राजनिघण्टुRājanighaṇṭu

RājNigh, 6

6 of 35 · 300 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पर्पटो जीवकश् चैवर्षभकः श्रावणी द्विधा । (१।१)

parpaṭo jīvakaś caivarṣabhakaḥ śrāvaṇī dvidhā |

1.2१.२

मेदाद्वयम् ऋद्धिवृद्धी धूम्रपत्त्रा प्रसारणी ॥ (१।२)

medādvayam ṛddhivṛddhī dhūmrapattrā prasāraṇī ||

2.1२.१

चतुष्पाषाणभेदः स्यात् कन्या बर्हिशिखा तथा । (२।१)

catuṣpāṣāṇabhedaḥ syāt kanyā barhiśikhā tathā |

2.2२.२

क्षीरिणीद्वितयं चैव त्रायमाणा रुदन्तिका ॥ (२।२)

kṣīriṇīdvitayaṃ caiva trāyamāṇā rudantikā ||

3.1३.१

ब्राह्मी द्विधा च वन्दाकः कुलत्था तण्डुलीयकः । (३।१)

brāhmī dvidhā ca vandākaḥ kulatthā taṇḍulīyakaḥ |

3.2३.२

चिविल्लो नागशुण्डी च कुटुम्बी स्थलपद्मिनी ॥ (३।२)

civillo nāgaśuṇḍī ca kuṭumbī sthalapadminī ||

4.1४.१

जम्बूश् च नागदन्ती च विष्णुक्रान्ता कुणञ्जरः । (४।१)

jambūś ca nāgadantī ca viṣṇukrāntā kuṇañjaraḥ |

4.2४.२

भूम्यामली च गोरक्षी गोलोमी दुग्धफेनिका ॥ (४।२)

bhūmyāmalī ca gorakṣī golomī dugdhaphenikā ||

5.1५.१

क्षुद्राम्लिका च लज्जाह्वी हंसपादी च काथरा । (५।१)

kṣudrāmlikā ca lajjāhvī haṃsapādī ca kātharā |

5.2५.२

पुनर्नवात्रयं प्रोक्तं वसुको द्विविधः स्मृतः ॥ (५।२)

punarnavātrayaṃ proktaṃ vasuko dvividhaḥ smṛtaḥ ||

6.1६.१

सर्पिणी चालिर् मत्स्याक्षी गुण्डालावनिपाटली । (६।१)

sarpiṇī cālir matsyākṣī guṇḍālāvanipāṭalī |

6.2६.२

स्यात् पाण्डुरफली श्वेता ब्रह्मदण्डी द्रवन्तिका ॥ (६।२)

syāt pāṇḍuraphalī śvetā brahmadaṇḍī dravantikā ||

7.1७.१

द्रोणपुष्पीद्वयं चैव झण्डूर् गोरक्षदुग्धिका । (७।१)

droṇapuṣpīdvayaṃ caiva jhaṇḍūr gorakṣadugdhikā |

7.2७.२

नवबाणमिताः क्षुद्रक्षुपाः प्रोक्ता यथाक्रमात् ॥ (७।२)

navabāṇamitāḥ kṣudrakṣupāḥ proktā yathākramāt ||

8.1८.१

पर्पटपर्पटश् चरको रेणुस् तृष्णारिः खरको रजः । (८।१)

parpaṭaparpaṭaś carako reṇus tṛṣṇāriḥ kharako rajaḥ |

8.2८.२

शीतः शीतप्रियः पांशुः कल्पाङ्गी वर्मकण्टकः ॥ (८।२)

śītaḥ śītapriyaḥ pāṃśuḥ kalpāṅgī varmakaṇṭakaḥ ||

9.1९.१

कृशशाखः पर्पटकः सुतिक्तो रक्तपुष्पकः । (९।१)

kṛśaśākhaḥ parpaṭakaḥ sutikto raktapuṣpakaḥ |

9.2९.२

पित्तारिः कटुपत्त्रश् च कवचो ऽष्टादशाभिधः ॥ (९।२)

pittāriḥ kaṭupattraś ca kavaco 'ṣṭādaśābhidhaḥ ||

10.1१०.१

पर्पटः शीतलस् तिक्तः पित्तश्लेष्मज्वरापहः । (१०।१)

parpaṭaḥ śītalas tiktaḥ pittaśleṣmajvarāpahaḥ |

10.2१०.२

रक्तदाहारुचिग्लानिमदविभ्रमनाशनः ॥ (१०।२)

raktadāhāruciglānimadavibhramanāśanaḥ ||

11.1११.१

जीवकजीवको जीवनो जीव्यः शृङ्गाह्वः प्राणदः प्रियः । (११।१)

jīvakajīvako jīvano jīvyaḥ śṛṅgāhvaḥ prāṇadaḥ priyaḥ |

11.2११.२

चिरजीवी च मधुरो मङ्गल्यः कूर्चशीर्षकः ॥ (११।२)

cirajīvī ca madhuro maṅgalyaḥ kūrcaśīrṣakaḥ ||

12.1१२.१

ह्रस्वाङ्गो वृद्धिदश् चोक्तो ह्य् आयुष्मान् जीवदस् तथा । (१२।१)

hrasvāṅgo vṛddhidaś cokto hy āyuṣmān jīvadas tathā |

12.2१२.२

दीर्घायुर् बलदश् चैव नामान्य् एतानि षोडश ॥ (१२।२)

dīrghāyur baladaś caiva nāmāny etāni ṣoḍaśa ||

13.1१३.१

जीवको मधुरः शीतो रक्तपित्तानिलार्तिजित् । (१३।१)

jīvako madhuraḥ śīto raktapittānilārtijit |

13.2१३.२

क्षयदाहज्वरान् हन्ति शुक्रश्लेष्मविवर्धनः ॥ (१३।२)

kṣayadāhajvarān hanti śukraśleṣmavivardhanaḥ ||

14.1१४.१

ऋषभऋषभो गोपतिर् धीरो विषाणी धूर्द्धरो वृषः । (१४।१)

ṛṣabhaṛṣabho gopatir dhīro viṣāṇī dhūrddharo vṛṣaḥ |

14.2१४.२

ककुद्मान् पुङ्गवो वोढा शृङ्गी धुर्यश् च भूपतिः ॥ (१४।२)

kakudmān puṅgavo voḍhā śṛṅgī dhuryaś ca bhūpatiḥ ||

15.1१५.१

कामी ऋक्षप्रियश् चोक्षा लाङ्गुली गौश् च बन्धुरः । (१५।१)

kāmī ṛkṣapriyaś cokṣā lāṅgulī gauś ca bandhuraḥ |

15.2१५.२

गोरक्षो वनवासी च ज्ञेयो विंशतिनामकः ॥ (१५।२)

gorakṣo vanavāsī ca jñeyo viṃśatināmakaḥ ||

16.1१६.१

ऋषभो मधुरः शीतः पित्तरक्तविरेकनुत् । (१६।१)

ṛṣabho madhuraḥ śītaḥ pittaraktavirekanut |

16.2१६.२

शुक्रश्लेष्मकरो दाहक्षयज्वरहरश् च सः ॥ (१६।२)

śukraśleṣmakaro dāhakṣayajvaraharaś ca saḥ ||

17.1१७.१

श्रावणीश्रावणी स्यान् मुण्डितिका भिक्षुः श्रवणशीर्षिका । (१७।१)

śrāvaṇīśrāvaṇī syān muṇḍitikā bhikṣuḥ śravaṇaśīrṣikā |

17.2१७.२

श्रवणा च प्रव्रजिता परिव्राजी तपोधना ॥ (१७।२)

śravaṇā ca pravrajitā parivrājī tapodhanā ||

18.1१८.१

श्रावणी तु कषाया स्यात् कटूष्णा कफपित्तनुत् । (१८।१)

śrāvaṇī tu kaṣāyā syāt kaṭūṣṇā kaphapittanut |

18.2१८.२

आमातीसारकासघ्नी विषच्छर्दिविनाशिनी ॥ (१८।२)

āmātīsārakāsaghnī viṣacchardivināśinī ||

19.1१९.१

महाश्रावणिकामहाश्रावणिकान्या सा महामुण्डी च लोचनी । (१९।१)

mahāśrāvaṇikāmahāśrāvaṇikānyā sā mahāmuṇḍī ca locanī |

19.2१९.२

कदम्बपुष्पी विकचा क्रोडचूडा पलङ्कषा ॥ (१९।२)

kadambapuṣpī vikacā kroḍacūḍā palaṅkaṣā ||

20.1२०.१

नदीकदम्बो मुण्डाख्या महामुण्डनिका च सा । (२०।१)

nadīkadambo muṇḍākhyā mahāmuṇḍanikā ca sā |

20.2२०.२

छिन्ना ग्रन्थिनिका माता स्थविरा लोभनी तथा । (२०।२)

chinnā granthinikā mātā sthavirā lobhanī tathā |

20.3२०.३

भूकदम्बो ऽलम्बुषा स्याद् इति सप्तदशाह्वया ॥ (२०।३)

bhūkadambo 'lambuṣā syād iti saptadaśāhvayā ||

21.1२१.१

महामुण्ड्य् उष्णतिक्ता च ईषद् गौल्या मरुच्छिदा । (२१।१)

mahāmuṇḍy uṣṇatiktā ca īṣad gaulyā marucchidā |

21.2२१.२

स्वरकृद् रोचनी चैव मेहहृच् च रसायनी ॥ (२१।२)

svarakṛd rocanī caiva mehahṛc ca rasāyanī ||

22.1२२.१

मेदामेदा वसा मणिच्छिद्रा जीवनी शल्यपर्णिका । (२२।१)

medāmedā vasā maṇicchidrā jīvanī śalyaparṇikā |

22.2२२.२

नखच्छेद्या हिमा रङ्गा मध्यदेशे प्रजायते ॥ (२२।२)

nakhacchedyā himā raṅgā madhyadeśe prajāyate ||

23.1२३.१

मेदःसारा स्नेहवती मेदिनी मधुरा वरा । (२३।१)

medaḥsārā snehavatī medinī madhurā varā |

23.2२३.२

स्निग्धा मेदोद्रवा साध्वी शल्यदा बहुरन्ध्रिका । (२३।२)

snigdhā medodravā sādhvī śalyadā bahurandhrikā |

23.3२३.३

ऊनविंशत्याह्वया सा मता पूरुषदन्तिका ॥ (२३।३)

ūnaviṃśatyāhvayā sā matā pūruṣadantikā ||

24.1२४.१

मेदा तु मधुरा शीता पित्तदाहार्तिकासनुत् । (२४।१)

medā tu madhurā śītā pittadāhārtikāsanut |

24.2२४.२

राजयक्ष्मज्वरहरा वातदोषकरी च सा ॥ (२४।२)

rājayakṣmajvaraharā vātadoṣakarī ca sā ||

25.1२५.१

महामेदामहामेदा वसुच्छिद्रा जीवनी पांशुरागिणी । (२५।१)

mahāmedāmahāmedā vasucchidrā jīvanī pāṃśurāgiṇī |

25.2२५.२

देवेष्टा सुरमेदा च दिव्या देवमणिस् तथा ॥ (२५।२)

deveṣṭā suramedā ca divyā devamaṇis tathā ||

26.1२६.१

देवगन्धा महाच्छिद्रा ऋक्षार्हा रुद्रसंमिता । (२६।१)

devagandhā mahācchidrā ṛkṣārhā rudrasaṃmitā |

26.2२६.२

महामेदाभिधः कन्दो लताजातः सुपाण्डुरः । (२६।२)

mahāmedābhidhaḥ kando latājātaḥ supāṇḍuraḥ |

26.3२६.३

मेदापि शुक्लकन्दः स्यान् मेदोधातुम् इव स्रवेत् ॥ (२६।३)

medāpi śuklakandaḥ syān medodhātum iva sravet ||

27.1२७.१

महामेदा हिमा रुच्या कफशुक्रप्रवृद्धिकृत् । (२७।१)

mahāmedā himā rucyā kaphaśukrapravṛddhikṛt |

27.2२७.२

हन्ति दाहास्रपित्तानि क्षयवातज्वरं च सा ॥ (२७।२)

hanti dāhāsrapittāni kṣayavātajvaraṃ ca sā ||

28.1२८.१

ऋद्धिऋद्धिः सिद्धिः प्राणदा जीवदात्री सिद्धा योग्या चेतनीया रथाङ्गी । (२८।१)

ṛddhiṛddhiḥ siddhiḥ prāṇadā jīvadātrī siddhā yogyā cetanīyā rathāṅgī |

28.2२८.२

मङ्गल्या स्याल् लोककान्ता यशस्या जीवश्रेष्ठा द्वादशाह्वा क्रमेण ॥ (२८।२)

maṅgalyā syāl lokakāntā yaśasyā jīvaśreṣṭhā dvādaśāhvā krameṇa ||

29.1२९.१

वृद्धिवृद्धिस् तुष्टिः पुष्टिदा वृद्धिदात्री मङ्गल्या श्रीः सम्पद् आशीर् जनेष्टा । (२९।१)

vṛddhivṛddhis tuṣṭiḥ puṣṭidā vṛddhidātrī maṅgalyā śrīḥ sampad āśīr janeṣṭā |

29.2२९.२

लक्ष्मीर् भूतिर् मुत् सुखं जीवभद्रा स्याद् इत्य् एषा लोकसंज्ञा क्रमेण ॥ (२९।२)

lakṣmīr bhūtir mut sukhaṃ jīvabhadrā syād ity eṣā lokasaṃjñā krameṇa ||

30.1३०.१

ऋद्धिर् वृद्धिश् च कन्दौ द्वौ भवतः कोशयामले । (३०।१)

ṛddhir vṛddhiś ca kandau dvau bhavataḥ kośayāmale |

30.2३०.२

श्वेतरोमान्वितः कन्दो लताजातः सरन्ध्रकः ॥ (३०।२)

śvetaromānvitaḥ kando latājātaḥ sarandhrakaḥ ||

31.1३१.१

तूलग्रन्थिसमा ऋद्धिर् वामावर्तफला च सा । (३१।१)

tūlagranthisamā ṛddhir vāmāvartaphalā ca sā |

31.2३१.२

वृद्धिस् तु दक्षिणावर्तफला प्रोक्ता महर्षिभिः ॥ (३१।२)

vṛddhis tu dakṣiṇāvartaphalā proktā maharṣibhiḥ ||

32.1३२.१

ऋद्धिर् वृद्धिश् च मधुरा सुस्निग्धा तिक्तशीतला । (३२।१)

ṛddhir vṛddhiś ca madhurā susnigdhā tiktaśītalā |

32.2३२.२

रुचिमेधाकरी श्लेष्मक्रिमिकुष्ठहरा परा ॥ (३२।२)

rucimedhākarī śleṣmakrimikuṣṭhaharā parā ||

33.1३३.१

प्रयोगेष्व् अनयोर् एकं यथालाभं प्रयोजयेत् । (३३।१)

prayogeṣv anayor ekaṃ yathālābhaṃ prayojayet |

33.2३३.२

यत्र द्वयानुसृष्टिः स्याद् द्वयम् अप्य् अत्र योजयेत् ॥ (३३।२)

yatra dvayānusṛṣṭiḥ syād dvayam apy atra yojayet ||

34.1३४.१

धूम्रपत्त्राधूम्रपत्त्रा तु धूम्राह्वा सुलभा तु स्वयम्भुवा । (३४।१)

dhūmrapattrādhūmrapattrā tu dhūmrāhvā sulabhā tu svayambhuvā |

34.2३४.२

गृध्रपत्त्रा च गृध्राणी क्रिमिघ्नी स्त्रीमलापहा ॥ (३४।२)

gṛdhrapattrā ca gṛdhrāṇī krimighnī strīmalāpahā ||

35.1३५.१

धूम्रपत्त्रा रसे तिक्ता शोफघ्नी क्रिमिनाशिनी । (३५।१)

dhūmrapattrā rase tiktā śophaghnī krimināśinī |

35.2३५.२

उष्णा कासहरा चैव रुच्या दीपनकारिणी ॥ (३५।२)

uṣṇā kāsaharā caiva rucyā dīpanakāriṇī ||

36.1३६.१

प्रसारणीप्रसारणी सुप्रसरा सारणी सरणी सरा । (३६।१)

prasāraṇīprasāraṇī suprasarā sāraṇī saraṇī sarā |

36.2३६.२

चारुपर्णी राजबला भद्रपर्णी प्रतानिका ॥ (३६।२)

cāruparṇī rājabalā bhadraparṇī pratānikā ||

37.1३७.१

प्रबला राजपर्णी च बल्या भद्रबला तथा । (३७।१)

prabalā rājaparṇī ca balyā bhadrabalā tathā |

37.2३७.२

चन्द्रवल्ली प्रभद्रा च ज्ञेया पञ्चदशाह्वया ॥ (३७।२)

candravallī prabhadrā ca jñeyā pañcadaśāhvayā ||

38.1३८.१

प्रसारणी गुरूष्णा च तिक्ता वातविनाशिनी । (३८।१)

prasāraṇī gurūṣṇā ca tiktā vātavināśinī |

38.2३८.२

अर्शःश्वयथुहन्त्री च मलविष्टम्भहारिणी ॥ (३८।२)

arśaḥśvayathuhantrī ca malaviṣṭambhahāriṇī ||

39.1३९.१

पाषाणभेदकपाषाणभेदको ऽश्मघ्नः शिलाभेदो ऽश्मभेदकः । (३९।१)

pāṣāṇabhedakapāṣāṇabhedako 'śmaghnaḥ śilābhedo 'śmabhedakaḥ |

39.2३९.२

श्वेता चोपलभेदी च नगजिच् छिलिगर्भजा ॥ (३९।२)

śvetā copalabhedī ca nagajic chiligarbhajā ||

40.1४०.१

पाषाणभेदो मधुरस् तिक्तो मेहविनाशनः । (४०।१)

pāṣāṇabhedo madhuras tikto mehavināśanaḥ |

40.2४०.२

तृड्दाहमूत्रकृच्छ्रघ्नः शीतलश् चाश्मरीहरः ॥ (४०।२)

tṛḍdāhamūtrakṛcchraghnaḥ śītalaś cāśmarīharaḥ ||

41.1४१.१

वटपत्त्रीअन्या तु वटपत्त्री स्याद् अन्या चैरावती च सा । (४१।१)

vaṭapattrīanyā tu vaṭapattrī syād anyā cairāvatī ca sā |

41.2४१.२

गोधावतीरावती च श्यामा खट्वाङ्गनामिका ॥ (४१।२)

godhāvatīrāvatī ca śyāmā khaṭvāṅganāmikā ||

42.1४२.१

वटपत्त्री हिमा गौल्या मेहकृच्छ्रविनाशिनी । (४२।१)

vaṭapattrī himā gaulyā mehakṛcchravināśinī |

42.2४२.२

बलदा व्रणहन्त्री च किंचिद् दीपनकारिणी ॥ (४२।२)

baladā vraṇahantrī ca kiṃcid dīpanakāriṇī ||

43.1४३.१

श्वेताअन्या श्वेता शिलावल्का शिलाजा शैलवल्कला । (४३।१)

śvetāanyā śvetā śilāvalkā śilājā śailavalkalā |

43.2४३.२

वल्कला शैलगर्भाह्वा शिलात्वक् सप्तनामिका ॥ (४३।२)

valkalā śailagarbhāhvā śilātvak saptanāmikā ||

44.1४४.१

शिलावल्कं हिमं स्वादु मेहकृच्छ्रविनाशनम् । (४४।१)

śilāvalkaṃ himaṃ svādu mehakṛcchravināśanam |

44.2४४.२

मूत्ररोधाश्मरीशूलक्षयपित्तापहारकम् ॥ (४४।२)

mūtrarodhāśmarīśūlakṣayapittāpahārakam ||

45.1४५.१

क्षुद्रपाषाणभेदक्षुद्रपाषाणभेदान्या चतुष्पत्त्री च पार्वती । (४५।१)

kṣudrapāṣāṇabhedakṣudrapāṣāṇabhedānyā catuṣpattrī ca pārvatī |

45.2४५.२

नागभूर् अश्मकेतुश् च गिरिभूः कन्दरोद्भवा ॥ (४५।२)

nāgabhūr aśmaketuś ca giribhūḥ kandarodbhavā ||

46.1४६.१

शैलोद्भवा च गिरिजा नगजा च दशाह्वया । (४६।१)

śailodbhavā ca girijā nagajā ca daśāhvayā |

46.2४६.२

क्षुद्रपाषाणभेदा तु व्रणकृच्छ्राश्मरीहरा ॥ (४६।२)

kṣudrapāṣāṇabhedā tu vraṇakṛcchrāśmarīharā ||

47.1४७.१

गृहकन्यागृहकन्या कुमारी च कन्यका दीर्घपत्त्रिका । (४७।१)

gṛhakanyāgṛhakanyā kumārī ca kanyakā dīrghapattrikā |

47.2४७.२

स्थलेरुहा मृदुः कन्या बहुपत्त्रामराजरा ॥ (४७।२)

sthaleruhā mṛduḥ kanyā bahupattrāmarājarā ||

48.1४८.१

कण्टकप्रावृता वीरा भृङ्गेष्टा विपुलस्रवा । (४८।१)

kaṇṭakaprāvṛtā vīrā bhṛṅgeṣṭā vipulasravā |

48.2४८.२

ब्रह्मघ्नी तरुणी रामा कपिला चाम्बुधिस्रवा । (४८।२)

brahmaghnī taruṇī rāmā kapilā cāmbudhisravā |

48.3४८.३

सुकण्टका स्थूलदलेत्य् एकविंशतिनामका ॥ (४८।३)

sukaṇṭakā sthūladalety ekaviṃśatināmakā ||

49.1४९.१

गृहकन्या हिमा तिक्ता मदगन्धिः कफापहा । (४९।१)

gṛhakanyā himā tiktā madagandhiḥ kaphāpahā |

49.2४९.२

पित्तकासविषश्वासकुष्ठघ्नी च रसायनी ॥ (४९।२)

pittakāsaviṣaśvāsakuṣṭhaghnī ca rasāyanī ||

50.1५०.१

बर्हिचूडाबर्हिचूडा तु शिखिनी शिखालुः सुशिखा शिखा । (५०।१)

barhicūḍābarhicūḍā tu śikhinī śikhāluḥ suśikhā śikhā |

50.2५०.२

शिखाबला केकिशिखा मयूराद्यभिधा शिखा ॥ (५०।२)

śikhābalā kekiśikhā mayūrādyabhidhā śikhā ||

51.1५१.१

बर्हिचूडा रसे स्वादुर् मूत्रकृच्छ्रविनाशिनी । (५१।१)

barhicūḍā rase svādur mūtrakṛcchravināśinī |

51.2५१.२

बालग्रहादिदोषघ्नी वश्यकर्मणि शस्यते ॥ (५१।२)

bālagrahādidoṣaghnī vaśyakarmaṇi śasyate ||

52.1५२.१

क्षीरिणीक्षीरिणी काञ्चनक्षीरी कर्षणी कटुपर्णिका । (५२।१)

kṣīriṇīkṣīriṇī kāñcanakṣīrī karṣaṇī kaṭuparṇikā |

52.2५२.२

तिक्तदुग्धा हैमवती हिमदुग्धा हिमावती ॥ (५२।२)

tiktadugdhā haimavatī himadugdhā himāvatī ||

53.1५३.१

हिमाद्रिजा पीतदुग्धा यवचिञ्चा हिमोद्भवा । (५३।१)

himādrijā pītadugdhā yavaciñcā himodbhavā |

53.2५३.२

हैमी च हिमजा चेति चतुरेकगुणाह्वया ॥ (५३।२)

haimī ca himajā ceti caturekaguṇāhvayā ||

54.1५४.१

क्षीरिणी कटुतिक्ता च रेचनी शोफतापनुत् । (५४।१)

kṣīriṇī kaṭutiktā ca recanī śophatāpanut |

54.2५४.२

क्रिमिदोषकफघ्नी च पित्तज्वरहरा च सा ॥ (५४।२)

krimidoṣakaphaghnī ca pittajvaraharā ca sā ||

55.1५५.१

स्वर्णक्षीरीस्वर्णक्षीरी स्वर्णदुग्धा स्वर्णाह्वा रुक्मिणी तथा । (५५।१)

svarṇakṣīrīsvarṇakṣīrī svarṇadugdhā svarṇāhvā rukmiṇī tathā |

55.2५५.२

सुवर्णा हेमदुग्धी च हेमक्षीरी च काञ्चनी ॥ (५५।२)

suvarṇā hemadugdhī ca hemakṣīrī ca kāñcanī ||

56.1५६.१

स्वर्णक्षीरी हिमा तिक्ता क्रिमिपित्तकफापहा । (५६।१)

svarṇakṣīrī himā tiktā krimipittakaphāpahā |

56.2५६.२

मूत्रकृच्छ्राश्मरीशोफदाहज्वरहरा परा ॥ (५६।२)

mūtrakṛcchrāśmarīśophadāhajvaraharā parā ||

57.1५७.१

त्रायमाणात्रायमाणा कृतत्राणा त्रायन्ती त्रायमाणिका । (५७।१)

trāyamāṇātrāyamāṇā kṛtatrāṇā trāyantī trāyamāṇikā |

57.2५७.२

बलभद्रा सुकामा च वार्षिकी गिरिजानुजा ॥ (५७।२)

balabhadrā sukāmā ca vārṣikī girijānujā ||

58.1५८.१

मङ्गल्याह्वा देवबला पालनी भयनाशिनी । (५८।१)

maṅgalyāhvā devabalā pālanī bhayanāśinī |

58.2५८.२

अवनी रक्षणी त्राणा विज्ञेया षोडशाह्वया ॥ (५८।२)

avanī rakṣaṇī trāṇā vijñeyā ṣoḍaśāhvayā ||

59.1५९.१

त्रायन्ती शीतमधुरा गुल्मज्वरकफास्रनुत् । (५९।१)

trāyantī śītamadhurā gulmajvarakaphāsranut |

59.2५९.२

भ्रमतृष्णाक्षयग्लानिविषच्छर्दिविनाशिनी ॥ (५९।२)

bhramatṛṣṇākṣayaglāniviṣacchardivināśinī ||

60.1६०.१

रुदन्तीस्याद् रुदन्ती स्रवत्तोया संजीवन्य् अमृतस्रवा । (६०।१)

rudantīsyād rudantī sravattoyā saṃjīvany amṛtasravā |

60.2६०.२

रोमाञ्चिका महामांसी चणपत्त्री सुधास्रवा ॥ (६०।२)

romāñcikā mahāmāṃsī caṇapattrī sudhāsravā ||

61.1६१.१

रुदन्ती कटुतिक्तोष्णा क्षयक्रिमिविनाशिनी । (६१।१)

rudantī kaṭutiktoṣṇā kṣayakrimivināśinī |

61.2६१.२

रक्तपित्तकफश्वासमेहहारी रसायनी ॥ (६१।२)

raktapittakaphaśvāsamehahārī rasāyanī ||

62.1६२.१

चणपत्त्रसमं पत्त्रं क्षुपं चैव तथाम्लकम् । (६२।१)

caṇapattrasamaṃ pattraṃ kṣupaṃ caiva tathāmlakam |

62.2६२.२

शिशिरे जलबिन्दूनां स्रवन्तीति रुदन्तिका ॥ (६२।२)

śiśire jalabindūnāṃ sravantīti rudantikā ||

63.1६३.१

ब्राह्मीब्राह्मी सरस्वती सौम्या सुरश्रेष्ठा सुवर्चला । (६३।१)

brāhmībrāhmī sarasvatī saumyā suraśreṣṭhā suvarcalā |

63.2६३.२

कपोतवेगा वैधात्री दिव्यतेजा महौषधी ॥ (६३।२)

kapotavegā vaidhātrī divyatejā mahauṣadhī ||

64.1६४.१

स्वायम्भुवी सोमलता सुरेज्या ब्रह्मकन्यका । (६४।१)

svāyambhuvī somalatā surejyā brahmakanyakā |

64.2६४.२

मण्डूकमाता मत्स्याक्षी मण्डूकी सुरसा तथा ॥ (६४।२)

maṇḍūkamātā matsyākṣī maṇḍūkī surasā tathā ||

65.1६५.१

मेध्या वीरा भारती च वरा च परमेष्ठिनी । (६५।१)

medhyā vīrā bhāratī ca varā ca parameṣṭhinī |

65.2६५.२

दिव्या च शारदी चेति चतुर्विंशतिनामका ॥ (६५।२)

divyā ca śāradī ceti caturviṃśatināmakā ||

66.1६६.१

ब्राह्मी हिमा कषाया च तिक्ता वातास्रपित्तजित् । (६६।१)

brāhmī himā kaṣāyā ca tiktā vātāsrapittajit |

66.2६६.२

बुद्धिं प्रज्ञां च मेधां च कुर्याद् आयुष्यवर्धनी ॥ (६६।२)

buddhiṃ prajñāṃ ca medhāṃ ca kuryād āyuṣyavardhanī ||

67.1६७.१

लघुब्राह्मीब्राह्मी तु क्षुद्रपत्त्रान्या लघुब्राह्मी जलोद्भवा । (६७।१)

laghubrāhmībrāhmī tu kṣudrapattrānyā laghubrāhmī jalodbhavā |

67.2६७.२

ब्राह्मी तिक्तरसोष्णा च सरा वातामशोफजित् ॥ (६७।२)

brāhmī tiktarasoṣṇā ca sarā vātāmaśophajit ||

68.1६८.१

वन्दाकवन्दाकः पादपरुहा शिखरी तरुरोहिणी । (६८।१)

vandākavandākaḥ pādaparuhā śikharī tarurohiṇī |

68.2६८.२

वृक्षादनी वृक्षरुहा कामवृक्षश् च शेखरी ॥ (६८।२)

vṛkṣādanī vṛkṣaruhā kāmavṛkṣaś ca śekharī ||

69.1६९.१

केशरूपा तरुरुहा तरुस्था गन्धमेदिनी । (६९।१)

keśarūpā taruruhā tarusthā gandhamedinī |

69.2६९.२

कामिनी तरुरुट् श्यामा द्रुपदी षोडशाभिधाः ॥ (६९।२)

kāminī taruruṭ śyāmā drupadī ṣoḍaśābhidhāḥ ||

70.1७०.१

वन्दाकस् तिक्तशिशिरः कफपित्तश्रमापहः । (७०।१)

vandākas tiktaśiśiraḥ kaphapittaśramāpahaḥ |

70.2७०.२

वश्यादिसिद्धिदो वृष्यः कषायश् च रसायनः ॥ (७०।२)

vaśyādisiddhido vṛṣyaḥ kaṣāyaś ca rasāyanaḥ ||

71.1७१.१

कुलत्थाकुलत्था दृक्प्रसादा च ज्ञेयारण्यकुलत्थिका । (७१।१)

kulatthākulatthā dṛkprasādā ca jñeyāraṇyakulatthikā |

71.2७१.२

कुलाली लोचनहिता चक्षुष्या कुम्भकारिका ॥ (७१।२)

kulālī locanahitā cakṣuṣyā kumbhakārikā ||

72.1७२.१

कुलत्थिका कटुस् तिक्ता स्याद् अर्शःशूलनाशनी । (७२।१)

kulatthikā kaṭus tiktā syād arśaḥśūlanāśanī |

72.2७२.२

विबन्धाध्मानशमनी चक्षुष्या व्रणरोपणी ॥ (७२।२)

vibandhādhmānaśamanī cakṣuṣyā vraṇaropaṇī ||

73.1७३.१

तण्डुलीयतण्डुलीयस् तु भण्डीरस् तण्डुली तण्डुलीयकः । (७३।१)

taṇḍulīyataṇḍulīyas tu bhaṇḍīras taṇḍulī taṇḍulīyakaḥ |

73.2७३.२

ग्रन्थिलो बहुवीर्यश् च मेघनादो घनस्वनः ॥ (७३।२)

granthilo bahuvīryaś ca meghanādo ghanasvanaḥ ||

74.1७४.१

सुशाकः पथ्यशाकश् च स्फूर्जथुः स्वनिताह्वयः । (७४।१)

suśākaḥ pathyaśākaś ca sphūrjathuḥ svanitāhvayaḥ |

74.2७४.२

वीरस् तण्डुलनामा च पर्यायाश् च चतुर्दश ॥ (७४।२)

vīras taṇḍulanāmā ca paryāyāś ca caturdaśa ||

75.1७५.१

तण्डुलीयस् तु शिशिरो मधुरो विषनाशनः । (७५।१)

taṇḍulīyas tu śiśiro madhuro viṣanāśanaḥ |

75.2७५.२

रुचिकृद् दीपनः पथ्यः पित्तदाहभ्रमापहः ॥ (७५।२)

rucikṛd dīpanaḥ pathyaḥ pittadāhabhramāpahaḥ ||

76.1७६.१

चिविल्लिकाचिविल्लिका रक्तदला खरच्छदा स्यात् क्षुद्रघोली मधुमालपत्त्रिका । (७६।१)

civillikācivillikā raktadalā kharacchadā syāt kṣudragholī madhumālapattrikā |

76.2७६.२

चिविल्लिका चैव कटुः कषायिका ज्वरे ऽतिसारे च हिता रसायनी ॥ (७६।२)

civillikā caiva kaṭuḥ kaṣāyikā jvare 'tisāre ca hitā rasāyanī ||

77.1७७.१

हस्तिशुण्डीहस्तिशुण्डी महाशुण्डी शुण्डी घूसरपत्त्रिका । (७७।१)

hastiśuṇḍīhastiśuṇḍī mahāśuṇḍī śuṇḍī ghūsarapattrikā |

77.2७७.२

हस्तिशुण्डी कटूष्णा स्यात् संनिपातज्वरापहा ॥ (७७।२)

hastiśuṇḍī kaṭūṣṇā syāt saṃnipātajvarāpahā ||

78.1७८.१

कुटुम्बिनीकुटुम्बिनी पयस्या च क्षीरिणी जलकामुका । (७८।१)

kuṭumbinīkuṭumbinī payasyā ca kṣīriṇī jalakāmukā |

78.2७८.२

वक्रशल्या दुराधर्षा क्रूरकर्मा झिरिण्टिका ॥ (७८।२)

vakraśalyā durādharṣā krūrakarmā jhiriṇṭikā ||

79.1७९.१

शीता प्रहरजाया च शीतला च जलेरुहा । (७९।१)

śītā praharajāyā ca śītalā ca jaleruhā |

79.2७९.२

विख्याता किल विद्वद्भिर् एषा द्वादशनामभिः ॥ (७९।२)

vikhyātā kila vidvadbhir eṣā dvādaśanāmabhiḥ ||

80.1८०.१

कुटुम्बिनी तु मधुरा ग्राहिणी कफपित्तनुत् । (८०।१)

kuṭumbinī tu madhurā grāhiṇī kaphapittanut |

80.2८०.२

व्रणास्रदोषकण्डूतिनाशनी सा रसायनी ॥ (८०।२)

vraṇāsradoṣakaṇḍūtināśanī sā rasāyanī ||

81.1८१.१

स्थलपद्मीस्थलपद्मी तु पद्माह्वा चारटी पद्मचारिणी । (८१।१)

sthalapadmīsthalapadmī tu padmāhvā cāraṭī padmacāriṇī |

81.2८१.२

सुगन्धमूलाम्बुरुहा लक्ष्मीश्रेष्ठा सुपुष्करा ॥ (८१।२)

sugandhamūlāmburuhā lakṣmīśreṣṭhā supuṣkarā ||

82.1८२.१

रम्या पद्मवती चातिचरा स्थूलरुहा स्मृता । (८२।१)

ramyā padmavatī cāticarā sthūlaruhā smṛtā |

82.2८२.२

ज्ञेया पुष्करिणी चैव पुष्कराद्या च पर्णिका । (८२।२)

jñeyā puṣkariṇī caiva puṣkarādyā ca parṇikā |

82.3८२.३

पुष्करादियुता नाडी प्रोक्ता पञ्चदशाह्वया ॥ (८२।३)

puṣkarādiyutā nāḍī proktā pañcadaśāhvayā ||

83.1८३.१

स्थलपद्मी:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्स्थलादिपद्मिनी गौल्या तिक्ता शीता च वान्तिनुत् । (८३।१)

sthalapadmī:: medic. propertiessthalādipadminī gaulyā tiktā śītā ca vāntinut |

83.2८३.२

रक्तपित्तहरा मेहभूतातीसारनाशनी ॥ (८३।२)

raktapittaharā mehabhūtātīsāranāśanī ||

84.1८४.१

जम्बूजम्बूर् जाम्बवती वृत्ता वृत्तपुष्पा च जाम्बवी । (८४।१)

jambūjambūr jāmbavatī vṛttā vṛttapuṣpā ca jāmbavī |

84.2८४.२

मदघ्नी नागदमनी दुर्धर्षा दुःसहा नव ॥ (८४।२)

madaghnī nāgadamanī durdharṣā duḥsahā nava ||

85.1८५.१

ज्ञेया जम्बूस् त्रिदोषघ्नी तीक्ष्णोष्णा कटुतिक्तका । (८५।१)

jñeyā jambūs tridoṣaghnī tīkṣṇoṣṇā kaṭutiktakā |

85.2८५.२

उदराध्मानदोषघ्नी कोष्ठशोधनकारिणी ॥ (८५।२)

udarādhmānadoṣaghnī koṣṭhaśodhanakāriṇī ||

86.1८६.१

नागदन्तीनागदन्ती श्वेतघण्टा मधुपुष्पा विशोधनी । (८६।१)

nāgadantīnāgadantī śvetaghaṇṭā madhupuṣpā viśodhanī |

86.2८६.२

नागस्फोता विशालाक्षी नागच्छत्रा विचक्षणा ॥ (८६।२)

nāgasphotā viśālākṣī nāgacchatrā vicakṣaṇā ||

87.1८७.१

सर्पपुष्पी शुक्लपुष्पी स्वादुका शीतदन्तिका । (८७।१)

sarpapuṣpī śuklapuṣpī svādukā śītadantikā |

87.2८७.२

सितपुष्पी सर्पदन्ती नागिनी बाणभूमिता ॥ (८७।२)

sitapuṣpī sarpadantī nāginī bāṇabhūmitā ||

88.1८८.१

नागदन्ती कटुस् तिक्ता रूक्षा वातकफापहा । (८८।१)

nāgadantī kaṭus tiktā rūkṣā vātakaphāpahā |

88.2८८.२

मेधाकृद् विषदोषघ्नी पाचनी शुभदायिनी । (८८।२)

medhākṛd viṣadoṣaghnī pācanī śubhadāyinī |

88.3८८.३

गुल्मशूलोदरव्याधिकण्ठदोषनिकृन्तनी ॥ (८८।३)

gulmaśūlodaravyādhikaṇṭhadoṣanikṛntanī ||

89.1८९.१

विष्णुक्रान्ताविष्णुक्रान्ता हरिक्रान्ता नीलपुष्पापराजिता । (८९।१)

viṣṇukrāntāviṣṇukrāntā harikrāntā nīlapuṣpāparājitā |

89.2८९.२

नीलक्रान्ता सतीना च विक्रान्ता छर्दिका च सा । (८९।२)

nīlakrāntā satīnā ca vikrāntā chardikā ca sā |

89.3८९.३

विष्णुक्रान्ता कटुस् तिक्ता कफवातामयापहा ॥ (८९।३)

viṣṇukrāntā kaṭus tiktā kaphavātāmayāpahā ||

90.1९०.१

कुणञ्जरकुणञ्जरः कुणञ्जी च कुणञ्जो ऽरण्यवास्तुकः । (९०।१)

kuṇañjarakuṇañjaraḥ kuṇañjī ca kuṇañjo 'raṇyavāstukaḥ |

90.2९०.२

कुणञ्जो मधुरो रुच्यो दीपनः पाचनो हितः ॥ (९०।२)

kuṇañjo madhuro rucyo dīpanaḥ pācano hitaḥ ||

91.1९१.१

भूधात्रीभूम्यामली तमाली च ताली चैव तमालिका । (९१।१)

bhūdhātrībhūmyāmalī tamālī ca tālī caiva tamālikā |

91.2९१.२

उच्चटा दृढपादी च वितुन्ना च वितुन्निका ॥ (९१।२)

uccaṭā dṛḍhapādī ca vitunnā ca vitunnikā ||

92.1९२.१

भूधात्री चारुटा वृष्या विषघ्नी बहुपत्रिका । (९२।१)

bhūdhātrī cāruṭā vṛṣyā viṣaghnī bahupatrikā |

92.2९२.२

बहुवीर्याहिभयदा विश्वपर्णी हिमालया । (९२।२)

bahuvīryāhibhayadā viśvaparṇī himālayā |

92.3९२.३

जटा वीरा च नाम्नां सा भवेद् एकोनविंशतिः ॥ (९२।३)

jaṭā vīrā ca nāmnāṃ sā bhaved ekonaviṃśatiḥ ||

93.1९३.१

भूधात्री तु कषायाम्ला पित्तमेहविनाशनी । (९३।१)

bhūdhātrī tu kaṣāyāmlā pittamehavināśanī |

93.2९३.२

शिशिरा मूत्ररोगार्तिशमनी दाहनाशनी ॥ (९३।२)

śiśirā mūtrarogārtiśamanī dāhanāśanī ||

94.1९४.१

गोरक्षीगोरक्षी सर्पदण्डी च दीर्घदण्डी सुदण्डिका । (९४।१)

gorakṣīgorakṣī sarpadaṇḍī ca dīrghadaṇḍī sudaṇḍikā |

94.2९४.२

चित्रला गन्धबहुला गोपाली पञ्चपर्णिका ॥ (९४।२)

citralā gandhabahulā gopālī pañcaparṇikā ||

95.1९५.१

गोरक्षी मधुरा तिक्ता शिशिरा दाहपित्तनुत् । (९५।१)

gorakṣī madhurā tiktā śiśirā dāhapittanut |

95.2९५.२

विस्फोटवान्त्यतीसारज्वरदोषविनाशनी ॥ (९५।२)

visphoṭavāntyatīsārajvaradoṣavināśanī ||

96.1९६.१

गोलोमिकागोलोमिका तु गोधूमी गोजा क्रोष्टुकपुच्छिका । (९६।१)

golomikāgolomikā tu godhūmī gojā kroṣṭukapucchikā |

96.2९६.२

गोसम्भवा प्रस्तरिणी विज्ञेयेति षडाह्वया ॥ (९६।२)

gosambhavā prastariṇī vijñeyeti ṣaḍāhvayā ||

97.1९७.१

गोलोमिका कटुस् तिक्ता त्रिदोषशमनी हिमा । (९७।१)

golomikā kaṭus tiktā tridoṣaśamanī himā |

97.2९७.२

मूलरोगास्रदोषघ्नी ग्राहिणी दीपनी च सा ॥ (९७।२)

mūlarogāsradoṣaghnī grāhiṇī dīpanī ca sā ||

98.1९८.१

दुग्धफेनीदुग्धफेनी पयःफेनी फेनदुग्धा पयस्विनी । (९८।१)

dugdhaphenīdugdhaphenī payaḥphenī phenadugdhā payasvinī |

98.2९८.२

लूतारिर् व्रणकेतुश् च गोजापर्णी च सप्तधा ॥ (९८।२)

lūtārir vraṇaketuś ca gojāparṇī ca saptadhā ||

99.1९९.१

दुग्धफेनी कटुस् तिक्ता शिशिरा विषनाशिनी । (९९।१)

dugdhaphenī kaṭus tiktā śiśirā viṣanāśinī |

99.2९९.२

व्रणापसारिणी रुच्या युक्त्या चैव रसायनी ॥ (९९।२)

vraṇāpasāriṇī rucyā yuktyā caiva rasāyanī ||

100.1१००.१

क्षुद्राम्लिकाक्षुद्राम्लिका तु चाङ्गेरी चुक्राह्वा चुक्रिका च सा । (१००।१)

kṣudrāmlikākṣudrāmlikā tu cāṅgerī cukrāhvā cukrikā ca sā |

100.2१००.२

लोणाम्ला च चतुष्पर्णी लोणा लोडाम्लपत्रिका ॥ (१००।२)

loṇāmlā ca catuṣparṇī loṇā loḍāmlapatrikā ||

101.1१०१.१

अम्बष्ठाम्लवती चैव अम्ला दन्तशठा मता । (१०१।१)

ambaṣṭhāmlavatī caiva amlā dantaśaṭhā matā |

101.2१०१.२

शस्त्राङ्गा चाम्लपत्त्री च ज्ञेया पञ्चदशाह्वया ॥ (१०१।२)

śastrāṅgā cāmlapattrī ca jñeyā pañcadaśāhvayā ||

102.1१०२.१

क्षुद्राम्ली च रसे साम्ला सोष्णा सा वह्निवर्धनी । (१०२।१)

kṣudrāmlī ca rase sāmlā soṣṇā sā vahnivardhanī |

102.2१०२.२

रुचिकृद् ग्रहणीदोषदुर्नामघ्नी कफापहा ॥ (१०२।२)

rucikṛd grahaṇīdoṣadurnāmaghnī kaphāpahā ||

103.1१०३.१

रक्तपादीरक्तपादी शमीपत्त्रा स्पृक्का खदिरपत्रिका । (१०३।१)

raktapādīraktapādī śamīpattrā spṛkkā khadirapatrikā |

103.2१०३.२

सङ्कोचनी समङ्गा च नमस्कारी प्रसारिणी ॥ (१०३।२)

saṅkocanī samaṅgā ca namaskārī prasāriṇī ||

104.1१०४.१

लज्जालुः सप्तपर्णी स्यात् खदिरी गण्डमालिका । (१०४।१)

lajjāluḥ saptaparṇī syāt khadirī gaṇḍamālikā |

104.2१०४.२

लज्जा च लज्जिका चैव स्पर्शलज्जास्ररोधनी ॥ (१०४।२)

lajjā ca lajjikā caiva sparśalajjāsrarodhanī ||

105.1१०५.१

रक्तमूला ताम्रमूला स्वगुप्ताञ्जलिकारिका । (१०५।१)

raktamūlā tāmramūlā svaguptāñjalikārikā |

105.2१०५.२

नाम्नां विंशतिर् इत्य् उक्ता लज्जायास् तु भिषग्वरैः ॥ (१०५।२)

nāmnāṃ viṃśatir ity uktā lajjāyās tu bhiṣagvaraiḥ ||

106.1१०६.१

रक्तपादी कटुः शीता पित्तातीसारनाशनी । (१०६।१)

raktapādī kaṭuḥ śītā pittātīsāranāśanī |

106.2१०६.२

शोफदाहश्रमश्वासव्रणकुष्ठकफास्रनुत् ॥ (१०६।२)

śophadāhaśramaśvāsavraṇakuṣṭhakaphāsranut ||

107.1१०७.१

वैपरीत्यालज्जालुर् वैपरीत्यान्या अल्पक्षुपबृहद्दला । (१०७।१)

vaiparītyālajjālur vaiparītyānyā alpakṣupabṛhaddalā |

107.2१०७.२

वैपरीत्या तु लज्जालुर् ह्य् अभिधाने प्रयोजयेत् ॥ (१०७।२)

vaiparītyā tu lajjālur hy abhidhāne prayojayet ||

108.1१०८.१

लज्जालुर् वैपरीत्याह्वा कटुर् उष्णा कफामनुत् । (१०८।१)

lajjālur vaiparītyāhvā kaṭur uṣṇā kaphāmanut |

108.2१०८.२

रसो नियामको ऽत्यन्तनानाविज्ञानकारकः ॥ (१०८।२)

raso niyāmako 'tyantanānāvijñānakārakaḥ ||

109.1१०९.१

हंसपादीरक्तपाद्यपरा प्रोक्ता त्रिपदा हंसपादिका । (१०९।१)

haṃsapādīraktapādyaparā proktā tripadā haṃsapādikā |

109.2१०९.२

घृतमण्डलिका ज्ञेया विश्वग्रन्थिस् त्रिपादिका ॥ (१०९।२)

ghṛtamaṇḍalikā jñeyā viśvagranthis tripādikā ||

110.1११०.१

विपादी कीटमारी च हेमपादी मधुस्रवा । (११०।१)

vipādī kīṭamārī ca hemapādī madhusravā |

110.2११०.२

कर्णाटी ताम्रपत्त्री च विक्रान्ता सुवहा तथा ॥ (११०।२)

karṇāṭī tāmrapattrī ca vikrāntā suvahā tathā ||

111.1१११.१

ब्रह्मादनी पदाङ्गी च शीताङ्गी सुतपादुका । (१११।१)

brahmādanī padāṅgī ca śītāṅgī sutapādukā |

111.2१११.२

संचारिणी च पदिका प्रह्लादी कीलपादिका ॥ (१११।२)

saṃcāriṇī ca padikā prahlādī kīlapādikā ||

112.1११२.१

गोधापदी च हंसाङ्घ्रिर् धार्त्तराष्ट्रपदी तथा । (११२।१)

godhāpadī ca haṃsāṅghrir dhārttarāṣṭrapadī tathā |

112.2११२.२

हंसपादी च विज्ञेया नाम्ना चैषा शराक्षिधा ॥ (११२।२)

haṃsapādī ca vijñeyā nāmnā caiṣā śarākṣidhā ||

113.1११३.१

हंसपादी कटूष्णा स्यात् विषभूतविनाशिनी । (११३।१)

haṃsapādī kaṭūṣṇā syāt viṣabhūtavināśinī |

113.2११३.२

भ्रान्त्यपस्मारदोषघ्नी विज्ञेया च रसायनी ॥ (११३।२)

bhrāntyapasmāradoṣaghnī vijñeyā ca rasāyanī ||

114.1११४.१

काथराकाथरा हयपर्यायैः काथरान्तैः प्रकीर्तिता । (११४।१)

kātharākātharā hayaparyāyaiḥ kātharāntaiḥ prakīrtitā |

114.2११४.२

अश्वकाथरिका तिक्ता वातघ्नी दीपनी परा ॥ (११४।२)

aśvakātharikā tiktā vātaghnī dīpanī parā ||

115.1११५.१

पुनर्नवापुनर्नवा विशाखश् च कठिल्लः शशिवाटिका । (११५।१)

punarnavāpunarnavā viśākhaś ca kaṭhillaḥ śaśivāṭikā |

115.2११५.२

पृथ्वी च सितवर्षाभूर् दीर्घपत्रः कठिल्लकः ॥ (११५।२)

pṛthvī ca sitavarṣābhūr dīrghapatraḥ kaṭhillakaḥ ||

116.1११६.१

श्वेता पुनर्नवा सोष्णा तिक्ता कफविषापहा । (११६।१)

śvetā punarnavā soṣṇā tiktā kaphaviṣāpahā |

116.2११६.२

कासहृद्रोगशूलास्रपाण्डुशोफानिलार्तिनुत् ॥ (११६।२)

kāsahṛdrogaśūlāsrapāṇḍuśophānilārtinut ||

117.1११७.१

रक्तपुनर्नवापुनर्नवान्या रक्ताख्या क्रूरा मण्डलपत्त्रिका । (११७।१)

raktapunarnavāpunarnavānyā raktākhyā krūrā maṇḍalapattrikā |

117.2११७.२

रक्तकाण्डा वर्षकेतुर् लोहिता रक्तपत्त्रिका ॥ (११७।२)

raktakāṇḍā varṣaketur lohitā raktapattrikā ||

118.1११८.१

वैशाखी रक्तवर्षाभूः शोफघ्नी रक्तपुष्पिका । (११८।१)

vaiśākhī raktavarṣābhūḥ śophaghnī raktapuṣpikā |

118.2११८.२

विकस्वरा विषघ्नी च प्रावृषेण्या च सारिणी ॥ (११८।२)

vikasvarā viṣaghnī ca prāvṛṣeṇyā ca sāriṇī ||

119.1११९.१

वर्षाभवः शोणपत्रः शोणः संमीलितद्रुमः । (११९।१)

varṣābhavaḥ śoṇapatraḥ śoṇaḥ saṃmīlitadrumaḥ |

119.2११९.२

पुनर्नवो नवो नव्यः स्याद् द्वाविंशतिसंज्ञया ॥ (११९।२)

punarnavo navo navyaḥ syād dvāviṃśatisaṃjñayā ||

120.1१२०.१

रक्ता पुनर्नवा तिक्ता सारिणी शोफनाशिनी । (१२०।१)

raktā punarnavā tiktā sāriṇī śophanāśinī |

120.2१२०.२

दरदोषघ्नी पाण्डुपित्तप्रमर्दिनी ॥ (१२०।२)

daradoṣaghnī pāṇḍupittapramardinī ||

121.1१२१.१

नीलपुनर्नवानीला पुनर्नवा नीला श्यामा नीलपुनर्नवा । (१२१।१)

nīlapunarnavānīlā punarnavā nīlā śyāmā nīlapunarnavā |

121.2१२१.२

कृष्णाख्या नीलवर्षाभूर् नीलिनी स्वाभिधान्विता ॥ (१२१।२)

kṛṣṇākhyā nīlavarṣābhūr nīlinī svābhidhānvitā ||

122.1१२२.१

नीला पुनर्नवा तिक्ता कटूष्णा च रसायनी । (१२२।१)

nīlā punarnavā tiktā kaṭūṣṇā ca rasāyanī |

122.2१२२.२

हृद्रोगपाण्डुश्वयथुश्वासवातकफापहा ॥ (१२२।२)

hṛdrogapāṇḍuśvayathuśvāsavātakaphāpahā ||

123.1१२३.१

वसुकवसुको ऽथ वसुः शैवो वसो ऽथ शिवमल्लिका । (१२३।१)

vasukavasuko 'tha vasuḥ śaivo vaso 'tha śivamallikā |

123.2१२३.२

पाशुपतः शिवमतः सुरेष्टः शिवशेखरः । (१२३।२)

pāśupataḥ śivamataḥ sureṣṭaḥ śivaśekharaḥ |

123.3१२३.३

सितो रक्तो द्विधा प्रोक्तो ज्ञेयः स च नवाभिधः ॥ (१२३।३)

sito rakto dvidhā prokto jñeyaḥ sa ca navābhidhaḥ ||

124.1१२४.१

वसुकौ कटुतिक्तोष्णौ पाके शीतौ च दीपनौ । (१२४।१)

vasukau kaṭutiktoṣṇau pāke śītau ca dīpanau |

124.2१२४.२

अजीर्णवातगुल्मघ्नौ श्वेतश् चैव रसायनः ॥ (१२४।२)

ajīrṇavātagulmaghnau śvetaś caiva rasāyanaḥ ||

125.1१२५.१

सर्पिणीसर्पिणी भुजगी भोगी कुण्डली पन्नगी फणी । (१२५।१)

sarpiṇīsarpiṇī bhujagī bhogī kuṇḍalī pannagī phaṇī |

125.2१२५.२

षडभिधा सर्पिणी स्याद् विषघ्नी कुचवर्धनी ॥ (१२५।२)

ṣaḍabhidhā sarpiṇī syād viṣaghnī kucavardhanī ||

126.1१२६.१

वृश्चिकावृश्चिका नखपर्णी च पिच्छिलाप्यलिपत्त्रिका । (१२६।१)

vṛścikāvṛścikā nakhaparṇī ca picchilāpyalipattrikā |

126.2१२६.२

वृश्चिका पिच्छलाम्ला स्याद् अन्त्रवृद्ध्यादिदोषनुत् ॥ (१२६।२)

vṛścikā picchalāmlā syād antravṛddhyādidoṣanut ||

127.1१२७.१

ब्राह्मीब्राह्मी वयस्या मत्स्याक्षी मीनाक्षी सोमवल्लरी । (१२७।१)

brāhmībrāhmī vayasyā matsyākṣī mīnākṣī somavallarī |

127.2१२७.२

मत्स्याक्षी शिशिरा रुच्या व्रणदोषक्षयापहा ॥ (१२७।२)

matsyākṣī śiśirā rucyā vraṇadoṣakṣayāpahā ||

128.1१२८.१

गुण्डालागुण्डाला तु जलोद्भूता गुच्छबुध्ना जलाशया । (१२८।१)

guṇḍālāguṇḍālā tu jalodbhūtā gucchabudhnā jalāśayā |

128.2१२८.२

गुण्डाला कटुतिक्तोष्णा शोफव्रणविनाशनी ॥ (१२८।२)

guṇḍālā kaṭutiktoṣṇā śophavraṇavināśanī ||

129.1१२९.१

भूपातलीभूपाटली च कुम्भी च भूताली रक्तपुष्पिका । (१२९।१)

bhūpātalībhūpāṭalī ca kumbhī ca bhūtālī raktapuṣpikā |

129.2१२९.२

भूपाटली कटूष्णा च पारदे सुप्रयोजिका ॥ (१२९।२)

bhūpāṭalī kaṭūṣṇā ca pārade suprayojikā ||

130.1१३०.१

पाटलीपाटली पाण्डुरफली धूसरा वृत्तबीजका । (१३०।१)

pāṭalīpāṭalī pāṇḍuraphalī dhūsarā vṛttabījakā |

130.2१३०.२

भूरिफली तथा पाण्डुफली स्यात् षड्विधाभिधा ॥ (१३०।२)

bhūriphalī tathā pāṇḍuphalī syāt ṣaḍvidhābhidhā ||

131.1१३१.१

शिशिरा पाण्डुरफली गौल्या कृच्छ्रार्तिदोषहा । (१३१।१)

śiśirā pāṇḍuraphalī gaulyā kṛcchrārtidoṣahā |

131.2१३१.२

बल्या पित्तहरा वृष्या मूत्राघातनिवारणी ॥ (१३१।२)

balyā pittaharā vṛṣyā mūtrāghātanivāraṇī ||

132.1१३२.१

श्वेताश्वेता तु छुरिकापत्त्री पर्वमूलाप्यविप्रिया । (१३२।१)

śvetāśvetā tu churikāpattrī parvamūlāpyavipriyā |

132.2१३२.२

श्वेतातिमधुरा शीता स्तन्यदा रुचिकृत् परा ॥ (१३२।२)

śvetātimadhurā śītā stanyadā rucikṛt parā ||

133.1१३३.१

ब्रह्मदण्डीब्रह्मदण्ड्य् अजलादण्डी कण्टपत्त्रफला च सा । (१३३।१)

brahmadaṇḍībrahmadaṇḍy ajalādaṇḍī kaṇṭapattraphalā ca sā |

133.2१३३.२

ब्रह्मदण्डी कटूष्णा स्यात् कफशोफानिलापहा ॥ (१३३।२)

brahmadaṇḍī kaṭūṣṇā syāt kaphaśophānilāpahā ||

134.1१३४.१

द्रवन्तीद्रवन्ती शाम्बरी चित्रा न्यग्रोधी शतमूलिका । (१३४।१)

dravantīdravantī śāmbarī citrā nyagrodhī śatamūlikā |

134.2१३४.२

प्रत्यक्श्रेणी वृषा चण्डा पत्त्रश्रेण्य् आखुकर्णिका ॥ (१३४।२)

pratyakśreṇī vṛṣā caṇḍā pattraśreṇy ākhukarṇikā ||

135.1१३५.१

मूषकाह्वादिका कर्णी प्रतिपर्णीशिफा सा । (१३५।१)

mūṣakāhvādikā karṇī pratiparṇīśiphā sā |

135.2१३५.२

सहस्रमूली विक्रान्ता ज्ञेया स्याच् चतुरेकधा ॥ (१३५।२)

sahasramūlī vikrāntā jñeyā syāc caturekadhā ||

136.1१३६.१

द्रवन्ती मधुरा शीता रसबन्धकरी परा । (१३६।१)

dravantī madhurā śītā rasabandhakarī parā |

136.2१३६.२

ज्वरघ्नी क्रिमिहा शूलशमनी च रसायनी ॥ (१३६।२)

jvaraghnī krimihā śūlaśamanī ca rasāyanī ||

137.1१३७.१

द्रोणपुष्पीद्रोणपुष्पी दीर्घपत्त्रा कुम्भयोनिः कुतुम्बिका । (१३७।१)

droṇapuṣpīdroṇapuṣpī dīrghapattrā kumbhayoniḥ kutumbikā |

137.2१३७.२

चित्राक्षुपः कुतुम्बा च सुपुष्पा चित्रपत्त्रिका ॥ (१३७।२)

citrākṣupaḥ kutumbā ca supuṣpā citrapattrikā ||

138.1१३८.१

द्रोणपुष्पी कटुः सोष्णा रुच्या वातकफापहा । (१३८।१)

droṇapuṣpī kaṭuḥ soṣṇā rucyā vātakaphāpahā |

138.2१३८.२

अग्निमान्द्यहरा चैव पथ्या वातापहारिणी ॥ (१३८।२)

agnimāndyaharā caiva pathyā vātāpahāriṇī ||

139.1१३९.१

महाद्रोणाअन्या चैव महाद्रोणा कुरुम्बा देवपूर्वका । (१३९।१)

mahādroṇāanyā caiva mahādroṇā kurumbā devapūrvakā |

139.2१३९.२

दिव्यपुष्पा महाद्रोणी देवीकाण्डा षडाह्वया ॥ (१३९।२)

divyapuṣpā mahādroṇī devīkāṇḍā ṣaḍāhvayā ||

140.1१४०.१

देवद्रोणी कटुस् तिक्ता मेध्या वातार्तिभूतनुत् । (१४०।१)

devadroṇī kaṭus tiktā medhyā vātārtibhūtanut |

140.2१४०.२

कफमान्द्यापहा चैव युक्त्या पारदशोधने ॥ (१४०।२)

kaphamāndyāpahā caiva yuktyā pāradaśodhane ||

141.1१४१.१

झण्डूझण्डूः स्यात् स्थूलपुष्पा तु झण्डूको झेण्डुकस् तथा । (१४१।१)

jhaṇḍūjhaṇḍūḥ syāt sthūlapuṣpā tu jhaṇḍūko jheṇḍukas tathā |

141.2१४१.२

झण्डूः कटुकषायः स्यात् ज्वरभूतग्रहापहा ॥ (१४१।२)

jhaṇḍūḥ kaṭukaṣāyaḥ syāt jvarabhūtagrahāpahā ||

142.1१४२.१

गोरक्षदुग्धीगोरक्षदुग्धी गोरक्षी ताम्रदुग्धी रसायनी । (१४२।१)

gorakṣadugdhīgorakṣadugdhī gorakṣī tāmradugdhī rasāyanī |

142.2१४२.२

बहुपत्त्रा मृताजीवी मृतसंजीवनी मुनिः ॥ (१४२।२)

bahupattrā mṛtājīvī mṛtasaṃjīvanī muniḥ ||

143.1१४३.१

गोरक्षदुग्धी मधुरा वृष्या सा ग्राहिणी हिमा । (१४३।१)

gorakṣadugdhī madhurā vṛṣyā sā grāhiṇī himā |

143.2१४३.२

सर्ववश्यकरी चैव रसे सिद्धिगुणप्रदा ॥ (१४३।२)

sarvavaśyakarī caiva rase siddhiguṇapradā ||

144.1१४४.१

इत्थं वितत्य विशदीक्रियमाणनानाक्षुद्रक्षुपाह्वयगुणप्रगुणापवर्गम् । (१४४।१)

itthaṃ vitatya viśadīkriyamāṇanānākṣudrakṣupāhvayaguṇapraguṇāpavargam |

144.2१४४.२

वर्गं विधाय मुखमण्डनम् एनम् उच्चैर् उच्चाटनाय च रुजां प्रभुरस् तु वैद्यः क्षुधं रान्ति जनस्योच्चैस् तस्मात् क्षुद्राः प्रकीर्तिताः । (१४४।२)

vargaṃ vidhāya mukhamaṇḍanam enam uccair uccāṭanāya ca rujāṃ prabhuras tu vaidyaḥ kṣudhaṃ rānti janasyoccais tasmāt kṣudrāḥ prakīrtitāḥ |

144.3१४४.३

तेषां क्षुपाणां वर्गो ऽयम् आदाने धातुर् उच्यते ॥ (१४४।३)

teṣāṃ kṣupāṇāṃ vargo 'yam ādāne dhātur ucyate ||

145.1१४५.१

धत्ते नित्यसमाधिसंस्तववशात् प्रीत्यार्चितेशार्पितां स्वात्मीयामृतहस्ततां किल सदा यः सर्वसंजीवनीम् । (१४५।१)

dhatte nityasamādhisaṃstavavaśāt prītyārciteśārpitāṃ svātmīyāmṛtahastatāṃ kila sadā yaḥ sarvasaṃjīvanīm |

145.2१४५.२

वर्गस् तस्य कृतौ नृसिंहकृतिनो यः पर्पटादिमहान् एष प्राञ्चति नामकाण्डपरिषच्चूडामणौ पञ्चमः ॥ (१४५।२)

vargas tasya kṛtau nṛsiṃhakṛtino yaḥ parpaṭādimahān eṣa prāñcati nāmakāṇḍapariṣaccūḍāmaṇau pañcamaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RājNigh, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit