नारद उवाच । (१।१)

भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत् । (१।२)

राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव ॥ (१।३)

गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः । (२।१)

मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह ॥ (२।२)

रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव । (३।१)

राज्ञश् च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास् तथाब्रुवन् ॥ (३।२)

सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः । (४।१)

अशोको धर्मपालश् च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः ॥ (४।२)

पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः । (५।१)

स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत् ॥ (५।२)

राजोवाच वसिष्ठादीन् रामराज्याभिषेचने । (६।१)

सम्भारान् संभवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीं गतः ॥ (६।२)

अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं । (७।१)

भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी ॥ (७।२)

पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः । (८।१)

तेन वैरेण सा रामवनवासं च काङ्क्षति ॥ (८।२)

कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं । (९।१)

मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः ॥ (९।२)

कुब्जयोक्तं च तच् छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ । (१०।१)

उवाच मे यथा रामस् तथा मे भरतः सुतः ॥ (१०।२)

उपायं तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक् । (११।१)

कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा ॥ (११।२)

बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं मां च राघवात् । (१२।१)

भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः ॥ (१२।२)

राजवंशस्तु कैकेयि भरतात् परिहास्यते । (१३।१)

देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः ॥ (१३।२)

रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया । (१४।१)

वरद्वयं तदा प्रादाद् याचेदानीं नृपं च तत् ॥ (१४।२)

रामस्य च वने वासं नव वर्षाणि पञ्च च । (१५।१)

यौवराज्यं च भरते तदिदानीं प्रदास्यति ॥ (१५।२)

प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी । (१६।१)

उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं कारयिष्यति ॥ (१६।२)

क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता । (१७।१)

द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा ॥ (१७।२)

ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी । (१८।१)

रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत् ॥ (१८।२)

येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम् । (१९।१)

शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि ॥ (१९।२)

सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत् । (२०।१)

वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात् त्वं देहि मे नृप ॥ (२०।२)

चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः । (२१।१)

सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतो ऽत्राभिषेच्यताम् ॥ (२१।२)

विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप । (२२।१)

तच् छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत् ॥ (२२।२)

मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत् । (२३।१)

किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश्चये ॥ (२३।२)

यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियंकरि । (२४।१)

केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः ॥ (२४।२)

या त्वं भार्या कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः । (२५।१)

प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते ॥ (२५।२)

सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत् । (२६।१)

कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम् ॥ (२६।२)

त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः । (२७।१)

पितरं चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं ॥ (२७।२)

कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः । (२८।१)

सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः ॥ (२८।२)

दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः । (२९।१)

मातृभिश् चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर् निर्गतः पुरात् ॥ (२९।२)

उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान् विहाय च । (३०।१)

प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः ॥ (३०।२)

रुदन् राजापि कौशल्या गृहमागात् सुदुःखितः । (३१।१)

पौरा जना स्त्रियः सर्वा रुरुदू राजयोषितः ॥ (३१।२)

रामो रथस्थश्चीराढ्यः शृङ्गवेरपुरं ययौ । (३२।१)

गुहेन पूजितस्तत्र इङ्गुदीमूलमाश्रितः ॥ (३२।२)

लक्ष्मणः स गुहो रात्रौ चक्रतुर्जागरं हि तौ । (३३।१)

सुमन्त्रं सरथं त्यक्त्वा प्रातर् नावाथ जाह्नवीं ॥ (३३।२)

रामलक्ष्मणसीताश् च तीर्णा आपुः प्रयागकम् । (३४।१)

भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः ॥ (३४।२)

वास्तुपूजां ततः कृत्वा स्थिता मन्दाकिनीतटे । (३५।१)

सीतायै दर्शयामास चित्रकूटं च राघवः ॥ (३५।२)

नखैर् विदारयन्तं तां काकं तच्चक्षुर् आक्षिपत् । (३६।१)

ऐषिकास्त्रेण शरणं प्राप्तो देवान् विहायसः ॥ (३६।२)

रामे वनं गते राजा षष्ठे ऽह्नि निशि चाब्रवीत् । (३७।१)

कौशल्यां स कथां पौर्वां यदज्ञानद्धतः पुरा ॥ (३७।२)

कौमारे सरयूतीरे यज्ञदत्तकुमारकः । (३८।१)

शब्दभेदाच्च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तत्पिता ॥ (३८।२)

शशाप विलपन्मात्रा शोकं कृत्वा रुदन्मुहुः । (३९।१)

पुत्रं विना मरिष्यावस् त्वं च शोकान्मरिष्यसि ॥ (३९।२)

पुत्रं विना स्मरन् शोकात् कौशल्ये मरणं मम । (४०।१)

कथामुक्त्वाथ हा रामम् उक्त्वा राजा दिवंगतः ॥ (४०।२)

सुप्तं मत्वाथ कौशल्या सुप्ता शोकार्तमेव सा । (४१।१)

सुप्रभाते गायनाश् च सूतमागधबन्दिनः ॥ (४१।२)

प्रबोधका बोधयन्ति न च बुध्यत्यसौ मृतः । (४२।१)

कौशल्या तं मृतं ज्ञात्वा हा हतास्मीति चाब्रवीत् ॥ (४२।२)

नरा नार्यो ऽथ रुरुदुर् आनीतो भरतस्तदा । (४३।१)

वशिष्ठाद्यैः सशत्रुघ्नः शीघ्रं राजगृहात्पुरीम् ॥ (४३।२)

दृष्ट्वा सशोकां कैकेयीं निन्दयामास दुःखितः । (४४।१)

अकीर्तिः पातिता मूर्ध्नि कौशल्यां स प्रशस्य च ॥ (४४।२)

पितरं तैलद्रोणिस्थं संस्कृत्य सरयूतटे । (४५।१)

वशिष्ठाद्यैर् जनैर् उक्तो राज्यं कुर्विति सो ऽब्रवीत् ॥ (४५।२)

व्रजामि राममानेतुं रामो राजा मतो बली । (४६।१)

शृङ्गवेरं प्रयागं च भरद्वाजेन भोजितः ॥ (४६।२)

नमस्कृत्य भरद्वाजं रामं लक्ष्मणमागतः । (४७।१)

पिता स्वर्गं गतो राम अयोध्यायां नृपो भव ॥ (४७।२)

अहं वनं प्रयास्यामि त्वदादेशप्रतीक्षकः । (४८।१)

रामः श्रुत्वा जलं दत्त्वा गृहीत्वा पादुके व्रज ॥ (४८।२)

राज्यायाहं न यास्यामि सत्याच्चीरजटाधरः । (४९।१)

रामोक्तो भरतश्चायान् नन्दिग्रामे स्थितो बली ॥ (४९।२)

त्यक्त्वायोध्यां पादुके ते पूज्य राज्यमपालयत् ॥ (५०।१)

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे ऽयोध्याकाण्डवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः ॥ (५१।१)