SkPur, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
मरुतः प्राह सम्पूज्य कन्यार्थं सदसत्पतिः ॥ (१।३)
marutaḥ prāha sampūjya kanyārthaṃ sadasatpatiḥ ||
दातुमर्हथ तां सुभ्रूं स्नुषां मह्यं महाबलाः ॥ (३।२)
dātumarhatha tāṃ subhrūṃ snuṣāṃ mahyaṃ mahābalāḥ ||
त्वयैव देया ग्राह्या च त्वं नो गतिरनुत्तमा । (५।१)
tvayaiva deyā grāhyā ca tvaṃ no gatiranuttamā |
स त्वं पितामहो ऽस्माकं न परान्कर्तुमर्हसि ॥ (६।३)
sa tvaṃ pitāmaho 'smākaṃ na parānkartumarhasi ||
स्वयं होतास्य तत्रासीद्ब्रह्मा लोकपितामहः । (८।१)
svayaṃ hotāsya tatrāsīdbrahmā lokapitāmahaḥ |
कश्यपश्च तथोद्गाता अत्रिः साम स्वयं जगौ । (८।२)
kaśyapaśca tathodgātā atriḥ sāma svayaṃ jagau |
अथर्वाङ्गिरसौ देवौ ब्रह्मत्वमपि चक्रतुः ॥ (८।३)
atharvāṅgirasau devau brahmatvamapi cakratuḥ ||
ईतिश्चैवेन्द्रवाहश्च यज्ञवाहो ऽथ दक्षिणः । (१०।२)
ītiścaivendravāhaśca yajñavāho 'tha dakṣiṇaḥ |
एते चान्ये च गन्धर्वा जगुर्मधुरकण्ठिनः ॥ (१०।३)
ete cānye ca gandharvā jagurmadhurakaṇṭhinaḥ ||
उर्वशी चैव रम्भा च घृताची पूर्वचित्त्यपि । (११।१)
urvaśī caiva rambhā ca ghṛtācī pūrvacittyapi |
तिलोत्तमा च विश्वाची अन्याश्चाप्सरसः शुभाः । (११।२)
tilottamā ca viśvācī anyāścāpsarasaḥ śubhāḥ |
नन्दिनो गणमुख्यस्य अनौपम्यो ह्य् अनिन्दितः ॥ (१२।३)
nandino gaṇamukhyasya anaupamyo hy aninditaḥ ||
ततः स तु कृतोद्वाहो नन्दी गत्वा महामनाः । (१३।१)
tataḥ sa tu kṛtodvāho nandī gatvā mahāmanāḥ |
पादान्ववन्दे देवस्य देव्या ब्रह्मण एव च । (१३।२)
pādānvavande devasya devyā brahmaṇa eva ca |
वरं वृणीष्व पुत्र त्वं स्नुषा चेयं तव प्रिया । (१४।२)
varaṃ vṛṇīṣva putra tvaṃ snuṣā ceyaṃ tava priyā |
भगवन्यदि तुष्टो ऽसि त्वयि भक्तिर्दृढास्तु मे । (१५।२)
bhagavanyadi tuṣṭo 'si tvayi bhaktirdṛḍhāstu me |
सदा च तुष्टो भव मे साम्बः सह गणेश्वरैः ॥ (१५।३)
sadā ca tuṣṭo bhava me sāmbaḥ saha gaṇeśvaraiḥ ||
पार्वत्या सहितो धीमन्न् इदं च शृणु मे वचः ॥ (१७।३)
pārvatyā sahito dhīmann idaṃ ca śṛṇu me vacaḥ ||
अहं यत्र भवांस्तत्र यत्र त्वं तत्र चाप्यहम् ॥ (१९।२)
ahaṃ yatra bhavāṃstatra yatra tvaṃ tatra cāpyaham ||
अयं च ते पिता विप्रः परमैश्वर्यसंयुतः । (२०।१)
ayaṃ ca te pitā vipraḥ paramaiśvaryasaṃyutaḥ |
पर्वतं चास्य वैभ्राजं कामगं सर्वकाञ्चनम् । (२१।१)
parvataṃ cāsya vaibhrājaṃ kāmagaṃ sarvakāñcanam |
उपेतं भवनैर्दिव्यैः प्रयच्छामि जनावृतम् । (२१।२)
upetaṃ bhavanairdivyaiḥ prayacchāmi janāvṛtam |
स्थानं श्रीपर्वते चास्य भविष्यति सुपूजितम् । (२२।१)
sthānaṃ śrīparvate cāsya bhaviṣyati supūjitam |
भृगौ तस्मिंश्च यः प्राणांस्त्यक्ष्यते वै सुधार्मिकः । (२२।२)
bhṛgau tasmiṃśca yaḥ prāṇāṃstyakṣyate vai sudhārmikaḥ |
स कामचारी वैभ्राजे गणपो ऽस्य भविष्यति ॥ (२२।३)
sa kāmacārī vaibhrāje gaṇapo 'sya bhaviṣyati ||
सो ऽब्रवीत्त्वयि भक्तिर्मे सदैवानपगा भवेत् ॥ (२३।३)
so 'bravīttvayi bhaktirme sadaivānapagā bhavet ||
वरं वृणु यथेष्टं वै ताव् इदं प्रत्युवाच ह ॥ (२४।२)
varaṃ vṛṇu yatheṣṭaṃ vai tāv idaṃ pratyuvāca ha ||
युवयोरस्तु भक्तिर्मे तथा भर्तरि चैव हि । (२५।१)
yuvayorastu bhaktirme tathā bhartari caiva hi |
नित्यं चानपगा स्यान्मे धर्मे च मतिरुत्तमा । (२५।२)
nityaṃ cānapagā syānme dharme ca matiruttamā |
ऊचतुर्मुदितौ देवौ स्नुषां तां वरवर्णिनीम् ॥ (२६।३)
ūcaturmuditau devau snuṣāṃ tāṃ varavarṇinīm ||
गणाश्चास्य ततो ऽभ्येत्य सर्वे देवप्रियेप्सया । (२७।१)
gaṇāścāsya tato 'bhyetya sarve devapriyepsayā |
वरं ददुर्महासत्त्वाः स वव्रे काञ्चनप्रभः ॥ (२७।२)
varaṃ dadurmahāsattvāḥ sa vavre kāñcanaprabhaḥ ||
युष्मासु मम भक्तिश्च ऐश्वर्यं चापि संमतम् । (२८।१)
yuṣmāsu mama bhaktiśca aiśvaryaṃ cāpi saṃmatam |
वश्याश्च यूयं सर्वे मे प्रियो युष्माकमेव च ॥ (२८।२)
vaśyāśca yūyaṃ sarve me priyo yuṣmākameva ca ||
कुष्माण्डानां वरिष्ठश्च रुद्राणां त्वं महाबलः । (३०।१)
kuṣmāṇḍānāṃ variṣṭhaśca rudrāṇāṃ tvaṃ mahābalaḥ |
त्वं भूतो भूतनेता च नायको ऽथ विनायकः ॥ (३१।२)
tvaṃ bhūto bhūtanetā ca nāyako 'tha vināyakaḥ ||
त्वमग्रयोधी शत्रुघ्नस्त्वं वीरस्त्वं दिवस्पतिः ॥ (३२।२)
tvamagrayodhī śatrughnastvaṃ vīrastvaṃ divaspatiḥ ||
स एवं गणपैः सर्वैः स्तुतो नन्दीश्वरो विभुः । (३५।२)
sa evaṃ gaṇapaiḥ sarvaiḥ stuto nandīśvaro vibhuḥ |
उवाच प्रणतः सर्वान्ब्रूत किं करवाणि वः ॥ (३५।३)
uvāca praṇataḥ sarvānbrūta kiṃ karavāṇi vaḥ ||
ऊचुस्तं दिव्यभावज्ञा देवदेवस्य संनिधौ ॥ (३६।२)
ūcustaṃ divyabhāvajñā devadevasya saṃnidhau ||
त्वमस्माकं गणाध्यक्षः कृतो देवेन शम्भुना । (३७।१)
tvamasmākaṃ gaṇādhyakṣaḥ kṛto devena śambhunā |
अस्माभिश्चाभिषिक्तस्त्वं नायको धर्मदायकः ॥ (३७।२)
asmābhiścābhiṣiktastvaṃ nāyako dharmadāyakaḥ ||
स त्वं शिवश्च सौम्यश्च गुणवानगुणेष्वपि । (३८।१)
sa tvaṃ śivaśca saumyaśca guṇavānaguṇeṣvapi |
नमश्चाप्यनिकेतेभ्यो योगीशेभ्यो नमस्तथा ॥ (४०।३)
namaścāpyaniketebhyo yogīśebhyo namastathā ||
मृत्युभ्यश्च यमेभ्यश्च कालेभ्यश्च नमो नमः ॥ (४१।२)
mṛtyubhyaśca yamebhyaśca kālebhyaśca namo namaḥ ||
नमः काञ्चनमालेभ्यः सर्वधर्मिभ्य एव च । (४२।१)
namaḥ kāñcanamālebhyaḥ sarvadharmibhya eva ca |
नमो वो वधकेभ्यश्च अवध्येभ्यस्तथैव च ॥ (४२।२)
namo vo vadhakebhyaśca avadhyebhyastathaiva ca ||
नमो वो ऽदृश्यरूपेभ्यो विकृतेभ्यस्तथैव च ॥ (४३।२)
namo vo 'dṛśyarūpebhyo vikṛtebhyastathaiva ca ||
नमः श्वेताम्बरस्रग्भ्यश् चित्रस्रग्भ्यो नमो नमः ॥ (४४।२)
namaḥ śvetāmbarasragbhyaś citrasragbhyo namo namaḥ ||
धावद्भ्यश्च द्रवद्भ्यश्च प्रस्थितेभ्यो नमो नमः । (४५।१)
dhāvadbhyaśca dravadbhyaśca prasthitebhyo namo namaḥ |
नमो मुनिभ्यो गायद्भ्यो जपद्भ्यश्च नमो नमः ॥ (४५।२)
namo munibhyo gāyadbhyo japadbhyaśca namo namaḥ ||
नमः पर्वतवासेभ्यो व्याघ्ररूपेभ्य एव च ॥ (४६।२)
namaḥ parvatavāsebhyo vyāghrarūpebhya eva ca ||
नमो ऽग्निभ्यस्तथाद्भ्यश्च वरुणेभ्यस्तथैव च । (४८।१)
namo 'gnibhyastathādbhyaśca varuṇebhyastathaiva ca |
नमश्चोदरवक्त्रेभ्यः सर्ववक्त्रेभ्य एव च । (४९।१)
namaścodaravaktrebhyaḥ sarvavaktrebhya eva ca |
नमो वः सर्वभूतानां नमो वः सर्वतः शुभाः ॥ (५०।२)
namo vaḥ sarvabhūtānāṃ namo vaḥ sarvataḥ śubhāḥ ||
ग्रहेभ्यश्च नमो वो ऽस्तु मोक्षेभ्यश्च नमस्तथा । (५१।१)
grahebhyaśca namo vo 'stu mokṣebhyaśca namastathā |
शुभेभ्यश्च नमो वो ऽस्तु अशुभेभ्यस्तथैव च । (५१।२)
śubhebhyaśca namo vo 'stu aśubhebhyastathaiva ca |
मम सौम्याः शिवाश्चैव भवन्तु गणनायकाः ॥ (५१।३)
mama saumyāḥ śivāścaiva bhavantu gaṇanāyakāḥ ||
इति स्तुता गणपतयो महाबलाः शुभैर्वचोभिः सुरशत्रुनाशनाः । (५२।१)
iti stutā gaṇapatayo mahābalāḥ śubhairvacobhiḥ suraśatrunāśanāḥ |
दिशन्तु मे सुखमतुलं सुखप्रदा बलं च वीर्यं स्थिरतां च संयुगे ॥ (५२।२)
diśantu me sukhamatulaṃ sukhapradā balaṃ ca vīryaṃ sthiratāṃ ca saṃyuge ||
तपो ऽक्षयं स्थानमथातुलां गतिं यशस्तथाग्र्यं बहु धर्मनित्यताम् । (५३।१)
tapo 'kṣayaṃ sthānamathātulāṃ gatiṃ yaśastathāgryaṃ bahu dharmanityatām |
दिशन्तु सर्वं मनसेप्सितं च मे सुरेश्वराः पुष्टिमनुत्तमां तथा ॥ (५३।२)
diśantu sarvaṃ manasepsitaṃ ca me sureśvarāḥ puṣṭimanuttamāṃ tathā ||
इमौ नन्दिगणेन्द्राणां स्तवौ यो ऽध्येति नित्यशः । (५४।२)
imau nandigaṇendrāṇāṃ stavau yo 'dhyeti nityaśaḥ |
सो ऽश्वमेधावभृथवत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ (५४।३)
so 'śvamedhāvabhṛthavatsarvapāpaiḥ pramucyate ||
संध्यायाम् अपरस्यां तु जपन्पापं दिवाकृतम् । (५५।१)
saṃdhyāyām aparasyāṃ tu japanpāpaṃ divākṛtam |
पूर्वस्यां संत्यजेद्वापि सर्वरात्रिकृतं जपन् ॥ (५५।२)
pūrvasyāṃ saṃtyajedvāpi sarvarātrikṛtaṃ japan ||
ततस्ते गणपाः सर्वे संस्तुतास्तेन धीमता । (५६।२)
tataste gaṇapāḥ sarve saṃstutāstena dhīmatā |
निसृष्टाश्च तदा जग्मुः प्रणिपत्य वृषध्वजम् ॥ (५६।३)
nisṛṣṭāśca tadā jagmuḥ praṇipatya vṛṣadhvajam ||
देवाश्च सर्वलोकाश्च ततो देवः स्वयं प्रभुः । (५७।१)
devāśca sarvalokāśca tato devaḥ svayaṃ prabhuḥ |
सृष्ट्वा नन्दीश्वरगृहं प्रदाय च महामनाः । (५७।२)
sṛṣṭvā nandīśvaragṛhaṃ pradāya ca mahāmanāḥ |
ईप्सितं सह देव्या वै जगाम स्थानमव्ययम् ॥ (५७।३)
īpsitaṃ saha devyā vai jagāma sthānamavyayam ||
ब्राह्मणः स मृतो याति नन्दीश्वरसलोकताम् ॥ (५८।३)
brāhmaṇaḥ sa mṛto yāti nandīśvarasalokatām ||
यो नियतस्तु पठेत्प्रयतात्मा सर्वमिमं प्रणतो भवभक्त्या । (५९।१)
yo niyatastu paṭhetprayatātmā sarvamimaṃ praṇato bhavabhaktyā |
सो ऽपि गतः परलोकविचारी नन्दिसमो ऽनुचरो हि मम स्यात् ॥ (५९।२)
so 'pi gataḥ paralokavicārī nandisamo 'nucaro hi mama syāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.