सनत्कुमार उवाच । (१।१)

प्राजापत्यं ततो लब्ध्वा प्रजाः स्रष्टुं प्रचक्रमे । (१।२)

प्रजास्ताः सृज्यमानाश्च न विवर्धन्ति तस्य ह ॥ (१।३)

स कुर्वाणस्तथा सृष्टिं शक्तिहीनः पितामहः । (२।१)

सृष्ट्यर्थं भूय एवाथ तपश्चर्तुं प्रचक्रमे ॥ (२।२)

सृष्टिहेतोस्तपस्तस्य ज्ञात्वा त्रिभुवनेश्वरः । (३।१)

तेजसा जगदाविश्य आजगाम तदन्तिकम् । (३।२)

स्रष्टा तस्य जगन्नाथो ऽदर्शयत्स्वतनौ जगत् ॥ (३।३)

स्वयमागत्य देवेशो महाभूतपतिर्हरः । (४।१)

व्याप्येव हि जगत्कृत्स्नं परमेण स्वतेजसा । (४।२)

शम्भुः प्राह वरं वत्स याचस्वेति पितामहम् ॥ (४।३)

तं ब्रह्मा लोकसृष्ट्यर्थं पुत्रस्त्वं मनसाब्रवीत् । (५।१)

स ज्ञात्वा तस्य संकल्पं ब्रह्मणः परमेश्वरः । (५।२)

मूढो ऽयमिति संचिन्त्य प्रोवाच वरदः स्वयम् ॥ (५।३)

आगतं पितरं मा त्वं यस्मात्पुत्रं समीहसे । (६।१)

मन्मूर्तिस्तनयस्तस्माद्भविष्यति ममाज्ञया ॥ (६।२)

स च ते पुत्रतां यात्वा मदीयो गणनायकः । (७।१)

रुद्रो विग्रहवान्भूत्वा मूढ त्वां विनयिष्यति ॥ (७।२)

सर्वविद्याधिपत्यं च योगानां चैव सर्वशः । (८।१)

बलस्याधिपतित्वं च अस्त्राणां च प्रयोक्तृता ॥ (८।२)

मया दत्तानि तस्याशु उपस्थास्यन्ति सर्वशः । (९।१)

धनुः पिनाकं शूलं च खड्गं परशुरेव च ॥ (९।२)

कमण्डलुस्तथा दण्डः अस्त्रं पाशुपतं तथा । (१०।१)

संवर्तकाशनिश्चैव चक्रं च प्रतिसर्गिकम् । (१०।२)

एवं सर्वर्द्धिसम्पन्नः सुतस्ते स भविष्यति ॥ (१०।३)

एवमुक्त्वा गते तस्मिन्नन्तर्धानं महात्मनि । (११।१)

ब्रह्मा चक्रे तदा चेष्टिं पुत्रकामः प्रजापतिः ॥ (११।२)

स जुह्वञ्छ्रमसंयुक्तः प्रतिघातसमन्वितः । (१२।१)

समिद्युक्तेन हस्तेन ललाटं प्रममार्ज ह ॥ (१२।२)

समित्संयोगजस्तस्य स्वेदबिन्दुर्ललाटजः । (१३।१)

पपात ज्वलने तस्मिन्द्विगुणं तस्य तेजसा ॥ (१३।२)

तद्धि माहेश्वरं तेजः संधितं ब्रह्मणि स्रुतम् । (१४।१)

प्रेरितं देवदेवेन निपपात हविर्भुजि ॥ (१४।२)

क्षणे तस्मिन्महेशेन स्मृत्वा तं वरमुत्तमम् । (१५।१)

प्रेषितो गणपो रुद्रः सद्य एवाभवत्तदा ॥ (१५।२)

तच् च संस्वेदजं तेजः पूर्वं ज्वलनयोजितम् । (१६।१)

भूत्वा लोहितमाश्वेव पुनर्नीलमभूत्तदा ॥ (१६।२)

नीललोहित इत्येव तेनासाव् अभवत्प्रभुः । (१७।१)

त्र्यक्षो दशभुजः श्रीमान्ब्रह्माणं छादयन्निव ॥ (१७।२)

शर्वाद्यैर्नामभिर्ब्रह्मा तनूभिश्च जलादिभिः । (१८।१)

स्तुत्वा तं सर्वगं देवं नीललोहितमव्ययम् ॥ (१८।२)

ज्ञात्वा सर्वसृजं पश्चान्महाभूतप्रतिष्ठितम् । (१९।१)

असृजद्विविधास्त्वन्याः प्रजाः स जगति प्रभुः ॥ (१९।२)

सो ऽपि योगं समास्थाय ऐश्वर्येण समन्वितः । (२०।१)

लोकान्सर्वान्समाविश्य धारयामास सर्वदा ॥ (२०।२)

ब्रह्मणो ऽपि ततः पुत्रा दक्षधर्मादयः शुभाः । (२१।१)

असृजन्त प्रजाः सर्वा देवमानुषसंकुलाः ॥ (२१।२)

अथ कालेन महता कल्पे ऽतीते पुनः पुनः । (२२।१)

प्रजा धारयतो योगादस्मिन्कल्प उपस्थिते ॥ (२२।२)

प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने । (२३।१)

प्रजासु च विवृद्धासु प्रयागे यजतश्च ह ॥ (२३।२)

ब्रह्मणः षट्कुलीयास्ते ऋषयः संशितव्रताः । (२४।१)

मरीचयो ऽत्रयश्चैव वसिष्ठाः क्रतवस्तथा ॥ (२४।२)

भृगवो ऽङ्गिरसश्चैव तपसा दग्धकिल्बिषाः । (२५।१)

ऊचुर् ब्रह्माणम् अभ्येत्य सहिताः कर्मणो ऽन्तरे ॥ (२५।२)

भगवन्नन्धकारेण महता स्मः समावृताः । (२६।१)

खिन्ना विवदमानाश्च न च पश्याम यत्परम् ॥ (२६।२)

एतं नः संशयं देव चिरं हृदि समास्थितम् । (२७।१)

त्वं हि वेत्थ यथातत्त्वं कारणं परमं हि नः ॥ (२७।२)

किं परं सर्वभूतानां बलीयश्चापि सर्वतः । (२८।१)

केन चाधिष्ठितं विश्वं को नित्यः कश्च शाश्वतः ॥ (२८।२)

कः स्रष्टा सर्वभूतानां प्रकृतेश्च प्रवर्तकः । (२९।१)

को ऽस्मान्सर्वेषु कार्येषु प्रयुनक्ति महामनाः ॥ (२९।२)

कस्य भूतानि वश्यानि कः सर्वविनियोजकः । (३०।१)

कथं पश्येम तं चैव एतन् नः शंस सर्वशः ॥ (३०।२)

एवमुक्तस्ततो ब्रह्मा सर्वेषामेव संनिधौ । (३१।१)

देवानां च ऋषीणां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् ॥ (३१।२)

यक्षाणामसुराणां च ये च कुत्र प्रवर्तकाः । (३२।१)

पक्षिणां सपिशाचानां ये चान्ये तत्समीपगाः । (३२।२)

उत्थाय प्राञ्जलिः प्राह रुद्रेति त्रिः प्लुतं वचः ॥ (३२।३)

स चापि तपसा शक्यो द्रष्टुं नान्येन केनचित् । (३३।१)

स स्रष्टा सर्वभूतानां बलवांस्तन्मयं जगत् । (३३।२)

तस्य वश्यानि भूतानि तेनेदं धार्यते जगत् ॥ (३३।३)

ततस्ते सर्वलोकेशा नमश्चक्रुर्महात्मने ॥ (३४।१)

ऋषय ऊचुः । (३५।१)

किं तन्महत्तपो देव येन दृश्येत स प्रभुः । (३५।२)

तन् नो वदस्व देवेश वरदं चाभिधत्स्व नः ॥ (३५।३)

पितामह उवाच । (३६।१)

सत्त्रं महत् समासध्वं वाङ्मनोदोषवर्जिताः । (३६।२)

देशं च वः प्रवक्ष्यामि यस्मिन्देशे चरिष्यथ ॥ (३६।३)

ततो मनोमयं चक्रं स सृष्ट्वा तानुवाच ह । (३७।१)

क्षिप्तमेतन्मया चक्रमनुव्रजत माचिरम् ॥ (३७।२)

यत्रास्य नेमिः शीर्येत स देशस्तपसः शुभः । (३८।१)

ततो मुमोच तच् चक्रं ते च तत् समन्वव्रजन् ॥ (३८।२)

तस्य वै व्रजतः क्षिप्रं यत्र नेमिर् अशीर्यत । (३९।१)

नैमिषं तत्स्मृतं नाम्ना पुण्यं सर्वत्र पूजितम् ॥ (३९।२)

तत्पूजितं देवमनुष्यसिद्धै रक्षोभिरुग्रैरुरगैश्च दिव्यैः । (४०।१)

यक्षैः सगन्धर्वपिशाचसंघैः सर्वाप्सरोभिश्च दितेः सुतैश्च ॥ (४०।२)

विप्रैश्च दान्तैः शमयोगयुक्तैस्तीर्थैश्च सर्वैरपि चावनीध्रैः । (४१।१)

गन्धर्वविद्याधरचारणैश् च साध्यैश्च विश्वैः पितृभिः स्तुतं च ॥ (४१।२)