अभ्युपेत्य तु शुश्रूषां यस् तां न प्रतिपद्यते । (१।१)

अशुश्रूषाभ्युपेत्यैतद् विवादपदम् उच्यते ॥ (१।२)

शुश्रूषकः पञ्चविधः शास्त्रे दृष्टो मनीषिभिः । (२।१)

चतुर्विधः कर्मकरस् तेषां दासास् त्रिपञ्चकाः ॥ (२।२)

शिष्यान्तेवासिभृतकाश् चतुर्थस् त्व् अधिकर्मकृत् । (३।१)

एते कर्मकराः प्रोक्ता दासास् तु गृहजादयः ॥ (३।२)

सामान्यम् अस्वतन्त्रत्वम् एषाम् आहुर् मनीषिणः । (४।१)

जातिकर्मकृतस् तूक्तो विशेषो वृत्तिर् एव च ॥ (४।२)

कर्मापि द्विविधं ज्ञेयम् अशुभं शुभम् एव च । (५।१)

अशुभं दासकर्मोक्तं शुभं कर्मकृतां स्मृतम् ॥ (५।२)

गृहद्वाराशुचिस्थानरथ्यावस्करशोधनम् । (६।१)

गुह्याङ्गस्पर्शनोच्छिष्टविण्मूत्रग्रहणोज्झनम् ॥ (६।२)

इष्टतः स्वामिनश् चाङ्गैर् उपस्थानम् अथान्ततः । (७।१)

अशुभं कर्म विज्ञेयं शुभम् अन्यद् अतः परम् ॥ (७।२)

आ विद्याग्रहणाच् छिष्यः शुश्रूषेत् प्रयतो गुरुम् । (८।१)

तद्वृत्तिर् गुरुदारेषु गुरुपुत्रे तथैव च ॥ (८।२)

ब्रह्मचारी चरेद् भैक्षम् अधःशाय्य् अनलंकृतः । (९।१)

जघन्यशायी सर्वेषां पूर्वोत्थायी गुरोर् गृहे ॥ (९।२)

नासंदिष्टः प्रतिष्ठेत तिष्ठेद् वापि गुरुं क्वचित् । (१०।१)

संदिष्टः कर्म कुर्वीत शक्तश् चेद् अविचारयन् ॥ (१०।२)

यथाकालम् अधीयीत यावन् न विमना गुरुः । (११।१)

आसीनो ऽधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः ॥ (११।२)

अनुशास्यश् च गुरुणा न चेद् अनुविधीयते । (१२।१)

अवधेनाथवा हन्यात् रज्ज्वा वेणुदलेन वा ॥ (१२।२)

भृशं न ताडयेद् एनं नोत्तमाङ्गे न वक्षसि । (१३।१)

अनुशास्याथ विश्वास्यः शास्यो राज्ञान्यथा गुरुः ॥ (१३।२)

समावृत्तश् च गुरवे प्रदाय गुरुदक्षिणाम् । (१४।१)

प्रतीयात् स्वगृहान् एषा शिष्यवृत्तिर् उदाहृता ॥ (१४।२)

स्वशिल्पम् इच्छन्न् आहर्तुं बान्धवानाम् अनुज्ञया । (१५।१)

आचार्यस्य वसेद् अन्ते कालं कृत्वा सुनिश्चितम् ॥ (१५।२)

आचार्यः शिक्षयेद् एनं स्वगृहाद् दत्तभोजनम् । (१६।१)

न चान्यत् कारयेत् कर्म पुत्रवच् चैनम् आचरेत् ॥ (१६।२)

शिक्षयन्तम् अदुष्टं च यस् त्व् आचार्यं परित्यजेत् । (१७।१)

बलाद् वासयितव्यः स्याद् वधबन्धौ च सो ऽर्हति ॥ (१७।२)

शिक्षितो ऽपि कृतं कालम् अन्तेवासी समाप्नुयात् । (१८।१)

तत्र कर्म च यत् कुर्याद् आचार्यस्यैव तत्फलम् ॥ (१८।२)

गृहीतशिल्पः समये कृत्वाचार्यं प्रदक्षिणम् । (१९।१)

शक्तितश् चानुमान्यैनम् अन्तेवासी निवर्तयेत् ॥ (१९।२)

भृतकभृतकस् त्रिविधो ज्ञेय उत्तमो मध्यमो ऽधमः । (२०।१)

शक्तिभक्त्यनुरूपा स्याद् एषां कर्माश्रया भृतिः ॥ (२०।२)

उत्तमस् त्व् आयुधीयो ऽत्र मध्यमस् तु कृषीवलः । (२१।१)

अधमो भारवाहः स्याद् इत्य् एवं त्रिविधो भृतः ॥ (२१।२)

अर्थेष्व् अधिकृतो यः स्यात् कुटुम्बस्य तथोपरि । (२२।१)

सो ऽधिकर्मकरो ज्ञेयः स च कौटुम्बिकः स्मृतः ॥ (२२।२)

शुभकर्मकरास् त्व् एते चत्वारः समुदाहृताः । (२३।१)

त्य्पेस् ओड़् स्लवेस् (दास)जघन्यकर्मभाजस् तु शेषा दासास् त्रिपञ्चकाः ॥ (२३।२)

गृहजातस् तथा क्रीतो लब्धो दायाद् उपागतः । (२४।१)

अनाकालभृतस् तद्वद् आधत्तः स्वामिना च यः ॥ (२४।२)

मोक्षितो महतश् चर्णात् प्राप्तो युद्धात् पणे जितः । (२५।१)

तवाहम् इत्य् उपगतः प्रव्रज्यावसितः कृतः ॥ (२५।२)

भक्तदासश् च विज्ञेयस् तथैव वडवाभृतः । (२६।१)

विक्रेता चात्मनः शास्त्रे दासाः पञ्चदशा स्मृताः ॥ (२६।२)

तत्र पूर्वश् चतुर्वर्गो दासत्वान् न विमुच्यते । (२७।१)

प्रसादात् स्वामिनो ऽन्यत्र दास्यम् एषां क्रमागतम् ॥ (२७।२)

यश् चैषां स्वामिनं कश्चिन् मोक्षयेत् प्राणसंशयात् । (२८।१)

दासत्वात् स विमुच्येत पुत्रभागं लभेत च ॥ (२८।२)

अनाकालभृतो दास्यान् मुच्यते गोयुगं ददत् । (२९।१)

संभक्षितं यद् दुर्भिक्षे न तच् छुध्येत कर्मणा ॥ (२९।२)

आधत्तो ऽपि धनं दत्त्वा स्वामी यद्य् एनम् उद्धरेत् । (३०।१)

अथोपगमयेद् एनं स विक्रीताद् अनन्तरः ॥ (३०।२)

दत्त्वा तु सोदयम् ऋणं ऋणी दास्यात् प्रमुच्यते । (३१।१)

कृतकालाभ्युपगमात् कृतको ऽपि विमुच्यते ॥ (३१।२)

तवाहम् इत्य् उपगतो युद्धप्राप्तः पणे जितः । (३२।१)

प्रतिशीर्षप्रदानेन मुच्यते तुल्यकर्मणा ॥ (३२।२)

राज्ञ एव तु दासः स्यात् प्रव्रज्यावसितो नरः । (३३।१)

न तस्य प्रतिमोक्षो ऽस्ति न विशुद्धिः कथंचन ॥ (३३।२)

भक्तस्योपेक्षणात् सद्यो भक्तदासः प्रमुच्यते । (३४।१)

निग्रहाद् वडवायाश् च मुच्यते वडवाभृतः ॥ (३४।२)

विक्रीणीते य आत्मानं स्वतन्त्रः सन् नराधमः । (३५।१)

स जघन्यतरस् तेषां नैव दास्यात् प्रमुच्यते ॥ (३५।२)

चौरापहृतविक्रीता ये च दासीकृता बलात् । (३६।१)

राज्ञा मोक्षयितव्यास् ते दासत्वं तेषु नेष्यते ॥ (३६।२)

वर्णानां प्रातिलोम्येन दासत्वं न विधीयते । (३७।१)

स्वधर्मत्यागिनो ऽन्यत्र दारवद् दासता मता ॥ (३७।२)

तवाहम् इति चात्मानं यो ऽस्वतन्त्रः प्रयच्छति । (३८।१)

न स तं प्राप्नुयात् कामं पूर्वस्वामी लभेत तम् ॥ (३८।२)

अधनास् त्रय एवोक्ता भार्या दासस् तथा सुतः । (३९।१)

यत् ते समधिगच्छन्ति यस्य ते तस्य तद् धनम् ॥ (३९।२)

स्वदासम् इच्छेद् यः कर्तुम् अदासं प्रीतमानसः । (४०।१)

स्कन्धाद् आदाय तस्यापि भिन्द्यात् कुम्भं सहाम्भसा ॥ (४०।२)

अक्षताभिः सपुष्पाभिर् मूर्धन्य् एनम् अवाकिरेत् । (४१।१)

अदास इति चोक्त्वा त्रिः प्राङ्मुखं तम् अथोत्सृजेत् ॥ (४१।२)

ततःप्रभृति वक्तव्यः स्वाम्यनुग्रहपालितः । (४२।१)

भोज्यान्नः प्रतिगृह्यश् च भवत्य् अभिमतश् च सः ॥ (४२।२)