पञ्चविंशब्राह्मणPañcaviṃśabrāhmaṇa

PaViBr, 11

11 of 23 · 133 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स्तोमो युज्यते सत्त्रियेभ्यो ऽहर्भ्यः प्रत्नवतीभिश् चोपवतीभिश् च । (१।१)

stomo yujyate sattriyebhyo 'harbhyaḥ pratnavatībhiś copavatībhiś ca |

1.2१.२

यत् प्रत्नवत्यो उपवतीभ्यः पूर्वा युज्यन्ते ब्रह्म तत् पूर्वं क्षत्राद् युज्यते ब्रह्म हि पूर्वं क्षत्रम् । (१।२)

yat pratnavatyo upavatībhyaḥ pūrvā yujyante brahma tat pūrvaṃ kṣatrād yujyate brahma hi pūrvaṃ kṣatram |

1.3१.३

मनस् तत् पूर्वं वाचो युज्यते मनो हि यद्धि मनसाभिगच्छति तद् वाचा वदति । (१।३)

manas tat pūrvaṃ vāco yujyate mano hi yaddhi manasābhigacchati tad vācā vadati |

1.4१.४

बृहत् तत् पूर्वं रथन्तराद् युज्यते बृहद्धि पूर्वं रथन्तराद् विजित्या तु वै रथन्तरं पूर्वं योगम् आनशे । (१।४)

bṛhat tat pūrvaṃ rathantarād yujyate bṛhaddhi pūrvaṃ rathantarād vijityā tu vai rathantaraṃ pūrvaṃ yogam ānaśe |

1.5१.५

संभार्यास् तृचा भवन्ति यथाशिष्ठान् वहिष्ठान् संभरेद् एवम् एवैतान् संभरन्ति गत्यै । (१।५)

saṃbhāryās tṛcā bhavanti yathāśiṣṭhān vahiṣṭhān saṃbhared evam evaitān saṃbharanti gatyai |

1.6१.६

नव भवन्ति नवाहस्य युक्त्या ऋचर्चैवाहर् युनक्ति यथाप्रार्थस्य शम्या अवदध्याद् एवम् एवैतन् नवाहस्य शम्या अवदधाति गत्यै । (१।६)

nava bhavanti navāhasya yuktyā ṛcarcaivāhar yunakti yathāprārthasya śamyā avadadhyād evam evaitan navāhasya śamyā avadadhāti gatyai |

1.7१.७

त्रिवृद् एव स्तोमो भवति तेजसे ब्रह्मवर्चसाय ॥ (१।७)

trivṛd eva stomo bhavati tejase brahmavarcasāya ||

2.1२.१

उभाभ्यां वै रूपाभ्यां बहिष्पवमान्यो युज्यन्ते यत्सामा स्तोमो भवति तद् आज्येषु । (२।१)

ubhābhyāṃ vai rūpābhyāṃ bahiṣpavamānyo yujyante yatsāmā stomo bhavati tad ājyeṣu |

2.2२.२

निराहावन्त्य् आज्यानि भवन्ति युक्तम् एव तैर् आह्वयति । (२।२)

nirāhāvanty ājyāni bhavanti yuktam eva tair āhvayati |

2.3२.३

अग्न आयाहि वीतय आ नो मित्रावरुणायाहि सुषमा हि त इन्द्राग्नी आगतं सुतम् इति राथन्तरम् एव तद् रूपं निर्द्योतयति स्तोमः इति ॥ (२।३)

agna āyāhi vītaya ā no mitrāvaruṇāyāhi suṣamā hi ta indrāgnī āgataṃ sutam iti rāthantaram eva tad rūpaṃ nirdyotayati stomaḥ iti ||

3.1३.१

प्र सोमासो विपश्चित इति गायत्री भवति प्रेत्या अभिद्रोणानि बभ्रव इत्य् अभिक्रान्त्यै स्तुता इन्द्राय वायव इति संस्कृत्यै प्र सोम देव वीतय इति प्रेत्यै प्र तु द्रवेति प्रेत्यै प्र वा एतेनाह्ना यन्ति । (३।१)

pra somāso vipaścita iti gāyatrī bhavati pretyā abhidroṇāni babhrava ity abhikrāntyai stutā indrāya vāyava iti saṃskṛtyai pra soma deva vītaya iti pretyai pra tu draveti pretyai pra vā etenāhnā yanti |

3.2३.२

गायत्रं भवति । (३।२)

gāyatraṃ bhavati |

3.3३.३

यद् एव गायत्रस्य ब्राह्मणम् । (३।३)

yad eva gāyatrasya brāhmaṇam |

3.4३.४

आश्वं भवति । (३।४)

āśvaṃ bhavati |

3.5३.५

अश्वो वै भूत्वा प्रजापतिः प्रजा असृजत स प्राजायत बहुर् अभवत् प्रजायते बहुर् भवत्य् आश्वेन तुष्टुवानः । (३।५)

aśvo vai bhūtvā prajāpatiḥ prajā asṛjata sa prājāyata bahur abhavat prajāyate bahur bhavaty āśvena tuṣṭuvānaḥ |

3.6३.६

एकाक्षरं निधनम् उपयन्ति रथन्तरस्यानतिवादाय । (३।६)

ekākṣaraṃ nidhanam upayanti rathantarasyānativādāya |

3.7३.७

अनतिवाद्येनं भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद । (३।७)

anativādyenaṃ bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda |

3.8३.८

सोमसाम भवति । (३।८)

somasāma bhavati |

3.9३.९

यथा वा इमा अन्या ओषधयः एवं सोम आसीत् स तपो ऽतप्यत स एतत् सोमसामापश्यत् तेन राज्यमाधिपत्यम् अगच्छद् यशो ऽभवद् राज्यम् आधिपत्यं गच्छति यशो भवति सोमसाम्ना तुष्टुवानः । (३।९)

yathā vā imā anyā oṣadhayaḥ evaṃ soma āsīt sa tapo 'tapyata sa etat somasāmāpaśyat tena rājyamādhipatyam agacchad yaśo 'bhavad rājyam ādhipatyaṃ gacchati yaśo bhavati somasāmnā tuṣṭuvānaḥ |

3.10३.१०

यौधाजयं भवति यद् एव यौधाजयस्य ब्राह्मणम् । (३।१०)

yaudhājayaṃ bhavati yad eva yaudhājayasya brāhmaṇam |

3.11३.११

औशनं यद् औशनस्य स्तोमः ॥ (३।११)

auśanaṃ yad auśanasya stomaḥ ||

4.1४.१

अभि त्वा शूर नो नु म इत्य् अभीति रथन्तरस्य रूपं रथन्तरं ह्य् एतद् अहः । (४।१)

abhi tvā śūra no nu ma ity abhīti rathantarasya rūpaṃ rathantaraṃ hy etad ahaḥ |

4.2४.२

कया नश् चित्र आभुवद् इति कवत्यस् तेन प्राजापत्याः को हि प्रजापतिः प्रजापतेर् आप्त्यै । (४।२)

kayā naś citra ābhuvad iti kavatyas tena prājāpatyāḥ ko hi prajāpatiḥ prajāpater āptyai |

4.3४.३

तं वो दस्मम् ऋतीषहं वसोर् मन्दानम् अन्धसो ऽभिवत्सं न स्वसरेषु धेनव इत्य् अभीति रथन्तरस्य रूपं रथन्तरं ह्य् एतद् अहः । (४।३)

taṃ vo dasmam ṛtīṣahaṃ vasor mandānam andhaso 'bhivatsaṃ na svasareṣu dhenava ity abhīti rathantarasya rūpaṃ rathantaraṃ hy etad ahaḥ |

4.4४.४

इन्द्रं गीर्भिर् हवामह इति हवन्त एवैनम् । (४।४)

indraṃ gīrbhir havāmaha iti havanta evainam |

4.5४.५

तरोभिर् वो विदद्वसुम् इति स्तोमो वै तरो यज्ञो विदद्वसुः स्तोमेन वै यज्ञो युज्यते यत् तरोभिर् वो विदद्वसुम् इत्य् आह यज्ञम् एव तद् युनक्ति । (४।५)

tarobhir vo vidadvasum iti stomo vai taro yajño vidadvasuḥ stomena vai yajño yujyate yat tarobhir vo vidadvasum ity āha yajñam eva tad yunakti |

4.6४.६

रथन्तरं भवति ब्रह्म वै रथन्तरं ब्रह्म प्रायणीयम् अहर् ब्रह्मण एव तद् ब्रह्माक्रम्य प्रयन्ति । (४।६)

rathantaraṃ bhavati brahma vai rathantaraṃ brahma prāyaṇīyam ahar brahmaṇa eva tad brahmākramya prayanti |

4.7४.७

इयं वै रथन्तरम् अस्याम् एव प्रतिष्ठाय सत्त्रम् आसते । (४।७)

iyaṃ vai rathantaram asyām eva pratiṣṭhāya sattram āsate |

4.8४.८

वामदेव्यं भवति पशवो वै वामदेव्यं पशूनाम् अवरुद्ध्यै प्राजापत्यं वै वामदेव्यं प्रजापताव् एव प्रतिष्ठाय सत्त्रम् आसते । (४।८)

vāmadevyaṃ bhavati paśavo vai vāmadevyaṃ paśūnām avaruddhyai prājāpatyaṃ vai vāmadevyaṃ prajāpatāv eva pratiṣṭhāya sattram āsate |

4.9४.९

नौधसं भवति ब्रह्म वै नौधसं ब्रह्म प्रायणीयम् अहर् ब्रह्मण एव तद् रह्माक्रमन्ते । (४।९)

naudhasaṃ bhavati brahma vai naudhasaṃ brahma prāyaṇīyam ahar brahmaṇa eva tad rahmākramante |

4.10४.१०

कालेयं भवति समानलोके वै कालेयं च रथन्तरं चेयं वै रथन्तरं पशवः कालेयम् अस्यां चैव पशुषु च प्रतिष्ठाय सत्त्रम् आसते । (४।१०)

kāleyaṃ bhavati samānaloke vai kāleyaṃ ca rathantaraṃ ceyaṃ vai rathantaraṃ paśavaḥ kāleyam asyāṃ caiva paśuṣu ca pratiṣṭhāya sattram āsate |

4.11४.११

द्रवदिडं तथा ह्य् एतस्याह्नो रूपं स्तोमः ॥ (४।११)

dravadiḍaṃ tathā hy etasyāhno rūpaṃ stomaḥ ||

5.1५.१

प्र सोमासो मदच्युत इति गायत्री भवति मदवद् वै रसवृत् तृतीयसवनं मदम् एव तद् रसं दधात्य् अया पस्वस्व देवयुर् इत्य् एति रथन्तरस्य रूपं राथन्तरं ह्य् एतद् अहः पवते ऽहर् यतो हरिर् इति बृहतो रूपं बृहद् एव तद् एतस्मिन्न् अहनि युनक्ति तद् युक्तं श्व आरभन्ते प्र सुन्वानायान्धस इति प्रवत्यो भवन्ति प्रणिनीण्यम् इव ह्य् एतद् अहर् अभि प्रियाणि पवते च नोहित इत्य् अभीति रथन्तरस्य रूपं राथन्तरं ह्य् एतद् अहः । (५।१)

pra somāso madacyuta iti gāyatrī bhavati madavad vai rasavṛt tṛtīyasavanaṃ madam eva tad rasaṃ dadhāty ayā pasvasva devayur ity eti rathantarasya rūpaṃ rāthantaraṃ hy etad ahaḥ pavate 'har yato harir iti bṛhato rūpaṃ bṛhad eva tad etasminn ahani yunakti tad yuktaṃ śva ārabhante pra sunvānāyāndhasa iti pravatyo bhavanti praṇinīṇyam iva hy etad ahar abhi priyāṇi pavate ca nohita ity abhīti rathantarasya rūpaṃ rāthantaraṃ hy etad ahaḥ |

5.2५.२

यज्ञा यज्ञा वो अग्नय इत्य् अग्नेर् वै यज्ञो यज्ञ एव तद् यज्ञं प्रतिष्ठापयति । (५।२)

yajñā yajñā vo agnaya ity agner vai yajño yajña eva tad yajñaṃ pratiṣṭhāpayati |

5.3५.३

गायत्रं भवति यद् एव गायत्रस्य ब्राह्मणम् । (५।३)

gāyatraṃ bhavati yad eva gāyatrasya brāhmaṇam |

5.4५.४

संहितं भवति व्यक्षरणिधनं प्रतिष्ठायै प्रतिष्ठायैव सत्त्रम् आसते । (५।४)

saṃhitaṃ bhavati vyakṣaraṇidhanaṃ pratiṣṭhāyai pratiṣṭhāyaiva sattram āsate |

5.5५.५

सफं भवति । (५।५)

saphaṃ bhavati |

5.6५.६

सफेन वै देवा इमान् लोकान् समाप्नुवन् यत् समाप्नुवंस् तत् सफस्य सफत्वम् इमान् एवैतेन लोकान् समाप्य सत्त्रम् आसते । (५।६)

saphena vai devā imān lokān samāpnuvan yat samāpnuvaṃs tat saphasya saphatvam imān evaitena lokān samāpya sattram āsate |

5.7५.७

आक्षारं भवति । (५।७)

ākṣāraṃ bhavati |

5.8५.८

अष्टौ वा एताः कादुघा आसंस् तासाम् एका समशीर्यत सा कृषिर् अभवद् ऋध्यते ऽस्मै कृषौ य एवं वेद । (५।८)

aṣṭau vā etāḥ kādughā āsaṃs tāsām ekā samaśīryata sā kṛṣir abhavad ṛdhyate 'smai kṛṣau ya evaṃ veda |

5.9५.९

तासु देवासुरा अस्पर्धन्त ते देवा असुरान् कामदुघाभ्य आक्षारेणानुदन्त नुदते भ्रातृव्यं कामदुघाभ्य आक्षारेण तुष्टुवानः । (५।९)

tāsu devāsurā aspardhanta te devā asurān kāmadughābhya ākṣāreṇānudanta nudate bhrātṛvyaṃ kāmadughābhya ākṣāreṇa tuṣṭuvānaḥ |

5.10५.१०

एभ्यो वै लोकेभ्यो रसो ऽपाक्रामत् तं प्रजापतिर् आक्षारेणाक्षारयद् यद् आक्षारयत् तद् आक्षारस्याक्षारत्वम् । (५।१०)

ebhyo vai lokebhyo raso 'pākrāmat taṃ prajāpatir ākṣāreṇākṣārayad yad ākṣārayat tad ākṣārasyākṣāratvam |

5.11५.११

तस्माद् यः पुरा पुण्यो भूत्वा पश्चात् पापीयान् स्याद् आक्षारं ब्रह्म साम कुर्वीतात्मन्य् एवेद् इन्द्रियं वीर्यं रसम् आक्षारयति । (५।११)

tasmād yaḥ purā puṇyo bhūtvā paścāt pāpīyān syād ākṣāraṃ brahma sāma kurvītātmany eved indriyaṃ vīryaṃ rasam ākṣārayati |

5.12५.१२

जनुषैकर्चो भवतो ऽह्नो धृत्यै यद् वा एतस्याह्नो ऽधृतं तद् एताभ्यां दाधार । (५।१२)

januṣaikarco bhavato 'hno dhṛtyai yad vā etasyāhno 'dhṛtaṃ tad etābhyāṃ dādhāra |

