२)
abruvan vibruvan vāpi naro bhavati kilbiṣī ||
ये तु सभ्याः सभां गत्वा तूष्णीं ध्यायन्त आसते । (१०।१)
ye tu sabhyāḥ sabhāṃ gatvā tūṣṇīṃ dhyāyanta āsate |
यथाप्राप्तं न ब्रुवते सर्वे ते ऽनृतवादिनः ॥ (१०।२)
yathāprāptaṃ na bruvate sarve te 'nṛtavādinaḥ ||
पादो ऽधर्मस्य कर्तारं पादः साक्षिणम् ऋच्छति । (११।१)
pādo 'dharmasya kartāraṃ pādaḥ sākṣiṇam ṛcchati |
पादः सभासदः सर्वान् पादो राजानम् ऋच्छति ॥ (११।२)
pādaḥ sabhāsadaḥ sarvān pādo rājānam ṛcchati ||
राजा भवत्य् अनेनास् तु मुच्यन्ते च सभासदः । (१२।१)
rājā bhavaty anenās tu mucyante ca sabhāsadaḥ |
एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते ॥ (१२।२)
eno gacchati kartāraṃ nindārho yatra nindyate ||
अन्धो मत्स्यान् इवाश्नाति निरपेक्षः सकण्टकान् । (१३।१)
andho matsyān ivāśnāti nirapekṣaḥ sakaṇṭakān |
परोक्षम् अर्थवैकल्याद् भाषते यः सभां गतः ॥ (१३।२)
parokṣam arthavaikalyād bhāṣate yaḥ sabhāṃ gataḥ ||
तस्मात् सभ्यः सभां प्राप्य रागद्वेषविवर्जितः । (१४।१)
tasmāt sabhyaḥ sabhāṃ prāpya rāgadveṣavivarjitaḥ |
वचस् तथाविधं ब्रूयाद् यथा न नरकं पतेत् ॥ (१४।२)
vacas tathāvidhaṃ brūyād yathā na narakaṃ patet ||
यथा शल्यं भिषग् विद्वान् उद्धरेद् यन्त्रयुक्तितः । (१५।१)
yathā śalyaṃ bhiṣag vidvān uddhared yantrayuktitaḥ |
प्राड्विवाकस् तथा शल्यम् उद्धरेद् व्यवहारतः ॥ (१५।२)
prāḍvivākas tathā śalyam uddhared vyavahārataḥ ||
यत्र सभ्यो जनः सर्वः साध्व् एतद् इति मन्यते । (१६।१)
yatra sabhyo janaḥ sarvaḥ sādhv etad iti manyate |
स निःशल्यो विवादः स्यात् सशल्यः स्याद् अतो ऽन्यथा ॥ (१६।२)
sa niḥśalyo vivādaḥ syāt saśalyaḥ syād ato 'nyathā ||
न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् । (१७।१)
na sā sabhā yatra na santi vṛddhā vṛddhā na te ye na vadanti dharmam |
नासौ धर्मो यत्र न सत्यम् अस्ति न तत् सत्यं यच् छलेनानुविद्धम् ॥ (१७।२)
nāsau dharmo yatra na satyam asti na tat satyaṃ yac chalenānuviddham ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.