स्कन्दपुराणSkandapurāṇa

SkPur, 21

21 of 24 · 128 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सनत्कुमार उवाच । (१।१)

sanatkumāra uvāca

1.2१.२

निर्गतो ऽथ ततो नन्दी जगाम सरितां वराम् । (१।२)

nirgato 'tha tato nandī jagāma saritāṃ varām |

1.3१.३

भुवनाम् इति विख्यातां सर्वलोकसुखावहाम् ॥ (१।३)

bhuvanām iti vikhyātāṃ sarvalokasukhāvahām ||

2.1२.१

तां प्रविश्य ततो धीमानेकाग्रो ह्रदमास्थितः । (२।१)

tāṃ praviśya tato dhīmānekāgro hradamāsthitaḥ |

2.2२.२

स जजाप तदा रुद्रान्मृत्योर्भीतः समाहितः ॥ (२।२)

sa jajāpa tadā rudrānmṛtyorbhītaḥ samāhitaḥ ||

3.1३.१

जपता तेन तत्रैव तत्परेण तदाशिषा । (३।१)

japatā tena tatraiva tatpareṇa tadāśiṣā |

3.2३.२

कोटिरेका यदा जप्ता तदा देवस्तुतोष ह ॥ (३।२)

koṭirekā yadā japtā tadā devastutoṣa ha ||

4.1४.१

तमागत्याह भगवाञ्छर्व उग्रः कपर्दिमान् । (४।१)

tamāgatyāha bhagavāñcharva ugraḥ kapardimān |

4.2४.२

नन्दिंस्तुष्टो ऽस्मि भद्रं ते वरं वृणु यथेप्सितम् ॥ (४।२)

nandiṃstuṣṭo 'smi bhadraṃ te varaṃ vṛṇu yathepsitam ||

5.1५.१

उवाच प्रणतो भूत्वा प्रणतार्तिहरं हरम् । (५।१)

uvāca praṇato bhūtvā praṇatārtiharaṃ haram |

5.2५.२

द्वितीयां जप्तुमिच्छामि कोटिं भगवतां विभो । (५।२)

dvitīyāṃ japtumicchāmi koṭiṃ bhagavatāṃ vibho |

5.3५.३

एवमस्त्विति देवो ऽपि प्रोच्यागच्छद्यथागतम् ॥ (५।३)

evamastviti devo 'pi procyāgacchadyathāgatam ||

6.1६.१

सनत्कुमार उवाच । (६।१)

sanatkumāra uvāca

6.2६.२

सो ऽवतीर्य ततो भूयः प्रयतात्मा तथैव ह । (६।२)

so 'vatīrya tato bhūyaḥ prayatātmā tathaiva ha |

6.3६.३

जजाप कोटिमन्यां तु रुद्रमेवानुचिन्तयन् ॥ (६।३)

jajāpa koṭimanyāṃ tu rudramevānucintayan ||

7.1७.१

द्वितीयायां ततः कोट्यां सम्पूर्णायां वृषध्वजः । (७।१)

dvitīyāyāṃ tataḥ koṭyāṃ sampūrṇāyāṃ vṛṣadhvajaḥ |

7.2७.२

अभ्याजगाम तं चैव वरदो ऽस्मीत्यभाषत ॥ (७।२)

abhyājagāma taṃ caiva varado 'smītyabhāṣata ||

8.1८.१

स प्राह भगवन्कोटिं तृतीयामपि कालहन् । (८।१)

sa prāha bhagavankoṭiṃ tṛtīyāmapi kālahan |

8.2८.२

जप्तुमिच्छामि देवेश त्वत्प्रसादादहं विभो ॥ (८।२)

japtumicchāmi deveśa tvatprasādādahaṃ vibho ||

9.1९.१

एवमस्त्विति भूयो ऽपि भगवान्प्रत्युवाच ह । (९।१)

evamastviti bhūyo 'pi bhagavānpratyuvāca ha |

9.2९.२

उक्त्वा जगाम स्वं वेश्म देव्या सह महाद्युतिः ॥ (९।२)

uktvā jagāma svaṃ veśma devyā saha mahādyutiḥ ||

10.1१०.१

ततस्तृतीयां रुद्राणां कोटिमन्यां जजाप ह । (१०।१)

tatastṛtīyāṃ rudrāṇāṃ koṭimanyāṃ jajāpa ha |

10.2१०.२

युगान्तादित्यसंकाशस्ततः समभवद्द्विजः ॥ (१०।२)

yugāntādityasaṃkāśastataḥ samabhavaddvijaḥ ||

11.1११.१

तस्य कोटीत्रये व्यास समाप्ते ज्वलनत्विषः । (११।१)

tasya koṭītraye vyāsa samāpte jvalanatviṣaḥ |

11.2११.२

सोमः सह गणैर्देवस्तं देशमुपचक्रमे ॥ (११।२)

somaḥ saha gaṇairdevastaṃ deśamupacakrame ||

12.1१२.१

स तं करेण संगृह्य उद्धृत्य सलिलाच्च ह । (१२।१)

sa taṃ kareṇa saṃgṛhya uddhṛtya salilācca ha |

12.2१२.२

संमृजानो ऽग्रहस्तेन नन्दिनं कालहाब्रवीत् ॥ (१२।२)

saṃmṛjāno 'grahastena nandinaṃ kālahābravīt ||

13.1१३.१

देव उवाच । (१३।१)

deva uvāca

13.2१३.२

शैलादे वरदो ऽहं ते तपसानेन तोषितः । (१३।२)

śailāde varado 'haṃ te tapasānena toṣitaḥ |

13.3१३.३

साधु जप्तं त्वया धीमन्ब्रूहि यत्ते मनोगतम् ॥ (१३।३)

sādhu japtaṃ tvayā dhīmanbrūhi yatte manogatam ||

14.1१४.१

शैलादिरुवाच । (१४।१)

śailādiruvāca |

14.2१४.२

जपेयं कोटिमन्यां तु भूयो ऽपि तव तेजसा । (१४।२)

japeyaṃ koṭimanyāṃ tu bhūyo 'pi tava tejasā |

14.3१४.३

वरमेतं वृणे देव यदि तुष्टो ऽसि मे विभो ॥ (१४।३)

varametaṃ vṛṇe deva yadi tuṣṭo 'si me vibho ||

15.1१५.१

भगवानुवाच । (१५।१)

bhagavānuvāca |

15.2१५.२

किं ते जप्तेन भूयो ऽपि तुष्टो ऽस्मि तव सर्वथा । (१५।२)

kiṃ te japtena bhūyo 'pi tuṣṭo 'smi tava sarvathā |

15.3१५.३

यद्यत्त्वं वृणुषे कामं सर्वं तत् प्रददानि ते ॥ (१५।३)

yadyattvaṃ vṛṇuṣe kāmaṃ sarvaṃ tat pradadāni te ||

16.1१६.१

ब्रह्मत्वमथ विष्णुत्वम् इन्द्रत्वम् अथ वायुताम् । (१६।१)

brahmatvamatha viṣṇutvam indratvam atha vāyutām |

16.2१६.२

आदित्यो भव रुद्रो वा ब्रूहि किं वा ददानि ते ॥ (१६।२)

ādityo bhava rudro vā brūhi kiṃ vā dadāni te ||

17.1१७.१

सनत्कुमार उवाच । (१७।१)

sanatkumāra uvāca

17.2१७.२

स एवमुक्तो देवेन शिरसा पादयोर्नतः । (१७।२)

sa evamukto devena śirasā pādayornataḥ |

17.3१७.३

तुष्टाव पुरकामाङ्गक्रतुपर्वतनाशनम् ॥ (१७।३)

tuṣṭāva purakāmāṅgakratuparvatanāśanam ||

18.1१८.१

नन्द्युवाच । (१८।१)

nandyuvāca |

18.2१८.२

नमो देवातिदेवाय महादेवाय वै नमः । (१८।२)

namo devātidevāya mahādevāya vai namaḥ |

18.3१८.३

नमः कामाङ्गनाशाय नीलकण्ठाय वै नमः ॥ (१८।३)

namaḥ kāmāṅganāśāya nīlakaṇṭhāya vai namaḥ ||

19.1१९.१

नमस्तुषितनाशाय त्रैलोक्यदहनाय च । (१९।१)

namastuṣitanāśāya trailokyadahanāya ca |

19.2१९.२

नमः कालोग्रदण्डाय उग्रदण्डाय वै नमः ॥ (१९।२)

namaḥ kālogradaṇḍāya ugradaṇḍāya vai namaḥ ||

20.1२०.१

नमो नीलशिखण्डाय सहस्रशिरसे नमः । (२०।१)

namo nīlaśikhaṇḍāya sahasraśirase namaḥ |

20.2२०.२

सहस्रपाणये चैव सहस्रचरणाय च ॥ (२०।२)

sahasrapāṇaye caiva sahasracaraṇāya ca ||

21.1२१.१

सर्वतःपाणिपादाय सर्वतोऽक्षिमुखाय च । (२१।१)

sarvataḥpāṇipādāya sarvato'kṣimukhāya ca |

21.2२१.२

सर्वतःश्रुतये चैव सर्वमावृत्य तिष्ठते ॥ (२१।२)

sarvataḥśrutaye caiva sarvamāvṛtya tiṣṭhate ||

22.1२२.१

नमस्ते रुक्मवर्णाय तथैवातीन्द्रियाय च । (२२।१)

namaste rukmavarṇāya tathaivātīndriyāya ca |

22.2२२.२

नमः कनकलिङ्गाय सर्वलिङ्गाय वै नमः ॥ (२२।२)

namaḥ kanakaliṅgāya sarvaliṅgāya vai namaḥ ||

23.1२३.१

नमश्चन्द्रार्कवर्णाय योगेशायाजिताय च । (२३।१)

namaścandrārkavarṇāya yogeśāyājitāya ca |

23.2२३.२

पिनाकपाणये चैव शूलमुद्गरपाणये ॥ (२३।२)

pinākapāṇaye caiva śūlamudgarapāṇaye ||

24.1२४.१

गदिने खड्गिने चैव परश्वधधराय च । (२४।१)

gadine khaḍgine caiva paraśvadhadharāya ca |

24.2२४.२

रथिने वर्मिणे चैव महेष्वासाय वै नमः ॥ (२४।२)

rathine varmiṇe caiva maheṣvāsāya vai namaḥ ||

25.1२५.१

नमस्त्रिशूलहस्ताय उग्रदण्डधराय च । (२५।१)

namastriśūlahastāya ugradaṇḍadharāya ca |

25.2२५.२

नमो गणाधिपतये रुद्राणां पतये नमः ॥ (२५।२)

namo gaṇādhipataye rudrāṇāṃ pataye namaḥ ||

26.1२६.१

नमः सहस्रनेत्राय शतनेत्राय वै नमः । (२६।१)

namaḥ sahasranetrāya śatanetrāya vai namaḥ |

26.2२६.२

आदित्यानां च पतये वसूनां पतये नमः ॥ (२६।२)

ādityānāṃ ca pataye vasūnāṃ pataye namaḥ ||

27.1२७.१

नमः पृथिव्याः पतये आकाशपतये नमः । (२७।१)

namaḥ pṛthivyāḥ pataye ākāśapataye namaḥ |

27.2२७.२

नमः स्वर्लोकपतये उमायाः पतये नमः ॥ (२७।२)

namaḥ svarlokapataye umāyāḥ pataye namaḥ ||

28.1२८.१

नमो योगाधिपतये सर्वयोगप्रदाय च । (२८।१)

namo yogādhipataye sarvayogapradāya ca |

28.2२८.२

ध्यानिने ध्यायमानाय ध्यानिभिः संस्तुताय च ॥ (२८।२)

dhyānine dhyāyamānāya dhyānibhiḥ saṃstutāya ca ||

29.1२९.१

मृत्यवे कालदण्डाय यमाय च महात्मने । (२९।१)

mṛtyave kāladaṇḍāya yamāya ca mahātmane |

29.2२९.२

देवाधिपतये चैव दिव्यसंहननाय च ॥ (२९।२)

devādhipataye caiva divyasaṃhananāya ca ||

30.1३०.१

यज्ञाय वसुदानाय स्वर्गायाजन्मदाय च । (३०।१)

yajñāya vasudānāya svargāyājanmadāya ca |

30.2३०.२

सवित्रे सर्वदेवानां धर्मायानेकरूपिणे ॥ (३०।२)

savitre sarvadevānāṃ dharmāyānekarūpiṇe ||

31.1३१.१

अमृताय वरेण्याय सर्वदेवस्तुताय च । (३१।१)

amṛtāya vareṇyāya sarvadevastutāya ca |

31.2३१.२

ब्रह्मणश्च शिरोहर्त्रे यज्ञस्य च महात्मनः ॥ (३१।२)

brahmaṇaśca śirohartre yajñasya ca mahātmanaḥ ||

32.1३२.१

त्रिपुरघ्नाय चोग्राय सर्वाशुभहराय च । (३२।१)

tripuraghnāya cogrāya sarvāśubhaharāya ca |

32.2३२.२

उमादेहार्धरूपाय ललाटनयनाय च ॥ (३२।२)

umādehārdharūpāya lalāṭanayanāya ca ||

33.1३३.१

महिषान्धकभेत्ताय स्रष्ट्रे वै परमेष्ठिने । (३३।१)

mahiṣāndhakabhettāya sraṣṭre vai parameṣṭhine |

33.2३३.२

ब्रह्मणो गुरवे चैव ब्रह्मणो जनकाय च ॥ (३३।२)

brahmaṇo gurave caiva brahmaṇo janakāya ca ||

34.1३४.१

कुमारगुरवे चैव कुमारवरदाय च । (३४।१)

kumāragurave caiva kumāravaradāya ca |

34.2३४.२

हलिने मुसलघ्नाय महाहासाय वै नमः ॥ (३४।२)

haline musalaghnāya mahāhāsāya vai namaḥ ||

35.1३५.१

मृत्युपाशोग्रहस्ताय तक्षकब्रह्मसूत्रिणे । (३५।१)

mṛtyupāśograhastāya takṣakabrahmasūtriṇe |

35.2३५.२

सविद्युद्घनवाहाय तथैव वृषयायिने ॥ (३५।२)

savidyudghanavāhāya tathaiva vṛṣayāyine ||

36.1३६.१

हिमवद्विन्ध्यवासाय मेरुपर्वतवासिने । (३६।१)

himavadvindhyavāsāya meruparvatavāsine |

36.2३६.२

कैलासवासिने चैव धनेश्वरसखाय च ॥ (३६।२)

kailāsavāsine caiva dhaneśvarasakhāya ca ||

37.1३७.१

विष्णोर्देहार्धदत्ताय तस्यैव वरदाय च । (३७।१)

viṣṇordehārdhadattāya tasyaiva varadāya ca |

37.2३७.२

सर्वभूतासमज्ञाय सर्वभूतानुकम्पिने ॥ (३७।२)

sarvabhūtāsamajñāya sarvabhūtānukampine ||

38.1३८.१

अन्तर्भूताधिभूताय प्राणिनां जीवदाय च । (३८।१)

antarbhūtādhibhūtāya prāṇināṃ jīvadāya ca |

38.2३८.२

मनसे मन्यमानाय अतिमानाय चैव हि ॥ (३८।२)

manase manyamānāya atimānāya caiva hi ||

39.1३९.१

बुध्यमानाय बुद्धाय द्रष्ट्रे वै चक्षुषे नमः । (३९।१)

budhyamānāya buddhāya draṣṭre vai cakṣuṣe namaḥ |

39.2३९.२

नमस्ते स्पर्शयित्रे च तथैव स्पर्शनाय च ॥ (३९।२)

namaste sparśayitre ca tathaiva sparśanāya ca ||

40.1४०.१

नमस्ते रसयित्रे च तथैव रसनाय च । (४०।१)

namaste rasayitre ca tathaiva rasanāya ca |

40.2४०.२

नमो घ्राणाय घ्रात्रे च श्रोत्रे श्रोत्राय चैव हि । (४०।२)

namo ghrāṇāya ghrātre ca śrotre śrotrāya caiva hi |

40.3४०.३

हस्तिने चैव हस्ताय तथा पादाय पादिने ॥ (४०।३)

hastine caiva hastāya tathā pādāya pādine ||

41.1४१.१

नमो ऽस्त्वानन्दकर्त्रे च आनन्दाय च वै नमः । (४१।१)

namo 'stvānandakartre ca ānandāya ca vai namaḥ |

41.2४१.२

वाचे ऽथ वाग्मिने चैव तन्मात्राय महात्मने ॥ (४१।२)

vāce 'tha vāgmine caiva tanmātrāya mahātmane ||

42.1४२.१

सूक्ष्माय चैव स्थूलाय सत्त्वाय रजसे नमः । (४२।१)

sūkṣmāya caiva sthūlāya sattvāya rajase namaḥ |

42.2४२.२

नमश्च तमसे नित्यं क्षेत्रज्ञायाजिताय च ॥ (४२।२)

namaśca tamase nityaṃ kṣetrajñāyājitāya ca ||

43.1४३.१

विष्णवे लोकतन्त्राय प्रजानां पतये नमः । (४३।१)

viṣṇave lokatantrāya prajānāṃ pataye namaḥ |

43.2४३.२

मनवे सप्तऋषये तप्यमानाय तापिने ॥ (४३।२)

manave saptaṛṣaye tapyamānāya tāpine ||

44.1४४.१

ब्रह्मण्यायाथ शुद्धाय तथा दुर्वाससे नमः । (४४।१)

brahmaṇyāyātha śuddhāya tathā durvāsase namaḥ |

44.2४४.२

शिल्पिने शिल्पनाथाय विदुषे विश्वकर्मणे ॥ (४४।२)

śilpine śilpanāthāya viduṣe viśvakarmaṇe ||

45.1४५.१

अत्रये भृगवे चैव तथैवाङ्गिरसे नमः । (४५।१)

atraye bhṛgave caiva tathaivāṅgirase namaḥ |

45.2४५.२

पुलहाय पुलस्त्याय क्रतुदक्षानलाय च ॥ (४५।२)

pulahāya pulastyāya kratudakṣānalāya ca ||

46.1४६.१

धर्माय रुचये चैव वसिष्ठाय नमो ऽस्तु ते । (४६।१)

dharmāya rucaye caiva vasiṣṭhāya namo 'stu te |

46.2४६.२

भूताय भूतनाथाय कुष्माण्डपतये नमः ॥ (४६।२)

bhūtāya bhūtanāthāya kuṣmāṇḍapataye namaḥ ||

47.1४७.१

तिष्ठते द्रवते चैव गायते नृत्यते ऽपि च । (४७।१)

tiṣṭhate dravate caiva gāyate nṛtyate 'pi ca |

47.2४७.२

अवश्यायाप्यवध्याय अजरायामराय च ॥ (४७।२)

avaśyāyāpyavadhyāya ajarāyāmarāya ca ||

48.1४८.१

अक्षयायाव्ययायैव तथाप्रतिहताय च । (४८।१)

akṣayāyāvyayāyaiva tathāpratihatāya ca |

48.2४८.२

अनावेश्याय सर्वेषां दृश्यायादृश्यरूपिणे ॥ (४८।२)

anāveśyāya sarveṣāṃ dṛśyāyādṛśyarūpiṇe ||

49.1४९.१

सूक्ष्मेभ्यश्चापि सूक्ष्माय सर्वगाय महात्मने । (४९।१)

sūkṣmebhyaścāpi sūkṣmāya sarvagāya mahātmane |

49.2४९.२

नमस्ते भगवंस्त्र्यक्ष नमस्ते भगवञ्छिव । (४९।२)

namaste bhagavaṃstryakṣa namaste bhagavañchiva |

49.3४९.३

नमस्ते सर्वलोकेश नमस्ते लोकभावन ॥ (४९।३)

namaste sarvalokeśa namaste lokabhāvana ||

50.1५०.१

न मे देवाधिपत्येन ब्रह्मत्वेनाथवा पुनः । (५०।१)

na me devādhipatyena brahmatvenāthavā punaḥ |

50.2५०.२

न विष्णुत्वेन देवेश नापीन्द्रत्वेन भूतप । (५०।२)

na viṣṇutvena deveśa nāpīndratvena bhūtapa |

50.3५०.३

इच्छाम्यहं तवेशान गणत्वं नित्यमव्ययम् ॥ (५०।३)

icchāmyahaṃ taveśāna gaṇatvaṃ nityamavyayam ||

51.1५१.१

नित्यं त्वां सगणं साम्बं प्रसन्नं सपरिच्छदम् । (५१।१)

nityaṃ tvāṃ sagaṇaṃ sāmbaṃ prasannaṃ saparicchadam |

51.2५१.२

द्रष्टुमिच्छामि देवेश एष मे दीयतां वरः ॥ (५१।२)

draṣṭumicchāmi deveśa eṣa me dīyatāṃ varaḥ ||

52.1५२.१

त्वं नो गतिः पुरा देव त्वं चैवार्तायनं प्रभुः । (५२।१)

tvaṃ no gatiḥ purā deva tvaṃ caivārtāyanaṃ prabhuḥ |

52.2५२.२

शरणं च त्वमेवाथ नान्यं पश्यामि कर्हिचित् ॥ (५२।२)

śaraṇaṃ ca tvamevātha nānyaṃ paśyāmi karhicit ||

53.1५३.१

त्वया त्यक्तस्य चैवाशु विनाशो नात्र संशयः । (५३।१)

tvayā tyaktasya caivāśu vināśo nātra saṃśayaḥ |

53.2५३.२

अन्यां गतिं न पश्यामि यस्या आत्यन्तिकं शुभम् ॥ (५३।२)

anyāṃ gatiṃ na paśyāmi yasyā ātyantikaṃ śubham ||

54.1५४.१

अनुरक्तं च भक्तं च त्वत्परं त्वदपाश्रयम् । (५४।१)

anuraktaṃ ca bhaktaṃ ca tvatparaṃ tvadapāśrayam |

54.2५४.२

प्रतीच्छ मां सदा देव एष मे दीयतां वरः ॥ (५४।२)

pratīccha māṃ sadā deva eṣa me dīyatāṃ varaḥ ||

55.1५५.१

सनत्कुमार उवाच । (५५।१)

sanatkumāra uvāca

55.2५५.२

य इमं प्रातरुत्थाय पठेदविमना नरः । (५५।२)

ya imaṃ prātarutthāya paṭhedavimanā naraḥ |

55.3५५.३

स देहभेदमासाद्य नन्दीश्वरसमो भवेत् ॥ (५५।३)

sa dehabhedamāsādya nandīśvarasamo bhavet ||

56.1५६.१

यश्चेमं शृणुयान्नित्यं श्रावयेद्वा द्विजातिषु । (५६।१)

yaścemaṃ śṛṇuyānnityaṃ śrāvayedvā dvijātiṣu |

56.2५६.२

सो ऽश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोके महीयते ॥ (५६।२)

so 'śvamedhaphalaṃ prāpya rudraloke mahīyate ||

57.1५७.१

श्रुत्वा सकृदपि ह्य् एतं स्तवं पापप्रणाशनम् । (५७।१)

śrutvā sakṛdapi hy etaṃ stavaṃ pāpapraṇāśanam |

57.2५७.२

यत्र तत्र मृतो व्यास न दुर्गतिमवाप्नुयात् ॥ (५७।२)

yatra tatra mṛto vyāsa na durgatimavāpnuyāt ||

58.1५८.१

यो ऽधीत्य नित्यं स्तवमेतमग्र्यं देवं सदाभ्यर्चयते यतात्मा । (५८।१)

yo 'dhītya nityaṃ stavametamagryaṃ devaṃ sadābhyarcayate yatātmā |

58.2५८.२

किं तस्य यज्ञैर्विविधैश्च दानैस्तीर्थैः सुतप्तैश्च तथा तपोभिः ॥ (५८।२)

kiṃ tasya yajñairvividhaiśca dānaistīrthaiḥ sutaptaiśca tathā tapobhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur, 21

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit