पञ्चविंशब्राह्मणPañcaviṃśabrāhmaṇa

PaViBr, 8

8 of 23 · 143 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

आष्कारणिधनं काण्वं वषट्कारणिधनम् अभिचरणीयस्य ब्रह्मसाम कुर्याद् अभिनिधनं माध्यन्दिने पवमाने । (१।१)

āṣkāraṇidhanaṃ kāṇvaṃ vaṣaṭkāraṇidhanam abhicaraṇīyasya brahmasāma kuryād abhinidhanaṃ mādhyandine pavamāne |

1.2१.२

देवेषुर् वा एषा यद् वषट्कारो ऽभीति वा इन्द्रो वृत्राय वज्रं प्राहरद् अभीत्येवास्मै वज्रं प्रहृत्य देवेष्व् आ वषट्कारेण विध्यति । (१।२)

deveṣur vā eṣā yad vaṣaṭkāro 'bhīti vā indro vṛtrāya vajraṃ prāharad abhītyevāsmai vajraṃ prahṛtya deveṣv ā vaṣaṭkāreṇa vidhyati |

1.3१.३

त्रैककुभं पशुकामाय ब्रह्मसाम कुर्यात् त्वम् अङ्ग प्रशंसिष इत्य् एतासु । (१।३)

traikakubhaṃ paśukāmāya brahmasāma kuryāt tvam aṅga praśaṃsiṣa ity etāsu |

1.4१.४

इन्द्रो यतीन् सालावृकेभ्यः प्रायच्छत् तेषां त्रय उदशिष्यन्त रायोवाजो बृहद्गिरिः पृथुरश्मिस् ते ऽब्रुवन् को नः पुत्रान् भरिष्यन्तीत्य् अहम् इतीन्द्रो ऽब्रवीत् तांस् त्रिककुब् अधिनिधायाचरत् स एतत् सामापश्यद् यत् त्रिककुब् अपश्यत् तस्मात् त्रैककुभम् । (१।४)

indro yatīn sālāvṛkebhyaḥ prāyacchat teṣāṃ traya udaśiṣyanta rāyovājo bṛhadgiriḥ pṛthuraśmis te 'bruvan ko naḥ putrān bhariṣyantīty aham itīndro 'bravīt tāṃs trikakub adhinidhāyācarat sa etat sāmāpaśyad yat trikakub apaśyat tasmāt traikakubham |

1.5१.५

स आत्मानम् एव पुनर् उपाधावत् त्वम् अङ्ग प्रशंसिषो देवः शविष्ठ मर्त्यं न त्वद् अन्यो मघवन्न् अस्ति च मर्डितेन्द्र ब्रवीमि ते वच इति स एतेन च प्रगाथेनैतेन साम्ना सहस्रं पशून् असृजत तान् एभ्यः प्रायच्छत् ते प्रत्यतिष्ठन् । (१।५)

sa ātmānam eva punar upādhāvat tvam aṅga praśaṃsiṣo devaḥ śaviṣṭha martyaṃ na tvad anyo maghavann asti ca marḍitendra bravīmi te vaca iti sa etena ca pragāthenaitena sāmnā sahasraṃ paśūn asṛjata tān ebhyaḥ prāyacchat te pratyatiṣṭhan |

1.6१.६

यः पशुकामः स्याद् यः प्रतिष्ठाकाम एतस्मिन् प्रगाथ एतेन साम्ना स्तुवीत प्र सहस्रं पशून् आप्नोति प्रतितिष्ठति । (१।६)

yaḥ paśukāmaḥ syād yaḥ pratiṣṭhākāma etasmin pragātha etena sāmnā stuvīta pra sahasraṃ paśūn āpnoti pratitiṣṭhati |

1.7१.७

त्रिवीर्यं वा एतत् साम त्रीन्द्रियम् ऐन्द्र्य ऋच ऐन्द्रं सामैन्द्रेति निधनम् इन्द्रिय एव वीर्ये प्रतितिष्ठति । (१।७)

trivīryaṃ vā etat sāma trīndriyam aindrya ṛca aindraṃ sāmaindreti nidhanam indriya eva vīrye pratitiṣṭhati |

1.8१.८

त्रैशोकं ज्योगामयाविने ब्रह्मसाम कुर्यात् । (१।८)

traiśokaṃ jyogāmayāvine brahmasāma kuryāt |

1.9१.९

इमे वै लोकाः सहासंस् ते ऽशोचन्तंस्तेषाम् इन्द्र एतेन साम्ना शुचम् अपाहन् यत् त्रयाणां शोचताम् अपाहंस् तस्मात् त्रैशोकम् । (१।९)

ime vai lokāḥ sahāsaṃs te 'śocantaṃsteṣām indra etena sāmnā śucam apāhan yat trayāṇāṃ śocatām apāhaṃs tasmāt traiśokam |

1.10१.१०

यास्माद् अपाहन् सा पुंश्चलीं प्राविशद् याम् अन्तरिक्षात् सा क्लीबं याम् अमुष्मात् सैनस्विनम् । (१।१०)

yāsmād apāhan sā puṃścalīṃ prāviśad yām antarikṣāt sā klībaṃ yām amuṣmāt sainasvinam |

1.11१.११

तस्मात् तेषां नाशैतव्या य एषाम् आशामेति तस्मा एव शुचो ऽपभजते । (१।११)

tasmāt teṣāṃ nāśaitavyā ya eṣām āśāmeti tasmā eva śuco 'pabhajate |

1.12१.१२

शुचा वा एष विद्धो यस्य ज्योग् आमयति यत् त्रैशोकं ब्रह्मसाम भवति शुचम् एवास्माद् अपहन्ति । (१।१२)

śucā vā eṣa viddho yasya jyog āmayati yat traiśokaṃ brahmasāma bhavati śucam evāsmād apahanti |

1.13१.१३

दिवेति निधनम् उपयन्ति व्युष्टिर् वै दिवा व्य् एवास्मै वासयति ॥ (१।१३)

diveti nidhanam upayanti vyuṣṭir vai divā vy evāsmai vāsayati ||

2.1२.१

आष्कारणिधनं काण्वं प्रतिष्ठाकामाय ब्रह्मसाम कुर्यात् । (२।१)

āṣkāraṇidhanaṃ kāṇvaṃ pratiṣṭhākāmāya brahmasāma kuryāt |

2.2२.२

कण्वो वा एतत् सामर्ते निधनम् अपश्यत् स न प्रत्यतिष्ठत् स वृषदंशस्याषिति क्षुवत उपाशृणोत् स तद् एव निधनम् अपश्यत् ततो वै स प्रत्यतिष्ठद् यद् एतत् साम भवति प्रतिष्ठित्यै । (२।२)

kaṇvo vā etat sāmarte nidhanam apaśyat sa na pratyatiṣṭhat sa vṛṣadaṃśasyāṣiti kṣuvata upāśṛṇot sa tad eva nidhanam apaśyat tato vai sa pratyatiṣṭhad yad etat sāma bhavati pratiṣṭhityai |

2.3२.३

वसिष्ठस्य जनित्रं प्रजाकामाय ब्रह्मसाम कुर्यात् । (२।३)

vasiṣṭhasya janitraṃ prajākāmāya brahmasāma kuryāt |

2.4२.४

वसिष्ठो वा एतत् पुत्रहतः सामापश्यत् स प्रजया पशुभिः प्राजायत यद् एतत् साम भवति प्रजात्यै । (२।४)

vasiṣṭho vā etat putrahataḥ sāmāpaśyat sa prajayā paśubhiḥ prājāyata yad etat sāma bhavati prajātyai |

