पञ्चविंशब्राह्मणPañcaviṃśabrāhmaṇa
PaViBr, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
तिसृभ्यो हिङ् करोति स प्रथमया तिसृभ्यो हिङ् करोति स मध्यमया तिसृभ्यो हिङ् करोति स उत्तमयोद्यती त्रिवृतो विष्टुतिः । (१।१)
tisṛbhyo hiṅ karoti sa prathamayā tisṛbhyo hiṅ karoti sa madhyamayā tisṛbhyo hiṅ karoti sa uttamayodyatī trivṛto viṣṭutiḥ |
अग्राद् अग्रं रोहत्य् अभिक्रामन्ती विष्टुतिर् अभिक्रामन्त्या एवाभिक्रान्तेन हि यज्ञस्यर्ध्नोति तस्माद् एतया स्तोतव्यम् ऋद्ध्या एव । (१।३)
agrād agraṃ rohaty abhikrāmantī viṣṭutir abhikrāmantyā evābhikrāntena hi yajñasyardhnoti tasmād etayā stotavyam ṛddhyā eva |
पापवसीयसो विधृतिर् विपाप्मना वर्तते य एतया स्तुते नावगतो ऽपरुध्यते नापरुद्धो ऽवगच्छति । (१।४)
pāpavasīyaso vidhṛtir vipāpmanā vartate ya etayā stute nāvagato 'parudhyate nāparuddho 'vagacchati |
एषा वै प्रतिष्ठिता त्रिवृतो विष्टुतिः प्रतितिष्ठति य एतया स्तुते ॥ (१।५)
eṣā vai pratiṣṭhitā trivṛto viṣṭutiḥ pratitiṣṭhati ya etayā stute ||
तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिस् तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिस् तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिः परिवर्तिनी त्रिविष्टुतिः । (२।१)
tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhis tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhis tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhiḥ parivartinī triviṣṭutiḥ |
प्रपरीवर्तम् आप्नोति य एतया स्तुते संतता विष्टुतिः प्राणो ऽपानो व्यानस् त ऋचस् तान् हिङ्कारेण संतनोति । (२।२)
praparīvartam āpnoti ya etayā stute saṃtatā viṣṭutiḥ prāṇo 'pāno vyānas ta ṛcas tān hiṅkāreṇa saṃtanoti |
श्लक्ष्णेव तु वा ईश्वरा पशून् निर्मृजः सैषा च पराचोत श्रेयान् भवत्य् उत यादृग् एव तादृङ् नेत् तु पापीयान् । (२।३)
ślakṣṇeva tu vā īśvarā paśūn nirmṛjaḥ saiṣā ca parācota śreyān bhavaty uta yādṛg eva tādṛṅ net tu pāpīyān |
ताम् एतां भाल्लवय उपासते तस्मात् ते प्रतिगृणन्तः परीवर्तान् न च्यवन्ते ॥ (२।४)
tām etāṃ bhāllavaya upāsate tasmāt te pratigṛṇantaḥ parīvartān na cyavante ||
तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिस् तिसृभ्यो हिङ् करोति या मध्यमा सा प्रथमा योत्तमा सा मध्यमा या प्रथमा सोत्तमा तिसृभ्यो हिङ् करोति योत्तमा सा प्रथमा या प्रथमा सा मध्यमा या मध्यमा सोत्तमा कुलायिनी त्रिवृतो विष्टुतिः । (३।१)
tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhis tisṛbhyo hiṅ karoti yā madhyamā sā prathamā yottamā sā madhyamā yā prathamā sottamā tisṛbhyo hiṅ karoti yottamā sā prathamā yā prathamā sā madhyamā yā madhyamā sottamā kulāyinī trivṛto viṣṭutiḥ |
प्रजाकामो वा पशुकामो वा स्तुवीत वै कुलानायपशवः कुलायं कुलायम् एव भवति । (३।२)
prajākāmo vā paśukāmo vā stuvīta vai kulānāyapaśavaḥ kulāyaṃ kulāyam eva bhavati |
एताम् एवानुजावराय कुर्याद् एतासाम् एवाग्रं परियतीनां प्रजानाम् अग्रं पर्येति । (३।३)
etām evānujāvarāya kuryād etāsām evāgraṃ pariyatīnāṃ prajānām agraṃ paryeti |
एताम् एव बहुभ्यो यजमानेभ्यः कुर्यात् यत् सर्वा अग्रिया भवन्ति सर्वा मध्ये सर्वा उत्तमाः सर्वान् एवैनान् समावद्भाजः करोति नान्योन्यम् अपघ्नते सर्वे समावदिन्द्रिया भवन्ति । (३।४)
etām eva bahubhyo yajamānebhyaḥ kuryāt yat sarvā agriyā bhavanti sarvā madhye sarvā uttamāḥ sarvān evainān samāvadbhājaḥ karoti nānyonyam apaghnate sarve samāvadindriyā bhavanti |
वर्षुकः पर्जन्यो भवतीमे हि लोकास् तृचस् तान् हिङ्कारेण व्यतिषजति । (३।५)
varṣukaḥ parjanyo bhavatīme hi lokās tṛcas tān hiṅkāreṇa vyatiṣajati |
अधरोत्तरम् अपावगतो रुध्यतेव गच्छत्य् अपरुद्धः पापीयान् श्रेयांसम् अभ्यारोहति जनता जनताम् अभ्येत्य् अन्योन्यस्य प्रजा आददते न यथाक्षेत्रं कल्पन्ते ॥ (३।७)
adharottaram apāvagato rudhyateva gacchaty aparuddhaḥ pāpīyān śreyāṃsam abhyārohati janatā janatām abhyety anyonyasya prajā ādadate na yathākṣetraṃ kalpante ||
पञ्चभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया स एकया पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स एकया पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स एकया स तिसृभिः पञ्चपञ्चिनी पञ्चपञ्चदशस्य विष्टुतिः । (४।१)
pañcabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā sa ekayā pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa ekayā pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa ekayā sa tisṛbhiḥ pañcapañcinī pañcapañcadaśasya viṣṭutiḥ |
पाङ्क्तः पुरुषः पाङ्क्तात् पशवस् तया पुरुषं च पशूंश् चाप्नोति वज्रो वै पञ्चपशो यत् पञ्च पञ्च व्यूहति वज्रम् एव तद् व्यूहति शान्त्या एषा वै प्रतिष्ठिता पञ्चदशस्य विष्टुतिः प्रतितिष्ठति य एतया स्तुते ॥ (४।२)
pāṅktaḥ puruṣaḥ pāṅktāt paśavas tayā puruṣaṃ ca paśūṃś cāpnoti vajro vai pañcapaśo yat pañca pañca vyūhati vajram eva tad vyūhati śāntyā eṣā vai pratiṣṭhitā pañcadaśasya viṣṭutiḥ pratitiṣṭhati ya etayā stute ||
पञ्चभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिः सप्तभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स तिसृभिस् त्रीन् स्तोमान् प्रतिविहिता ब्रह्मवर्चसकामः स्तुवीत । (५।१)
pañcabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhiḥ saptabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhis trīn stomān prativihitā brahmavarcasakāmaḥ stuvīta |
पञ्चभिः पञ्चदशं तिसृभिस् त्रिवृतं सप्तभिः सप्तदशम् । (५।२)
pañcabhiḥ pañcadaśaṃ tisṛbhis trivṛtaṃ saptabhiḥ saptadaśam |
वीर्यं वै स्तोमा वीर्यम् एव तद् एकधा समूहते ब्रह्मवर्चस्यावरुद्ध्यै तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एतया स्तुते ॥ (५।३)
vīryaṃ vai stomā vīryam eva tad ekadhā samūhate brahmavarcasyāvaruddhyai tejasvī brahmavarcasī bhavati ya etayā stute ||
तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिः पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स एकया सप्तभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स तिसृभिर् उद्यती पञ्चदशस्य विष्टुतिः । (६।१)
tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhiḥ pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa ekayā saptabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhir udyatī pañcadaśasya viṣṭutiḥ |
एतया वै देवाः स्वर्गंल्लोकम् आयन् स्वर्गकामः स्तुवीत स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै स्वर्गाल्लोकान् न च्यवते तुष्टुवानः । (६।२)
etayā vai devāḥ svargaṃllokam āyan svargakāmaḥ stuvīta svargasya lokasya samaṣṭyai svargāllokān na cyavate tuṣṭuvānaḥ |
अभिक्रामन्ती विष्टुतिर् अभिक्रामन्त्या एवाभिक्रान्तेन हि यज्ञस्यर्ध्नोति तस्माद् एतया स्तोतव्यम् ऋद्ध्या एव ॥ (६।३)
abhikrāmantī viṣṭutir abhikrāmantyā evābhikrāntena hi yajñasyardhnoti tasmād etayā stotavyam ṛddhyā eva ||
पञ्चभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया स एकया पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स एकया सप्तभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स तिसृभिर् दशसप्ता सप्तदशस्य विष्टुतिः । (७।१)
pañcabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā sa ekayā pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa ekayā saptabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhir daśasaptā saptadaśasya viṣṭutiḥ |
एतया वै देवा असुरान् अत्यक्रामन्न् अति पाप्मानं भ्रातृव्यं क्रामति य एतया स्तुते । (७।२)
etayā vai devā asurān atyakrāmann ati pāpmānaṃ bhrātṛvyaṃ krāmati ya etayā stute |
अभिक्रामन्ती विष्टुतिर् अभिक्रामन्त्या एवाभिक्रान्तेन हि यज्ञस्यर्ध्नोति तस्माद् एतया स्तोतव्यम् ऋद्ध्या एव । (७।३)
abhikrāmantī viṣṭutir abhikrāmantyā evābhikrāntena hi yajñasyardhnoti tasmād etayā stotavyam ṛddhyā eva |
गर्भिणी विष्टुतिः प प्रजया प्र पशुभिर् जायते य एतया स्तुते । (७।४)
garbhiṇī viṣṭutiḥ pa prajayā pra paśubhir jāyate ya etayā stute |
विड् वै सप्तदशस् तस्या राजा गर्भो विश एव तद् राजानं गर्भं करोति । (७।५)
viḍ vai saptadaśas tasyā rājā garbho viśa eva tad rājānaṃ garbhaṃ karoti |
अन्नं वै सप्तदशो यत् सप्त मध्ये भवन्ति पञ्चपञ्चाभितो ऽन्नम् एव तन् मध्यतो धीयते ऽनशनायुको यजमानो भवत्य् अनशनायुकाः प्रजाः । (७।७)
annaṃ vai saptadaśo yat sapta madhye bhavanti pañcapañcābhito 'nnam eva tan madhyato dhīyate 'naśanāyuko yajamāno bhavaty anaśanāyukāḥ prajāḥ |
वैराजो वै पुरुषः सप्त ग्राम्याः पशवो यद् दशपूर्वा भवन्ति सप्तोत्तमा यजमानम् एव तत् पशुषु प्रतिष्ठापयति । (७।८)
vairājo vai puruṣaḥ sapta grāmyāḥ paśavo yad daśapūrvā bhavanti saptottamā yajamānam eva tat paśuṣu pratiṣṭhāpayati |
एषा वै प्रतिष्ठिता सप्तदशस्य विष्टुतिः प्रतितिष्ठति य एतया स्तुते ॥ (७।९)
eṣā vai pratiṣṭhitā saptadaśasya viṣṭutiḥ pratitiṣṭhati ya etayā stute ||
ब्रह्मणो वा आयतनं प्रथमा क्षत्रस्य मध्यमा विश उत्तमा यत् प्रथमा भूयिष्ठा भाजयति ब्रह्मण्य् एव तद् ओजो वीर्यं दधाति ब्रह्मण एव तत् क्षत्रं च विशं चानुगे करोति क्षत्रस्यास्य प्रकाशो भवति य एतया स्तुते । (८।२)
brahmaṇo vā āyatanaṃ prathamā kṣatrasya madhyamā viśa uttamā yat prathamā bhūyiṣṭhā bhājayati brahmaṇy eva tad ojo vīryaṃ dadhāti brahmaṇa eva tat kṣatraṃ ca viśaṃ cānuge karoti kṣatrasyāsya prakāśo bhavati ya etayā stute |
ताम् एतां त्रिखर्वा उपासते तस्मात् ते स्पर्धमाना न विलीयन्ते । (८।३)
tām etāṃ trikharvā upāsate tasmāt te spardhamānā na vilīyante |
सप्तभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स एकया तिसृभ्यो हिङ् करोति पराचीभिः सप्तभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स तिसृभिः सप्तास्थिता । (८।४)
saptabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa ekayā tisṛbhyo hiṅ karoti parācībhiḥ saptabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ saptāsthitā |
भ्रातृव्यं स्तुवीत यथा सप्तास्थितेन मत्येन समीकरोत्य् एवं पाप्मानं भ्रातृव्यं प्ररुजति । (८।५)
bhrātṛvyaṃ stuvīta yathā saptāsthitena matyena samīkaroty evaṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyaṃ prarujati |
एताम् एव बहुभ्यो यजमानेभ्यः कुर्याद् यः प्रथमो हिङ्कारः स प्रथमाया यत्तां सप्तभ्यो हिङ् करोति तेन सा सप्त भजते यत् सप्तैव मध्ये सपद्यन्ते तेन सा सप्त भजते य उत्तमो हिङ्कारः स उत्तमया यत्तां सप्तभ्यो हिङ् करोति तेन सा सप्त भजते सर्वान् एवैनान् समावद्भाजः करोति नान्योन्यम् अपघ्नते समावदिन्द्रिया भवन्ति । (८।६)
etām eva bahubhyo yajamānebhyaḥ kuryād yaḥ prathamo hiṅkāraḥ sa prathamāyā yattāṃ saptabhyo hiṅ karoti tena sā sapta bhajate yat saptaiva madhye sapadyante tena sā sapta bhajate ya uttamo hiṅkāraḥ sa uttamayā yattāṃ saptabhyo hiṅ karoti tena sā sapta bhajate sarvān evainān samāvadbhājaḥ karoti nānyonyam apaghnate samāvadindriyā bhavanti |
ताम् एताम् अभिप्रतारिण उपासते तस्मात् त ओजिष्ठास्वानाम् ॥ (८।७)
tām etām abhipratāriṇa upāsate tasmāt ta ojiṣṭhāsvānām ||
एष एव व्यूह उभयः सप्तैकमध्या निर्मध्या । (९।१)
eṣa eva vyūha ubhayaḥ saptaikamadhyā nirmadhyā |
आनुजावर स्तुवीतालोको वा एष यद् आनुजावरो यत् सप्तप्रथमाः सप्तोत्तमास् तिस्रो मध्ये त्र्यक्षरः पुरुषो लोकम् एवास्मै तन् मध्यतः करोति तस्मिंल्लोके प्रतितिष्ठति । (९।२)
ānujāvara stuvītāloko vā eṣa yad ānujāvaro yat saptaprathamāḥ saptottamās tisro madhye tryakṣaraḥ puruṣo lokam evāsmai tan madhyataḥ karoti tasmiṃlloke pratitiṣṭhati |
एताम् एव प्रजाकामाय कुर्यान् मध्यतो वा एष संरूढो यः प्रजां न विन्दते लोकम् एवास्मै तं मध्यतः करोति तं लोकं प्रजया च पशुभिश् चानुप्रजायते । (९।३)
etām eva prajākāmāya kuryān madhyato vā eṣa saṃrūḍho yaḥ prajāṃ na vindate lokam evāsmai taṃ madhyataḥ karoti taṃ lokaṃ prajayā ca paśubhiś cānuprajāyate |
एताम् एवापरुद्धराजन्याय कुर्याद् विड् वै सप्तदशस् तस्या राजा गर्भो विश एव तद् राजानं निर्हन्त्यपावगतो ऽपरुध्यते ऽवगच्छत्य् अपरुद्धः । (९।४)
etām evāparuddharājanyāya kuryād viḍ vai saptadaśas tasyā rājā garbho viśa eva tad rājānaṃ nirhantyapāvagato 'parudhyate 'vagacchaty aparuddhaḥ |
एताम् एवाभिचर्यमाणाय कुर्यात् प्रजापतिर् वै सप्तदशः प्रजापतिम् एव मध्यतः प्रविशन्त्य् अस्तृत्यै ॥ (९।५)
etām evābhicaryamāṇāya kuryāt prajāpatir vai saptadaśaḥ prajāpatim eva madhyataḥ praviśanty astṛtyai ||
पञ्चभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया स एकया तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिर् नवभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिः । (१०।१)
pañcabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā sa ekayā tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhir navabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ |
चतुरस्तोमान् प्रतिविहिता ब्रह्मवर्चसकामाः स्तुवीत पञ्चभिः पञ्चदशं तिसृभिस् त्रिवृतं नवभिस् त्रिणवं स्वयं सप्तदशः सम्पन्नो वीर्यं वै स्तोमा वीर्यम् एव तद् एकधा समूहते ब्रह्मवर्चस्यावरुद्ध्यै तेजस्वी ब्रह्मवर्चसी भवति य एतया स्तुते ॥ (१०।२)
caturastomān prativihitā brahmavarcasakāmāḥ stuvīta pañcabhiḥ pañcadaśaṃ tisṛbhis trivṛtaṃ navabhis triṇavaṃ svayaṃ saptadaśaḥ sampanno vīryaṃ vai stomā vīryam eva tad ekadhā samūhate brahmavarcasyāvaruddhyai tejasvī brahmavarcasī bhavati ya etayā stute ||
तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिः पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स एकया नवभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिर् उद्यती सप्तदशस्य विष्टुतिः । (११।१)
tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhiḥ pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa ekayā navabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhir udyatī saptadaśasya viṣṭutiḥ |
एतया वै देवाः स्वर्गं लोकम् आयन् स्वर्गकामः स्तुवीत स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै स्वर्गाल्लोकान् न च्यवते तुष्टुवानो ऽभिक्रामन्ती विष्टुतिर् अभिक्रान्त्या एवाभिक्रान्तेन हि यज्ञस्यर्ध्नोति तस्माद् एतया स्तोतव्यम् ऋद्ध्या एव ॥ (११।२)
etayā vai devāḥ svargaṃ lokam āyan svargakāmaḥ stuvīta svargasya lokasya samaṣṭyai svargāllokān na cyavate tuṣṭuvāno 'bhikrāmantī viṣṭutir abhikrāntyā evābhikrāntena hi yajñasyardhnoti tasmād etayā stotavyam ṛddhyā eva ||
सप्तभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स एकया पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स एकया पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स एकया स तिसृभिर् भस्त्रावाचीनबिला । (१२।१)
saptabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa ekayā pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa ekayā pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa ekayā sa tisṛbhir bhastrāvācīnabilā |
यं द्विष्यात् तस्य कुर्याद् यथावाचीनबिलया भस्त्रया प्रधूनुयाद् एवं यजमानस्य पशून् प्रधूनोत्य् अपक्रामन्ती विष्टुतिस् तया यजमानस्य पशवो ऽपक्रामन्ति पापीयान् भवति य एतया स्तुते ॥ (१२।२)
yaṃ dviṣyāt tasya kuryād yathāvācīnabilayā bhastrayā pradhūnuyād evaṃ yajamānasya paśūn pradhūnoty apakrāmantī viṣṭutis tayā yajamānasya paśavo 'pakrāmanti pāpīyān bhavati ya etayā stute ||
सप्तभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स एकया सप्तभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स तिसृभिः सप्तभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया स तिसृभिः सप्तसप्तिन्य् एकविंशस्य विष्टुतिः । (१३।१)
saptabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa ekayā saptabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ saptabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā sa tisṛbhiḥ saptasaptiny ekaviṃśasya viṣṭutiḥ |
सप्त ग्राम्याः पशवस् तान् एतया स्पृणोति सप्त शिरसि प्राणाः प्राणा इन्द्रियाणीन्द्रियाण्य् एवैतयाप्नोति । (१३।२)
sapta grāmyāḥ paśavas tān etayā spṛṇoti sapta śirasi prāṇāḥ prāṇā indriyāṇīndriyāṇy evaitayāpnoti |
एषा वै प्रतिष्ठितैकविंशस्य विष्टुतिः प्रतितिष्ठति य एतया स्तुते ॥ (१३।३)
eṣā vai pratiṣṭhitaikaviṃśasya viṣṭutiḥ pratitiṣṭhati ya etayā stute ||
पञ्चभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया स एकया सप्तभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स तिसृभिर् नवभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिर् उद्यत्य् एकविंशस्य विष्टुतिः । (१४।१)
pañcabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā sa ekayā saptabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhir navabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhir udyaty ekaviṃśasya viṣṭutiḥ |
एतया वै देवाः स्वर्गं लोकम् आयन् स्वर्गकामः स्तुवीत स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै स्वर्गाल्लोकान् न च्यवते तुष्टुवानो ऽभिक्रामन्ती विष्टुतिर् अभिक्रान्त्या एवाभिक्रान्तेन हि यज्ञस्यर्ध्नोति तस्माद् एतया स्तोतव्यम् ऋद्ध्या एव । (१४।२)
etayā vai devāḥ svargaṃ lokam āyan svargakāmaḥ stuvīta svargasya lokasya samaṣṭyai svargāllokān na cyavate tuṣṭuvāno 'bhikrāmantī viṣṭutir abhikrāntyā evābhikrāntena hi yajñasyardhnoti tasmād etayā stotavyam ṛddhyā eva |
सैषा त्रिवृत् प्रायणा त्रिवृद् उदयना यत् त्रिवृद् बहिष्पवमानं भवति नवैता एकविंशस्योत्तमा भवन्ति प्राणा वै त्रिवृत् प्राणान् एव तद् उभयतो दधाति तस्माद् अयम् अर्धभागवाक् प्राण उत्तरेषां प्राणानां सर्वम् आयुर् एति न पुरायुषः प्रमीयते य एतया स्तुते । (१४।३)
saiṣā trivṛt prāyaṇā trivṛd udayanā yat trivṛd bahiṣpavamānaṃ bhavati navaitā ekaviṃśasyottamā bhavanti prāṇā vai trivṛt prāṇān eva tad ubhayato dadhāti tasmād ayam ardhabhāgavāk prāṇa uttareṣāṃ prāṇānāṃ sarvam āyur eti na purāyuṣaḥ pramīyate ya etayā stute |
ताम् एतां क्रद्विष उपासते तस्मात् ते सर्वम् आयुर् यन्ति ॥ (१४।४)
tām etāṃ kradviṣa upāsate tasmāt te sarvam āyur yanti ||
नवभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिः पञ्चभ्यो हिङ् करोति स एकया स तिसृभिः स एकया सप्तभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स एकया स तिसृभिः प्रतिष्टुतिः । (१५।१)
navabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ pañcabhyo hiṅ karoti sa ekayā sa tisṛbhiḥ sa ekayā saptabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa ekayā sa tisṛbhiḥ pratiṣṭutiḥ |
नवभिस् त्रिवृतं प्रतिष्टौति पञ्चभिः पञ्चभिः पञ्चदशं सप्तभिः सप्तदशं स्वयम् एकविंशः सम्पन्नः । (१५।२)
navabhis trivṛtaṃ pratiṣṭauti pañcabhiḥ pañcabhiḥ pañcadaśaṃ saptabhiḥ saptadaśaṃ svayam ekaviṃśaḥ sampannaḥ |
स एव स्तोमा यज्ञं वहन्ति तान् उत्तमे स्तोत्रे संतर्पयति यथानडुहो वाश्वान् वाश्वतरान् वोहुषः संतर्पयेद् एवम् एतद् उत्तमे स्तोत्रे स्तोमान् संतर्पयति तृप्यति प्रजया पशुभिर् य एतया स्तुते । (१५।३)
sa eva stomā yajñaṃ vahanti tān uttame stotre saṃtarpayati yathānaḍuho vāśvān vāśvatarān vohuṣaḥ saṃtarpayed evam etad uttame stotre stomān saṃtarpayati tṛpyati prajayā paśubhir ya etayā stute |
एताम् एव पुरोधाकामाय कुर्याद् ब्रह्म वै त्रिवृत् क्षत्रम् एकविंशो यत् त्रिवृतैकविंशं प्रतिपद्यते ब्रह्म तत् क्षत्रस्य पुरस्तान् निदधाति गच्छति पुरोधां न पुरोधायाश् च्यवते य एतया स्तुते । (१५।४)
etām eva purodhākāmāya kuryād brahma vai trivṛt kṣatram ekaviṃśo yat trivṛtaikaviṃśaṃ pratipadyate brahma tat kṣatrasya purastān nidadhāti gacchati purodhāṃ na purodhāyāś cyavate ya etayā stute |
ताम् एतां प्रावाहण्य उपासते तस्मात् ते पुरोधाया न च्यवन्त ॥ (१५।५)
tām etāṃ prāvāhaṇya upāsate tasmāt te purodhāyā na cyavanta ||
नवभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिस् तिसृभ्यो हिङ् करोति स पराचीभिर् नवभ्यो हिङ् करोति स तिसृभिः स तिसृभिः स तिसृभिः सूर्म्य् उभयत आदीप्ता । (१६।१)
navabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhis tisṛbhyo hiṅ karoti sa parācībhir navabhyo hiṅ karoti sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sa tisṛbhiḥ sūrmy ubhayata ādīptā |
ब्रह्मवर्चसकामः स्तुवीत तेजो वै त्रिवृत् त्र्यक्षरः पुरुषो यत् त्रिवृताव् अभितो भवतस् तिस्रो मध्ये यथा हि हिरण्यं निष्टपेद् एवम् एनं त्रिवृतौ निष्टपतस् तेजसे ब्रह्मवर्चसाय । (१६।२)
brahmavarcasakāmaḥ stuvīta tejo vai trivṛt tryakṣaraḥ puruṣo yat trivṛtāv abhito bhavatas tisro madhye yathā hi hiraṇyaṃ niṣṭaped evam enaṃ trivṛtau niṣṭapatas tejase brahmavarcasāya |
अपशव्येव तु वा ईश्वरा पशून् निर्दहः किलासत्त्वान् नूभयमति हि निष्टपतः । (१६।३)
apaśavyeva tu vā īśvarā paśūn nirdahaḥ kilāsattvān nūbhayamati hi niṣṭapataḥ |
एताम् एवाभिशस्यमानाय कुर्याच्छमलं वा एतम् ऋच्छति यम् अश्लीला वाग् ऋच्छति यैवैनम् असाव् अश्लीलं वाग् वदति ताम् अस्य त्रिवृतौ निष्टपतस् तेजस्वी भवति य एतया स्तुते ॥ (१६।४)
etām evābhiśasyamānāya kuryācchamalaṃ vā etam ṛcchati yam aślīlā vāg ṛcchati yaivainam asāv aślīlaṃ vāg vadati tām asya trivṛtau niṣṭapatas tejasvī bhavati ya etayā stute ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.