आपस्तम्बगृह्यसूत्रĀpastambagṛhyasūtra
ĀpGṛSū, 14
Select a line for its word-by-word analysis.
वेदम् अधीत्य स्नास्यन् प्रागुदयाद् व्रजं प्रविश्यान्तर्लोम्ना चर्मणा द्वारम् अपिधायास्ते ॥ (१।१)
vedam adhītya snāsyan prāgudayād vrajaṃ praviśyāntarlomnā carmaṇā dvāram apidhāyāste ||
मध्यन्दिने ऽग्नेर् उपसमाधानाद्याज्यभागान्ते पालाशीं समिधम् उत्तरयाधायापरेणाग्निं कट एरकायां वोपविश्योत्तरया क्षुरम् अभिमन्त्र्योत्तरेण यजुषा वप्त्रे प्रदायापां संसर्जनाद्य् आ केशनिधानात् समानम् ॥ (३।१)
madhyandine 'gner upasamādhānādyājyabhāgānte pālāśīṃ samidham uttarayādhāyāpareṇāgniṃ kaṭa erakāyāṃ vopaviśyottarayā kṣuram abhimantryottareṇa yajuṣā vaptre pradāyāpāṃ saṃsarjanādy ā keśanidhānāt samānam ||
जघनार्धे व्रजस्योपविश्य विस्रस्य मेखलां ब्रह्मचारिणे प्रयच्छति ॥ (४।१)
jaghanārdhe vrajasyopaviśya visrasya mekhalāṃ brahmacāriṇe prayacchati ||
तां स उत्तरेण यजुषोदुम्बरमूले दर्भस्तम्बे वोपगूहति ॥ (५।१)
tāṃ sa uttareṇa yajuṣodumbaramūle darbhastambe vopagūhati ||
एवं विहिताभिर् एवाद्भिर् उत्तराभिः षड्भिः स्नात्वोत्तरयोदुम्बरेण दतो धावते ॥ (६।१)
evaṃ vihitābhir evādbhir uttarābhiḥ ṣaḍbhiḥ snātvottarayodumbareṇa dato dhāvate ||
उत्तरेन यजुषा ऽहतम् अन्तरं वासः परिधाय सार्वसुरभिणा चन्दनेनोत्तरैर् देवताभ्यः प्रदायोत्तरयानुलिप्य मणिं सौवर्णं सोपधानं सूत्रोतम् उत्तरयोदपात्रे त्रिः प्रदक्षिणं परिप्लाव्योत्तरया ग्रीवास्व् आबध्यैवम् एव बादरं मणिं मन्त्रवर्जं सव्ये पाणाव् आबध्याहतम् उत्तरं वासो रेवतीस् त्वेति समानम् ॥ (८।१)
uttarena yajuṣā 'hatam antaraṃ vāsaḥ paridhāya sārvasurabhiṇā candanenottarair devatābhyaḥ pradāyottarayānulipya maṇiṃ sauvarṇaṃ sopadhānaṃ sūtrotam uttarayodapātre triḥ pradakṣiṇaṃ pariplāvyottarayā grīvāsv ābadhyaivam eva bādaraṃ maṇiṃ mantravarjaṃ savye pāṇāv ābadhyāhatam uttaraṃ vāso revatīs tveti samānam ||
तस्य दशायां प्रवर्तौ प्रबध्य दर्व्याम् आधायाज्येनाभ्यानायन्न् उत्तरा आहुतीर् हुत्वा जयादि प्रतिपद्यते ॥ (९।१)
tasya daśāyāṃ pravartau prabadhya darvyām ādhāyājyenābhyānāyann uttarā āhutīr hutvā jayādi pratipadyate ||
परिषेचनान्तं कृत्वा ताभिर् एव दक्षिणे कर्ण आबध्नीतैताभिः सव्ये ॥ (१०।१)
pariṣecanāntaṃ kṛtvā tābhir eva dakṣiṇe karṇa ābadhnītaitābhiḥ savye ||
एवम् उत्तरैर् यथालिङ्गं स्रजः शिरस्य् आञ्जनम् आदर्शावेक्षणम् उपानहौ छत्रं दण्डम् इति ॥ (११।१)
evam uttarair yathāliṅgaṃ srajaḥ śirasy āñjanam ādarśāvekṣaṇam upānahau chatraṃ daṇḍam iti ||
उदितेषु नक्षत्रेषु प्राचीम् उदीचीं वा दिशम् उपनिष्क्रम्योत्तरेणार्धर्चेन दिश उपस्थायोत्तरेण नक्षत्राणि चन्द्रमसम् इति ॥ (१३।१)
uditeṣu nakṣatreṣu prācīm udīcīṃ vā diśam upaniṣkramyottareṇārdharcena diśa upasthāyottareṇa nakṣatrāṇi candramasam iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.