5.13५.१३

गौरीवितं भवति । (५।१३)

gaurīvitaṃ bhavati |

5.14५.१४

गौरीवितिर् वा एतच्छाक्त्यो ब्राह्मणो ऽतिरिक्तम् अपश्यत् तद् गौरीवितम् अभवत् । (५।१४)

gaurīvitir vā etacchāktyo brāhmaṇo 'tiriktam apaśyat tad gaurīvitam abhavat |

5.15५.१५

अतिरिक्तं वा एतद् अतिरिक्तेन स्तुवन्ति यद् गौरीवितेनाहीनाञ्छवस्तनवद् भवत्य् अपि प्रजाया उपकॢप्तम् । (५।१५)

atiriktaṃ vā etad atiriktena stuvanti yad gaurīvitenāhīnāñchavastanavad bhavaty api prajāyā upakḷptam |

5.16५.१६

वृषा वा एतद् वाजिसाम वृषभो रेतोधा अद्य स्तुवन्ति श्वः प्रजायते । (५।१६)

vṛṣā vā etad vājisāma vṛṣabho retodhā adya stuvanti śvaḥ prajāyate |

5.17५.१७

अनुष्टुभि छन्दसां क्रियते ऽनुष्टुब्भि छन्दसां योनिः स्वायाम् एव तद् योनौ रेतो धत्ते प्रजात्यै । (५।१७)

anuṣṭubhi chandasāṃ kriyate 'nuṣṭubbhi chandasāṃ yoniḥ svāyām eva tad yonau reto dhatte prajātyai |

5.18५.१८

प्रजायते बहुर् भवति य एवं वेद । (५।१८)

prajāyate bahur bhavati ya evaṃ veda |

5.19५.१९

द्व्युदासं भवत्य् एतौ वा उदासौ स्वर्गस्य लोकस्यावसानदर्शौ पूर्वेण पूर्वम् अहः संस्थापयन्त्य् उत्तरेणोत्तरम् अहर् अभ्यतिवदन्ति । (५।१९)

dvyudāsaṃ bhavaty etau vā udāsau svargasya lokasyāvasānadarśau pūrveṇa pūrvam ahaḥ saṃsthāpayanty uttareṇottaram ahar abhyativadanti |

5.20५.२०

तद् यथादः पूर्वेद्युः स्पष्टं तृणोदकम् अन्ववस्यन्तो यन्त्य् एवम् एव ताभ्यां स्वर्गं लोकम् अन्ववस्यन्तो यन्ति । (५।२०)

tad yathādaḥ pūrvedyuḥ spaṣṭaṃ tṛṇodakam anvavasyanto yanty evam eva tābhyāṃ svargaṃ lokam anvavasyanto yanti |

5.21५.२१

गौतमं भवति । (५।२१)

gautamaṃ bhavati |

5.22५.२२

सामार्षेयवत् स्वर्गाय युज्यते स्वर्गाल्लोकान्न च्यवते तुष्टुवानः । (५।२२)

sāmārṣeyavat svargāya yujyate svargāllokānna cyavate tuṣṭuvānaḥ |

5.23५.२३

यद् उ चैवानुष्त्टुभस्य मध्ये निधनस्य ब्राह्मणं तद् दु चैतस्य । (५।२३)

yad u caivānuṣtṭubhasya madhye nidhanasya brāhmaṇaṃ tad du caitasya |

5.24५.२४

कावं भवति । (५।२४)

kāvaṃ bhavati |

5.25५.२५

लोकबिन्दुः साम विन्दते लोकं कावेन तुष्टुवानः । (५।२५)

lokabinduḥ sāma vindate lokaṃ kāvena tuṣṭuvānaḥ |

5.26५.२६

स्वारसु स्वरेण स्वरेण हि देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रदीयते स्वरेणैव तद् देवेभ्यो ऽन्ततो ऽन्नाद्यं प्रयच्छति । (५।२६)

svārasu svareṇa svareṇa hi devebhyo 'ntato 'nnādyaṃ pradīyate svareṇaiva tad devebhyo 'ntato 'nnādyaṃ prayacchati |

5.27५.२७

यज्ञायज्ञीयं भवति । (५।२७)

yajñāyajñīyaṃ bhavati |

5.28५.२८

वाग् यज्ञायज्ञीयं वाचि यज्ञः प्रतिष्ठितो वाच्य् एव तद् यज्ञम् अन्ततः प्रतिष्ठापयन्ति तं वाचो ऽधि श्व आरभन्ते । (५।२८)

vāg yajñāyajñīyaṃ vāci yajñaḥ pratiṣṭhito vācy eva tad yajñam antataḥ pratiṣṭhāpayanti taṃ vāco 'dhi śva ārabhante |

