पञ्चविंशब्राह्मणPañcaviṃśabrāhmaṇa

PaViBr, 4

4 of 23 · 162 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

गावो वा एतत् सत्त्रम् आसत तासां दशसु मास्सु शृङ्गाण्य् अजायन्त ता अब्रुवन्नराः स्मोत्तिष्ठामोपशा नो ऽज्ञतेति ता उदतिष्ठन् । (१।१)

gāvo vā etat sattram āsata tāsāṃ daśasu māssu śṛṅgāṇy ajāyanta tā abruvannarāḥ smottiṣṭhāmopaśā no 'jñateti tā udatiṣṭhan |

1.2१.२

तासां त्व् एवाब्रुवन्न् आसामहा एवेमौ द्वादशौ मासौ संसंवत्सरम् आपयामेति तासां द्वादशसु माःसु शृङ्गाणि प्रावर्तन्त ताः सर्वम् अन्नाद्यम् आप्नुवंस् ता एतास् तूपरास् तस्मात् ताः सर्वान् द्वादशमासः प्रेरते सर्वं हि ता अन्नाद्यम् आप्नुवन् । (१।२)

tāsāṃ tv evābruvann āsāmahā evemau dvādaśau māsau saṃsaṃvatsaram āpayāmeti tāsāṃ dvādaśasu māḥsu śṛṅgāṇi prāvartanta tāḥ sarvam annādyam āpnuvaṃs tā etās tūparās tasmāt tāḥ sarvān dvādaśamāsaḥ prerate sarvaṃ hi tā annādyam āpnuvan |

1.3१.३

सर्वम् अन्नाद्यम् आप्नोति य एवं वेद । (१।३)

sarvam annādyam āpnoti ya evaṃ veda |

1.4१.४

प्रजापतिर् वा इदम् एक आसीत् सो ऽकामयत बहु स्यां प्रजायेयेति स एतम् अतिरात्रम् अपश्यत् तम् आहरत् तेनाहोरात्रे प्राजनयत् । (१।४)

prajāpatir vā idam eka āsīt so 'kāmayata bahu syāṃ prajāyeyeti sa etam atirātram apaśyat tam āharat tenāhorātre prājanayat |

1.5१.५

यद् एषो ऽतिरात्रो भवत्य् अहोरात्रे एव प्रजनयन्त्य् अहोरात्रयोः प्रतितिष्ठन्त्य् एतावान् वाव संवत्सरो यद् अहश्च रात्रिश् चाहोरात्राभ्याम् एव तत् संव्वत्सरम् आप्नुवन्ति । (१।५)

yad eṣo 'tirātro bhavaty ahorātre eva prajanayanty ahorātrayoḥ pratitiṣṭhanty etāvān vāva saṃvatsaro yad ahaśca rātriś cāhorātrābhyām eva tat saṃvvatsaram āpnuvanti |

1.6१.६

यज् ज्योतिष्टोमो भवति यज्ञमुखं तद् ऋध्नुवन्ति यद् उक्थो यज्ञक्रतोर् अनन्तरयाय यद् रात्रिः सर्वस्याप्त्यै । (१।६)

yaj jyotiṣṭomo bhavati yajñamukhaṃ tad ṛdhnuvanti yad uktho yajñakrator anantarayāya yad rātriḥ sarvasyāptyai |

1.7१.७

स एतान् स्तोमान् अपश्यत् ज्योतिर् गौर् और् इतीमे वै लोका एते स्तोमा अयम् एव ज्योतिर् अयं मध्यमो गौर् असावुत्तम आयुः । (१।७)

sa etān stomān apaśyat jyotir gaur aur itīme vai lokā ete stomā ayam eva jyotir ayaṃ madhyamo gaur asāvuttama āyuḥ |

1.8१.८

यद् एते स्तोमा भवन्तीमान् एव लोकान् प्रजनयन्त्य् एषु लोकेषु प्रतितिष्ठन्ति । (१।८)

yad ete stomā bhavantīmān eva lokān prajanayanty eṣu lokeṣu pratitiṣṭhanti |

1.9१.९

स एतं त्र्यहं पुनः प्रायुङ्क्त तेन षडहेन षट्क्रतून् प्राजनयत् । (१।९)

sa etaṃ tryahaṃ punaḥ prāyuṅkta tena ṣaḍahena ṣaṭkratūn prājanayat |

1.10१.१०

यद् एष षडहो भवति ऋतून् एव प्रजनयन्ति ऋतुषु प्रतितिष्ठन्ति । (१।१०)

yad eṣa ṣaḍaho bhavati ṛtūn eva prajanayanti ṛtuṣu pratitiṣṭhanti |

1.11१.११

स एतं षडहं पुनः प्रायुङ्क्त ताभ्यां द्वाभ्यां षडहाभ्यां द्वादशमासः प्राजनयत् । (१।११)

sa etaṃ ṣaḍahaṃ punaḥ prāyuṅkta tābhyāṃ dvābhyāṃ ṣaḍahābhyāṃ dvādaśamāsaḥ prājanayat |

1.12१.१२

यद् एतौ षडहौ भवतो मासान् एव प्रजनयन्ति मासेषु प्रतितिष्ठन्ति । (१।१२)

yad etau ṣaḍahau bhavato māsān eva prajanayanti māseṣu pratitiṣṭhanti |

1.13१.१३

स एतौ द्वौ षडहौ पुनः प्रायुङ्क्त तैश् चतुर्भिः षडहैश्चतुर्विंशतिम् अर्धमासान् प्राजनयत् । (१।१३)

sa etau dvau ṣaḍahau punaḥ prāyuṅkta taiś caturbhiḥ ṣaḍahaiścaturviṃśatim ardhamāsān prājanayat |

1.14१.१४

यद् एते चत्वारः षडहा भवन्त्यर्धमासान् एव प्रजनयन्त्यर्धमासेषु प्रतितिष्ठन्ति । (१।१४)

yad ete catvāraḥ ṣaḍahā bhavantyardhamāsān eva prajanayantyardhamāseṣu pratitiṣṭhanti |

1.15१.१५

स इदं भुवनं प्रजनयित्वा पृष्ठ्येन षडहेन वीर्यम् आत्मन्यधत्त । (१।१५)

sa idaṃ bhuvanaṃ prajanayitvā pṛṣṭhyena ṣaḍahena vīryam ātmanyadhatta |

1.16१.१६

यद् एषः पृष्ठ्यः षडहो भवति वीर्य एवान्ततः प्रतितिष्ठन्ति । (१।१६)

yad eṣaḥ pṛṣṭhyaḥ ṣaḍaho bhavati vīrya evāntataḥ pratitiṣṭhanti |

1.17१.१७

तेन मासान् संव्वत्सरं प्राजनयद् यद् एष मासो भवति संव्वत्सरम् एव प्रजनयन्ति संव्वत्सरे प्रतितिष्ठन्ति ॥ (१।१७)

tena māsān saṃvvatsaraṃ prājanayad yad eṣa māso bhavati saṃvvatsaram eva prajanayanti saṃvvatsare pratitiṣṭhanti ||

2.1२.१

प्रायणीयम् एतद् अहर् भवति । (२।१)

prāyaṇīyam etad ahar bhavati |

2.2२.२

प्रायणीयेन वा अह्ना देवाः स्वर्गं लोकं प्रायन् यत् प्रायंस् तत् प्रायणीयस्य प्रायणीयत्वम् । (२।२)

prāyaṇīyena vā ahnā devāḥ svargaṃ lokaṃ prāyan yat prāyaṃs tat prāyaṇīyasya prāyaṇīyatvam |

2.3२.३

तस्मात् प्रायणीयस्याह्न ऋत्विजा भवितव्यम् एतद्धि स्वर्गस्य लोकस्य नेदिष्ठं य एतस्यर्त्विङ् न भवति हीयते स्वर्गाल्लोकात् । (२।३)

tasmāt prāyaṇīyasyāhna ṛtvijā bhavitavyam etaddhi svargasya lokasya nediṣṭhaṃ ya etasyartviṅ na bhavati hīyate svargāllokāt |

2.4२.४

चतुर्विंशं भवति । (२।४)

caturviṃśaṃ bhavati |

2.5२.५

चतुर्विंशत्यक्षरा गायत्री तेजो ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेज एव ब्रह्मवर्चसम् आरभ्य प्रयन्ति । (२।५)

caturviṃśatyakṣarā gāyatrī tejo brahmavarcasaṃ gāyatrī teja eva brahmavarcasam ārabhya prayanti |

2.6२.६

चतुर्विंशं भवति चतुर्विंशो वै संव्वत्सरः साक्षाद् एव संव्वत्सरम् आरभन्ते । (२।६)

caturviṃśaṃ bhavati caturviṃśo vai saṃvvatsaraḥ sākṣād eva saṃvvatsaram ārabhante |

2.7२.७

यावत्यश् चतुर्विंशस्योक्थस्य स्तोत्रीयास् तावत्यः संव्वत्सरस्य रात्रयः स्तोत्रीयाभिर् एव तत् संव्वत्सरम् आप्नुवन्ति । (२।७)

yāvatyaś caturviṃśasyokthasya stotrīyās tāvatyaḥ saṃvvatsarasya rātrayaḥ stotrīyābhir eva tat saṃvvatsaram āpnuvanti |

2.8२.८

पञ्चदशस्तोत्राणि भवन्ति पञ्चदशार्धमासस्य रात्रयो ऽर्धमासश एव तत् संव्वत्सरम् आप्नुवन्ति । (२।८)

pañcadaśastotrāṇi bhavanti pañcadaśārdhamāsasya rātrayo 'rdhamāsaśa eva tat saṃvvatsaram āpnuvanti |

2.9२.९

पञ्चदश स्तोत्राणि पञ्चदश शस्त्राणि समासो मासश एव तत् संव्वत्सरम् आप्नुवन्ति । (२।९)

pañcadaśa stotrāṇi pañcadaśa śastrāṇi samāso māsaśa eva tat saṃvvatsaram āpnuvanti |

2.10२.१०

तद् आहुर् ईर्म इव वा एषा होत्रा यद् अच्छावाक्या यद् अच्छावाकम् अनुसंतिष्ठत ईश्वरेर्मा भवितोर् इति यद्युक्थं स्मात्रैककुभञ्चोद्वंशीयञ्चान्ततः प्रतिष्ठाप्ये वीर्यं वा एते समनीवीर्य एवान्ततः प्रतितिष्ठन्ति । (२।१०)

tad āhur īrma iva vā eṣā hotrā yad acchāvākyā yad acchāvākam anusaṃtiṣṭhata īśvarermā bhavitor iti yadyukthaṃ smātraikakubhañcodvaṃśīyañcāntataḥ pratiṣṭhāpye vīryaṃ vā ete samanīvīrya evāntataḥ pratitiṣṭhanti |

2.11२.११

अथो खल्वाहुरग्निष्टोममेव कार्यमेष वै यज्ञः स्वर्ग्यो यद् अग्निष्टोम ऊर्ध्वो हि होतारम् अनुसंतिष्ठते । (२।११)

atho khalvāhuragniṣṭomameva kāryameṣa vai yajñaḥ svargyo yad agniṣṭoma ūrdhvo hi hotāram anusaṃtiṣṭhate |

2.12२.१२

द्वादश स्तोत्राण्यग्निष्टोमो द्वादश मासाः संव्वत्सरस् तेन संव्वत्सरसंमितो द्वादश स्तोत्राणि द्वादश शस्त्राणि तच्चतुर्विंशतिश् चतुर्विंशतिर् अर्धमासाः संव्वत्सरस् तेन संव्वत्सरसंमितः । (२।१२)

dvādaśa stotrāṇyagniṣṭomo dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaras tena saṃvvatsarasaṃmito dvādaśa stotrāṇi dvādaśa śastrāṇi taccaturviṃśatiś caturviṃśatir ardhamāsāḥ saṃvvatsaras tena saṃvvatsarasaṃmitaḥ |

2.13२.१३

अथो खल्वाहुरुक्थम् एव कार्यम् अह्नः समृद्ध्यै । (२।१३)

atho khalvāhuruktham eva kāryam ahnaḥ samṛddhyai |

2.14२.१४

सर्वाणि रूपाणि क्रियन्ते सर्वं ह्येताह्नाप्यते । (२।१४)

sarvāṇi rūpāṇi kriyante sarvaṃ hyetāhnāpyate |

2.15२.१५

पवन्ते वाजसातये सोमाः सहस्रपाजस इति सहस्रवती प्रतिपत् कार्या । (२।१५)

pavante vājasātaye somāḥ sahasrapājasa iti sahasravatī pratipat kāryā |

2.16२.१६

संव्वत्सरस्य रूपं सर्वम् एवैनान् एतया पुनाति सर्वान् अभिवदति । (२।१६)

saṃvvatsarasya rūpaṃ sarvam evainān etayā punāti sarvān abhivadati |

2.17२.१७

अथो खल्वाहुः पवस्व वाचो अग्रिय इत्य् एव कार्या मुखं वा एतत् संव्वत्सरस्य यद् वाचो ऽग्रं मुखत एव तत् संव्वत्सरम् आरभन्ते । (२।१७)

atho khalvāhuḥ pavasva vāco agriya ity eva kāryā mukhaṃ vā etat saṃvvatsarasya yad vāco 'graṃ mukhata eva tat saṃvvatsaram ārabhante |

2.18२.१८

मिथुनम् इव वा एषा व्याहृतिः पवस्वेति पुंसो रूपं वाच इति स्त्रियाः सोमेति पुंसो रूपं चित्राभिर् इति स्त्रिया मिथुनम् एवैभ्यो यज्ञमुखे दधाति प्रजननाय । (२।१८)

mithunam iva vā eṣā vyāhṛtiḥ pavasveti puṃso rūpaṃ vāca iti striyāḥ someti puṃso rūpaṃ citrābhir iti striyā mithunam evaibhyo yajñamukhe dadhāti prajananāya |

2.19२.१९

अग्ने युङ्क्ष्वा हि ये तवेति जराबोधीयम् अग्निष्टोम साम कार्यं युक्तेनैव संव्वत्सरेण प्रयन्ति चतुर्विंशत्यक्षरासु भवति चतुर्विंशस्य रूपम् । (२।१९)

agne yuṅkṣvā hi ye taveti jarābodhīyam agniṣṭoma sāma kāryaṃ yuktenaiva saṃvvatsareṇa prayanti caturviṃśatyakṣarāsu bhavati caturviṃśasya rūpam |

