AgniPur, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः । (२।१)
rāvaṇo hantumudyuktaḥ saṅgrāmoddhatarākṣasaḥ |
रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ । (३।१)
rāmo yuddhāya tac chrutvā laṅkāṃ sakapirāyayau |
वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः ॥ (३।२)
vānaro hanūmān maindo dvivido jāmbavānnalaḥ ||
नीलस्तारो ऽङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः । (४।१)
nīlastāro 'ṅgado dhūmraḥ suṣeṇaḥ keśarī gayaḥ |
एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असंख्यकैः ॥ (५।२)
ete cānye ca sugrīva etair yukto hy asaṃkhyakaiḥ ||
हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षम् अवधीद्रिपुम् । (८।१)
hanūmān giriśṛṅgeṇa dhūmrākṣam avadhīdripum |
अकम्पनं प्रहस्तं च युध्यन्तं नील आवधीत् ॥ (८।२)
akampanaṃ prahastaṃ ca yudhyantaṃ nīla āvadhīt ||
इन्द्रजिच्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ । (९।१)
indrajiccharabandhācca vimuktau rāmalakṣmaṇau |
तार्क्षसंदर्शनाद् बाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम् ॥ (९।२)
tārkṣasaṃdarśanād bāṇair jaghnatū rākṣasaṃ balam ||
रावणः कुम्भकर्णं च बोधयामास दुःखितः ॥ (१०।२)
rāvaṇaḥ kumbhakarṇaṃ ca bodhayāmāsa duḥkhitaḥ ||
कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् । (११।१)
kumbhakarṇaḥ prabuddho 'tha pītvā ghaṭasahasrakam |
सीताया हरणं पापं कृतं त्वं हि गुरुर्यतः । (१२।१)
sītāyā haraṇaṃ pāpaṃ kṛtaṃ tvaṃ hi gururyataḥ |
अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम् ॥ (१२।२)
ato gacchāmi yuddhāya rāmaṃ hanmi savānaram ||
इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह । (१३।१)
ityuktvā vānarān sarvān kumbhakarṇo mamarda ha |
गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः ॥ (१३।२)
gṛhītastena sugrīvaḥ karṇanāsaṃ cakarta saḥ ||
रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिछेद सायकैः ॥ (१४।२)
rāmo 'tha kumbhakarṇasya bāhū cicheda sāyakaiḥ ||
ततः पादौ ततश्छित्त्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् । (१५।१)
tataḥ pādau tataśchittvā śiro bhūmau vyapātayat |
अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः ॥ (१५।२)
atha kumbho nikumbhaś ca makarākṣaś ca rākṣasaḥ ||
प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे ॥ (१६।२)
praghaso bhāsakarṇaś ca virūpākṣaś ca saṃyuge ||
देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश् चातिकायकः । (१७।१)
devāntako narāntaś ca triśirāś cātikāyakaḥ |
युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः । (१८।१)
yudhyamānāstayā hy anye rākṣasā bhuvi pātitāḥ |
इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् संबबन्ध ह ॥ (१८।२)
indrajinmāyayā yudhyan rāmādīn saṃbabandha ha ||
वरदत्तैर् नागबाणैः ओषध्या तौ विशल्यकौ । (१९।१)
varadattair nāgabāṇaiḥ oṣadhyā tau viśalyakau |
हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः । (२०।१)
hanūmān dhārayāmāsa tatrāgaṃ yatra saṃsthitaḥ |
निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः ॥ (२०।२)
nikumbhilāyāṃ homādi kurvantaṃ taṃ hi lakṣmaṇaḥ ||
शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् । (२१।१)
śarair indrajitaṃ vīraṃ yuddhe taṃ tu vyaśātayat |
रावणः शोकसंतप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः ॥ (२१।२)
rāvaṇaḥ śokasaṃtaptaḥ sītāṃ hantuṃ samudyataḥ ||
इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम् ॥ (२२।२)
indrokto mātalī rāmaṃ rathasthaṃ pracakāra tam ||
रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम् ॥ (२३।२)
rāvaṇo vānarān hanti mārutyādyāś ca rāvaṇam ||
रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा । (२४।१)
rāmaḥ śastraistamastraiś ca vavardha jalado yathā |
तस्य ध्वजं स चिछेद रथमश्वांश् च सारथिम् ॥ (२४।२)
tasya dhvajaṃ sa cicheda rathamaśvāṃś ca sārathim ||
धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि । (२५।१)
dhanurbāhūñchirāṃsyeva uttiṣṭhanti śirāṃsi hi |
भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः । (२६।१)
bhūtale pātitaḥ sarvai rākṣasai ruruduḥ striyaḥ |
आश्वास्य तं च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः ॥ (२६।२)
āśvāsya taṃ ca saṃskṛtya rāmājñapto vibhīṣaṇaḥ ||
रामो वह्नौ प्रविष्टां तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः ॥ (२७।२)
rāmo vahnau praviṣṭāṃ tāṃ śuddhāmindrādibhiḥ stutaḥ ||
ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः । (२८।१)
brahmaṇā daśarathena tvaṃ viṣṇū rākṣasamardanaḥ |
इन्द्रो ऽर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान् ॥ (२८।२)
indro 'rcito 'mṛtavṛṣṭyā jīvayāmāsa vānarān ||
रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवं च ते । (२९।१)
rāmeṇa pūjitā jagmur yuddhaṃ dṛṣṭvā divaṃ ca te |
रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान् ॥ (२९।२)
rāmo vibhīṣaṇāyādāl laṅkāmabhyarcya vānarān ||
ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः । (३०।१)
sasītaḥ puṣpake sthitvā gatamārgeṇa vai gataḥ |
भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः । (३१।१)
bharadvājaṃ namaskṛtya nandigrāmaṃ samāgataḥ |
भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यां तत्र संस्थितः ॥ (३१।२)
bharatena nataścāgād ayodhyāṃ tatra saṃsthitaḥ ||
वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्यां चैव केकयीम् । (३२।१)
vasiṣṭhādīnnamaskṛtya kauśalyāṃ caiva kekayīm |
सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत् ॥ (३२।२)
sumitrāṃ prāptarājyo 'tha dvijādīn so 'bhyapūjayat ||
वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् । (३३।१)
vāsudevaṃ svamātmānam aśvamedhair athāyajat |
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे युद्धकाण्डवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः । (३५।१)
ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe yuddhakāṇḍavarṇanaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.