2.5२.५

आथर्वणं लोककामाय ब्रह्मसाम कुर्यात् । (२।५)

ātharvaṇaṃ lokakāmāya brahmasāma kuryāt |

2.6२.६

अथर्वाणो वा एतल् लोकाकामाः सामापश्यंस् तेनामर्त्यं लोकम् अपश्यन् यद् एतत् साम भवति स्वर्गस्य लोकस्य प्रजात्यै । (२।६)

atharvāṇo vā etal lokākāmāḥ sāmāpaśyaṃs tenāmartyaṃ lokam apaśyan yad etat sāma bhavati svargasya lokasya prajātyai |

2.7२.७

अभीवर्तं भ्रातृव्यवते ब्रह्मसाम कुर्यात् । (२।७)

abhīvartaṃ bhrātṛvyavate brahmasāma kuryāt |

2.8२.८

अभीवर्तेन वै देवा असुरान् अभ्यवर्तन्त यद् अभीवर्तो ब्रह्मसाम भवति भ्रातृव्यस्याभिवृत्यै । (२।८)

abhīvartena vai devā asurān abhyavartanta yad abhīvarto brahmasāma bhavati bhrātṛvyasyābhivṛtyai |

2.9२.९

श्रायन्तीयं यज्ञविभ्रष्टाय ब्रह्मसाम कुर्यात् । (२।९)

śrāyantīyaṃ yajñavibhraṣṭāya brahmasāma kuryāt |

2.10२.१०

प्रजापतिर् उषसम् अध्यैत् स्वां दुहितरं तस्य रेतः परापतत् तद् अस्यां न्यषिच्यत तद् अश्रीणाद् इदं मे मा दुषद् इति तत् सद् अकरोत् पशून् एव । (२।१०)

prajāpatir uṣasam adhyait svāṃ duhitaraṃ tasya retaḥ parāpatat tad asyāṃ nyaṣicyata tad aśrīṇād idaṃ me mā duṣad iti tat sad akarot paśūn eva |

2.11२.११

यच्छ्रायन्तीयं ब्रह्मसाम भवति श्रीणाति चैवैनं सच् च करोति ॥ (२।११)

yacchrāyantīyaṃ brahmasāma bhavati śrīṇāti caivainaṃ sac ca karoti ||

3.1३.१

देवाश् च वा असुराश् चैषु लोकेष्व् अस्पर्धन्त ते देवाः प्रजापतिम् उपाधावंस् तेभ्य एतत् साम प्रायच्छद् एतेनैनान् कालयिष्यद्धम् इति तेनैनान् एभ्यो लोकेभ्यो ऽकालयन्त यद् अकालयन्त तस्मात् कालेयम् । (३।१)

devāś ca vā asurāś caiṣu lokeṣv aspardhanta te devāḥ prajāpatim upādhāvaṃs tebhya etat sāma prāyacchad etenainān kālayiṣyaddham iti tenainān ebhyo lokebhyo 'kālayanta yad akālayanta tasmāt kāleyam |

3.2३.२

एभ्यो वै लोकेभ्यो भ्रातृव्यं कालयते य एवं वेद । (३।२)

ebhyo vai lokebhyo bhrātṛvyaṃ kālayate ya evaṃ veda |

3.3३.३

स्तोमो वै देवेषु तरो नामासीद् यज्ञो ऽसुरेषु विदद्वसुस् ते देवास् तरोभिर् वो विदद्वसुम् इति स्तोमेन यज्ञम् असुराणाम् आवृञ्जत । (३।३)

stomo vai deveṣu taro nāmāsīd yajño 'sureṣu vidadvasus te devās tarobhir vo vidadvasum iti stomena yajñam asurāṇām āvṛñjata |

3.4३.४

स्तोमेन यज्ञं भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते य एवं वेद । (३।४)

stomena yajñaṃ bhrātṛvyasya vṛṅkte ya evaṃ veda |

3.5३.५

साध्या वै नाम देवा आसंस् ते ऽवच्छिद्य तृतीयसवनं माध्यन्दिनेन सवनेन सह स्वर्गं लोकम् आयंस् तद् देवाः लोकेयेन समतन्वन् यत् कालेयं भवति तृतीयसवनस्य संतत्यै । (३।५)

sādhyā vai nāma devā āsaṃs te 'vacchidya tṛtīyasavanaṃ mādhyandinena savanena saha svargaṃ lokam āyaṃs tad devāḥ lokeyena samatanvan yat kāleyaṃ bhavati tṛtīyasavanasya saṃtatyai |

3.6३.६

विदद्वसु वै तृतीयसवनं यत् तरोभिर् वो विदद्वसुम् इति प्रस्तौति तृतीयसवनम् एव तद् अभ्यतिवदति । (३।६)

vidadvasu vai tṛtīyasavanaṃ yat tarobhir vo vidadvasum iti prastauti tṛtīyasavanam eva tad abhyativadati |

3.7३.७

सर्वाणि वै रूपाणि कालेयं यत् पदप्रस्तावं तेन राथन्तरं यद् बृहतो रोहान् रोहति तेन बार्हतं यत् स्तोभवान् प्रतिहारस् तेन बार्हतं यद् द्रवदिडं तेन राथन्तरं सर्वेष्व् एव रूपेषु प्रतितिष्ठति ॥ (३।७)

sarvāṇi vai rūpāṇi kāleyaṃ yat padaprastāvaṃ tena rāthantaraṃ yad bṛhato rohān rohati tena bārhataṃ yat stobhavān pratihāras tena bārhataṃ yad dravadiḍaṃ tena rāthantaraṃ sarveṣv eva rūpeṣu pratitiṣṭhati ||

4.1४.१

साध्या वै नाम देवा आसंस् ते सर्वेण यज्ञेन सह स्वर्गं लोकम् आयंस् ते देवाशीछन्दांस्य् अब्रुवन् सोमम् आहरतेति ते जगतीं प्राहिण्वन् सा त्रीण्य् अक्षराणि हित्वैकाक्षरा भूत्वागच्छत् त्रिष्टुभं प्राहिण्वन् सैकम् अक्षरं हित्वा त्र्यक्षरा भूत्वागच्छद् गायत्रीं प्राहिण्वंश् चतुरक्षराणि वै तर्हि छन्दांस्य् आसन् सा तानि चाक्षराणि हरन्त्य् आगच्छद् अष्टाक्षरा भूत्वा त्रीणि च सवनानि हस्ताभ्यां द्वे सवने दन्तैर् दंष्ट्वा तृतीयसवनं तस्माद् द्वे अंशुमती सवने धीतं तृतीयसवनं दन्तैर् हि तद् दंष्ट्वा धयन्त्य् अहरत् तस्य ये ह्रियमाणस्यांशवः परापतंस् ते पूतीका अभवन् यानि पुष्पाण्य् अवाशीयन्त तान्य् अर्जुनानि यत् प्राप्रोथत् ते प्रप्रोथास् तस्मात् तृतीयसवन आशिरम् अवनयन्ति यम् एव तं गावः सोमम् अदन्ति तस्य तं रसम् अवनयन्ति ससोमत्वाय । (४।१)

sādhyā vai nāma devā āsaṃs te sarveṇa yajñena saha svargaṃ lokam āyaṃs te devāśīchandāṃsy abruvan somam āharateti te jagatīṃ prāhiṇvan sā trīṇy akṣarāṇi hitvaikākṣarā bhūtvāgacchat triṣṭubhaṃ prāhiṇvan saikam akṣaraṃ hitvā tryakṣarā bhūtvāgacchad gāyatrīṃ prāhiṇvaṃś caturakṣarāṇi vai tarhi chandāṃsy āsan sā tāni cākṣarāṇi haranty āgacchad aṣṭākṣarā bhūtvā trīṇi ca savanāni hastābhyāṃ dve savane dantair daṃṣṭvā tṛtīyasavanaṃ tasmād dve aṃśumatī savane dhītaṃ tṛtīyasavanaṃ dantair hi tad daṃṣṭvā dhayanty aharat tasya ye hriyamāṇasyāṃśavaḥ parāpataṃs te pūtīkā abhavan yāni puṣpāṇy avāśīyanta tāny arjunāni yat prāprothat te praprothās tasmāt tṛtīyasavana āśiram avanayanti yam eva taṃ gāvaḥ somam adanti tasya taṃ rasam avanayanti sasomatvāya |

4.2४.२

ते त्रिष्टुब् जगत्यै गायत्रीम् अब्रूताम् उप त्वायावेति साब्रवीत् किं मे ततः स्याद् इति यत् कामयस इत्य् अब्रूतां साब्रवीन् मम सर्वं प्रातःसवनम् अहम् उत्तरे सवने प्रणयानीति तस्माद् गायत्रं प्रातःसवनं गायत्र्य् उत्तरे सवने प्रणयति । (४।२)

te triṣṭub jagatyai gāyatrīm abrūtām upa tvāyāveti sābravīt kiṃ me tataḥ syād iti yat kāmayasa ity abrūtāṃ sābravīn mama sarvaṃ prātaḥsavanam aham uttare savane praṇayānīti tasmād gāyatraṃ prātaḥsavanaṃ gāyatry uttare savane praṇayati |

4.3४.३

तान् त्रिष्टुप् त्रिभिर् अक्षरैर् उपैत् सैकादशाक्षरा भूत्वा प्राजायत तां जगत्य् एकेनाक्षरेणोपैत् सा द्वादशाक्षरा भूत्वा प्राजायत । (४।३)

tān triṣṭup tribhir akṣarair upait saikādaśākṣarā bhūtvā prājāyata tāṃ jagaty ekenākṣareṇopait sā dvādaśākṣarā bhūtvā prājāyata |

4.4४.४

तस्माद् आहुर् गायत्री वाव सर्वाणि छन्दांसि गायत्री ह्य् एतान् पोषान् पुष्यन्त्य् ऐद् इति । (४।४)

tasmād āhur gāyatrī vāva sarvāṇi chandāṃsi gāyatrī hy etān poṣān puṣyanty aid iti |

4.5४.५

इन्द्रस् तृतीयसवनाद् बीभत्समान उदक्रामत् तद् देवाः स्वादिष्ठयेति अस्वदयन् मदिष्ठयेति मद्वद् अकुर्वन् पवस्व सोम धारयेत्य् अपावयन्न् इन्द्राय पातवे सुत इति ततो वै तद् इन्द्र उपावर्तत यत् स्वादिष्ठया मदिष्ठयेति प्रस्तौति तृतीयसवनस्य सेन्द्रत्वाय । (४।५)

indras tṛtīyasavanād bībhatsamāna udakrāmat tad devāḥ svādiṣṭhayeti asvadayan madiṣṭhayeti madvad akurvan pavasva soma dhārayety apāvayann indrāya pātave suta iti tato vai tad indra upāvartata yat svādiṣṭhayā madiṣṭhayeti prastauti tṛtīyasavanasya sendratvāya |

4.6४.६

स्वादिष्ठा वै देवेषु पशव आसन् मदिष्ठा असुरेषु ते देवाः स्वादिष्ठया मदिष्ठयेति पशून् असुराणाम् अवृञ्जत । (४।६)

svādiṣṭhā vai deveṣu paśava āsan madiṣṭhā asureṣu te devāḥ svādiṣṭhayā madiṣṭhayeti paśūn asurāṇām avṛñjata |

4.7४.७

पशून् भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते य एवं वेद । (४।७)

paśūn bhrātṛvyasya vṛṅkte ya evaṃ veda |

4.8४.८

तासु संहितम् । (४।८)

tāsu saṃhitam |

4.9४.९

साध्या वै नाम देवा आसंस् ते ऽवच्छिद्य तृतीयसवनं माध्यन्दिनेन सवनेन सह स्वर्गं लोकम् आयंस् तद् देवाः संहितेन समदधुर् यत् समदधुस् तस्मात् संहितम् । (४।९)

sādhyā vai nāma devā āsaṃs te 'vacchidya tṛtīyasavanaṃ mādhyandinena savanena saha svargaṃ lokam āyaṃs tad devāḥ saṃhitena samadadhur yat samadadhus tasmāt saṃhitam |

4.10४.१०

कालेयं पुरस्ताद् भवति संहितम् उपरिष्टाद् एताभ्यां हि तृतीयसवनं संतायते । (४।१०)

kāleyaṃ purastād bhavati saṃhitam upariṣṭād etābhyāṃ hi tṛtīyasavanaṃ saṃtāyate |

4.11४.११

सर्वाणि वै रूपाणि संहितं यत् पदप्रस्तावं तेन राथन्तरं यद् बृहतो रोहान् रोहति तेन बार्हतं यत् पदनिधनं तेन राथन्तरं सर्वेष्व् एव रूपेषु प्रतितिष्ठति ॥ (४।११)

sarvāṇi vai rūpāṇi saṃhitaṃ yat padaprastāvaṃ tena rāthantaraṃ yad bṛhato rohān rohati tena bārhataṃ yat padanidhanaṃ tena rāthantaraṃ sarveṣv eva rūpeṣu pratitiṣṭhati ||

5.1५.१

उष्णिक्ककुभाव् एते भवतः । (५।१)

uṣṇikkakubhāv ete bhavataḥ |

5.2५.२

उष्णिक्ककुब्भ्यां वा इन्द्रो वृत्राय वज्रं प्राहरत् ककुभि पराक्रमतोष्णिहा प्राहरत् तस्मात् ककुभो मध्यमं पदं भूयिष्ठाक्षरं पराक्रमणं हि तद् अभिसमौहत् तस्माद् उष्णिह उत्तमं पदं भूयिष्ठाक्षरं पुरो गुरुर् इव हि वज्रः । (५।२)

uṣṇikkakubbhyāṃ vā indro vṛtrāya vajraṃ prāharat kakubhi parākramatoṣṇihā prāharat tasmāt kakubho madhyamaṃ padaṃ bhūyiṣṭhākṣaraṃ parākramaṇaṃ hi tad abhisamauhat tasmād uṣṇiha uttamaṃ padaṃ bhūyiṣṭhākṣaraṃ puro gurur iva hi vajraḥ |

5.3५.३

वज्रं भ्रातृव्याय प्रहरति य एवं वेद । (५।३)

vajraṃ bhrātṛvyāya praharati ya evaṃ veda |

5.4५.४

नासिके वा एते यज्ञस्य यद् उष्णिक्ककुभौ तस्मात् समानं छन्दः सती नाना यज्ञं वहतस् तस्मात् समानाया नासिकायाः सत्या नाना प्राणाव् उच्चरतः । (५।४)

nāsike vā ete yajñasya yad uṣṇikkakubhau tasmāt samānaṃ chandaḥ satī nānā yajñaṃ vahatas tasmāt samānāyā nāsikāyāḥ satyā nānā prāṇāv uccarataḥ |