2.20२.२०

अथो खल्वाहुर्यज्ञायज्ञीयम् एव कार्यम् । (२।२०)

atho khalvāhuryajñāyajñīyam eva kāryam |

2.21२.२१

पन्था वै यज्ञायज्ञीयं पथ एव तन् न यन्ति ॥ (२।२१)

panthā vai yajñāyajñīyaṃ patha eva tan na yanti ||

3.1३.१

अभीवर्तो ब्रह्मसाम भवति । (३।१)

abhīvarto brahmasāma bhavati |

3.2३.२

अभीवर्तेन वै देवाः स्वर्गं लोकम् अभ्यवर्तन्त यद् अभीवर्तो ब्रह्मसाम भवति स्वर्गस्य लोकस्याभिवृत्त्यै । (३।२)

abhīvartena vai devāḥ svargaṃ lokam abhyavartanta yad abhīvarto brahmasāma bhavati svargasya lokasyābhivṛttyai |

3.3३.३

एकाक्षरणिधनो भवत्य् एकाक्षरा वै वाग् वाचैव तद् आरभ्य स्वर्गं लोकं यन्ति । (३।३)

ekākṣaraṇidhano bhavaty ekākṣarā vai vāg vācaiva tad ārabhya svargaṃ lokaṃ yanti |

3.4३.४

साम्नेतो यन्त्य् ऋचा पुनर् आयन्ति । (३।४)

sāmneto yanty ṛcā punar āyanti |

3.5३.५

साम वै असौ लोक ऋग् अयं यद् इतः साम्ना यन्ति स्वर्गं लोकम् आरभ्य यन्ति यद् ऋचा पुनर् आयन्त्यस्मिन् लोके प्रतितिष्ठन्ति । (३।५)

sāma vai asau loka ṛg ayaṃ yad itaḥ sāmnā yanti svargaṃ lokam ārabhya yanti yad ṛcā punar āyantyasmin loke pratitiṣṭhanti |

3.6३.६

यत् सामावसृजेयुर् अव स्वर्गाल्लोकात् पद्येरन् यद् ऋचम् अनुसृजेयुर् नश्येयुर् अस्माल्लोकात् । (३।६)

yat sāmāvasṛjeyur ava svargāllokāt padyeran yad ṛcam anusṛjeyur naśyeyur asmāllokāt |

3.7३.७

समानं साम भवत्य् अन्योन्यः प्रगाथो ऽन्यदन्यद्धि चित्रम् अध्वानम् अवगच्छन्नेति । (३।७)

samānaṃ sāma bhavaty anyonyaḥ pragātho 'nyadanyaddhi citram adhvānam avagacchanneti |

3.8३.८

वृषा वा एष रेतोधा यद् अभीवर्तः प्रगाथेषु रेतो दधद् एति यद् इतः समानं साम भवत्य् अन्योन्यः प्रगाथो रेत एव तद् दधति यत् परस्तात् समानः प्रगाथो भवत्यन्यदन्यत् साम रेत एव तद्धितं प्रजनयन्ति । (३।८)

vṛṣā vā eṣa retodhā yad abhīvartaḥ pragātheṣu reto dadhad eti yad itaḥ samānaṃ sāma bhavaty anyonyaḥ pragātho reta eva tad dadhati yat parastāt samānaḥ pragātho bhavatyanyadanyat sāma reta eva taddhitaṃ prajanayanti |

3.9३.९

साम्नेतः प्रगाथां दुग्धे प्रगाथेन परस्तात् सामानि दुग्धे सलोमत्वाय । (३।९)

sāmnetaḥ pragāthāṃ dugdhe pragāthena parastāt sāmāni dugdhe salomatvāya |

3.10३.१०

यो वा अध्वानं पुनर् निवर्तयन्ति नैनं ते गच्छन्ति ये ऽपुनर् निवर्तं यन्ति ते गच्छति । (३।१०)

yo vā adhvānaṃ punar nivartayanti nainaṃ te gacchanti ye 'punar nivartaṃ yanti te gacchati |

3.11३.११

य आस्तुतं कुर्वते यथा दुग्धाम् उपसीदेद् एवं तत् । (३।११)

ya āstutaṃ kurvate yathā dugdhām upasīded evaṃ tat |

3.12३.१२

ये नास्तुतं यं कामं कामयन्ते तम् अभ्यश्नुवते । (३।१२)

ye nāstutaṃ yaṃ kāmaṃ kāmayante tam abhyaśnuvate |

3.13३.१३

ब्रह्मवादिनो वदन्ति यातयामाः संव्वत्सरा३ अयातयामा३ इति ते नायातयामेति वक्तव्यं पुनर् अन्यानि स्तोत्राणि निवर्तन्त ऊर्ध्वम् एव ब्रह्मसामैति ॥ (३।१३)

brahmavādino vadanti yātayāmāḥ saṃvvatsarā3 ayātayāmā3 iti te nāyātayāmeti vaktavyaṃ punar anyāni stotrāṇi nivartanta ūrdhvam eva brahmasāmaiti ||

4.1४.१

पञ्चसु माःसु बार्हताः प्रगाथा आप्यन्ते । (४।१)

pañcasu māḥsu bārhatāḥ pragāthā āpyante |

4.2४.२

तेष्व् आप्तेषु छन्दसी संयुज्यैतव्यम् । (४।२)

teṣv āpteṣu chandasī saṃyujyaitavyam |

4.3४.३

तिस्र उष्णिहः स्युर् एका गायत्री तास् तिस्रो बृहत्यो भवन्ति । (४।३)

tisra uṣṇihaḥ syur ekā gāyatrī tās tisro bṛhatyo bhavanti |

4.4४.४

तद् आहुः संशर इव वा एष छन्दसां यद् द्वे छन्दसी संयुञ्जन्तीति । (४।४)

tad āhuḥ saṃśara iva vā eṣa chandasāṃ yad dve chandasī saṃyuñjantīti |

4.5४.५

चतुरुत्तरैर् एव छन्दोभिर् एतव्यम् । (४।५)

caturuttarair eva chandobhir etavyam |

4.6४.६

पशवो वै चतुरुत्तराणि छन्दांसि पशुभिर् एव तत् स्वर्गं लोकम् आक्रमम् आनयन्ति । (४।६)

paśavo vai caturuttarāṇi chandāṃsi paśubhir eva tat svargaṃ lokam ākramam ānayanti |

4.7४.७

एकं गायत्रीम् एकाहम् उपेयुर् एकामुष्णिहम् एकाहम् एकाम् अनुष्टुभम् एकाहं बृहत्या पञ्चमास इयुः पङ्क्तिम् एकाहम् उपेयुस् त्रिष्टुभा षष्ठं मासम् ईयुः श्वो विषुवान् भवितेति जगतीम् उपेयुः । (४।७)

ekaṃ gāyatrīm ekāham upeyur ekāmuṣṇiham ekāham ekām anuṣṭubham ekāhaṃ bṛhatyā pañcamāsa iyuḥ paṅktim ekāham upeyus triṣṭubhā ṣaṣṭhaṃ māsam īyuḥ śvo viṣuvān bhaviteti jagatīm upeyuḥ |

4.8४.८

तद् आहुर् अनवकॢप्तानि वा एतानि छन्दांसि मध्यन्दिने बृहत्या चैव त्रिष्टुभा चैतव्यम् । (४।८)

tad āhur anavakḷptāni vā etāni chandāṃsi madhyandine bṛhatyā caiva triṣṭubhā caitavyam |

4.9४.९

एते वै छन्दसी वीर्यवती एते प्रत्यक्षं मध्यन्दिनस्य रूपम् । (४।९)

ete vai chandasī vīryavatī ete pratyakṣaṃ madhyandinasya rūpam |

4.10४.१०

रथन्तरे ऽहनि बृहती कार्यैतद् वै रथन्तरस्य स्वम् आयतनं यद् बृहती स्व एव तद् आयतने रथन्तरं प्रतितिष्ठति बार्हते ऽहनि त्रिष्टुप् कार्यैतद् वै बृहतः स्वम् आयतनं यत् त्रिष्टुप् स्व एव तद् आयतने बृहद्रथन्तरे प्रतितिष्ठन्ती इतः । (४।१०)

rathantare 'hani bṛhatī kāryaitad vai rathantarasya svam āyatanaṃ yad bṛhatī sva eva tad āyatane rathantaraṃ pratitiṣṭhati bārhate 'hani triṣṭup kāryaitad vai bṛhataḥ svam āyatanaṃ yat triṣṭup sva eva tad āyatane bṛhadrathantare pratitiṣṭhantī itaḥ |

4.11४.११

त्रयस्त्रिंशता प्रगाथैर् एतव्यं त्रयस्त्रिंशद् देवता देवतास्व् एव प्रतितिष्ठन्तो यन्ति चतुर्विंशत्यैतव्यं चतुर्विंशतिर् अर्धमासाः संव्वत्सरः संव्वत्सर एव प्रतितिष्ठन्तो यन्ति द्वादशभिर् एतव्यं द्वादश मासाः संव्वत्सरः संव्वत्सर एव प्रतितिष्ठन्तो यन्ति षड्भिर् एतव्यं षड् ऋतव ऋतुष्व् एव प्रतितिष्ठन्तो यन्ति चतुर्भिर् एतव्यं चतुष्पादाः पशवः पशुष्व् एव प्रतितिष्ठन्तो यन्ति त्रिभिर् एतव्यं त्रय इमे लोका एष्व् एव लोकेषु प्रतितिष्ठन्तो यन्ति द्वाभ्याम् एतव्यं द्विपाद् यजमानः स्वर्गस्य लोकस्याक्रान्त्या अन्येनान्येन हि पदा पुरुषः प्रतितिष्ठन्न् एति ॥ (४।११)

trayastriṃśatā pragāthair etavyaṃ trayastriṃśad devatā devatāsv eva pratitiṣṭhanto yanti caturviṃśatyaitavyaṃ caturviṃśatir ardhamāsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsara eva pratitiṣṭhanto yanti dvādaśabhir etavyaṃ dvādaśa māsāḥ saṃvvatsaraḥ saṃvvatsara eva pratitiṣṭhanto yanti ṣaḍbhir etavyaṃ ṣaḍ ṛtava ṛtuṣv eva pratitiṣṭhanto yanti caturbhir etavyaṃ catuṣpādāḥ paśavaḥ paśuṣv eva pratitiṣṭhanto yanti tribhir etavyaṃ traya ime lokā eṣv eva lokeṣu pratitiṣṭhanto yanti dvābhyām etavyaṃ dvipād yajamānaḥ svargasya lokasyākrāntyā anyenānyena hi padā puruṣaḥ pratitiṣṭhann eti ||

5.1५.१

स्वरसामान एते भवन्ते । (५।१)

svarasāmāna ete bhavante |

5.2५.२

स्वर्भानुर् वा आसुरादित्यं तमसाविध्यत् तं देवाः स्वरैर् अस्पृण्वन् यत् स्वरसामानो भवन्त्य् आदित्यस्य स्पृत्यै । (५।२)

svarbhānur vā āsurādityaṃ tamasāvidhyat taṃ devāḥ svarair aspṛṇvan yat svarasāmāno bhavanty ādityasya spṛtyai |

5.3५.३

परैर् वै देवा आदित्यं स्वर्गं लोकम् अपारयन् यद् अपारयंस्तत् पराणां परत्वं । (५।३)

parair vai devā ādityaṃ svargaṃ lokam apārayan yad apārayaṃstat parāṇāṃ paratvaṃ |

5.4५.४

पारयन्त्य् एनं पराणि य एवं वेद । (५।४)

pārayanty enaṃ parāṇi ya evaṃ veda |

5.5५.५

सप्तदशा भवन्ति । (५।५)

saptadaśā bhavanti |

5.6५.६

प्रजापतिर् वै सप्तदशः प्रजापतिम् एवोपयन्ति । (५।६)

prajāpatir vai saptadaśaḥ prajāpatim evopayanti |

5.7५.७

अनुष्टुप् छन्दसो भवन्त्य् आनुष्टुभो वै प्रजापतिः साक्षाद् एव प्रजापतिम् आरभन्ते । (५।७)

anuṣṭup chandaso bhavanty ānuṣṭubho vai prajāpatiḥ sākṣād eva prajāpatim ārabhante |

5.8५.८

त्रयः पुरस्तात् त्रयः परस्ताद् भवन्ति । (५।८)

trayaḥ purastāt trayaḥ parastād bhavanti |

5.9५.९

देवा वा आदित्यस्य स्वर्गाल्लोकाद् अवपादाद् अबिभयुस् तम् एतैः स्तोमैः सप्तदशैर् अदृंहन् यद् एते स्तोमाभवन्त्य् आदित्यस्य धृत्यै । (५।९)

devā vā ādityasya svargāllokād avapādād abibhayus tam etaiḥ stomaiḥ saptadaśair adṛṃhan yad ete stomābhavanty ādityasya dhṛtyai |

5.10५.१०

चतुस्त्रिंशा भवन्ति वर्ष्म वै चतुस्त्रिंशो वर्ष्मणैवैनं संमिमते । (५।१०)

catustriṃśā bhavanti varṣma vai catustriṃśo varṣmaṇaivainaṃ saṃmimate |

5.11५.११

तस्य पराचीनातिपादाद् अबिभयुस् तं सर्वैः स्तोमैः पर्यार्षन् विश्वजिदभिजिद्भ्यां वीर्यं वा एतौ स्तोमौ वीर्येणैव तद् आदित्यं पर्युषन्ति धृत्यै । (५।११)

tasya parācīnātipādād abibhayus taṃ sarvaiḥ stomaiḥ paryārṣan viśvajidabhijidbhyāṃ vīryaṃ vā etau stomau vīryeṇaiva tad ādityaṃ paryuṣanti dhṛtyai |

5.12५.१२

अनवपादायानतिपादाय । (५।१२)

anavapādāyānatipādāya |

5.13५.१३

तद् आहुः कर्तप्रस्कन्द इव वा एष यत् त्रयस्त्रिंशतः सप्तदशम् उपयन्तीति पृष्ठ्यो ऽन्तरः कार्यः । (५।१३)

tad āhuḥ kartapraskanda iva vā eṣa yat trayastriṃśataḥ saptadaśam upayantīti pṛṣṭhyo 'ntaraḥ kāryaḥ |

5.14५.१४

तस्य यत् सप्तदशम् अहस् तद् उत्तमं कार्यं सलोमत्वाय । (५।१४)

tasya yat saptadaśam ahas tad uttamaṃ kāryaṃ salomatvāya |

5.15५.१५

तद् आहुर् उदरं वा एष स्तोमानां यत् सप्तदशो यत् सप्तदशं मध्यतो निर्हरेयुर् अशनायवः प्रजाः स्युर् अशनायवः सत्त्रिणः । (५।१५)

tad āhur udaraṃ vā eṣa stomānāṃ yat saptadaśo yat saptadaśaṃ madhyato nirhareyur aśanāyavaḥ prajāḥ syur aśanāyavaḥ sattriṇaḥ |

5.16५.१६

त्रयस्त्रिंशाद् एव सप्तदश उपेत्यो वर्ष्म वै त्रयस्त्रिंशो वर्ष्म सप्तदशो वर्ष्मण एव तद् वर्ष्माभिसंक्रामन्ति । (५।१६)

trayastriṃśād eva saptadaśa upetyo varṣma vai trayastriṃśo varṣma saptadaśo varṣmaṇa eva tad varṣmābhisaṃkrāmanti |

5.17५.१७

नानाहुर् उक्थाः कार्या३ इति यद्य् उक्थाः स्युः । (५।१७)

nānāhur ukthāḥ kāryā3 iti yady ukthāḥ syuḥ |

5.18५.१८

पशवो वा उक्थानि शान्तिः पशवः शान्तेनैव तद् विषुवन्तम् उपयन्ति । (५।१८)

paśavo vā ukthāni śāntiḥ paśavaḥ śāntenaiva tad viṣuvantam upayanti |

5.19५.१९

तद् आहुर् विवीवधम् इव वा एतद् यद् अग्निष्टोमो विषुवान् अग्निष्टोमौ विश्वजिदभिजितावथेतर उक्थाः स्युर् इति । (५।१९)

tad āhur vivīvadham iva vā etad yad agniṣṭomo viṣuvān agniṣṭomau viśvajidabhijitāvathetara ukthāḥ syur iti |

5.20५.२०

अग्निष्टोमा एव सर्वे कार्याः । (५।२०)

agniṣṭomā eva sarve kāryāḥ |

5.21५.२१

वीर्यं वा अग्निष्टोमो वीर्य एव मध्यतः प्रतितिष्ठन्ति नव संस्तुता भवन्ति नव प्राणाः प्राणेष्व् एव प्रतितिष्ठन्ति ॥ (५।२१)

vīryaṃ vā agniṣṭomo vīrya eva madhyataḥ pratitiṣṭhanti nava saṃstutā bhavanti nava prāṇāḥ prāṇeṣv eva pratitiṣṭhanti ||

6.1६.१

विषुवान् एष भवति । (६।१)

viṣuvān eṣa bhavati |

6.2६.२

देवलोको वा एष यद् विषुवान् देवओकम् एव तद् अभ्यारोहन्ति । (६।२)

devaloko vā eṣa yad viṣuvān devaokam eva tad abhyārohanti |

6.3६.३

एकविंशो भवत्य् एकविंशो वा अस्य भुवनस्यादित्य आदित्यलोकम् एव तद् अभ्यारोहन्ति । (६।३)

ekaviṃśo bhavaty ekaviṃśo vā asya bhuvanasyāditya ādityalokam eva tad abhyārohanti |

6.4६.४

द्वादश मासाः पञ्चर्तवस् त्रय इमे लोका असाव् आदित्य एकविंशः । (६।४)

dvādaśa māsāḥ pañcartavas traya ime lokā asāv āditya ekaviṃśaḥ |

6.5६.५

मध्यत एव यज्ञस्य प्रतितिष्ठन्ति । (६।५)

madhyata eva yajñasya pratitiṣṭhanti |

6.6६.६

वायो शुक्रो अयामि त इति शुक्रवती प्रतिपद् भवत्य् आदित्यस्य रूपम् । (६।६)

vāyo śukro ayāmi ta iti śukravatī pratipad bhavaty ādityasya rūpam |

6.7६.७

वायुर् वा एतं देवतानाम् आनशे ऽनुष्टुप् छन्दसं यद् अतो ऽन्या प्रतिपत् स्यात् प्रदहेत् । (६।७)

vāyur vā etaṃ devatānām ānaśe 'nuṣṭup chandasaṃ yad ato 'nyā pratipat syāt pradahet |

6.8६.८

यन्ति वा एते प्राणादित्याहुर् ये गायत्र्याः प्रतिपदो यन्तीति यद् वायव्या भवन्ति तेन प्राणान् न यन्ति प्राणो हि वायुः । (६।८)

yanti vā ete prāṇādityāhur ye gāyatryāḥ pratipado yantīti yad vāyavyā bhavanti tena prāṇān na yanti prāṇo hi vāyuḥ |

6.9६.९

अथो शमयन्त्य् एवैनम् एतया शान्तिर् हि वायुः । (६।९)

atho śamayanty evainam etayā śāntir hi vāyuḥ |

6.10६.१०

आयाहि सोमपीतय इति सौमी पावमानी । (६।१०)

āyāhi somapītaya iti saumī pāvamānī |

6.11६.११

नियुत्वती भवति पशवो वै नियुतः शान्तिः पशवः शान्तेनैव तद् आदित्यम् उपयन्ति । (६।११)

niyutvatī bhavati paśavo vai niyutaḥ śāntiḥ paśavaḥ śāntenaiva tad ādityam upayanti |

6.12६.१२

दिवाकीर्त्यसामा भवति । (६।१२)

divākīrtyasāmā bhavati |

6.13६.१३

स्वर्भानुर् वा आसुर् आदित्यं तमसाविध्यत् तस्य देवा दिवाकीर्त्यैस् तमो ऽपाघ्नन् यद् दिवाकीर्त्यानि भवन्ति तम एवास्माद् अपघ्नन्ति रश्मयो वा एत आदित्यस्य यद् दिवाकीर्त्यानि रश्मिभिर् एव तद् आदित्यं साक्षाद् आरभन्ते । (६।१३)

svarbhānur vā āsur ādityaṃ tamasāvidhyat tasya devā divākīrtyais tamo 'pāghnan yad divākīrtyāni bhavanti tama evāsmād apaghnanti raśmayo vā eta ādityasya yad divākīrtyāni raśmibhir eva tad ādityaṃ sākṣād ārabhante |

6.14६.१४

भ्राजाभ्राजे पवमानमुखे भवतो मुखत एवास्य ताभ्यां तमो ऽपघ्नन्ति । (६।१४)

bhrājābhrāje pavamānamukhe bhavato mukhata evāsya tābhyāṃ tamo 'paghnanti |

6.15६.१५

महादिवाकीर्त्यं च विकर्णं च मध्यतो भवतो मध्यत एवास्य ताभ्यां तमो ऽपघ्नन्ति भासम् अन्ततो भवति पत्त एवास्य तेन तमो ऽपघ्नन्ति । (६।१५)

mahādivākīrtyaṃ ca vikarṇaṃ ca madhyato bhavato madhyata evāsya tābhyāṃ tamo 'paghnanti bhāsam antato bhavati patta evāsya tena tamo 'paghnanti |

6.16६.१६

दशस्तोभं भवति दशाक्षरा विराड् विराज्य् एव प्रतितिष्ठन्ति । (६।१६)

daśastobhaṃ bhavati daśākṣarā virāḍ virājy eva pratitiṣṭhanti |

6.17६.१७

यत् त्व् इत्य् आहुः षड्भिर् इतो मासैर् अध्वानं यन्ति षड्भिः पुनर् आयन्ति क्व तर्हि स्वर्गो लोको यस्य कामाय सत्त्रम् आसत इति । (६।१७)

yat tv ity āhuḥ ṣaḍbhir ito māsair adhvānaṃ yanti ṣaḍbhiḥ punar āyanti kva tarhi svargo loko yasya kāmāya sattram āsata iti |

6.18६.१८

मूर्धानं दिव इति स्वर्गं लोकम् आरभन्ते । (६।१८)

mūrdhānaṃ diva iti svargaṃ lokam ārabhante |

6.19६.१९

अरतिं पृथिव्या इत्य् अस्मिंल्लोके प्रतितिष्ठन्ति । (६।१९)

aratiṃ pṛthivyā ity asmiṃlloke pratitiṣṭhanti |

6.20६.२०

वैश्वानरम् ऋत आजातम् अग्निम् इति विषुवत एव तद् रूपं क्रियते । (६।२०)

vaiśvānaram ṛta ājātam agnim iti viṣuvata eva tad rūpaṃ kriyate |

6.21६.२१

कविं सम्राजम् अतिथिं जनानाम् इत्य् अन्नाद्यम् एवोपयन्ति । (६।२१)

kaviṃ samrājam atithiṃ janānām ity annādyam evopayanti |

6.22६.२२

आसन् नापात्रं जनयन्त देवा इति जायन्त एव । (६।२२)

āsan nāpātraṃ janayanta devā iti jāyanta eva |

6.23६.२३

तत् त्रिष्टुब् जगतीषु भवति त्रैष्टुभ्जागतो वा आदित्यो यद् अतो ऽन्यासु स्याद् अव स्वर्गाल् लोकात् पद्येरन् । (६।२३)

tat triṣṭub jagatīṣu bhavati traiṣṭubhjāgato vā ādityo yad ato 'nyāsu syād ava svargāl lokāt padyeran |

6.24६.२४

सम्राड्वतीषु भवति साम्राज्यं वै स्वर्गो लोकः स्वर्ग एव लोके प्रतितिष्ठन्ति ॥ (६।२४)

samrāḍvatīṣu bhavati sāmrājyaṃ vai svargo lokaḥ svarga eva loke pratitiṣṭhanti ||

7.1७.१

आत्मा वा एष संव्वत्सरस्य यद् विषुवान् पक्षाव् एताव् अभितो भवतो येन चेतो ऽभीवर्तेन यन्ति यश् च परस्मात् प्रगाथो भवति ताव् उभौ विषुवति कार्यौ पक्षाव् एव तद् यज्ञस्यात्मन् प्रतिदधति स्वर्गस्य लोकस्य समष्ट्यै । (७।१)

ātmā vā eṣa saṃvvatsarasya yad viṣuvān pakṣāv etāv abhito bhavato yena ceto 'bhīvartena yanti yaś ca parasmāt pragātho bhavati tāv ubhau viṣuvati kāryau pakṣāv eva tad yajñasyātman pratidadhati svargasya lokasya samaṣṭyai |

7.2७.२

इन्द्र क्रतुं न आभरेति प्रगाथो भवति । (७।२)

indra kratuṃ na ābhareti pragātho bhavati |

7.3७.३

वसिष्ठो वा एतं पुत्रहतो ऽपश्यत् स प्रजया पशुभिः प्राजायत यद् एष प्रगाथो भवति प्रजात्यै । (७।३)

vasiṣṭho vā etaṃ putrahato 'paśyat sa prajayā paśubhiḥ prājāyata yad eṣa pragātho bhavati prajātyai |

7.4७.४

जीवा ज्योतिर् अशीमहीति ये वै स्वस्ति संव्वत्सरं संतरन्ति ते जीवा ज्योतिर् अश्नुवते । (७।४)

jīvā jyotir aśīmahīti ye vai svasti saṃvvatsaraṃ saṃtaranti te jīvā jyotir aśnuvate |

7.5७.५

मानो अज्ञाता वृजना दुराध्यो माशिवासो ऽवक्रमुर् इति ये वै स्तेना रिपवस् ते दुराध्यस् तान् एव तद् अतिक्रामति । (७।५)

māno ajñātā vṛjanā durādhyo māśivāso 'vakramur iti ye vai stenā ripavas te durādhyas tān eva tad atikrāmati |

7.6७.६

त्वया व्ययं प्रवतः शश्वतीर् अपो ऽति शूर तराम सो ऽतिसंव्वत्सरो वै प्रवतः शश्वतीर् अपस् तम् एव तत् तरन्ति । (७।६)

tvayā vyayaṃ pravataḥ śaśvatīr apo 'ti śūra tarāma so 'tisaṃvvatsaro vai pravataḥ śaśvatīr apas tam eva tat taranti |

7.7७.७

अद्याद्याश्वः श्वस् त्वाम् इदा ह्यो नरो वयम् एनम् इदा ह्य इति संतनयः प्रगाथा भवन्ति तेषाम् एकः कार्यः सलोमत्वाय श्वस्तनम् एवाभिसंतन्वन्ति । (७।७)

adyādyāśvaḥ śvas tvām idā hyo naro vayam enam idā hya iti saṃtanayaḥ pragāthā bhavanti teṣām ekaḥ kāryaḥ salomatvāya śvastanam evābhisaṃtanvanti |

7.8७.८

अथो खल्व् आहुर् इन्द्र क्रतुं न आभरेत्य् एव कार्यं समृद्ध्यै । (७।८)

atho khalv āhur indra kratuṃ na ābharety eva kāryaṃ samṛddhyai |

7.9७.९

प्रत्यवरोहिणो मासा भवन्ति । (७।९)

pratyavarohiṇo māsā bhavanti |

7.10७.१०

यथा वा इतो वृक्षं रोहन्त्य् एवम् एनं प्रत्यवरोहन्ति स्वर्गम् एव लोकं रूढ्वास्मिंल् लोके प्रतितिष्ठन्ति ॥ (७।१०)

yathā vā ito vṛkṣaṃ rohanty evam enaṃ pratyavarohanti svargam eva lokaṃ rūḍhvāsmiṃl loke pratitiṣṭhanti ||

8.1८.१

गौश् चायुश् च स्तोमौ भवतः । (८।१)

gauś cāyuś ca stomau bhavataḥ |

8.2८.२

द्विपाद् यजमानः प्रतिष्ठित्यै । (८।२)

dvipād yajamānaḥ pratiṣṭhityai |

8.3८.३

ऊनातिरिक्तौ भवत ऊनातिरिक्तं वा अनु प्रजाः प्रजायन्ते प्रजात्यै । (८।३)

ūnātiriktau bhavata ūnātiriktaṃ vā anu prajāḥ prajāyante prajātyai |

8.4८.४

वैराजौ भवतो ऽन्नं विराड् अन्नाद्य एव प्रतितिष्ठन्ति । (८।४)

vairājau bhavato 'nnaṃ virāḍ annādya eva pratitiṣṭhanti |

8.5८.५

द्वादशाहस्य दशाहानि भवन्ति । (८।५)

dvādaśāhasya daśāhāni bhavanti |

8.6८.६

विराड् वा एषा समृद्धा यद् दशाहानि विराज्य् एव समृद्धायां प्रतितिष्ठन्ति । (८।६)

virāḍ vā eṣā samṛddhā yad daśāhāni virājy eva samṛddhāyāṃ pratitiṣṭhanti |

8.7८.७

पृष्ठानि भवन्ति वीर्यं वै पृष्ठानि वीर्य एव प्रतितिष्ठन्ति छन्दोमा भवन्ति पशवो वै छन्दोमाः पशुष्व् एव प्रतितिष्ठन्त्य् अथैतद् दशमम् अहर् आप्तस्तोमम् आप्तच्छन्द आप्तविभक्तिकम् अनिरुक्तं प्राजापत्यम् । (८।७)

pṛṣṭhāni bhavanti vīryaṃ vai pṛṣṭhāni vīrya eva pratitiṣṭhanti chandomā bhavanti paśavo vai chandomāḥ paśuṣv eva pratitiṣṭhanty athaitad daśamam ahar āptastomam āptacchanda āptavibhaktikam aniruktaṃ prājāpatyam |

8.8८.८

यद् अध्याहुर् अति तद् रेचयन्ति तस्मान् न व्युच्यम् । (८।८)

yad adhyāhur ati tad recayanti tasmān na vyucyam |

8.9८.९

परोक्षम् अनुष्टुभम् उपयन्ति प्रजापतिर् वा अनुष्टुब् यत् प्रत्यक्षम् उपेयुः प्रजापतिम् ऋच्छेयुः । (८।९)

parokṣam anuṣṭubham upayanti prajāpatir vā anuṣṭub yat pratyakṣam upeyuḥ prajāpatim ṛccheyuḥ |

8.10८.१०

यो वै सत्त्रस्य सद् वेद सद् भवति वामदेव्यं वै साम्नां सद् अग्निर् देवतानां विराट् छन्दसां त्रयस्त्रिंशः स्तोमानां तान्य् एव तद् एकधा संभृत्योत्तिष्ठन्ति । (८।१०)

yo vai sattrasya sad veda sad bhavati vāmadevyaṃ vai sāmnāṃ sad agnir devatānāṃ virāṭ chandasāṃ trayastriṃśaḥ stomānāṃ tāny eva tad ekadhā saṃbhṛtyottiṣṭhanti |

8.11८.११

ब्रह्मवादिनो वदन्ति यतः सत्त्राद् उदस्थाता३स्थिता३द् इति । (८।११)

brahmavādino vadanti yataḥ sattrād udasthātā3sthitā3d iti |

8.12८.१२

ये रथन्तरेण स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति ते यत उत्तिष्ठन्ति तान् ब्रूयाद् अप्रतिष्ठाना भविष्यन्तीति ये बृहता स्तुत्योत्तिष्ठन्ति ते स्थिताद् उत्तिष्ठन्ति तान् ब्रूयात् स्थायुकैषां श्रीर् भविष्यति न वसीयांसो भविष्यन्तीति । (८।१२)

ye rathantareṇa stutvottiṣṭhanti te yata uttiṣṭhanti tān brūyād apratiṣṭhānā bhaviṣyantīti ye bṛhatā stutyottiṣṭhanti te sthitād uttiṣṭhanti tān brūyāt sthāyukaiṣāṃ śrīr bhaviṣyati na vasīyāṃso bhaviṣyantīti |

8.13८.१३

ये वामदेव्येन स्तुत्वोत्तिष्ठन्ति ते सतः सद् अभ्युत्तिष्ठन्ति पूर्णात् पूर्णम् आयतनाद् आयतनम् अन्तरिक्षायतना हि प्रजा । (८।१३)

ye vāmadevyena stutvottiṣṭhanti te sataḥ sad abhyuttiṣṭhanti pūrṇāt pūrṇam āyatanād āyatanam antarikṣāyatanā hi prajā |

8.14८.१४

त्रयस्त्रिंशदक्षरासु भवति त्रयस्त्रिंशद्देवतास्व् एव प्रतिष्ठायोत्तिष्ठन्ति । (८।१४)

trayastriṃśadakṣarāsu bhavati trayastriṃśaddevatāsv eva pratiṣṭhāyottiṣṭhanti |

8.15८.१५

प्राजापत्यं वै वामदेव्यं प्रजापताव् एव प्रतिष्ठायोत्तिष्ठन्ति पशवो वै वामदेव्यं पशुष्व् एव प्रतिष्ठायोत्तिष्ठन्ति । (८।१५)

prājāpatyaṃ vai vāmadevyaṃ prajāpatāv eva pratiṣṭhāyottiṣṭhanti paśavo vai vāmadevyaṃ paśuṣv eva pratiṣṭhāyottiṣṭhanti |

8.16८.१६

पत्नीः संयाज्य प्राञ्च उदेत्यायं सहस्रमानव इत्य् अतिच्छन्दसाहवनीयम् उपतिष्ठन्ते । (८।१६)

patnīḥ saṃyājya prāñca udetyāyaṃ sahasramānava ity aticchandasāhavanīyam upatiṣṭhante |

8.17८.१७

इमे वै लोका अतिच्छन्दा एष्व् एव लोकेषु प्रतितिष्ठन्ति । (८।१७)

ime vai lokā aticchandā eṣv eva lokeṣu pratitiṣṭhanti |

8.18८.१८

गोर् इति निधनं भवति विराजो वा एतद् रूपं यद् गौर् विराज्य् एव प्रतितिष्ठन्ति । (८।१८)

gor iti nidhanaṃ bhavati virājo vā etad rūpaṃ yad gaur virājy eva pratitiṣṭhanti |

8.19८.१९

प्रत्यञ्चः प्रपद्य सार्पराज्ञ्या ऋग्भिः स्तुवन्ति । (८।१९)

pratyañcaḥ prapadya sārparājñyā ṛgbhiḥ stuvanti |

8.20८.२०

अर्बुदः सर्प एताभिर् मृतां त्वचम् अपाहत मृताम् एवैताभिस् त्वचम् अपघ्नते । (८।२०)

arbudaḥ sarpa etābhir mṛtāṃ tvacam apāhata mṛtām evaitābhis tvacam apaghnate |

8.21८.२१

इयं वै सार्पराज्ञ्य् अस्याम् एव प्रतितिष्ठन्ति । (८।२१)

iyaṃ vai sārparājñy asyām eva pratitiṣṭhanti |

8.22८.२२

तिसृभिः स्तुवन्ति त्रय इमे लोका एष्व् एव प्रतितिष्ठन्ति । (८।२२)

tisṛbhiḥ stuvanti traya ime lokā eṣv eva pratitiṣṭhanti |

8.23८.२३

मनसोपावर्तयति । (८।२३)

manasopāvartayati |

8.24८.२४

मनसा हिङ्करोति मनसा प्रस्तौति मनसोद्गायति मनसा प्रतिहरति मनसा निधनम् उपयन्त्य् असमाप्तस्य समाप्त्यै । (८।२४)

manasā hiṅkaroti manasā prastauti manasodgāyati manasā pratiharati manasā nidhanam upayanty asamāptasya samāptyai |

8.25८.२५

यद् वै वाचा न समाप्नुवन्ति मनसा तत् समाप्नुवन्ति । (८।२५)

yad vai vācā na samāpnuvanti manasā tat samāpnuvanti |

8.26८.२६

परिश्रिते स्तुवन्ति ब्रह्मणः परिगृहीत्यै । (८।२६)

pariśrite stuvanti brahmaṇaḥ parigṛhītyai |

8.27८.२७

ब्रह्मोद्यं वदन्ति ब्रह्मवर्चस एव प्रतितिष्ठन्ति । (८।२७)

brahmodyaṃ vadanti brahmavarcasa eva pratitiṣṭhanti |

8.28८.२८

चतुर्होतारं होता व्याचष्टे स्तुतम् एव तद् अनुशंसति नहि तत् स्तुतं यद् अननुशस्तम् । (८।२८)

caturhotāraṃ hotā vyācaṣṭe stutam eva tad anuśaṃsati nahi tat stutaṃ yad ananuśastam |

8.29८.२९

प्रजापतिं परिवदन्त्य् आप्त्वेवैनं तद् व्याचक्षते तावद् आपामैनम् इति । (८।२९)

prajāpatiṃ parivadanty āptvevainaṃ tad vyācakṣate tāvad āpāmainam iti |

8.30८.३०

गृहपतिर् औदुम्बरीं धारयति गृहपतिर् वा ऊर्जो यन्तोर्जम् एवैभ्यो यच्छति । (८।३०)

gṛhapatir audumbarīṃ dhārayati gṛhapatir vā ūrjo yantorjam evaibhyo yacchati |

8.31८.३१

वाचं यच्छन्ति । (८।३१)

vācaṃ yacchanti |

8.32८.३२

दुग्धानीव वै तर्हि छन्दांसि यातयामान्य् अन्तर्गतानि तान्य् एव तद् रसेनाप्याययन्ति । (८।३२)

dugdhānīva vai tarhi chandāṃsi yātayāmāny antargatāni tāny eva tad rasenāpyāyayanti |

8.33८.३३

अथो श्वस्तनम् एवाभिसंतन्वन्ति । (८।३३)

atho śvastanam evābhisaṃtanvanti |

8.34८.३४

आत्मदक्षिणं वा एतद् यत् सत्त्रम् । (८।३४)

ātmadakṣiṇaṃ vā etad yat sattram |

8.35८.३५

यदा वै पुरुष आत्मनो ऽवद्यति यं कामं कामयते तम् अभ्यश्नुते । (८।३५)

yadā vai puruṣa ātmano 'vadyati yaṃ kāmaṃ kāmayate tam abhyaśnute |

8.36८.३६

द्वाभ्यां लोमावद्यति द्वाभ्यां त्वचं द्वाभ्यां मांसं द्वाभ्याम् अस्थि द्वाभ्यां मज्जानं द्वाभ्यां पीवश् च लोहितं च । (८।३६)

dvābhyāṃ lomāvadyati dvābhyāṃ tvacaṃ dvābhyāṃ māṃsaṃ dvābhyām asthi dvābhyāṃ majjānaṃ dvābhyāṃ pīvaś ca lohitaṃ ca |

8.37८.३७

शिखा अनुप्रवपन्ते पाप्मानम् एव तद् अपघ्नते लघीयांसः स्वर्गं लोकम् अयामेति । (८।३७)

śikhā anupravapante pāpmānam eva tad apaghnate laghīyāṃsaḥ svargaṃ lokam ayāmeti |

8.38८.३८

अथो गवाम् एवानुरूपा भवन्ति सर्वस्यान्नाद्यस्यावरुद्ध्यै ॥ (८।३८)

atho gavām evānurūpā bhavanti sarvasyānnādyasyāvaruddhyai ||

9.1९.१

प्रजापतिः प्रजा असृजत सो ऽरिच्यत सो ऽपद्यत तं देवा अभिसमगच्छन्त ते ऽब्रुवन् महद् अस्मै व्रतं संभराम यद् इमं धिनवद् इति तस्मै यत् संव्वत्सरम् अन्नं पच्यते तत् समभरंस् तद् अस्मै प्रायच्छंस् तद् अव्रजयत् तद् एनम् अधिनोन् महन् मर्या व्रतं यद् इमम् अधिन्वीद् इति तन् महाव्रतस्य महाव्रतत्वम् । (९।१)

prajāpatiḥ prajā asṛjata so 'ricyata so 'padyata taṃ devā abhisamagacchanta te 'bruvan mahad asmai vrataṃ saṃbharāma yad imaṃ dhinavad iti tasmai yat saṃvvatsaram annaṃ pacyate tat samabharaṃs tad asmai prāyacchaṃs tad avrajayat tad enam adhinon mahan maryā vrataṃ yad imam adhinvīd iti tan mahāvratasya mahāvratatvam |

9.2९.२

प्रजापतिर् वाव महांस् तस्यैतद् व्रतम् अन्नम् एव । (९।२)

prajāpatir vāva mahāṃs tasyaitad vratam annam eva |

9.3९.३

तद् आहुर् मध्यः संव्वत्सरस्योपेत्यं मध्यतो वा अन्नं जग्धं धिनोति । (९।३)

tad āhur madhyaḥ saṃvvatsarasyopetyaṃ madhyato vā annaṃ jagdhaṃ dhinoti |

9.4९.४

तद् वाहुर् यन् मध्यत उपयन्त्य् अर्धम् अन्नाद्यस्याप्नुवन्त्य् अर्धं सम्बट् कुर्वन्तीत्य् उपरिष्टाद् एव संव्वत्सरस्योपेत्यं संव्वत्सरे वा अन्नं सर्वं पच्यते । (९।४)

tad vāhur yan madhyata upayanty ardham annādyasyāpnuvanty ardhaṃ sambaṭ kurvantīty upariṣṭād eva saṃvvatsarasyopetyaṃ saṃvvatsare vā annaṃ sarvaṃ pacyate |

9.5९.५

चतुर्विंशं भवति चतुर्विंशो वै संव्वत्सरो ऽन्नं पञ्चविंशम् । (९।५)

caturviṃśaṃ bhavati caturviṃśo vai saṃvvatsaro 'nnaṃ pañcaviṃśam |

9.6९.६

यद् वा अदश् चतुर्विंशं प्रायणीयं तद् एतद् उदयनीयम् । (९।६)

yad vā adaś caturviṃśaṃ prāyaṇīyaṃ tad etad udayanīyam |

9.7९.७

यत् संव्वत्सरम् अन्नं संभरन्ति सैषा पञ्चविंश्युपजायते ॥ (९।७)

yat saṃvvatsaram annaṃ saṃbharanti saiṣā pañcaviṃśyupajāyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PaViBr, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit