पञ्चविंशब्राह्मणPañcaviṃśabrāhmaṇa

PaViBr, 15, 5

19 of 23 · 36 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

त्वं सोमासि धारयुर् इति गायत्री भवत्य् अह्नो धृत्यै त्वम् इति बृहतो रूपं बार्हतं ह्य् एतद् अहः ॥ (१।०)

tvaṃ somāsi dhārayur iti gāyatrī bhavaty ahno dhṛtyai tvam iti bṛhato rūpaṃ bārhataṃ hy etad ahaḥ ||

2.0२.०

त्वं ह्यङ्ग दैव्या इति त्वम् इति बृहतो रूपं बार्हतं ह्य् एतद् अहः ॥ (२।०)

tvaṃ hyaṅga daivyā iti tvam iti bṛhato rūpaṃ bārhataṃ hy etad ahaḥ ||

3.0३.०

पवस्व देव वीतय इति बृहतो रूपं बार्हतं ह्य् एतद् अहः ॥ (३।०)

pavasva deva vītaya iti bṛhato rūpaṃ bārhataṃ hy etad ahaḥ ||

4.0४.०

परित्यं हर्यतं हरिम् इति परिवत्यो भवन्त्यन्तो वै नवमम् अहस्यैताः पर्याप्त्यै ॥ (४।०)

parityaṃ haryataṃ harim iti parivatyo bhavantyanto vai navamam ahasyaitāḥ paryāptyai ||

5.0५.०

पवस्व सोम महे दक्षाय इत्यक्षरपङ्क्तिः स्तोमानां प्रभूतिर् अथो एतद्ध्येवैतर्हि छन्दो ऽयातयाम यद् अक्षरपङ्क्तिस् तेन छन्दोमा अयातयामानः क्रियन्ते ब्रह्मवादिनो वदन्ति यत् षडहे स्तोमाश् छन्दांस्य् आप्यन्ते किं छन्दसश् छन्दोमा इत्य् एतच्छन्दसो यद् एता अक्षरपङ्क्तय इति ब्रूयात् ॥ (५।०)

pavasva soma mahe dakṣāya ityakṣarapaṅktiḥ stomānāṃ prabhūtir atho etaddhyevaitarhi chando 'yātayāma yad akṣarapaṅktis tena chandomā ayātayāmānaḥ kriyante brahmavādino vadanti yat ṣaḍahe stomāś chandāṃsy āpyante kiṃ chandasaś chandomā ity etacchandaso yad etā akṣarapaṅktaya iti brūyāt ||

6.0६.०

उपोषु जातम् अप्तुरम् इति गायत्र्यस् सत्यो जगत्यो रूपेण तस्मात् जगतीनां लोके क्रियन्ते ॥ (६।०)

upoṣu jātam apturam iti gāyatryas satyo jagatyo rūpeṇa tasmāt jagatīnāṃ loke kriyante ||

7.0७.०

गायत्रं भवति यद् एव गायत्रस्य ब्राह्मणम् ॥ (७।०)

gāyatraṃ bhavati yad eva gāyatrasya brāhmaṇam ||

8.0८.०

आश्वसूक्तं भवति ॥ (८।०)

āśvasūktaṃ bhavati ||

9.0९.०

अग्निं वै पूर्वैर् अहर्भिर् आजुहोत्य् अथैतद् आदित्यदैवत्यम् अहः शुक्र आहुत इत्य् असौ वा आदित्यः शुक्रस् तम् एवैतेनाजुहोति ॥ (९।०)

agniṃ vai pūrvair aharbhir ājuhoty athaitad ādityadaivatyam ahaḥ śukra āhuta ity asau vā ādityaḥ śukras tam evaitenājuhoti ||

10.0१०.०

शाम्मदं भवति ॥ (१०।०)

śāmmadaṃ bhavati ||

11.0११.०

शम्मद् वा एतेनाङ्गिरसो ऽञ्जसा स्वर्गं लोकम् अपश्यत् स्वर्गस्य लोकस्यानुख्यात्यै स्वर्गाल् लोकान् न च्यवते तुष्टुवानः ॥ (११।०)

śammad vā etenāṅgiraso 'ñjasā svargaṃ lokam apaśyat svargasya lokasyānukhyātyai svargāl lokān na cyavate tuṣṭuvānaḥ ||

12.0१२.०

आशिषम् एवास्मा एतेनाशास्ते साम हि सत्याशीः ॥ (१२।०)

āśiṣam evāsmā etenāśāste sāma hi satyāśīḥ ||

13.0१३.०

दावसुर् वा एतद् आङ्गिरसः पशुकामः सामापश्यत् तेन सहस्रं पशून् असृजत् यद् एतत् साम भवति पशूनां पुष्ट्यै ॥ (१३।०)

dāvasur vā etad āṅgirasaḥ paśukāmaḥ sāmāpaśyat tena sahasraṃ paśūn asṛjat yad etat sāma bhavati paśūnāṃ puṣṭyai ||

14.0१४.०

प्रतीचीनेडं काशीतं भवति ॥ (१४।०)

pratīcīneḍaṃ kāśītaṃ bhavati ||

15.0१५.०

पराचीभिर् वा अन्याभिर् इडाभी रेतो दधद् अथैतत् प्रतीचीनेडं काशीतं प्रजात्यै तस्मात् पराञ्चो गर्भाः सम्भवन्ति प्रत्यञ्चः प्रजायन्ते तस्माद् उते ऽवाचीनबिलेभ्यो नावपद्यन्त एतेन ह्य् एव ते धृताः ॥ (१५।०)

parācībhir vā anyābhir iḍābhī reto dadhad athaitat pratīcīneḍaṃ kāśītaṃ prajātyai tasmāt parāñco garbhāḥ sambhavanti pratyañcaḥ prajāyante tasmād ute 'vācīnabilebhyo nāvapadyanta etena hy eva te dhṛtāḥ ||

16.0१६.०

हाविष्कृतं भवति प्रतिष्ठायै कृतानुवाद एव सः ॥ (१६।०)

hāviṣkṛtaṃ bhavati pratiṣṭhāyai kṛtānuvāda eva saḥ ||

17.0१७.०

सौपर्णं भवति यद् एव सौपर्णस्य ब्राह्मणम् ॥ (१७।०)

sauparṇaṃ bhavati yad eva sauparṇasya brāhmaṇam ||

18.0१८.०

वैश्वमनसं भवति ॥ (१८।०)

vaiśvamanasaṃ bhavati ||

19.0१९.०

विश्वमनसं वा ऋषिम् अध्यायम् उद्व्रजितं रक्षो ऽगृह्णात् तम् इन्द्रो ऽचायद् ऋषिं वै रक्षो ऽग्रहीद् इति तम् अभ्यवदद् ऋषे कस् त्वैष इति स्थाणुर् इति ब्रूहीति रक्षो ऽब्रवीत् स स्थाणुर् इत्य् अब्रवीत् तस्मै वा एतेन प्रहरेत्य् अस्मा इषीकां वज्रं प्रयच्छन्न् अब्रवीत् तेनास्य सीमानम् अभिनत् सैषेन्द्रेणतेषीका पाप्मा वाव स तम् अगृह्णात् तं वैश्वमनसेनापाहतापपाप्मानं हते वैश्वमनसेन तुष्टुवानः ॥ (१९।०)

viśvamanasaṃ vā ṛṣim adhyāyam udvrajitaṃ rakṣo 'gṛhṇāt tam indro 'cāyad ṛṣiṃ vai rakṣo 'grahīd iti tam abhyavadad ṛṣe kas tvaiṣa iti sthāṇur iti brūhīti rakṣo 'bravīt sa sthāṇur ity abravīt tasmai vā etena praharety asmā iṣīkāṃ vajraṃ prayacchann abravīt tenāsya sīmānam abhinat saiṣendreṇateṣīkā pāpmā vāva sa tam agṛhṇāt taṃ vaiśvamanasenāpāhatāpapāpmānaṃ hate vaiśvamanasena tuṣṭuvānaḥ ||

20.0२०.०

गौरीवितं भवति यद् एव गौरीवितस्य ब्राह्मणम् ॥ (२०।०)

gaurīvitaṃ bhavati yad eva gaurīvitasya brāhmaṇam ||

21.0२१.०

निहवो भवत्य् अन्नाद्यस्यावरुद्ध्यै ॥ (२१।०)

nihavo bhavaty annādyasyāvaruddhyai ||

22.0२२.०

हीति वा अन्नं प्रदीयत ईत्याग्रिर् अन्नम् अत्ति ॥ (२२।०)

hīti vā annaṃ pradīyata ītyāgrir annam atti ||

23.0२३.०

ऋषयो वा इन्द्रं प्रत्यक्षं नापश्यन् स वसिष्ठो ऽकामयत कथम् इन्द्रं प्रत्यक्षं पश्येयम् इति स एतन् निहवम् अपश्यत् ततो वै स इन्द्रं प्रत्यक्षम् अपश्यत् स एनम् अब्रवीद् ब्राह्मणं ते वक्ष्यामि यथा त्वत्पुरोहिता भरताः प्रजनिष्यन्ते ऽथ मान्येभ्य ऋषिभ्यो मा प्रवोच इति तस्मा एतान् स्तोमभागान् अब्रवीत् ततो वै वसिष्ठपुरोहिता भरताः प्राजायन्त सेन्द्रं वा एतत् साम यद् एतत् साम भवति सेन्द्रत्वाय ॥ (२३।०)

ṛṣayo vā indraṃ pratyakṣaṃ nāpaśyan sa vasiṣṭho 'kāmayata katham indraṃ pratyakṣaṃ paśyeyam iti sa etan nihavam apaśyat tato vai sa indraṃ pratyakṣam apaśyat sa enam abravīd brāhmaṇaṃ te vakṣyāmi yathā tvatpurohitā bharatāḥ prajaniṣyante 'tha mānyebhya ṛṣibhyo mā pravoca iti tasmā etān stomabhāgān abravīt tato vai vasiṣṭhapurohitā bharatāḥ prājāyanta sendraṃ vā etat sāma yad etat sāma bhavati sendratvāya ||

24.0२४.०

यद् वाहिष्ठीयं भवति ॥ (२४।०)

yad vāhiṣṭhīyaṃ bhavati ||

25.0२५.०

ब्रह्मयशसं वा एतानि सामान्य् ऋचा श्रोत्रीयाणि ब्रह्मायशसी भवति यद् वाहिष्ठीयेन तुष्टुवानः ॥ (२५।०)

brahmayaśasaṃ vā etāni sāmāny ṛcā śrotrīyāṇi brahmāyaśasī bhavati yad vāhiṣṭhīyena tuṣṭuvānaḥ ||

26.0२६.०

आसितं भवति यद् एवासितस्य ब्राह्मणम् ॥ (२६।०)

āsitaṃ bhavati yad evāsitasya brāhmaṇam ||

27.0२७.०

साध्रं भवति सिद्ध्यै ॥ (२७।०)

sādhraṃ bhavati siddhyai ||

28.0२८.०

आकूपारं भवति ॥ (२८।०)

ākūpāraṃ bhavati ||

29.0२९.०

अकूपारो वा एतेन कश्यपो जेमानं महिमानम् अगच्छज्जेमानं महिमानं गच्छत्य् आकूपारेण तुष्टुवानः ॥ (२९।०)

akūpāro vā etena kaśyapo jemānaṃ mahimānam agacchajjemānaṃ mahimānaṃ gacchaty ākūpāreṇa tuṣṭuvānaḥ ||

30.0३०.०

विधर्म भवति धर्मस्य विधृत्यै ॥ (३०।०)

vidharma bhavati dharmasya vidhṛtyai ||

31.0३१.०

ब्रह्मवादिनो वदन्ति यत् षडहे स्तोमाश् छन्दांस्याप्यन्ते किं छन्दसश्छन्दोमा इति पुरुषच्छन्दस इति ब्रूयात् पुरुषो वै पाङ्क्तः पुरुषो द्विपदा छन्दोमानाम् अयातयामतायै ॥ (३१।०)

brahmavādino vadanti yat ṣaḍahe stomāś chandāṃsyāpyante kiṃ chandasaśchandomā iti puruṣacchandasa iti brūyāt puruṣo vai pāṅktaḥ puruṣo dvipadā chandomānām ayātayāmatāyai ||

32.0३२.०

श्रुध्यं भवति ॥ (३२।०)

śrudhyaṃ bhavati ||

33.0३३.०

पशवो वै श्रुध्यं पशूनाम् अवरुद्ध्यै ॥ (३३।०)

paśavo vai śrudhyaṃ paśūnām avaruddhyai ||

34.0३४.०

प्रजापतिः पशून् असृजत ते ऽस्मात् सृष्टा अपाक्रामंस् तान् एतेन साम्ना श्रूधिया एहियेत्य् अन्वह्वयत् त एनम् उपावर्तन्त यद् एतत् साम भवति पशूनाम् उपावृत्त्यै ॥ (३४।०)

prajāpatiḥ paśūn asṛjata te 'smāt sṛṣṭā apākrāmaṃs tān etena sāmnā śrūdhiyā ehiyety anvahvayat ta enam upāvartanta yad etat sāma bhavati paśūnām upāvṛttyai ||

35.0३५.०

उपैनं पशव आवर्तन्ते य एवं वेद ॥ (३५।०)

upainaṃ paśava āvartante ya evaṃ veda ||

36.0३६.०

गायत्रीषु स्तुवन्ति प्रतिष्ठायै ब्रह्मवर्चसाय येनैव प्राणेन प्रयन्ति तम् अभ्युद्यन्तीडान्ताः पवमाना भवन्ति पशवो वा इडा पशवश्छन्दोमाः पशुष्वेव तत् पशून् दधाति स्तोमः ॥ (३६।०)

gāyatrīṣu stuvanti pratiṣṭhāyai brahmavarcasāya yenaiva prāṇena prayanti tam abhyudyantīḍāntāḥ pavamānā bhavanti paśavo vā iḍā paśavaśchandomāḥ paśuṣveva tat paśūn dadhāti stomaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PaViBr, 15, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit