सनत्कुमार उवाच । (१।१)

सा देवी त्र्यम्बकप्रोक्ता तताप सुचिरं तपः । (१।२)

निराहारा कदाचिच् च एकपर्णाशना पुनः । (१।३)

वाय्वाहारा पुनश्चापि अब्भक्षा भूय एव च ॥ (१।४)

तां तपश्चरणे युक्तां ब्रह्मा ज्ञात्वातिभास्वराम् । (२।१)

उवाच ब्रूहि तुष्टो ऽस्मि देवि किं करवाणि ते ॥ (२।२)

साब्रवीत् त्र्यम्बकं देवं पतिं प्राप्येन्दुवर्चसम् । (३।१)

विचरेयं सुखं देव सर्वांल् लोकान्नमस्तव ॥ (३।२)

ब्रह्मोवाच । (४।१)

न हि येन शरीरेण क्रियते परमं तपः । (४।२)

तेनैव परमेशो ऽसौ पतिः शम्भुरवाप्यते ॥ (४।३)

तस्माद्धि योगाद्भवती दक्षस्येह प्रजापतेः । (५।१)

जायस्व दुहिता भूत्वा पतिं रुद्रमवाप्स्यसि ॥ (५।२)

ततः सा तद्वचः श्रुत्वा योगाद्देवी मनस्विनी । (६।१)

दक्षस्य दुहिता जज्ञे सती नामातियोगिनी ॥ (६।२)

तां दक्षस्त्र्यम्बकायैव ददौ भार्यामनिन्दिताम् । (७।१)

ब्रह्मणो वचनाद्यस्यां मानसानसृजत्सुतान् ॥ (७।२)

आत्मतुल्यबलान्दीप्ताञ्जरामरणवर्जितान् । (८।१)

अनेकानि सहस्राणि रुद्राणाम् अमितौजसाम् ॥ (८।२)

तान्दृष्ट्वा सृज्यमानांश्च ब्रह्मा तं प्रत्यषेधयत् । (९।१)

मा स्राक्षीर् देवदेवेश प्रजा मृत्युविवर्जिताः ॥ (९।२)

अन्याः सृजस्व भद्रं ते प्रजा मृत्युसमन्विताः । (१०।१)

तेन चोक्तं स्थितो ऽस्मीति स्थाणुस्तेन ततः स्मृतः ॥ (१०।२)

देव उवाच । (११।१)

न स्रक्ष्ये मृत्युसंयुक्ताः प्रजा ब्रह्मन्कथंचन । (११।२)

स्थितो ऽस्मि वचनात्ते ऽद्य वक्तव्यो नास्मि ते पुनः ॥ (११।३)

ये त्व् इमे मानसाः सृष्टा महात्मानो महाबलाः । (१२।१)

चरिष्यन्ति मया सार्धं सर्व एते हि याज्ञिकाः ॥ (१२।२)

सनत्कुमार उवाच । (१३।१)

अथ काले गते व्यास स दक्षः शापकारणात् । (१३।२)

अन्यानाहूय जामातॄन् सदारानर्चयद्गृहे ॥ (१३।३)

सतीं सह त्र्यम्बकेन नाजुहाव रुषान्वितः । (१४।१)

सती ज्ञात्वा तु तत्सर्वं गत्वा पितरमब्रवीत् ॥ (१४।२)

अहं ज्येष्ठा वरिष्ठा च जामात्रा सह सुव्रत । (१५।१)

मां हित्वा नार्हसे ह्य् एताः सह भर्तृभिरर्चितुम् ॥ (१५।२)

क्रोधेनाथ समाविष्टः स क्रोधोपहतेन्द्रियः । (१६।१)

निरीक्ष्य प्राब्रवीद्दक्षश्चक्षुषा निर्दहन्निव ॥ (१६।२)

मामेताः सति सस्नेहाः पूजयन्ति सभर्तृकाः । (१७।१)

न त्वं तथा पूजयसे सह भर्त्रा महाव्रते ॥ (१७।२)

गृहांश्च मे सपत्नीकाः प्रविशन्ति तपोधनाः । (१८।१)

श्रेष्ठांस्तस्मात्सदा मन्ये ततस्तानर्चयाम्यहम् ॥ (१८।२)

तस्माद्यत्ते करोम्यद्य शुभं वा यदि वाशुभम् । (१९।१)

पूजां गृहाण तां पुत्रि गच्छ वा यत्र रोचते ॥ (१९।२)

सनत्कुमार उवाच । (२०।१)

ततः सा क्रोधदीप्तास्या न जग्राहातिकोपिता । (२०।२)

पूजामसंमतां हीनामिदं चोवाच तं शुभा ॥ (२०।३)

यस्मादसंमतामेतां पूजां त्वं कुरुषे मयि । (२१।१)

श्लाघ्यां चैवाप्यदुष्टां च श्रेष्ठां मां गर्हसे पितः ॥ (२१।२)

तस्मादिमं स्वकं देहं त्यजाम्येषा तवात्मजा । (२२।१)

असत्कृतायाः किं मे ऽद्य जीवितेनाशुभेन ह ॥ (२२।२)

सनत्कुमार उवाच । (२३।१)

ततः कृत्वा नमस्कारं मनसा त्र्यम्बकाय ह । (२३।२)

उवाचेदं सुसंरब्धा वचनं वचनारणिः ॥ (२३।३)

यत्राहम् उपपद्येयं पुनर्देहे स्वयेच्छया । (२४।१)

एवं तत्राप्यसंमूढा सम्भूता धार्मिका सती । (२४।२)

गच्छेयं धर्मपत्नीत्वं त्र्यम्बकस्यैव धीमतः ॥ (२४।३)

ततः सा धारणां कृत्वा आग्नेयीं सहसा सती । (२५।१)

ददाह वै स्वकं देहं स्वसमुत्थेन वह्निना ॥ (२५।२)

तां ज्ञात्वा त्र्यम्बको देवीं तथाभूतां महायशाः । (२६।१)

उवाच दक्षं संगम्य इदं वचनकोविदः ॥ (२६।२)

यस्मात्ते निन्दितश्चाहं प्रशस्ताश्चेतरे पृथक् । (२७।१)

जामातरः सपत्नीकास्तस्माद्वैवस्वते ऽन्तरे । (२७।२)

उत्पत्स्यन्ते पुनर्यज्ञे तव जामातरस्त्विमे ॥ (२७।३)

त्वं चैव मम शापेन क्षत्रियो भविता नृपः । (२८।१)

प्रचेतसां सुतश्चैव कन्यायां शाखिनां पुनः । (२८।२)

धर्मविघ्नं च ते तत्र करिष्ये क्रूरकर्मणः ॥ (२८।३)

सनत्कुमार उवाच । (२९।१)

तमुवाच तदा दक्षो दूयता हृदयेन वै । (२९।२)

मया यदि सुता स्वा वै प्रोक्ता त्यक्तापि वा पुनः । (२९।३)

किं तवात्र कृतं देव अहं तस्याः प्रभुः सदा ॥ (२९।४)

यस्मात्त्वं माम् अभ्यशपस्तस्मात् त्वमपि शंकर । (३०।१)

भूर्लोके वत्स्यसे नित्यं न स्वर्लोके कदाचन ॥ (३०।२)

भागं च तव यज्ञेषु दत्त्वा सर्वे द्विजातयः । (३१।१)

अपः स्प्रक्ष्यन्ति सर्वत्र महादेव महाद्युते ॥ (३१।२)

सनत्कुमार उवाच । (३२।१)

ततः स देवः प्रहसंस्तमुवाच त्रिलोचनः । (३२।२)

सर्वेषामेव लोकानां मूलं भूर्लोक उच्यते ॥ (३२।३)

तमहं धारयाम्येको लोकानां हितकाम्यया । (३३।१)

भूर्लोके हि धृते लोकाः सर्वे तिष्ठन्ति शाश्वताः । (३३।२)

तस्मात्तिष्ठाम्यहं नित्यमिहैव न तवाज्ञया ॥ (३३।३)

भागान्दत्त्वा तथान्येभ्यो दित्सवो मे द्विजातयः । (३४।१)

अपः स्पृशन्ति शुद्ध्यर्थं भागं यच्छन्ति मे ततः । (३४।२)

दत्त्वा स्पृशन्ति भूयश्च धर्मस्यैवाभिवृद्धये ॥ (३४।३)

यथा हि देवनिर्माल्यं शुचयो धारयन्त्युत । (३५।१)

अशुचिं स्प्रष्टुकामाश्च त्यक्त्वापः संस्पृशन्ति च ॥ (३५।२)

देवानामेवमन्येषां दित्सवो ब्राह्मणर्षभाः । (३६।१)

भागान् अपः स्पृशन्ति स्म तत्र का परिदेवना ॥ (३६।२)

त्वं तु मच्छापनिर्दग्धो विपरीतो नराधमः । (३७।१)

स्वस्यां सुतायां मूढात्मा पुत्रमुत्पादयिष्यसि ॥ (३७।२)

सनत्कुमार उवाच । (३८।१)

एवं स भगवाञ्छप्त्वा दक्षं देवो जगत्पतिः । (३८।२)

विरराम महातेजा जगाम च यथागतम् ॥ (३८।३)

चन्द्रदिवाकरवह्निसमाक्षं चन्द्रनिभाननपद्मदलाक्षम् । (३९।१)

गोवृषवाहम् अमेयगुणौघं सततमिहेन्दुवहं प्रणताः स्मः ॥ (३९।२)

य इमं दक्षशापाङ्कं देव्याश्चैवाशरीरताम् । (४०।१)

शृणुयाद्वाथ विप्रान्वा श्रावयेत यतव्रतः । (४०।२)

सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोकमवाप्नुयात् ॥ (४०।३)