5.5५.५

प्राणा वा उष्णिक्ककुभौ तस्मात् ताभ्यां न वषट् कुर्वन्ति यद् वषट् कुर्युः प्राणान् अग्नौ प्रदध्युः । (५।५)

prāṇā vā uṣṇikkakubhau tasmāt tābhyāṃ na vaṣaṭ kurvanti yad vaṣaṭ kuryuḥ prāṇān agnau pradadhyuḥ |

5.6५.६

तासु सफं विफम् इव वै तृतीयसवनं तृतीयसवनस्य सफत्वायाथौष्कलम् एतेन वै प्रजापतिः पुष्कलान् पशून् असृजत तेषु रूपम् अदधाद् यद् एतत् साम भवति पशुष्व् एव रूपं दधाति । (५।६)

tāsu saphaṃ vipham iva vai tṛtīyasavanaṃ tṛtīyasavanasya saphatvāyāthauṣkalam etena vai prajāpatiḥ puṣkalān paśūn asṛjata teṣu rūpam adadhād yad etat sāma bhavati paśuṣv eva rūpaṃ dadhāti |

5.7५.७

पुरोजिती वो अन्धस इति पद्या चाक्षर्या च विराजौ भवतः पद्यया वै देवाः स्वर्गं लोकम् आयन्न् अक्षर्यया ऋषयो नु प्राजानान् यद् एते पद्या चाक्षर्या च विराजौ भवतः स्वर्गस्य लोकस्य प्रज्ञात्यै । (५।७)

purojitī vo andhasa iti padyā cākṣaryā ca virājau bhavataḥ padyayā vai devāḥ svargaṃ lokam āyann akṣaryayā ṛṣayo nu prājānān yad ete padyā cākṣaryā ca virājau bhavataḥ svargasya lokasya prajñātyai |

5.8५.८

तासु श्यावाश्वम् । (५।८)

tāsu śyāvāśvam |

5.9५.९

श्यावाश्वम् आर्वनानसं सत्त्रम् आसीनं धन्वोदवहन् स एतत् सामापश्यत् तेन वृष्टिम् असृजत ततो वै स प्रत्यतिष्ठत् ततो गातुम् अविन्दत गातुविद् वा एतत् साम । (५।९)

śyāvāśvam ārvanānasaṃ sattram āsīnaṃ dhanvodavahan sa etat sāmāpaśyat tena vṛṣṭim asṛjata tato vai sa pratyatiṣṭhat tato gātum avindata gātuvid vā etat sāma |

5.10५.१०

विन्दते गातुं प्रतितिष्ठत्य् एतेन तुष्टुवानः । (५।१०)

vindate gātuṃ pratitiṣṭhaty etena tuṣṭuvānaḥ |

5.11५.११

इन्द्रस् तृतीयसवनाद् बीभत्समान उदक्रामत् तं देवाः श्यावाश्ल्वेनैहायि एहियेत्य् अन्वाह्वयन् स उपावर्तत यद् एतत् साम भवति तृतीयसवनस्य सेन्द्रत्वाय । (५।११)

indras tṛtīyasavanād bībhatsamāna udakrāmat taṃ devāḥ śyāvāślvenaihāyi ehiyety anvāhvayan sa upāvartata yad etat sāma bhavati tṛtīyasavanasya sendratvāya |

5.12५.१२

अथैतद् आन्धीगवम् अन्धीगुर् वा एतत् पशुकामः सामापश्यत् तेन सहस्रं पशून् असृजत यद् एतत् साम भवति पशूनां पुष्ट्यै मध्ये निधनम् ऐडं भवत्य् एतेन वै तृतीयसवनं प्रतिष्ठितं यन् मध्ये निधनम् ऐडं न स्याद् अप्रतिष्ठितं तृतीयसवनं स्यात् । (५।१२)

athaitad āndhīgavam andhīgur vā etat paśukāmaḥ sāmāpaśyat tena sahasraṃ paśūn asṛjata yad etat sāma bhavati paśūnāṃ puṣṭyai madhye nidhanam aiḍaṃ bhavaty etena vai tṛtīyasavanaṃ pratiṣṭhitaṃ yan madhye nidhanam aiḍaṃ na syād apratiṣṭhitaṃ tṛtīyasavanaṃ syāt |

5.13५.१३

दशाक्षरं मध्यतो निधनम् उपयन्ति दशाक्षरा विराड् विराज्य् एव प्रतितिष्ठति । (५।१३)

daśākṣaraṃ madhyato nidhanam upayanti daśākṣarā virāḍ virājy eva pratitiṣṭhati |

5.14५.१४

अभि प्रियाणि पवत इति कावं प्राजापत्यं साम । (५।१४)

abhi priyāṇi pavata iti kāvaṃ prājāpatyaṃ sāma |

5.15५.१५

प्रजा वै प्रियाणि पशवः प्रियाणि प्रजायाम् एव पशुषु प्रतितिष्त्शुषु प्रतितिष्ठति । (५।१५)

prajā vai priyāṇi paśavaḥ priyāṇi prajāyām eva paśuṣu pratitiṣtśuṣu pratitiṣṭhati |

5.16५.१६

रश्मी वा एतौ यज्ञस्य यद् औशनकावे देवकोशो वा एष यज्ञम् अभिसमुब्जितो यद् एते अन्ततो भवतो यज्ञस्यारिष्ट्यै ॥ (५।१६)

raśmī vā etau yajñasya yad auśanakāve devakośo vā eṣa yajñam abhisamubjito yad ete antato bhavato yajñasyāriṣṭyai ||

6.1६.१

देवा वै ब्रह्म व्यभजन्त तस्य यो रसो ऽत्यरिच्यत तद् यज्ञायज्ञीयम् अभवत् । (६।१)

devā vai brahma vyabhajanta tasya yo raso 'tyaricyata tad yajñāyajñīyam abhavat |

6.2६.२

ब्रह्मणो वा एष रसो यद् यज्ञायज्ञीयं यद् यज्ञायज्ञीयेन स्तुवन्ति ब्रह्मण एव रसे यज्ञं प्रतिष्ठापयति । (६।२)

brahmaṇo vā eṣa raso yad yajñāyajñīyaṃ yad yajñāyajñīyena stuvanti brahmaṇa eva rase yajñaṃ pratiṣṭhāpayati |

6.3६.३

योनिर् वै यज्ञायज्ञीयम् एतस्माद् वै योनेः प्रजापतिर् यज्ञम् असृजत तस्माद् यज्ञायज्ञीयम् । (६।३)

yonir vai yajñāyajñīyam etasmād vai yoneḥ prajāpatir yajñam asṛjata tasmād yajñāyajñīyam |

6.4६.४

तस्माद् वा एतेन पुरा ब्राह्मणा बहिष्पवमानम् अस्तोषत योनेर् यज्ञं प्रतनवामहा इति यज्ञं ततः स्तुवन्ति योनौ यज्ञं प्रतिष्ठापयति । (६।४)

tasmād vā etena purā brāhmaṇā bahiṣpavamānam astoṣata yoner yajñaṃ pratanavāmahā iti yajñaṃ tataḥ stuvanti yonau yajñaṃ pratiṣṭhāpayati |

6.5६.५

असुरेषु वै सर्वो यज्ञ आसीत् ते देवा यज्ञायज्ञीयम् अपश्यंस् तेषां यज्ञा यज्ञा वो अग्नय इत्य् अग्निहोत्रम् अवृञ्जत गिरा गिरा च दक्षस इति दर्शपूर्णमासौ प्र प्र वयम् अमृतं जातवेदसम् इति चातुर्मास्यानि प्रियं मित्रं न शंसिषम् इति सौम्यम् अध्वरम् । (६।५)

asureṣu vai sarvo yajña āsīt te devā yajñāyajñīyam apaśyaṃs teṣāṃ yajñā yajñā vo agnaya ity agnihotram avṛñjata girā girā ca dakṣasa iti darśapūrṇamāsau pra pra vayam amṛtaṃ jātavedasam iti cāturmāsyāni priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam iti saumyam adhvaram |

6.6६.६

यज्ञा वो अग्नये गिरा च दक्षसे प्र वयम् अमृतं जातवेदसं प्रियं मित्रं न शंसिषम् इति वै तर्हि छन्दांस्य् आसंस् ते देवा अभ्यारम्भम् अभिनिवर्त्यं छन्दोभिर् यज्ञम् असुराणाम् अवृञ्जत । (६।६)

yajñā vo agnaye girā ca dakṣase pra vayam amṛtaṃ jātavedasaṃ priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam iti vai tarhi chandāṃsy āsaṃs te devā abhyārambham abhinivartyaṃ chandobhir yajñam asurāṇām avṛñjata |

6.7६.७

छन्दोभिर् यज्ञं भ्रातृव्यस्य वृङ्क्ते य एवं वेद । (६।७)

chandobhir yajñaṃ bhrātṛvyasya vṛṅkte ya evaṃ veda |

6.8६.८

एतद्ध स्म वा आह कूशाम्बः स्वायवो ब्रह्मा लातव्यः कंस्विद् अद्य शिशुमारी यज्ञपथे ऽप्यस्ता गरिष्यति । (६।८)

etaddha sma vā āha kūśāmbaḥ svāyavo brahmā lātavyaḥ kaṃsvid adya śiśumārī yajñapathe 'pyastā gariṣyati |

6.9६.९

एषा वै शिशुमारी यज्ञपथे ऽप्यस्ता यज्ञायज्ञीयं यद् गिरा गिरेत्य् आहात्मानं तद् उद्गाता गिरति । (६।९)

eṣā vai śiśumārī yajñapathe 'pyastā yajñāyajñīyaṃ yad girā girety āhātmānaṃ tad udgātā girati |

6.10६.१०

ऐरं कृत्वोद्गेयम् इरायां यज्ञं प्रतिष्ठापयत्य् अप्रमायुक उद्गाता भवति । (६।१०)

airaṃ kṛtvodgeyam irāyāṃ yajñaṃ pratiṣṭhāpayaty apramāyuka udgātā bhavati |

6.11६.११

वैश्वानरे वा एतद् उद्गातात्मानं प्रदधाति यत् प्र प्र वयम् इत्य् आह प्रप्रीं वयम् इति वक्तव्यं वैश्वानरम् एव परिक्रामति । (६।११)

vaiśvānare vā etad udgātātmānaṃ pradadhāti yat pra pra vayam ity āha praprīṃ vayam iti vaktavyaṃ vaiśvānaram eva parikrāmati |

6.12६.१२

यो वै निह्नुवानं छन्द उपैति पापीयान् उज्जगिवान् भवत्य् एतद् वै निह्नुवानं छन्दो यन् न शंसिषम् इति नु शंसिषम् इति वक्तव्यं सुशंसिषम् इति वा न निह्नुवानं छन्द उपैति वसीयान् उज्जगिवान् भवति । (६।१२)

yo vai nihnuvānaṃ chanda upaiti pāpīyān ujjagivān bhavaty etad vai nihnuvānaṃ chando yan na śaṃsiṣam iti nu śaṃsiṣam iti vaktavyaṃ suśaṃsiṣam iti vā na nihnuvānaṃ chanda upaiti vasīyān ujjagivān bhavati |

6.13६.१३

यस्य वै यज्ञा वागन्ता भवन्ति वाचश् छिद्रेण स्रवन्त्य् एते वै यज्ञा वागन्ता ये यज्ञायज्ञीयान्ता एतद् वाचश् छिद्रं यद् अनृतं यद् अग्निष्टोमयाज्य् अनृतम् आह तद् अन्व् अस्य यज्ञः स्रवत्य् अक्षरेणान्ततः प्रतिष्ठाप्यम् अक्षरेणैव यज्ञस्य छिद्रम् अपि दधाति । (६।१३)

yasya vai yajñā vāgantā bhavanti vācaś chidreṇa sravanty ete vai yajñā vāgantā ye yajñāyajñīyāntā etad vācaś chidraṃ yad anṛtaṃ yad agniṣṭomayājy anṛtam āha tad anv asya yajñaḥ sravaty akṣareṇāntataḥ pratiṣṭhāpyam akṣareṇaiva yajñasya chidram api dadhāti |

6.14६.१४

विराजो वा एतद् रूपं यद् अक्षरं विराज्य् एवान्ततः प्रतितिष्ठति ॥ (६।१४)

virājo vā etad rūpaṃ yad akṣaraṃ virājy evāntataḥ pratitiṣṭhati ||

7.1७.१

इतो वै प्रातर् ऊर्ध्वाणि छन्दांसि युज्यन्ते ऽमुतो ऽवाञ्चि यज्ञायज्ञीयस्य स्तोत्रे युज्यन्ते यज्ञा वो अग्नये गिरा च दक्षस इति द्वादशाक्षरं प्र वयम् अमृतं जातवेदसम् इत्य् एकादशाक्षरं प्रियं मित्रं न शंसिषम् इत्य् अष्टाक्षरम् । (७।१)

ito vai prātar ūrdhvāṇi chandāṃsi yujyante 'muto 'vāñci yajñāyajñīyasya stotre yujyante yajñā vo agnaye girā ca dakṣasa iti dvādaśākṣaraṃ pra vayam amṛtaṃ jātavedasam ity ekādaśākṣaraṃ priyaṃ mitraṃ na śaṃsiṣam ity aṣṭākṣaram |

7.2७.२

अनुष्टुभम् उत्तमां सम्पादयतीयं वा अनुष्टुब् अस्याम् एव प्रतितिष्ठति । (७।२)

anuṣṭubham uttamāṃ sampādayatīyaṃ vā anuṣṭub asyām eva pratitiṣṭhati |

7.3७.३

वाग् वा अनुष्टुब् वाच्य् एव प्रतितिष्ठति ज्यैष्ठ्यं वा अनुष्टुब् ज्यैष्ठ्य एव प्रतितिष्ठति । (७।३)

vāg vā anuṣṭub vācy eva pratitiṣṭhati jyaiṣṭhyaṃ vā anuṣṭub jyaiṣṭhya eva pratitiṣṭhati |

7.4७.४

कथम् इव यज्ञायज्ञीयं गेयम् इत्य् आहुर् यथानड्वान् प्रस्रावयमाण इत्थम् इव चेत्थम् इव चेति । (७।४)

katham iva yajñāyajñīyaṃ geyam ity āhur yathānaḍvān prasrāvayamāṇa ittham iva cettham iva ceti |

7.5७.५

वैश्वानरं वा एतद् उद्गातानु प्रसीदन्न् एतीत्य् आहुर् यद् यज्ञायज्ञीयस्यर्चं संप्रत्याहेति परिक्रामतेवोद्गेयं वैश्वानरम् एव परिक्रामति । (७।५)

vaiśvānaraṃ vā etad udgātānu prasīdann etīty āhur yad yajñāyajñīyasyarcaṃ saṃpratyāheti parikrāmatevodgeyaṃ vaiśvānaram eva parikrāmati |

7.6७.६

वैश्वानरे वा एतद् अध्वर्युः सदस्यान् अभिसृजति यद् यज्ञायज्ञीयस्य स्तोत्रम् उपावर्तयति प्रावृतेनोद्गेयं वैश्वानरेणानभिदाहाय । (७।६)

vaiśvānare vā etad adhvaryuḥ sadasyān abhisṛjati yad yajñāyajñīyasya stotram upāvartayati prāvṛtenodgeyaṃ vaiśvānareṇānabhidāhāya |

7.7७.७

न ह तु वै पितरः प्रावृतं जानन्ति यज्ञायज्ञीयस्य वै स्तोत्रे पितरो यथायथं जिज्ञासन्त आकर्णाभ्यां प्रावृत्यं तद् एव प्रावृतं तद् अप्रावृतं जानन्ति पितरो न वैश्वानरो हिनस्ति । (७।७)

na ha tu vai pitaraḥ prāvṛtaṃ jānanti yajñāyajñīyasya vai stotre pitaro yathāyathaṃ jijñāsanta ākarṇābhyāṃ prāvṛtyaṃ tad eva prāvṛtaṃ tad aprāvṛtaṃ jānanti pitaro na vaiśvānaro hinasti |

7.8७.८

अपः पश्चात् पत्न्य उपसृजन्ति वैश्वानरम् एव तच्छमयन्त्य् आपो हि शान्तिः । (७।८)

apaḥ paścāt patnya upasṛjanti vaiśvānaram eva tacchamayanty āpo hi śāntiḥ |

7.9७.९

अथो रेत एव तत् सिञ्चन्त्य् आपो हि रेतः । (७।९)

atho reta eva tat siñcanty āpo hi retaḥ |

7.10७.१०

दक्षिणान् ऊरून् अभिषिञ्चन्ति दक्षिणतो हि रेतः सिच्यते । (७।१०)

dakṣiṇān ūrūn abhiṣiñcanti dakṣiṇato hi retaḥ sicyate |

7.11७.११

महद् इव प्रत्यूह्यं मन एवास्य तज्जनयन्ति । (७।११)

mahad iva pratyūhyaṃ mana evāsya tajjanayanti |

7.12७.१२

उद्गात्रा पत्नीः संख्यापयन्ति रेतोधेयाय । (७।१२)

udgātrā patnīḥ saṃkhyāpayanti retodheyāya |

7.13७.१३

हिङ्कारं प्रति संख्यापयन्ति हिङ्कृताद्धि रेतो ऽधीयत । (७।१३)

hiṅkāraṃ prati saṃkhyāpayanti hiṅkṛtāddhi reto 'dhīyata |

7.14७.१४

आ तृतीयायाः संख्यापयन्ति त्रिवद्धि रेतः ॥ (७।१४)

ā tṛtīyāyāḥ saṃkhyāpayanti trivaddhi retaḥ ||

8.1८.१

देवा वा अग्निष्टोमम् अभिजित्योक्थानि नाशक्नुवन्न् अभिजेतुं ते ऽग्निम् अब्रुवंस् त्वया मुखेनेदं चयामेति सो ऽब्रवीत् किं मे ततः स्याद् इति यत् कामयस इत्य् अब्रुवन् सो ऽब्रवीन् मद्देवत्यासूक्थानि प्रणयान् इति । (८।१)

devā vā agniṣṭomam abhijityokthāni nāśaknuvann abhijetuṃ te 'gnim abruvaṃs tvayā mukhenedaṃ cayāmeti so 'bravīt kiṃ me tataḥ syād iti yat kāmayasa ity abruvan so 'bravīn maddevatyāsūkthāni praṇayān iti |

8.2८.२

तस्माद् आग्नेयीषूक्थानि प्रणयन्ति । (८।२)

tasmād āgneyīṣūkthāni praṇayanti |

8.3८.३

तस्माद् उ गायत्रीषु गायत्रच्छन्दा ह्य् अग्निः । (८।३)

tasmād u gāyatrīṣu gāyatracchandā hy agniḥ |

8.4८.४

ते ऽग्निं मुखं कृत्वा साकम् अश्वेनाभ्यक्रामन् यत् साकम् अश्वेनाभ्यक्रामंस् तस्मात् साकमश्वम् । (८।४)

te 'gniṃ mukhaṃ kṛtvā sākam aśvenābhyakrāman yat sākam aśvenābhyakrāmaṃs tasmāt sākamaśvam |

8.5८.५

तस्मात् साकमश्वेनोक्थानि प्रणयन्त्य् एतेन हि तान्य् अग्रे ऽभ्यजयन् । (८।५)

tasmāt sākamaśvenokthāni praṇayanty etena hi tāny agre 'bhyajayan |

8.6८.६

स इन्द्रो ऽब्रवीत् कश् चाहं चेदम् अन्ववैष्याव इत्य् अहं चेति वरुणस् तं वरुणो ऽन्वतिष्ठद् इन्द्र आहरत् तस्माद् ऐन्द्रावरुणम् अनुशस्यते । (८।६)

sa indro 'bravīt kaś cāhaṃ cedam anvavaiṣyāva ity ahaṃ ceti varuṇas taṃ varuṇo 'nvatiṣṭhad indra āharat tasmād aindrāvaruṇam anuśasyate |

8.7८.७

स एवाब्रवीत् कश् चाहं चेदम् अन्ववैष्याव इत्य् अहं चेति बृहस्पतिस् तं बृहस्पतिर् अन्वतिष्ठद् इन्द्र आहरत् तस्माद् ऐन्द्राबार्हस्पत्यम् अनुशस्यते स एवाब्रवीत् कश् चाहं चेदम् अन्ववैष्याव इत्य् अहं चेति विष्णुस् तं विष्णुर् अन्वतिष्ठद् इन्द्र आहरत् तस्माद् ऐन्द्रावैष्णवम् अनुशस्यते । (८।७)

sa evābravīt kaś cāhaṃ cedam anvavaiṣyāva ity ahaṃ ceti bṛhaspatis taṃ bṛhaspatir anvatiṣṭhad indra āharat tasmād aindrābārhaspatyam anuśasyate sa evābravīt kaś cāhaṃ cedam anvavaiṣyāva ity ahaṃ ceti viṣṇus taṃ viṣṇur anvatiṣṭhad indra āharat tasmād aindrāvaiṣṇavam anuśasyate |

8.8८.८

पशून् वा एभ्यस् तान् आहरत् पशवो वा उक्थानि पशुकाम उक्थेन स्तुवीत पशुमान् भवति । (८।८)

paśūn vā ebhyas tān āharat paśavo vā ukthāni paśukāma ukthena stuvīta paśumān bhavati |

8.9८.९

बृहता वा इन्द्रो वृत्राय वज्रं प्राहरत् तस्य तेजः परापतत् तत् सौभरम् अभवत् । (८।९)

bṛhatā vā indro vṛtrāya vajraṃ prāharat tasya tejaḥ parāpatat tat saubharam abhavat |

8.10८.१०

जामि वा एतद् यज्ञे क्रियत इत्य् आहुर् यद् रथन्तरं पृष्ठं रथन्तरं संधिर् नान्तरा बृहता स्तुवन्तीति यत् सौभरेण स्तुवन्ति बृहतैव तद् अन्तरा स्तुवन्ति बृहतो ह्य् एतत् तेजो यत् सौभरम् । (८।१०)

jāmi vā etad yajñe kriyata ity āhur yad rathantaraṃ pṛṣṭhaṃ rathantaraṃ saṃdhir nāntarā bṛhatā stuvantīti yat saubhareṇa stuvanti bṛhataiva tad antarā stuvanti bṛhato hy etat tejo yat saubharam |

8.11८.११

यदि बृहत् सामातिरात्रः स्यात् सौभरम् उक्थानां ब्रह्म साम कार्यं बृहद् एव तत् तेजसा समर्धयति । (८।११)

yadi bṛhat sāmātirātraḥ syāt saubharam ukthānāṃ brahma sāma kāryaṃ bṛhad eva tat tejasā samardhayati |

8.12८.१२

यदि रथन्तरसाम्ना सौभरं कुर्याद् अजामितायै । (८।१२)

yadi rathantarasāmnā saubharaṃ kuryād ajāmitāyai |

8.13८.१३

देवानां वै स्वर्गं लोकं छ्यतां दिशो ऽवलीयन्त ताः सौभरेणो इत्य् उदस्तभ्नुवंस् ततो वै ता अदृंहन्त ततः प्रत्यतिष्ठंस् ततः स्वर्गं लोकं प्राजानन् यः स्वर्गकामः स्याद् यः प्रतिष्ठाकामः सौभरेण स्तुवीत प्र स्वर्गं लोकं जानाति प्रतितिष्ठति । (८।१३)

devānāṃ vai svargaṃ lokaṃ chyatāṃ diśo 'valīyanta tāḥ saubhareṇo ity udastabhnuvaṃs tato vai tā adṛṃhanta tataḥ pratyatiṣṭhaṃs tataḥ svargaṃ lokaṃ prājānan yaḥ svargakāmaḥ syād yaḥ pratiṣṭhākāmaḥ saubhareṇa stuvīta pra svargaṃ lokaṃ jānāti pratitiṣṭhati |

8.14८.१४

प्रजापतिः प्रजा असृजत ताः सृष्टा आशनायंस् ताभ्यः सौभरेणोर्ग् इत्य् अन्नं प्रायच्छत् ततो वै ताः समैधन्त । (८।१४)

prajāpatiḥ prajā asṛjata tāḥ sṛṣṭā āśanāyaṃs tābhyaḥ saubhareṇorg ity annaṃ prāyacchat tato vai tāḥ samaidhanta |

8.15८.१५

समेधन्ते तां समां प्रजा यत्रैवं विद्वान् सौभरेणोद्गायति । (८।१५)

samedhante tāṃ samāṃ prajā yatraivaṃ vidvān saubhareṇodgāyati |

8.16८.१६

ता अब्रुवन् सुभृतं नो ऽभार्षीर् इति तस्मात् सौभरम् । (८।१६)

tā abruvan subhṛtaṃ no 'bhārṣīr iti tasmāt saubharam |

8.17८.१७

वृष्टिं वा अभ्यस्तां प्रायच्छद् अन्नम् एव । (८।१७)

vṛṣṭiṃ vā abhyastāṃ prāyacchad annam eva |

8.18८.१८

यो वृष्टिकामः स्याद् यो ऽन्नाद्यकामो यः स्वर्गकामः सौभरेण स्तुवीत । (८।१८)

yo vṛṣṭikāmaḥ syād yo 'nnādyakāmo yaḥ svargakāmaḥ saubhareṇa stuvīta |

8.19८.१९

हीषिति वृष्टिकामाय निधनं कुर्याद् ऊर्ग् इत्य् अन्नाद्यकामायो इति स्वर्गकामाय । (८।१९)

hīṣiti vṛṣṭikāmāya nidhanaṃ kuryād ūrg ity annādyakāmāyo iti svargakāmāya |

8.20८.२०

सर्वे वै कामाः सौभरं सर्वेष्व् एव कामेषु प्रतितिष्ठति । (८।२०)

sarve vai kāmāḥ saubharaṃ sarveṣv eva kāmeṣu pratitiṣṭhati |

8.21८.२१

अथैतन् नार्मेधम् । (८।२१)

athaitan nārmedham |

8.22८.२२

नृमेधसम् आङ्गिरसं सत्त्रम् आसीनं श्वभिर् अभ्याह्वयन् सो ऽग्निम् उपाधावत् पाहि नो अग्न एकयेति तं वैश्वानरः पर्युदतिष्ठत् ततो वै स प्रत्यतिष्ठत् ततो गातुम् अविन्दत । (८।२२)

nṛmedhasam āṅgirasaṃ sattram āsīnaṃ śvabhir abhyāhvayan so 'gnim upādhāvat pāhi no agna ekayeti taṃ vaiśvānaraḥ paryudatiṣṭhat tato vai sa pratyatiṣṭhat tato gātum avindata |

8.23८.२३

गातुविद् वा एतत् साम विन्दते गातुं प्रतितिष्ठत्य् एतेन तुष्टुवानः । (८।२३)

gātuvid vā etat sāma vindate gātuṃ pratitiṣṭhaty etena tuṣṭuvānaḥ |

8.24८.२४

नैव ह्य् एतद् अह्नो रूपं न रात्रेर् यद् उक्थानाम् । (८।२४)

naiva hy etad ahno rūpaṃ na rātrer yad ukthānām |

8.25८.२५

ककुप् प्रथमाथोष्णिग् अथ पुरौष्णिग् अनुष्टुप् तेनानुष्टुभो नयन्त्य् अच्छावाकसाम्नः ॥ (८।२५)

kakup prathamāthoṣṇig atha purauṣṇig anuṣṭup tenānuṣṭubho nayanty acchāvākasāmnaḥ ||

9.1९.१

हारिवर्णं भवति । (९।१)

hārivarṇaṃ bhavati |

9.2९.२

असुरा वा एषु लोकेष्व् आसंस् तान् देवा हरिश्रियम् इत्य् अस्माल् लोकात् प्राणुदन्त विराजसीत्य् अन्तरिक्षाद् दिवो दिव इत्य् अमुष्मात् । (९।२)

asurā vā eṣu lokeṣv āsaṃs tān devā hariśriyam ity asmāl lokāt prāṇudanta virājasīty antarikṣād divo diva ity amuṣmāt |

9.3९.३

तद् य एवं वेदैभ्यो लोकेभ्यो भ्रातृव्यं प्रणुद्येमांल् लोकान् अभ्यारोहति । (९।३)

tad ya evaṃ vedaibhyo lokebhyo bhrātṛvyaṃ praṇudyemāṃl lokān abhyārohati |

9.4९.४

हरिवर्णो वा एतत् पशुकामः सामापश्यत् तेन सहस्रं पशून् असृजत यद् एतत् साम भवति पशूनां पुष्टैः । (९।४)

harivarṇo vā etat paśukāmaḥ sāmāpaśyat tena sahasraṃ paśūn asṛjata yad etat sāma bhavati paśūnāṃ puṣṭaiḥ |

9.5९.५

अङ्गिरसः स्वर्गं लोकं यतो रक्षांस्य् अन्वसचन्त तान्य् एतेन हरिवर्णो ऽपाहन्त यद् एतत् साम भवति रक्षसाम् अपहत्यै । (९।५)

aṅgirasaḥ svargaṃ lokaṃ yato rakṣāṃsy anvasacanta tāny etena harivarṇo 'pāhanta yad etat sāma bhavati rakṣasām apahatyai |

9.6९.६

पृष्ठानि वा असृज्यन्त तेषां यत् तेजो रसो ऽत्यरिच्यत तद् देवाः समभरंस् तद् उद्वंशीयम् अभवत् । (९।६)

pṛṣṭhāni vā asṛjyanta teṣāṃ yat tejo raso 'tyaricyata tad devāḥ samabharaṃs tad udvaṃśīyam abhavat |

9.7९.७

सर्वेषां वा एतत् पृष्ठानां तेजो यद् उद्वंशीयं तस्माद् वा एतत् पुरा सजाताय नाक्रन् पापवसीयसो विधृत्यै । (९।७)

sarveṣāṃ vā etat pṛṣṭhānāṃ tejo yad udvaṃśīyaṃ tasmād vā etat purā sajātāya nākran pāpavasīyaso vidhṛtyai |

9.8९.८

एष ह्य् एव पृष्ठैस् तुष्टुवानो य उद्वंशीयेन स्तुवते । (९।८)

eṣa hy eva pṛṣṭhais tuṣṭuvāno ya udvaṃśīyena stuvate |

9.9९.९

सर्वाणि वै रूपाण्य् उद्वंशीयम् । (९।९)

sarvāṇi vai rūpāṇy udvaṃśīyam |

9.10९.१०

गायन्ति त्वा गायत्रिण एति रथन्तरस्य रूपम् एति हि रथन्तरम् । (९।१०)

gāyanti tvā gāyatriṇa eti rathantarasya rūpam eti hi rathantaram |

9.11९.११

आदिर् बृहत ऊर्ध्वम् इव हि बृहत् । (९।११)

ādir bṛhata ūrdhvam iva hi bṛhat |

9.12९.१२

परिष्टोभो वैरूपस्य परिष्टुभं हि वैरूपम् । (९।१२)

pariṣṭobho vairūpasya pariṣṭubhaṃ hi vairūpam |

9.13९.१३

अनुतोदो वैराजस्यानुतुन्नं हि वैराजम् । (९।१३)

anutodo vairājasyānutunnaṃ hi vairājam |

9.14९.१४

अर्धेडा शक्वरीणाम् अतिस्वारो रेवतीनाम् । (९।१४)

ardheḍā śakvarīṇām atisvāro revatīnām |

9.15९.१५

अर्धेडया वै देवा असुरान् अवहत्यातिस्वारेण स्वर्गं लोकम् आरोहन् । (९।१५)

ardheḍayā vai devā asurān avahatyātisvāreṇa svargaṃ lokam ārohan |

9.16९.१६

तद् य एवं वेदार्धेडयैव भ्रातृव्यम् अवहत्यातिस्वारेण स्वर्गं लोकम् आरोहति । (९।१६)

tad ya evaṃ vedārdheḍayaiva bhrātṛvyam avahatyātisvāreṇa svargaṃ lokam ārohati |

9.17९.१७

अर्धेडया वै पूर्वं यज्ञं संस्थापयन्त्य् अतिस्वारेणोत्तरम् आरभन्ते । (९।१७)

ardheḍayā vai pūrvaṃ yajñaṃ saṃsthāpayanty atisvāreṇottaram ārabhante |

9.18९.१८

उपैनम् उत्तरो यज्ञो नमति य एवं वेद । (९।१८)

upainam uttaro yajño namati ya evaṃ veda |

9.19९.१९

पाङ्क्तं वा एतत् साम पाङ्क्तो यज्ञः पाङ्क्ताः पशवो यज्ञ एव पशुषु प्रतितिष्ठति । (९।१९)

pāṅktaṃ vā etat sāma pāṅkto yajñaḥ pāṅktāḥ paśavo yajña eva paśuṣu pratitiṣṭhati |

9.20९.२०

आष्टादंष्ट्रे ऋद्धिकामाय कुर्यात् । (९।२०)

āṣṭādaṃṣṭre ṛddhikāmāya kuryāt |

9.21९.२१

अष्टादंष्ट्रो वैरूपो ऽपुत्रो ऽप्रजा अजीर्यत् स इमां लोकान् विचिच्छिद्वां अमन्यत स एते जरसि सामनी अपश्यत् तयोर् अप्रयोगाद् अबिभेत् सो ऽब्रवीद् ऋध्नवद् योभे सामभ्यां स्तवता इति । (९।२१)

aṣṭādaṃṣṭro vairūpo 'putro 'prajā ajīryat sa imāṃ lokān vicicchidvāṃ amanyata sa ete jarasi sāmanī apaśyat tayor aprayogād abibhet so 'bravīd ṛdhnavad yobhe sāmabhyāṃ stavatā iti |

9.22९.२२

ऋषेर् वा एतत् प्राशोद्भूतं यद् अष्टादंष्ट्रे भवत ऋध्या एव ॥ (९।२२)

ṛṣer vā etat prāśodbhūtaṃ yad aṣṭādaṃṣṭre bhavata ṛdhyā eva ||

10.1१०.१

गायत्रीषु ब्रह्मवर्चसकामायोक्थानि प्रणयेयुर् गायत्र्यां ब्रह्मसामानुष्टुभ्य् अच्छावाकसाम सैषा गायत्री संपद्यते । (१०।१)

gāyatrīṣu brahmavarcasakāmāyokthāni praṇayeyur gāyatryāṃ brahmasāmānuṣṭubhy acchāvākasāma saiṣā gāyatrī saṃpadyate |

10.2१०.२

तेजो ब्रह्मवर्चसं गायत्री तेज एव ब्रह्मवर्चसम् अवरुन्धे । (१०।२)

tejo brahmavarcasaṃ gāyatrī teja eva brahmavarcasam avarundhe |

10.3१०.३

गायत्रीषु पशुकामायोक्थानि प्रणयेयुर् उष्णिहि ब्रह्मसामानुष्टुभ्य् अच्छावाकसाम सैषोष्णिक् संपद्यते । (१०।३)

gāyatrīṣu paśukāmāyokthāni praṇayeyur uṣṇihi brahmasāmānuṣṭubhy acchāvākasāma saiṣoṣṇik saṃpadyate |

10.4१०.४

पशवो वा उष्णिक् पशून् एवावरुन्धे । (१०।४)

paśavo vā uṣṇik paśūn evāvarundhe |

10.5१०.५

गायत्रीषु पुरुषकामायोक्थानि प्रणयेयुः ककुभि ब्रह्मसामानुष्टुभ्य् अच्छावाकसाम सैषा ककुप् संपद्यते । (१०।५)

gāyatrīṣu puruṣakāmāyokthāni praṇayeyuḥ kakubhi brahmasāmānuṣṭubhy acchāvākasāma saiṣā kakup saṃpadyate |

10.6१०.६

पुरुषो वै ककुप् पुरुषान् एवावरुन्धे । (१०।६)

puruṣo vai kakup puruṣān evāvarundhe |

10.7१०.७

विराट्स्व् अन्नाद्यकामायोक्थानि प्रणयेयुर् उष्णिहि ब्रह्मसामानुष्टुभ्य् अच्छावाकसाम सैषा विराट् संपद्यते । (१०।७)

virāṭsv annādyakāmāyokthāni praṇayeyur uṣṇihi brahmasāmānuṣṭubhy acchāvākasāma saiṣā virāṭ saṃpadyate |

10.8१०.८

अन्नं विराड् अन्नाद्यम् एवावरुन्धे । (१०।८)

annaṃ virāḍ annādyam evāvarundhe |

10.9१०.९

अक्षरपङ्क्तिषु ज्यैष्ठ्यकामायोक्थानि प्रणयेयुर् उष्णिहि ब्रह्मसामानुष्टुभ्य् अच्छावाकसाम सैषानुष्टुप् संपद्यते । (१०।९)

akṣarapaṅktiṣu jyaiṣṭhyakāmāyokthāni praṇayeyur uṣṇihi brahmasāmānuṣṭubhy acchāvākasāma saiṣānuṣṭup saṃpadyate |

10.10१०.१०

ज्यैष्ठ्यं वा अनुष्टुब् ज्यैष्ठ्यम् अवावरुन्धे ॥ (१०।१०)

jyaiṣṭhyaṃ vā anuṣṭub jyaiṣṭhyam avāvarundhe ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

PaViBr, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit