स्कन्दपुराणSkandapurāṇa

SkPur, 22

22 of 24 · 76 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सनत्कुमार उवाच । (१।१)

sanatkumāra uvāca

1.2१.२

ततस्तु देवदेवेशो भक्त्या परमया युतम् । (१।२)

tatastu devadeveśo bhaktyā paramayā yutam |

1.3१.३

अश्रुपूर्णेक्षणं दीनं पादयोः शिरसा नतम् ॥ (१।३)

aśrupūrṇekṣaṇaṃ dīnaṃ pādayoḥ śirasā natam ||

2.1२.१

कराभ्यां सुसुखाभ्यां तु संगृह्य परमार्तिहा । (२।१)

karābhyāṃ susukhābhyāṃ tu saṃgṛhya paramārtihā |

2.2२.२

उत्थाप्य नयने सोमः अश्रुपूर्णे ममार्ज ह ॥ (२।२)

utthāpya nayane somaḥ aśrupūrṇe mamārja ha ||

3.1३.१

उवाच चैनं तुष्टात्मा वचसाप्याययन्निव । (३।१)

uvāca cainaṃ tuṣṭātmā vacasāpyāyayanniva |

3.2३.२

निरीक्ष्य गणपान्सर्वान्देव्या सह तदा प्रभुः ॥ (३।२)

nirīkṣya gaṇapānsarvāndevyā saha tadā prabhuḥ ||

4.1४.१

देव उवाच । (४।१)

deva uvāca

4.2४.२

जाने भक्तिं तव मयि जाने चार्तिं तवानघ । (४।२)

jāne bhaktiṃ tava mayi jāne cārtiṃ tavānagha |

4.3४.३

तस्य सर्वस्य शैलादे उदर्कं संनिशामय ॥ (४।३)

tasya sarvasya śailāde udarkaṃ saṃniśāmaya ||

5.1५.१

अमरो जरया त्यक्तो नित्यं दुःखविवर्जितः । (५।१)

amaro jarayā tyakto nityaṃ duḥkhavivarjitaḥ |

5.2५.२

अक्षयश्चाव्ययश्चैव सपिता ससुहृज्जनः ॥ (५।२)

akṣayaścāvyayaścaiva sapitā sasuhṛjjanaḥ ||

6.1६.१

ममेष्टो गणपश्चैव मद्वीर्यो मत्पराक्रमः । (६।१)

mameṣṭo gaṇapaścaiva madvīryo matparākramaḥ |

6.2६.२

इष्टो मम सदा चैव मम पार्श्वगतः सदा । (६।२)

iṣṭo mama sadā caiva mama pārśvagataḥ sadā |

6.3६.३

मद्रूपश्चैव भविता महायोगबलान्वितः ॥ (६।३)

madrūpaścaiva bhavitā mahāyogabalānvitaḥ ||

7.1७.१

ऋद्धिमच्चैव ते द्वीपं क्षीरोदममृताकरम् । (७।१)

ṛddhimaccaiva te dvīpaṃ kṣīrodamamṛtākaram |

7.2७.२

संवासं सम्प्रयच्छामि तत्र रंस्यसि सर्वदा ॥ (७।२)

saṃvāsaṃ samprayacchāmi tatra raṃsyasi sarvadā ||

8.1८.१

कुशेशयमयीं मालामवमुच्यात्मनस्ततः । (८।१)

kuśeśayamayīṃ mālāmavamucyātmanastataḥ |

8.2८.२

आबबन्ध महातेजा नन्दिने दिव्यरूपिणीम् ॥ (८।२)

ābabandha mahātejā nandine divyarūpiṇīm ||

9.1९.१

स तया मालया नन्दी बभौ कण्ठावसक्तया । (९।१)

sa tayā mālayā nandī babhau kaṇṭhāvasaktayā |

9.2९.२

त्र्यक्षो दशभुजः श्रीमान्द्वितीय इव शंकरः ॥ (९।२)

tryakṣo daśabhujaḥ śrīmāndvitīya iva śaṃkaraḥ ||

10.1१०.१

ततस्तं वै समादाय हस्तेन भगवान्हरः । (१०।१)

tatastaṃ vai samādāya hastena bhagavānharaḥ |

10.2१०.२

उवाच ब्रूहि किं ते ऽद्य ददानि वरमुत्तमम् ॥ (१०।२)

uvāca brūhi kiṃ te 'dya dadāni varamuttamam ||

11.1११.१

आश्रमश्चायमत्यर्थं तपसा तव भावितः । (११।१)

āśramaścāyamatyarthaṃ tapasā tava bhāvitaḥ |

11.2११.२

जप्येश्वर इति ख्यातो मम गुह्यो भविष्यति ॥ (११।२)

japyeśvara iti khyāto mama guhyo bhaviṣyati ||

12.1१२.१

समन्ताद्योजनं क्षेत्रं दिव्यं देवगणैर्वृतम् । (१२।१)

samantādyojanaṃ kṣetraṃ divyaṃ devagaṇairvṛtam |

12.2१२.२

सिद्धचारणसंकीर्णमप्सरोगणसेवितम् । (१२।२)

siddhacāraṇasaṃkīrṇamapsarogaṇasevitam |

12.3१२.३

सिद्धिक्षेत्रं परं गुह्यं भविष्यति न संशयः ॥ (१२।३)

siddhikṣetraṃ paraṃ guhyaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||

13.1१३.१

कर्मणा मनसा वाचा यत्किंचित्कुरुते नरः । (१३।१)

karmaṇā manasā vācā yatkiṃcitkurute naraḥ |

13.2१३.२

शुभं वाप्यशुभं वात्र सर्वं भवितृ तच्छुभम् ॥ (१३।२)

śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vātra sarvaṃ bhavitṛ tacchubham ||

14.1१४.१

जाप्यं मानसं तुल्यं वै रुद्राणां तद्भविष्यति । (१४।१)

jāpyaṃ mānasaṃ tulyaṃ vai rudrāṇāṃ tadbhaviṣyati |

14.2१४.२

यत्र तत्र मृता मर्त्या यास्यन्ति तव लोकताम् ॥ (१४।२)

yatra tatra mṛtā martyā yāsyanti tava lokatām ||

15.1१५.१

ततो जटास्रुतं वारि गृहीत्वा हारनिर्मलम् । (१५।१)

tato jaṭāsrutaṃ vāri gṛhītvā hāranirmalam |

15.2१५.२

उक्त्वा नदी भवस्वेति विससर्ज महातपाः ॥ (१५।२)

uktvā nadī bhavasveti visasarja mahātapāḥ ||

16.1१६.१

सा ततो दिव्यतोया च पुण्या मणिजला शुभा । (१६।१)

sā tato divyatoyā ca puṇyā maṇijalā śubhā |

16.2१६.२

हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता । (१६।२)

haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā |

16.3१६.३

पद्मोत्पलवनोपेता प्रावर्तत महानदी ॥ (१६।३)

padmotpalavanopetā prāvartata mahānadī ||

17.1१७.१

स्त्रीरूपधारिणी चैव प्राञ्जलिः शिरसा नता । (१७।१)

strīrūpadhāriṇī caiva prāñjaliḥ śirasā natā |

17.2१७.२

पद्मोत्पलदलाभाक्षी महादेवमुपस्थिता ॥ (१७।२)

padmotpaladalābhākṣī mahādevamupasthitā ||

18.1१८.१

तामुवाच ततो देवो नदीं स्वयमुपस्थिताम् । (१८।१)

tāmuvāca tato devo nadīṃ svayamupasthitām |

18.2१८.२

यस्माज्जटोदकाद्देवि प्रवृत्ता त्वं शुभानने । (१८।२)

yasmājjaṭodakāddevi pravṛttā tvaṃ śubhānane |

18.3१८.३

तस्माज् जटोदा नाम्ना त्वं भविष्यसि सरिद्वरा ॥ (१८।३)

tasmāj jaṭodā nāmnā tvaṃ bhaviṣyasi saridvarā ||

19.1१९.१

त्वयि स्नानं तु यः कुर्याच्छुचिः प्रयतमानसः । (१९।१)

tvayi snānaṃ tu yaḥ kuryācchuciḥ prayatamānasaḥ |

19.2१९.२

सो ऽश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोके महीयते ॥ (१९।२)

so 'śvamedhaphalaṃ prāpya rudraloke mahīyate ||

20.1२०.१

सनत्कुमार उवाच । (२०।१)

sanatkumāra uvāca

20.2२०.२

ततो देव्या महादेवो नन्दीश्वरम् अतिप्रभम् । (२०।२)

tato devyā mahādevo nandīśvaram atiprabham |

20.3२०.३

पुत्रस्ते ऽयमिति प्रोच्य पादयोस्तं व्यनामयत् ॥ (२०।३)

putraste 'yamiti procya pādayostaṃ vyanāmayat ||

21.1२१.१

सा तमाघ्राय शिरसि पाणिभ्यां परिमार्जती । (२१।१)

sā tamāghrāya śirasi pāṇibhyāṃ parimārjatī |

21.2२१.२

पुत्रप्रेम्णाभ्यषिञ्चत्तं स्रोतोभिः स्तनजैस् त्रिभिः । (२१।२)

putrapremṇābhyaṣiñcattaṃ srotobhiḥ stanajais tribhiḥ |

21.3२१.३

पयसा शङ्खगौरेण देवी देवं निरीक्षती ॥ (२१।३)

payasā śaṅkhagaureṇa devī devaṃ nirīkṣatī ||

22.1२२.१

तानि स्रोतांसि त्रीण्यस्याः स्रुतान्योघवती नदी । (२२।१)

tāni srotāṃsi trīṇyasyāḥ srutānyoghavatī nadī |

22.2२२.२

नदीं त्रिस्रोतसीं पुण्यां ततस्तामवदद्धरः ॥ (२२।२)

nadīṃ trisrotasīṃ puṇyāṃ tatastāmavadaddharaḥ ||

23.1२३.१

त्रिस्रोतसं नदीं दृष्ट्वा वृषः परमहर्षितः । (२३।१)

trisrotasaṃ nadīṃ dṛṣṭvā vṛṣaḥ paramaharṣitaḥ |

23.2२३.२

ननर्द नादात्तस्माच्च सरिदन्या ततो ऽभवत् ॥ (२३।२)

nanarda nādāttasmācca saridanyā tato 'bhavat ||

24.1२४.१

यस्माद्वृषभनादेन प्रवृत्ता सा महानदी । (२४।१)

yasmādvṛṣabhanādena pravṛttā sā mahānadī |

24.2२४.२

तस्माड् ढित्किरिकां तां वै उवाच वृषभध्वजः ॥ (२४।२)

tasmāḍ ḍhitkirikāṃ tāṃ vai uvāca vṛṣabhadhvajaḥ ||

25.1२५.१

जाम्बूनदमयं चित्रं स्वं देवः परमाद्भुतम् । (२५।१)

jāmbūnadamayaṃ citraṃ svaṃ devaḥ paramādbhutam |

25.2२५.२

मुकुटं चाबबन्धास्मै कुण्डले चामृतोद्भवे ॥ (२५।२)

mukuṭaṃ cābabandhāsmai kuṇḍale cāmṛtodbhave ||

26.1२६.१

तं तथाभ्यर्चितं व्योम्नि दृष्ट्वा मेघः प्रभाकरः । (२६।१)

taṃ tathābhyarcitaṃ vyomni dṛṣṭvā meghaḥ prabhākaraḥ |

26.2२६.२

देवोपवाह्यः सिषिचे सनादः सतडिद्गुणः ॥ (२६।२)

devopavāhyaḥ siṣice sanādaḥ sataḍidguṇaḥ ||

27.1२७.१

तस्याभिषिक्तस्य तदा प्रवृत्ते स्रोतसी भृशम् । (२७।१)

tasyābhiṣiktasya tadā pravṛtte srotasī bhṛśam |

27.2२७.२

यस्मात्सुवर्णान्निःसृत्य नद्येका सम्प्रवर्तत । (२७।२)

yasmātsuvarṇānniḥsṛtya nadyekā sampravartata |

27.3२७.३

स्वर्णोदकेति नाम्ना तां महादेवो ऽभ्यभाषत ॥ (२७।३)

svarṇodaketi nāmnā tāṃ mahādevo 'bhyabhāṣata ||

28.1२८.१

जाम्बूनदमयाद्यस्माद्द्वितीया मुकुटाच्छुभात् । (२८।१)

jāmbūnadamayādyasmāddvitīyā mukuṭācchubhāt |

28.2२८.२

प्रावर्तत नदी पुण्या ऊचुर् जम्बूनदीति ताम् ॥ (२८।२)

prāvartata nadī puṇyā ūcur jambūnadīti tām ||

29.1२९.१

एतत्पञ्चनदं नाम जप्येश्वरसमीपगम् । (२९।१)

etatpañcanadaṃ nāma japyeśvarasamīpagam |

29.2२९.२

व्याख्यातं फलमेतासां जटोदायां महात्मना ॥ (२९।२)

vyākhyātaṃ phalametāsāṃ jaṭodāyāṃ mahātmanā ||

30.1३०.१

तच्च पञ्चनदं दिव्यं देवं जप्येश्वरं च तम् । (३०।१)

tacca pañcanadaṃ divyaṃ devaṃ japyeśvaraṃ ca tam |

30.2३०.२

त्रिरात्रोपोषितो गत्वा स्नात्वाभ्यर्च्य च शूलिनम् ॥ (३०।२)

trirātropoṣito gatvā snātvābhyarcya ca śūlinam ||

31.1३१.१

नन्दीश्वरस्यानुचरः क्षीरोदनिलयो भवेत् ॥ (३१।१)

nandīśvarasyānucaraḥ kṣīrodanilayo bhavet ||

32.1३२.१

यस्तु जप्येश्वरे प्राणान्परित्यजति दुस्त्यजान् । (३२।१)

yastu japyeśvare prāṇānparityajati dustyajān |

32.2३२.२

नियमेनान्यथा वापि स मे गणपतिर्भवेत् ॥ (३२।२)

niyamenānyathā vāpi sa me gaṇapatirbhavet ||

33.1३३.१

नन्दीश्वरसमो नित्यः शाश्वतः अक्षयो ऽव्ययः । (३३।१)

nandīśvarasamo nityaḥ śāśvataḥ akṣayo 'vyayaḥ |

33.2३३.२

मम पार्श्वादनपगः प्रियः संमत एव च ॥ (३३।२)

mama pārśvādanapagaḥ priyaḥ saṃmata eva ca ||

34.1३४.१

जप्येश्वरं पञ्चनदं च तद्वै यो मानवो ऽभ्येत्य जहाति देहम् । (३४।१)

japyeśvaraṃ pañcanadaṃ ca tadvai yo mānavo 'bhyetya jahāti deham |

34.2३४.२

स मे सदा स्याद्गणपो वरिष्ठस्त्वया समः कान्तिवपुश्च नित्यम् ॥ (३४।२)

sa me sadā syādgaṇapo variṣṭhastvayā samaḥ kāntivapuśca nityam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SkPur, 22

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit