नारदस्मृतिNāradasmṛti

NāSmṛ, 1, 3

3 of 22 · 33 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नियुक्तेन तु वक्तव्यम् अपक्षपतितं वचः ॥ (१।१)

niyuktena tu vaktavyam apakṣapatitaṃ vacaḥ ||

2.1२.१

युक्तरूपं ब्रुवन् सभ्यो नाप्नुयाद् द्वेषकिल्बिषे । (२।१)

yuktarūpaṃ bruvan sabhyo nāpnuyād dveṣakilbiṣe |

2.2२.२

ब्रुवाणस् त्व् अन्यथा सभ्यस् तद् एवोभयम् आप्नुयात् ॥ (२।२)

bruvāṇas tv anyathā sabhyas tad evobhayam āpnuyāt ||

3.1३.१

राजा तु धार्मिकान् सभ्यान् नियुञ्ज्यात् सुपरीक्षितान् । (३।१)

rājā tu dhārmikān sabhyān niyuñjyāt suparīkṣitān |

3.2३.२

व्यवहारधुरं वोढुं ये शक्ताः सद्गवा इव ॥ (३।२)

vyavahāradhuraṃ voḍhuṃ ye śaktāḥ sadgavā iva ||

4.1४.१

धर्मशास्त्रार्थकुशलाः कुलीनाः सत्यवादिनः । (४।१)

dharmaśāstrārthakuśalāḥ kulīnāḥ satyavādinaḥ |

4.2४.२

समाः शत्रौ च मित्रे च नृपतेः स्युः सभासदः ॥ (४।२)

samāḥ śatrau ca mitre ca nṛpateḥ syuḥ sabhāsadaḥ ||

5.1५.१

तत्प्रतिष्ठः स्मृतो धर्मो धर्ममूलश् च पार्थिवः । (५।१)

tatpratiṣṭhaḥ smṛto dharmo dharmamūlaś ca pārthivaḥ |

5.2५.२

सह सद्भिर् अतो राजा व्यवहारान् विशोधयेत् ॥ (५।२)

saha sadbhir ato rājā vyavahārān viśodhayet ||

6.1६.१

शुद्धेषु व्यवहारेषु शुद्धिं यान्ति सभासदः । (६।१)

śuddheṣu vyavahāreṣu śuddhiṃ yānti sabhāsadaḥ |

6.2६.२

शुद्धिश् च तेषां धर्माद्धि धर्मम् एव वदेत् ततः ॥ (६।२)

śuddhiś ca teṣāṃ dharmāddhi dharmam eva vadet tataḥ ||

7.1७.१

यत्र धर्मो ह्य् अधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च । (७।१)

yatra dharmo hy adharmeṇa satyaṃ yatrānṛtena ca |

7.2७.२

हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास् तत्र सभासदः ॥ (७।२)

hanyate prekṣamāṇānāṃ hatās tatra sabhāsadaḥ ||

8.1८.१

विद्धो धर्मो ह्य् अधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठते । (८।१)

viddho dharmo hy adharmeṇa sabhāṃ yatropatiṣṭhate |

8.2८.२

न चेद् विशल्यः क्रियते विद्धास् तत्र सभासदः ॥ (८।२)

na ced viśalyaḥ kriyate viddhās tatra sabhāsadaḥ ||

9.1९.१

सभा वा न प्रवेष्टव्या वक्तव्यं वा समञ्जसम् । (९।१)

sabhā vā na praveṣṭavyā vaktavyaṃ vā samañjasam |

9.2९.२

अब्रुवन् विब्रुवन् वापि नरो भवति किल्बिषी ॥ (९।२)

abruvan vibruvan vāpi naro bhavati kilbiṣī ||

10.1१०.१

ये तु सभ्याः सभां गत्वा तूष्णीं ध्यायन्त आसते । (१०।१)

ye tu sabhyāḥ sabhāṃ gatvā tūṣṇīṃ dhyāyanta āsate |

10.2१०.२

यथाप्राप्तं न ब्रुवते सर्वे ते ऽनृतवादिनः ॥ (१०।२)

yathāprāptaṃ na bruvate sarve te 'nṛtavādinaḥ ||

11.1११.१

पादो ऽधर्मस्य कर्तारं पादः साक्षिणम् ऋच्छति । (११।१)

pādo 'dharmasya kartāraṃ pādaḥ sākṣiṇam ṛcchati |

11.2११.२

पादः सभासदः सर्वान् पादो राजानम् ऋच्छति ॥ (११।२)

pādaḥ sabhāsadaḥ sarvān pādo rājānam ṛcchati ||

12.1१२.१

राजा भवत्य् अनेनास् तु मुच्यन्ते च सभासदः । (१२।१)

rājā bhavaty anenās tu mucyante ca sabhāsadaḥ |

12.2१२.२

एनो गच्छति कर्तारं निन्दार्हो यत्र निन्द्यते ॥ (१२।२)

eno gacchati kartāraṃ nindārho yatra nindyate ||

13.1१३.१

अन्धो मत्स्यान् इवाश्नाति निरपेक्षः सकण्टकान् । (१३।१)

andho matsyān ivāśnāti nirapekṣaḥ sakaṇṭakān |

13.2१३.२

परोक्षम् अर्थवैकल्याद् भाषते यः सभां गतः ॥ (१३।२)

parokṣam arthavaikalyād bhāṣate yaḥ sabhāṃ gataḥ ||

14.1१४.१

तस्मात् सभ्यः सभां प्राप्य रागद्वेषविवर्जितः । (१४।१)

tasmāt sabhyaḥ sabhāṃ prāpya rāgadveṣavivarjitaḥ |

14.2१४.२

वचस् तथाविधं ब्रूयाद् यथा न नरकं पतेत् ॥ (१४।२)

vacas tathāvidhaṃ brūyād yathā na narakaṃ patet ||

15.1१५.१

यथा शल्यं भिषग् विद्वान् उद्धरेद् यन्त्रयुक्तितः । (१५।१)

yathā śalyaṃ bhiṣag vidvān uddhared yantrayuktitaḥ |

15.2१५.२

प्राड्विवाकस् तथा शल्यम् उद्धरेद् व्यवहारतः ॥ (१५।२)

prāḍvivākas tathā śalyam uddhared vyavahārataḥ ||

16.1१६.१

यत्र सभ्यो जनः सर्वः साध्व् एतद् इति मन्यते । (१६।१)

yatra sabhyo janaḥ sarvaḥ sādhv etad iti manyate |

16.2१६.२

स निःशल्यो विवादः स्यात् सशल्यः स्याद् अतो ऽन्यथा ॥ (१६।२)

sa niḥśalyo vivādaḥ syāt saśalyaḥ syād ato 'nyathā ||

17.1१७.१

न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धा वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् । (१७।१)

na sā sabhā yatra na santi vṛddhā vṛddhā na te ye na vadanti dharmam |

17.2१७.२

नासौ धर्मो यत्र न सत्यम् अस्ति न तत् सत्यं यच् छलेनानुविद्धम् ॥ (१७।२)

nāsau dharmo yatra na satyam asti na tat satyaṃ yac chalenānuviddham ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

NāSmṛ, 1, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit