AgniPur, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः । (१।२)
prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ |
तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः ॥ (१।३)
tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargo hi sa smṛtaḥ ||
वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः । (२।१)
vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ |
इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः ॥ (२।२)
ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ ||
मुख्यः सर्गश् चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः । (३।१)
mukhyaḥ sargaś caturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ |
तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तस् तैर्यग्योन्यस्ततः स्मृतः ॥ (३।२)
tiryaksrotāstu yaḥ proktas tairyagyonyastataḥ smṛtaḥ ||
तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः । (४।१)
tathordhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ |
ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः ॥ (४।२)
tato 'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ ||
अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गैः सात्त्विकस्तामसश् च यः । (५।१)
aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaiḥ sāttvikastāmasaś ca yaḥ |
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताश् च त्रयः स्मृताः ॥ (५।२)
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāś ca trayaḥ smṛtāḥ ||
ख्यात्याद्या दक्षकन्यास्तु भृग्वाद्या उपयेमिरे । (७।१)
khyātyādyā dakṣakanyāstu bhṛgvādyā upayemire |
नित्यो नैमित्तकः सर्गस्त्रिधा प्रकथितो जनैः ॥ (७।२)
nityo naimittakaḥ sargastridhā prakathito janaiḥ ||
श्रियं च पत्नी विष्णोर्या स्तुता शक्रेण वृद्धये ॥ (९।२)
śriyaṃ ca patnī viṣṇoryā stutā śakreṇa vṛddhaye ||
धातुर् विधातुर् द्वौ पुत्रौ क्रमात् प्राणो मृकण्डुकः । (१०।१)
dhātur vidhātur dvau putrau kramāt prāṇo mṛkaṇḍukaḥ |
मार्कण्डेयो मृकण्डोश् च जज्ञे वेदशिरास्ततः ॥ (१०।२)
mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍoś ca jajñe vedaśirāstataḥ ||
पौर्णमासश् च सम्भूत्यां मरीचेरभवत् सुतः । (११।१)
paurṇamāsaś ca sambhūtyāṃ marīcerabhavat sutaḥ |
स्मृत्यामङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस् तथा ॥ (११।२)
smṛtyāmaṅgirasaḥ putrāḥ sinīvālī kuhūs tathā ||
राकाश् चानुमतिश् चात्रेर् अनसूयाप्यजीजनत् । (१२।१)
rākāś cānumatiś cātrer anasūyāpyajījanat |
सोमं दुर्वाससं पुत्रं दत्तात्रेयं च योगिनम् ॥ (१२।२)
somaṃ durvāsasaṃ putraṃ dattātreyaṃ ca yoginam ||
प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस् तत्सुतो ऽभवत् । (१३।१)
prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolis tatsuto 'bhavat |
क्षमायां पुलहाज्जाताः सहिष्णुः कर्मपादिकाः ॥ (१३।२)
kṣamāyāṃ pulahājjātāḥ sahiṣṇuḥ karmapādikāḥ ||
संनत्यां च क्रतोरासन् बालिखिल्या महौजसः । (१४।१)
saṃnatyāṃ ca kratorāsan bālikhilyā mahaujasaḥ |
अङ्गुष्ठपर्वमात्रास्ते ये हि षष्टिसहस्रिणः ॥ (१४।२)
aṅguṣṭhaparvamātrāste ye hi ṣaṣṭisahasriṇaḥ ||
ऊर्जायां च वशिष्ठाच्च राजा गात्रोर्ध्वबाहुकः । (१५।१)
ūrjāyāṃ ca vaśiṣṭhācca rājā gātrordhvabāhukaḥ |
सवनश्चालघुः शुक्रः सुतपाः सप्त चर्षयः ॥ (१५।२)
savanaścālaghuḥ śukraḥ sutapāḥ sapta carṣayaḥ ||
पावकः पवमानो ऽभूच्छुचिः स्वाहाग्निजो ऽभवत् । (१६।१)
pāvakaḥ pavamāno 'bhūcchuciḥ svāhāgnijo 'bhavat |
अग्निस्वात्ता बर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयो ह्य् अजात् ॥ (१६।२)
agnisvāttā barhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayo hy ajāt ||
पितृभ्यश् च स्वधायां च मेना वैधारिणी सुते । (१७।१)
pitṛbhyaś ca svadhāyāṃ ca menā vaidhāriṇī sute |
हिंसाभार्या त्वधर्मस्य तयोर्जज्ञे तथानृतम् ॥ (१७।२)
hiṃsābhāryā tvadharmasya tayorjajñe tathānṛtam ||
तयोर्जज्ञे ऽथ वै मायां मृत्युं भूतापहारिणम् । (१९।१)
tayorjajñe 'tha vai māyāṃ mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam |
वेदना च सुतं चापि दुःखं जज्ञे ऽथ रौरवात् ॥ (१९।२)
vedanā ca sutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñe 'tha rauravāt ||
मृत्योर् व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे । (२०।१)
mṛtyor vyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāś ca jajñire |
ब्रह्मणश् च रुदन् जातो रोदनाद्रुद्रनामकः ॥ (२०।२)
brahmaṇaś ca rudan jāto rodanādrudranāmakaḥ ||
दक्षकोपाच्च तद्भार्या देहं तत्याज सा सती । (२२।१)
dakṣakopācca tadbhāryā dehaṃ tatyāja sā satī |
हिमवद्दुहिता भूत्वा पत्नी शम्भोरभूत् पुनः ॥ (२२।२)
himavadduhitā bhūtvā patnī śambhorabhūt punaḥ ||
ऋषिभ्यो नारदाद्युक्ताः पूजाः स्नानादिपूर्विकाः । (२३।१)
ṛṣibhyo nāradādyuktāḥ pūjāḥ snānādipūrvikāḥ |
स्वायम्भुवाद्यास्ताः कृत्वा विष्ण्वादेर्भुक्तिमुक्तिदाः ॥ (२३।२)
svāyambhuvādyāstāḥ kṛtvā viṣṇvāderbhuktimuktidāḥ ||
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः ॥ (२४।१)
ity ādimahāpurāṇe āgneye jagatsargavarṇanaṃ nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.