5.29५.२९

त्रिवृद् एव स्तोमो भवति तेजसे ब्रह्मवर्चसाय ॥ (५।२९)

trivṛd eva stomo bhavati tejase brahmavarcasāya ||

6.1६.१

प्रतिपद् भवति । (६।१)

pratipad bhavati |

6.2६.२

समारभते द्विरात्रस्याव्रिस्रंसाय । (६।२)

samārabhate dvirātrasyāvrisraṃsāya |

6.3६.३

पवस्वेन्दो वृषासुत इत्य् अनुरूपो भवति वृषावद् वा एत ऐन्द्रं त्रैष्टुभम् अहर् यत् द्वितीयं तद् एव तद् अभिवदति । (६।३)

pavasvendo vṛṣāsuta ity anurūpo bhavati vṛṣāvad vā eta aindraṃ traiṣṭubham ahar yat dvitīyaṃ tad eva tad abhivadati |

6.4६.४

पूर्वम् उ तद् रूपम् अपरेण रूपेणानुवदति यत् पूर्वं रूपम् अपरेण रूपेणानुवदति तद् अनुरूपस्यानुरूपत्वम् । (६।४)

pūrvam u tad rūpam apareṇa rūpeṇānuvadati yat pūrvaṃ rūpam apareṇa rūpeṇānuvadati tad anurūpasyānurūpatvam |

6.5६.५

अनुरूप एनं पुत्रो जायते य एवं वेद । (६।५)

anurūpa enaṃ putro jāyate ya evaṃ veda |

6.6६.६

स्तोत्रीयानुरूपौ तृचौ भवतः प्राणापानानाम् अवरुद्ध्यै । (६।६)

stotrīyānurūpau tṛcau bhavataḥ prāṇāpānānām avaruddhyai |

6.7६.७

वृषण्वन्तस् तृचा भवतीन्द्रियस्य वीर्यस्यावरुद्ध्यै । (६।७)

vṛṣaṇvantas tṛcā bhavatīndriyasya vīryasyāvaruddhyai |

6.8६.८

तृच उत्तमो भवति । (६।८)

tṛca uttamo bhavati |

6.9६.९

येनैव प्राणेन प्रयन्ति तम् अभ्युद्यन्ति । (६।९)

yenaiva prāṇena prayanti tam abhyudyanti |

6.10६.१०

पञ्चदश एव स्तोमो भवति । (६।१०)

pañcadaśa eva stomo bhavati |

6.11६.११

ओजस्य् एव तद् वीर्ये प्रतितिष्ठति ओजो वीर्यं पञ्चदशः ॥ (६।११)

ojasy eva tad vīrye pratitiṣṭhati ojo vīryaṃ pañcadaśaḥ ||

7.1७.१

उभाभ्यां वै रूपाभ्यां बहिष्पवमान्यो युज्यन्ते यत्सामा स्तोमो भवति तद् आज्येषु । (७।१)

ubhābhyāṃ vai rūpābhyāṃ bahiṣpavamānyo yujyante yatsāmā stomo bhavati tad ājyeṣu |

7.2७.२

निराहोपस्थितान्य् आज्यानि भवन्ति । (७।२)

nirāhopasthitāny ājyāni bhavanti |

7.3७.३

अग्निं दूतं वृणीमहे मित्रं वयं हवामह इन्द्रम् इद् गाथिनो बृहद् इन्द्रो अग्ना नमो बृहद् इति बार्हतम् एव तद् रूपं निर्द्योतयति स्तोमः ॥ (७।३)

agniṃ dūtaṃ vṛṇīmahe mitraṃ vayaṃ havāmaha indram id gāthino bṛhad indro agnā namo bṛhad iti bārhatam eva tad rūpaṃ nirdyotayati stomaḥ ||

8.1८.१

वृषा पवस्व धारयेति गायत्री भवत्य् अह्नो धृत्यै । (८।१)

vṛṣā pavasva dhārayeti gāyatrī bhavaty ahno dhṛtyai |

8.2८.२

वृषण्वत्यस् त्रिष्टुभो रूपेण त्रैष्टुभं ह्य् एतद् अहः । (८।२)

vṛṣaṇvatyas triṣṭubho rūpeṇa traiṣṭubhaṃ hy etad ahaḥ |

8.3८.३

पुनानस् सोम धारयेति धृत्यै । (८।३)

punānas soma dhārayeti dhṛtyai |

8.4८.४

वृषा शोणो अभिकनिक्रदद् गा इति । (८।४)

vṛṣā śoṇo abhikanikradad gā iti |

8.5८.५

वृषण्वत्यस् त्रिष्टुभो रूपेण समृद्धा वृषण्वद् वा एतद् ऐन्द्रं त्रैष्टुभम् अहर् यत् द्वितीयं तद् एव तद् अभिवदति । (८।५)

vṛṣaṇvatyas triṣṭubho rūpeṇa samṛddhā vṛṣaṇvad vā etad aindraṃ traiṣṭubham ahar yat dvitīyaṃ tad eva tad abhivadati |

8.6८.६

गायत्रं भवति यद् एव गायत्रस्य ब्राह्मणम् । (८।६)

gāyatraṃ bhavati yad eva gāyatrasya brāhmaṇam |

8.7८.७

यौक्ताश्वं भवति । (८।७)

yauktāśvaṃ bhavati |

8.8८.८

युक्ताश्वो वा आङ्गिरसः शिशू जातौ विपर्यहरत् तस्मान् मन्त्रो ऽपाक्रामत् स तपो ऽतप्यत स एतद् यौक्ताश्वम् अपश्यत् तं मन्त्र उपावर्तत तद् वाव स तर्ह्य् अकामयत कामसनि साम यौक्ताश्वं कामम् एवैतेनावरुन्धे । (८।८)

yuktāśvo vā āṅgirasaḥ śiśū jātau viparyaharat tasmān mantro 'pākrāmat sa tapo 'tapyata sa etad yauktāśvam apaśyat taṃ mantra upāvartata tad vāva sa tarhy akāmayata kāmasani sāma yauktāśvaṃ kāmam evaitenāvarundhe |

8.9८.९

आयास्ये भवतः । (८।९)

āyāsye bhavataḥ |

8.10८.१०

अयास्यो वा आङ्गिरस आदित्यानां दीक्षितानाम् अन्नाद्यम् आश्नात् तं शुग् आर्छत् स तपो ऽतप्यत स एते आयास्ये अपश्यत् ताभ्यां शुचम् अपाहताप शुचं हत आयास्याभ्यां तुष्टुवानः । (८।१०)

ayāsyo vā āṅgirasa ādityānāṃ dīkṣitānām annādyam āśnāt taṃ śug ārchat sa tapo 'tapyata sa ete āyāsye apaśyat tābhyāṃ śucam apāhatāpa śucaṃ hata āyāsyābhyāṃ tuṣṭuvānaḥ |

8.11८.११

एभ्यो वै लोकेभ्यो वृष्टिर् अपाक्रामत् ताम् अयास्य आयास्याभ्याम् अच्यावयत् च्यावयति वृष्टिम् आयास्याभ्यां तुष्टुवानः । (८।११)

ebhyo vai lokebhyo vṛṣṭir apākrāmat tām ayāsya āyāsyābhyām acyāvayat cyāvayati vṛṣṭim āyāsyābhyāṃ tuṣṭuvānaḥ |

8.12८.१२

अन्नाद्यं वाव तद् एभ्यो लोकेभ्यो ऽपाक्रामत् तद् अयास्य आयास्याभ्याम् अच्यावयत् च्यावयत्य् अन्नाद्यम् आयास्याभ्यां तुष्टुवानः । (८।१२)

annādyaṃ vāva tad ebhyo lokebhyo 'pākrāmat tad ayāsya āyāsyābhyām acyāvayat cyāvayaty annādyam āyāsyābhyāṃ tuṣṭuvānaḥ |

8.13८.१३

वासिष्ठं भवति । (८।१३)

vāsiṣṭhaṃ bhavati |

8.14८.१४

वसिष्ठो वा एतेन वैडवः स्तुत्वाञ्जसा स्वर्गं लोकम् अपश्यत् स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै स्वर्गाल् लोकान् न च्यवते तुष्टुवानः स्तोमः ॥ (८।१४)

vasiṣṭho vā etena vaiḍavaḥ stutvāñjasā svargaṃ lokam apaśyat svargasya lokasyānukhyātyai svargāl lokān na cyavate tuṣṭuvānaḥ stomaḥ ||

9.1९.१

त्वाम् इद्धि हवामह इति त्वम् इति बृहतो रूपं बार्हतं ह्य् एतद् अहः । (९।१)

tvām iddhi havāmaha iti tvam iti bṛhato rūpaṃ bārhataṃ hy etad ahaḥ |

9.2९.२

अभिप्रवः सुराधसम् इति युञ्जते वै पूर्वेणाह्ना ह्य् एतेन प्रयन्ति । (९।२)

abhipravaḥ surādhasam iti yuñjate vai pūrveṇāhnā hy etena prayanti |

9.3९.३

त्वाम् इदा ह्यो नर इत्य् अद्य चैव ह्यश् च समारभते द्विरात्रस्याविस्रंसाय । (९।३)

tvām idā hyo nara ity adya caiva hyaś ca samārabhate dvirātrasyāvisraṃsāya |

9.4९.४

बृहद् भवति वर्ष्म वै बृहद् वर्ष्म द्वितीयम् अहर् वर्ष्मण एव तद् वर्ष्माक्रमन्ते । (९।४)

bṛhad bhavati varṣma vai bṛhad varṣma dvitīyam ahar varṣmaṇa eva tad varṣmākramante |

9.5९.५

श्येतं भवति साम्नोर्वाहो यज्ञस्य सन्तत्यै । (९।५)

śyetaṃ bhavati sāmnorvāho yajñasya santatyai |

9.6९.६

माधुच्छन्दसं भवति सामार्षेयवत् स्वर्गाय युज्यते स्वर्गाल् लोकान् न च्यवते तुष्टुवानः । (९।६)

mādhucchandasaṃ bhavati sāmārṣeyavat svargāya yujyate svargāl lokān na cyavate tuṣṭuvānaḥ |

9.7९.७

ऊर्ध्वेडं तथा ह्य् एतस्याह्नो रूपं स्तोमः ॥ (९।७)

ūrdhveḍaṃ tathā hy etasyāhno rūpaṃ stomaḥ ||

10.1१०.१

यस् ते मदो वरेण्य इति गायत्री भवति । (१०।१)

yas te mado vareṇya iti gāyatrī bhavati |

10.2१०.२

मदवद् वै रसवत् तृतीयसवनं मदम् एव तद् रसं दधाति । (१०।२)

madavad vai rasavat tṛtīyasavanaṃ madam eva tad rasaṃ dadhāti |

10.3१०.३

पवस्व मधुमत्तम इति पवन्त इव ह्य् एतेनाह्ना मधुमत्तम इत्य् अन्नं वै मध्व् अन्नाद्यम् एव तद् यजमाने दधाति । (१०।३)

pavasva madhumattama iti pavanta iva hy etenāhnā madhumattama ity annaṃ vai madhv annādyam eva tad yajamāne dadhāti |

10.4१०.४

इन्द्रम् अच्छ सुता इम इतीन्द्रियस्य वीर्यस्यावरुद्ध्यै । (१०।४)

indram accha sutā ima itīndriyasya vīryasyāvaruddhyai |

10.5१०.५

अयं पूषा रयिर् भग इति । (१०।५)

ayaṃ pūṣā rayir bhaga iti |

10.6१०.६

अनुष्टुभः सत्यस् त्रिष्टुभो रूपेण त्रैष्टुभं ह्य् एतद् अहः । (१०।६)

anuṣṭubhaḥ satyas triṣṭubho rūpeṇa traiṣṭubhaṃ hy etad ahaḥ |

10.7१०.७

वृषामतीनां पवते विचक्षण इति जगत्यः सत्यस् त्रिष्टुभो रूपेण त्रैष्टुभं ह्य् एतद् अहः । (१०।७)

vṛṣāmatīnāṃ pavate vicakṣaṇa iti jagatyaḥ satyas triṣṭubho rūpeṇa traiṣṭubhaṃ hy etad ahaḥ |

10.8१०.८

गायत्रं भवति यद् एव गायत्रस्य ब्राह्मणम् । (१०।८)

gāyatraṃ bhavati yad eva gāyatrasya brāhmaṇam |

10.9१०.९

हाविष्मतं भवति । (१०।९)

hāviṣmataṃ bhavati |

10.10१०.१०

हविष्मांश् च वै हविष्कृच्चाङ्गिरसावास्तां द्वितीये ऽहनि हविष्मान् अराध्नोन् नवमे ऽहनि हविष्कृत् । (१०।१०)

haviṣmāṃś ca vai haviṣkṛccāṅgirasāvāstāṃ dvitīye 'hani haviṣmān arādhnon navame 'hani haviṣkṛt |

10.11१०.११

अयं हविष्मान् इत्य् एव जातम् अहर् जातं सोमं प्राह देवेभ्यः साम्नैवास्मा आशिषम् आशास्ते साम हि सत्य् आशीः । (१०।११)

ayaṃ haviṣmān ity eva jātam ahar jātaṃ somaṃ prāha devebhyaḥ sāmnaivāsmā āśiṣam āśāste sāma hi saty āśīḥ |

10.12१०.१२

शङ्कु भवत्य् अह्नो धृत्यै यद् वा अधृतं शङ्कुना तद् दाधार । (१०।१२)

śaṅku bhavaty ahno dhṛtyai yad vā adhṛtaṃ śaṅkunā tad dādhāra |

10.13१०.१३

तद् उ सीदन्तीयम् इत्य् आहुर् एतेन वै प्रजापतिर् ऊर्ध्व इमान् लोकान् असीदद् यद् असीदत् तत् सीदन्तीयस्य सीदन्तीयत्वम् ऊर्ध्व इमान् लोकान् सीदति सीदन्तीयेन तुष्टुवानः । (१०।१३)

tad u sīdantīyam ity āhur etena vai prajāpatir ūrdhva imān lokān asīdad yad asīdat tat sīdantīyasya sīdantīyatvam ūrdhva imān lokān sīdati sīdantīyena tuṣṭuvānaḥ |

10.14१०.१४

सुज्ञानं भवति । (१०।१४)

sujñānaṃ bhavati |

10.15१०.१५

स्वर्वद् वै राथन्तरं रूपं स्वर्णधनं बार्हतम् । (१०।१५)

svarvad vai rāthantaraṃ rūpaṃ svarṇadhanaṃ bārhatam |

10.16१०.१६

स्वर्णधनं भवति तथा ह्य् एतस्याह्नो रूपम् । (१०।१६)

svarṇadhanaṃ bhavati tathā hy etasyāhno rūpam |

10.17१०.१७

प्लुवौ वा एताव् उपोहन्ते स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै । (१०।१७)

pluvau vā etāv upohante svargasya lokasya samaṣṭyai |

10.18१०.१८

गौरीवितं भवति यद् एव गौरीवितस्य ब्राह्मणम् । (१०।१८)

gaurīvitaṃ bhavati yad eva gaurīvitasya brāhmaṇam |

10.19१०.१९

क्रौञ्चं भवति । (१०।१९)

krauñcaṃ bhavati |

10.20१०.२०

वाग् वै क्रौञ्चं वाग् द्वादशाहो वाच्य् एव तद् वाचा स्तुवते यज्ञस्य प्रभूत्यै । (१०।२०)

vāg vai krauñcaṃ vāg dvādaśāho vācy eva tad vācā stuvate yajñasya prabhūtyai |

10.21१०.२१

यामं भवति । (१०।२१)

yāmaṃ bhavati |

10.22१०.२२

एतेन वै यमो ऽनपजय्यम् अमुष्य लोकस्याधिपत्यम् आश्नुतानपजय्यम् अमुष्य लोकस्याधिपत्यम् अश्नुते यामेन तुष्टुवानः । (१०।२२)

etena vai yamo 'napajayyam amuṣya lokasyādhipatyam āśnutānapajayyam amuṣya lokasyādhipatyam aśnute yāmena tuṣṭuvānaḥ |

10.23१०.२३

एतेन वै यमी यमं स्वर्गं लोकम् अगमयत् स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै स्वर्गाल् लोकान् न च्यवते तुष्टुवानः स्तोमः ॥ (१०।२३)

etena vai yamī yamaṃ svargaṃ lokam agamayat svargasya lokasyānukhyātyai svargāl lokān na cyavate tuṣṭuvānaḥ stomaḥ ||

11.1११.१

एह्य् ऊ षु ब्रवाणि त इत्य् एहिवत्यै भवन्ति तृतीयस्याह्न उपहवाय सन्तत्यै । (११।१)

ehy ū ṣu bravāṇi ta ity ehivatyai bhavanti tṛtīyasyāhna upahavāya santatyai |

11.2११.२

अपच्छिद् इव वा एतद् यज्ञकाण्डं यद् उक्थानि यद् एति सलोमत्वाय । (११।२)

apacchid iva vā etad yajñakāṇḍaṃ yad ukthāni yad eti salomatvāya |

11.3११.३

एवाह्य् असि वीरयुर् इति समानं वदन्तीदम् इत्थम् असद् इति । (११।३)

evāhy asi vīrayur iti samānaṃ vadantīdam ittham asad iti |

11.4११.४

इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्न् इत्य् अवर्धन्त ह्य् एतर्हि यजमानम् एवैतया वर्धन्ति । (११।४)

indraṃ viśvā avīvṛdhann ity avardhanta hy etarhi yajamānam evaitayā vardhanti |

11.5११.५

साकम् अश्वं भवत्य् उक्थानाम् अभिजित्या अभिक्रान्त्यै । (११।५)

sākam aśvaṃ bhavaty ukthānām abhijityā abhikrāntyai |

11.6११.६

एतेन ह्य् अग्र उक्थान्य् अध्यजयन्न् एतेनाभ्यक्रामन् । (११।६)

etena hy agra ukthāny adhyajayann etenābhyakrāman |

11.7११.७

आमहीयवं भवति कॢप्तिश् चान्नाद्यं च समानं वदन्तीषु क्रियत इदम् इत्थम् असद् इति । (११।७)

āmahīyavaṃ bhavati kḷptiś cānnādyaṃ ca samānaṃ vadantīṣu kriyata idam ittham asad iti |

11.8११.८

क्षत्रं वा एतद् अहर् अभिनिर्वदति यत् पञ्चदशं यद् गायत्रीषु ब्रह्मसाम भवति ब्रह्म चैव तत् क्षत्रं च सयुजी करोति ब्रह्मैव क्षत्रस्य पुरस्तान् निदधति ब्रह्मणे क्षत्रं च विशं चानुगे करोति । (११।८)

kṣatraṃ vā etad ahar abhinirvadati yat pañcadaśaṃ yad gāyatrīṣu brahmasāma bhavati brahma caiva tat kṣatraṃ ca sayujī karoti brahmaiva kṣatrasya purastān nidadhati brahmaṇe kṣatraṃ ca viśaṃ cānuge karoti |

11.9११.९

ब्रह्म वै पूर्वम् अहः क्षत्रं द्वितीयं यद् गायत्रीषु ब्रह्म साम भवति ब्रह्म तद् यशसार्धयति ब्रह्म हि गायत्री । (११।९)

brahma vai pūrvam ahaḥ kṣatraṃ dvitīyaṃ yad gāyatrīṣu brahma sāma bhavati brahma tad yaśasārdhayati brahma hi gāyatrī |

11.10११.१०

तद् उ समानं वदन्तीषु क्रियते समृद्ध्यै । (११।१०)

tad u samānaṃ vadantīṣu kriyate samṛddhyai |

11.11११.११

आष्टादंष्ट्रे भवतः । (११।११)

āṣṭādaṃṣṭre bhavataḥ |

11.12११.१२

ऐयाहा इति वा इन्द्रो वृत्रम् अहन्न् ऐयादोहोवेति न्यगृह्णाद् वार्त्रघ्ने सामनी वीर्यवती । (११।१२)

aiyāhā iti vā indro vṛtram ahann aiyādohoveti nyagṛhṇād vārtraghne sāmanī vīryavatī |

11.13११.१३

ओजो एवैताभ्यां वीर्यम् अवरुन्धे । (११।१३)

ojo evaitābhyāṃ vīryam avarundhe |

11.14११.१४

पञ्चदश एव स्तोमो भवत्य् ओजस्य् एव तद् वीर्ये प्रतितिष्ठत्य् ओजो वीर्यं पञ्चदशः ॥ (११।१४)

pañcadaśa eva stomo bhavaty ojasy eva tad vīrye pratitiṣṭhaty ojo vīryaṃ pañcadaśaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PaViBr, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit