स्कन्दपुराणSkandapurāṇa

SkPur, 7

7 of 24 · 86 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वायुरुवाच । (१।१)

vāyuruvāca |

1.2१.२

ब्रह्मलोकं समासाद्य भगवान्सर्वलोकपः । (१।२)

brahmalokaṃ samāsādya bhagavānsarvalokapaḥ |

1.3१.३

भैक्ष्यं भैक्ष्यमिति प्रोच्य द्वारे समवातिष्ठत ॥ (१।३)

bhaikṣyaṃ bhaikṣyamiti procya dvāre samavātiṣṭhata ||

2.1२.१

तं दृष्ट्वा विकृतं ब्रह्मा कपालकरभूषणम् । (२।१)

taṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ brahmā kapālakarabhūṣaṇam |

2.2२.२

ज्ञात्वा योगेन महता तुष्टाव भुवनेश्वरम् ॥ (२।२)

jñātvā yogena mahatā tuṣṭāva bhuvaneśvaram ||

3.1३.१

तस्य तुष्टस्तदा देवो वरदो ऽस्मीत्यभाषत । (३।१)

tasya tuṣṭastadā devo varado 'smītyabhāṣata |

3.2३.२

वृणीष्व वरमव्यग्रो यस्ते मनसि वर्तते ॥ (३।२)

vṛṇīṣva varamavyagro yaste manasi vartate ||

4.1४.१

ब्रह्मोवाच । (४।१)

brahmovāca |

4.2४.२

इच्छामि देवदेवेश त्वया चिह्नमिदं कृतम् । (४।२)

icchāmi devadeveśa tvayā cihnamidaṃ kṛtam |

4.3४.३

येन चिह्नेन लोको ऽयं चिह्नितः स्याज् जगत्पते ॥ (४।३)

yena cihnena loko 'yaṃ cihnitaḥ syāj jagatpate ||

5.1५.१

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्वदतां वरः । (५।१)

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhagavānvadatāṃ varaḥ |

5.2५.२

सर्वश्रुतिमयं ब्रह्म ॐ इति व्याजहार ह ॥ (५।२)

sarvaśrutimayaṃ brahma oṃ iti vyājahāra ha ||

6.1६.१

शम्भोर्व्याहारमात्रेण वागियं दिव्यरूपिणी । (६।१)

śambhorvyāhāramātreṇa vāgiyaṃ divyarūpiṇī |

6.2६.२

निःसृता वदनाद् देवी प्रह्वा समवातिष्ठत ॥ (६।२)

niḥsṛtā vadanād devī prahvā samavātiṣṭhata ||

7.1७.१

तामुवाच तदा देवो वाचा संजीवयन्निव । (७।१)

tāmuvāca tadā devo vācā saṃjīvayanniva |

7.2७.२

यस्मात्त्वमक्षरो भूत्वा मम वाचो विनिःसृता । (७।२)

yasmāttvamakṣaro bhūtvā mama vāco viniḥsṛtā |

7.3७.३

सर्वविद्याधिदेवी त्वं तस्माद् देवि भविष्यसि ॥ (७।३)

sarvavidyādhidevī tvaṃ tasmād devi bhaviṣyasi ||

8.1८.१

यस्माद्ब्रह्मसरश्चेदं मुखं मम समाश्रिता । (८।१)

yasmādbrahmasaraścedaṃ mukhaṃ mama samāśritā |

8.2८.२

तस्मात्सरस्वतीत्येव लोके ख्यातिं गमिष्यसि ॥ (८।२)

tasmātsarasvatītyeva loke khyātiṃ gamiṣyasi ||

9.1९.१

इमं लोकं वराम्भोभिः पावयित्वा च सुप्रभे । (९।१)

imaṃ lokaṃ varāmbhobhiḥ pāvayitvā ca suprabhe |

9.2९.२

सर्वांल् लोकांस्तारयित्री पुनस्त्वं नात्र संशयः ॥ (९।२)

sarvāṃl lokāṃstārayitrī punastvaṃ nātra saṃśayaḥ ||

10.1१०.१

यज्ञभागं च देवास्ते दास्यन्ति सपितामहाः । (१०।१)

yajñabhāgaṃ ca devāste dāsyanti sapitāmahāḥ |

10.2१०.२

पुण्या च सर्वसरितां भविष्यसि न संशयः ॥ (१०।२)

puṇyā ca sarvasaritāṃ bhaviṣyasi na saṃśayaḥ ||

11.1११.१

ततः सा समनुज्ञाता शंकरेण विभाविनी । (११।१)

tataḥ sā samanujñātā śaṃkareṇa vibhāvinī |

11.2११.२

चक्रे ब्रह्मसरः पुण्यं ब्रह्मलोके ऽतिपावनम् ॥ (११।२)

cakre brahmasaraḥ puṇyaṃ brahmaloke 'tipāvanam ||

12.1१२.१

तोयामृतसुसम्पूर्णं स्वर्णपद्मोपशोभितम् । (१२।१)

toyāmṛtasusampūrṇaṃ svarṇapadmopaśobhitam |

12.2१२.२

नानापक्षिगणाकीर्णं मीनसंक्षोभितोदकम् । (१२।२)

nānāpakṣigaṇākīrṇaṃ mīnasaṃkṣobhitodakam |

12.3१२.३

ततो विनिःसृता भूयः सेमं लोकमपावयत् ॥ (१२।३)

tato viniḥsṛtā bhūyaḥ semaṃ lokamapāvayat ||

13.1१३.१

तं गृहीत्वा महादेवः कपालम् अमितौजसम् । (१३।१)

taṃ gṛhītvā mahādevaḥ kapālam amitaujasam |

13.2१३.२

इमं लोकमनुप्राप्य देशे श्रेष्ठे ऽवातिष्ठत ॥ (१३।२)

imaṃ lokamanuprāpya deśe śreṣṭhe 'vātiṣṭhata ||

14.1१४.१

तत्र तच्च महद्दिव्यं कपालं देवताधिपः । (१४।१)

tatra tacca mahaddivyaṃ kapālaṃ devatādhipaḥ |

14.2१४.२

स्थापयामास दीप्तार्चिर्गणानामग्रतः प्रभुः ॥ (१४।२)

sthāpayāmāsa dīptārcirgaṇānāmagrataḥ prabhuḥ ||

15.1१५.१

तत्स्थापितमथो दृष्ट्वा गणाः सर्वे महात्मनः । (१५।१)

tatsthāpitamatho dṛṣṭvā gaṇāḥ sarve mahātmanaḥ |

15.2१५.२

अनदन् सुमहानादं नादयन्तो दिशो दश । (१५।२)

anadan sumahānādaṃ nādayanto diśo daśa |

15.3१५.३

क्षुब्धार्णवाशनिप्रख्यं नभो येन व्यशीर्यत ॥ (१५।३)

kṣubdhārṇavāśaniprakhyaṃ nabho yena vyaśīryata ||

16.1१६.१

तेन शब्देन घोरेण असुरो देवकण्टकः । (१६।१)

tena śabdena ghoreṇa asuro devakaṇṭakaḥ |

16.2१६.२

हालाहल इति ख्यातस्तं देशं सो ऽभ्यगच्छत ॥ (१६।२)

hālāhala iti khyātastaṃ deśaṃ so 'bhyagacchata ||

17.1१७.१

अमृष्यमाणः क्रोधान्धो दुरात्मा यज्ञनाशकः । (१७।१)

amṛṣyamāṇaḥ krodhāndho durātmā yajñanāśakaḥ |

17.2१७.२

ब्रह्मदत्तवरश्चैव अवध्यः सर्वजन्तुभिः । (१७।२)

brahmadattavaraścaiva avadhyaḥ sarvajantubhiḥ |

17.3१७.३

महिषश्छन्नरूपाणामसुराणां शतैर्वृतः ॥ (१७।३)

mahiṣaśchannarūpāṇāmasurāṇāṃ śatairvṛtaḥ ||

18.1१८.१

तमापतन्तं सक्रोधं महिषं देवकण्टकम् । (१८।१)

tamāpatantaṃ sakrodhaṃ mahiṣaṃ devakaṇṭakam |

18.2१८.२

सम्प्रेक्ष्याह गणाध्यक्षो गणान्सर्वान्पिनाकिनः ॥ (१८।२)

samprekṣyāha gaṇādhyakṣo gaṇānsarvānpinākinaḥ ||

19.1१९.१

दैत्यो ऽयं गणपा दुष्टस्त्रैलोक्यसुरकण्टकः । (१९।१)

daityo 'yaṃ gaṇapā duṣṭastrailokyasurakaṇṭakaḥ |

19.2१९.२

आयाति त्वरितो यूयं तस्मादेनं निहन्यथ ॥ (१९।२)

āyāti tvarito yūyaṃ tasmādenaṃ nihanyatha ||

20.1२०.१

ततस्ते गणपाः सर्वे समायान्तं सुरद्विषम् । (२०।१)

tataste gaṇapāḥ sarve samāyāntaṃ suradviṣam |

20.2२०.२

भित्त्वा शूलेन संक्रुद्धा विगतासुं च चक्रिरे ॥ (२०।२)

bhittvā śūlena saṃkruddhā vigatāsuṃ ca cakrire ||

21.1२१.१

हते तस्मिंस्तदा देवो दिशः सर्वा अवैक्षत । (२१।१)

hate tasmiṃstadā devo diśaḥ sarvā avaikṣata |

21.2२१.२

ताभ्यः पिशाचा वृत्तास्याः पिशाच्यश्च महाबलाः । (२१।२)

tābhyaḥ piśācā vṛttāsyāḥ piśācyaśca mahābalāḥ |

21.3२१.३

अभ्यगच्छन्त देवेशं ताभ्यस्तं विनिवेदयत् ॥ (२१।३)

abhyagacchanta deveśaṃ tābhyastaṃ vinivedayat ||

22.1२२.१

स ताभिरुपयुक्तश्च विनियुक्तश्च सर्वशः । (२२।१)

sa tābhirupayuktaśca viniyuktaśca sarvaśaḥ |

22.2२२.२

तमेव चाप्यथावासं देवादिष्टं प्रपेदिरे ॥ (२२।२)

tameva cāpyathāvāsaṃ devādiṣṭaṃ prapedire ||

23.1२३.१

भक्षयन्ति स्म महिषं मित्वा मित्वा यतस्तु ताः । (२३।१)

bhakṣayanti sma mahiṣaṃ mitvā mitvā yatastu tāḥ |

23.2२३.२

कपालमातरः प्रोक्तास्तस्माद्देवेन धीमता ॥ (२३।२)

kapālamātaraḥ proktāstasmāddevena dhīmatā ||

24.1२४.१

कपालं स्थापितं यस्मात्तस्मिन्देशे पिनाकिना । (२४।१)

kapālaṃ sthāpitaṃ yasmāttasmindeśe pinākinā |

24.2२४.२

महाकपालं तत् तस्मात् त्रिषु लोकेषु गद्यते ॥ (२४।२)

mahākapālaṃ tat tasmāt triṣu lokeṣu gadyate ||

25.1२५.१

स्थापितस्य कपालस्य यथोक्तमभवत्तदा । (२५।१)

sthāpitasya kapālasya yathoktamabhavattadā |

25.2२५.२

ख्यातं शिवतडागं तत्सर्वपापप्रमोचनम् ॥ (२५।२)

khyātaṃ śivataḍāgaṃ tatsarvapāpapramocanam ||

26.1२६.१

आगत्याथ ततो ब्रह्मा देवतानां गणैर्वृतः । (२६।१)

āgatyātha tato brahmā devatānāṃ gaṇairvṛtaḥ |

26.2२६.२

कपर्दिनमुपामन्त्र्य तं देशं सो ऽन्वगृह्णत ॥ (२६।२)

kapardinamupāmantrya taṃ deśaṃ so 'nvagṛhṇata ||

27.1२७.१

अर्धयोजनविस्तीर्णं क्षेत्रमेतत्समन्ततः । (२७।१)

ardhayojanavistīrṇaṃ kṣetrametatsamantataḥ |

27.2२७.२

भविष्यति न संदेहः सिद्धक्षेत्रं महात्मनः ॥ (२७।२)

bhaviṣyati na saṃdehaḥ siddhakṣetraṃ mahātmanaḥ ||

28.1२८.१

श्मेति हि प्रोच्यते पापं क्षयं शानं विदुर्बुधाः । (२८।१)

śmeti hi procyate pāpaṃ kṣayaṃ śānaṃ vidurbudhāḥ |

28.2२८.२

ध्यानेन नियमैश्चैव श्मशानं तेन संज्ञितम् । (२८।२)

dhyānena niyamaiścaiva śmaśānaṃ tena saṃjñitam |

28.3२८.३

गुह्यं देवातिदेवस्य परं प्रियमनुत्तमम् ॥ (२८।३)

guhyaṃ devātidevasya paraṃ priyamanuttamam ||

29.1२९.१

एवं तत्र नरः पापं सर्वमेव प्रहास्यति । (२९।१)

evaṃ tatra naraḥ pāpaṃ sarvameva prahāsyati |

29.2२९.२

त्रिरात्रोपोषितश्चैव अर्चयित्वा वृषध्वजम् । (२९।२)

trirātropoṣitaścaiva arcayitvā vṛṣadhvajam |

29.3२९.३

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं यत्तदवाप्स्यति ॥ (२९।३)

rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ yattadavāpsyati ||

30.1३०.१

यश्च प्राणान्प्रियांस्तत्र परित्यक्ष्यति मानवः । (३०।१)

yaśca prāṇānpriyāṃstatra parityakṣyati mānavaḥ |

30.2३०.२

स गुह्यगणदेवानां समतां समवाप्स्यति ॥ (३०।२)

sa guhyagaṇadevānāṃ samatāṃ samavāpsyati ||

31.1३१.१

वायुरुवाच । (३१।१)

vāyuruvāca |

31.2३१.२

ततः स तत्र संस्थाप्य देवस्यार्चाद्वयं शुभम् । (३१।२)

tataḥ sa tatra saṃsthāpya devasyārcādvayaṃ śubham |

31.3३१.३

शूलेश्वरं महाकायं रुद्रस्यायतनं शुभम् ॥ (३१।३)

śūleśvaraṃ mahākāyaṃ rudrasyāyatanaṃ śubham ||

32.1३२.१

तत्राभिगमनादेव कृत्वा पापस्य संक्षयम् । (३२।१)

tatrābhigamanādeva kṛtvā pāpasya saṃkṣayam |

32.2३२.२

रुद्रलोकमवाप्नोति स प्राहैवं पितामहः ॥ (३२।२)

rudralokamavāpnoti sa prāhaivaṃ pitāmahaḥ ||

33.1३३.१

यत्र चापि शिरस्तस्य चिछेद भुवनेश्वरः । (३३।१)

yatra cāpi śirastasya cicheda bhuvaneśvaraḥ |

33.2३३.२

कश्मीरः सो ऽभवन्नाम्ना देशः पुण्यतमः सदा ॥ (३३।२)

kaśmīraḥ so 'bhavannāmnā deśaḥ puṇyatamaḥ sadā ||

34.1३४.१

ततो देवः सह गणै रूपं विकृतमास्थितः । (३४।१)

tato devaḥ saha gaṇai rūpaṃ vikṛtamāsthitaḥ |

34.2३४.२

पश्यतां सर्वदेवानामन्तर्धानमगात्प्रभुः ॥ (३४।२)

paśyatāṃ sarvadevānāmantardhānamagātprabhuḥ ||

35.1३५.१

गते च देवनाथे ऽथ कपालस्थानमव्ययम् । (३५।१)

gate ca devanāthe 'tha kapālasthānamavyayam |

35.2३५.२

सर्वतीर्थाभिषेकस्य फलेन समयोजयत् ॥ (३५।२)

sarvatīrthābhiṣekasya phalena samayojayat ||

36.1३६.१

तदद्यापि महद्दिव्यं सरस्तत्र प्रदृश्यते । (३६।१)

tadadyāpi mahaddivyaṃ sarastatra pradṛśyate |

36.2३६.२

महाकपालं विप्रेन्द्राः स्वर्गास्तत्राक्षयाः स्मृताः ॥ (३६।२)

mahākapālaṃ viprendrāḥ svargāstatrākṣayāḥ smṛtāḥ ||

37.1३७.१

इदं शुभं दिव्यमधर्मनाशनं महाफलं सेन्द्रसुरासुरार्चितम् । (३७।१)

idaṃ śubhaṃ divyamadharmanāśanaṃ mahāphalaṃ sendrasurāsurārcitam |

37.2३७.२

महाकपालं प्रकृतोपदर्शनं सुरेशलोकादिविगाहने हितम् ॥ (३७।२)

mahākapālaṃ prakṛtopadarśanaṃ sureśalokādivigāhane hitam ||

38.1३८.१

तपोधनैः सिद्धगणैश्च संस्तुतं दिविष्ठतुल्यद्विजराजमण्डले । (३८।१)

tapodhanaiḥ siddhagaṇaiśca saṃstutaṃ diviṣṭhatulyadvijarājamaṇḍale |

38.2३८.२

पठेन्नरो यः शृणुयाच्च सर्वदा त्रिपिष्टपं गच्छति सो ऽभिनन्दितः ॥ (३८।२)

paṭhennaro yaḥ śṛṇuyācca sarvadā tripiṣṭapaṃ gacchati so 'bhinanditaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit