सनत्कुमार उवाच । (१।१)

कदाचित्स्वगृहं प्राप्तं कश्यपं द्विपदां वरम् । (१।२)

अपृच्छद्धिमवान्प्रश्नं लोके ख्यातिकरं नु किम् ॥ (१।३)

केनाक्षयाश्च लोकाः स्युः ख्यातिश्च परमा मुने । (२।१)

तथैव चार्चनीयत्वं सत्सु तं कथयस्व मे ॥ (२।२)

कश्यप उवाच । (३।१)

अपत्येन महाबाहो सर्वमेतदवाप्यते । (३।२)

मम ख्यातिरपत्येन ब्रह्मण ऋषिभिश्च ह ॥ (३।३)

किं न पश्यसि शैलेन्द्र यतो मां परिपृच्छसि । (४।१)

वर्तयिष्यामि तच्चापि यन्मे दृष्टं पुराचल ॥ (४।२)

वाराणसीमहं गच्छन्नपश्यं संस्थितं दिवि । (५।१)

विमानं स्वनवद्दिव्यमनौपम्यमनिन्दितम् ॥ (५।२)

तस्याधस्तादार्तनादं गर्तास्थाने शृणोम्यहम् । (६।१)

तानहं तपसा ज्ञात्वा तत्रैवान्तर्हितः स्थितः ॥ (६।२)

अथागात्तत्र शैलेन्द्र विप्रो नियमवाञ्छुचिः । (७।१)

तीर्थाभिषेकपूतात्मा परे तपसि संस्थितः ॥ (७।२)

अथ स व्रजमानस्तु व्याघ्रेणाभीषितो द्विजः । (८।१)

विवेश तं तदा देशं सा गर्ता यत्र भूधर ॥ (८।२)

गर्तायां वीरणस्तम्बे लम्बमानांस् तदा मुनीन् । (९।१)

अपश्यदार्तो दुःखार्तानपृच्छत्तांश्च स द्विजः ॥ (९।२)

के यूयं वीरणस्तम्बे लम्बमाना ह्य् अधोमुखाः । (१०।१)

दुःखिताः केन मोक्षश्च युष्माकं भवितानघाः ॥ (१०।२)

पितर ऊचुः । (११।१)

वयं ते ऽकृतपुण्यस्य पितरः सपितामहाः । (११।२)

प्रपितामहाश्च क्लिश्यामस्तव दुष्टेन कर्मणा ॥ (११।३)

नरको ऽयं महाभाग गर्तारूपं समास्थितः । (१२।१)

त्वं चापि वीरणस्तम्बस्त्वयि लम्बामहे वयम् ॥ (१२।२)

यावत्त्वं जीवसे विप्र तावदेव वयं स्थिताः । (१३।१)

मृते त्वयि गमिष्यामो नरकं पापचेतसः ॥ (१३।२)

यदि त्वं दारसंयोगं कृत्वापत्यं गुणोत्तरम् । (१४।१)

उत्पादयसि तेनास्मान्मुच्येम वयमेकशः ॥ (१४।२)

नान्येन तपसा पुत्र न तीर्थानां फलेन च । (१५।१)

तत्कुरुष्व महाबुद्धे तारयस्व पितॄन्भयात् ॥ (१५।२)

स तथेति प्रतिज्ञाय आराध्य च वृषध्वजम् । (१६।१)

पितॄन् गर्तात्समुद्धृत्य गणपान्प्रचकार ह ॥ (१६।२)

स्वयं च रुद्रदयितः सुकेशो नाम नामतः । (१७।१)

संमतो बलवांश्चैव रुद्रस्य गणपो ऽभवत् ॥ (१७।२)

तस्मात्कृत्वा तपो घोरमपत्यं गुणवत्तरम् । (१८।१)

उत्पादयस्व शैलेन्द्र ततः कीर्तिमवाप्स्यसि ॥ (१८।२)

सनत्कुमार उवाच । (१९।१)

स एवमुक्त ऋषिणा शैलेन्द्रो नियमे स्थितः । (१९।२)

तपश्चकार विपुलं येन ब्रह्मा तुतोष ह ॥ (१९।३)

तमागत्य तदा ब्रह्मा वरदो ऽस्मीत्यभाषत । (२०।१)

ब्रूहि तुष्टो ऽस्मि ते शैल तपसानेन सुव्रत ॥ (२०।२)

हिमवानुवाच । (२१।१)

भगवन्पुत्रमिच्छामि गुणैः सर्वैरलंकृतम् । (२१।२)

एतद्वरं प्रयच्छस्व यदि तुष्टो ऽसि नः प्रभो ॥ (२१।३)

ब्रह्मोवाच । (२२।१)

कन्या भवित्री शैलेन्द्र सुता ते वरवर्णिनी । (२२।२)

यस्याः प्रभावात्सर्वत्र कीर्तिमाप्स्यसि पुष्कलाम् ॥ (२२।३)

अर्चितः सर्वदेवानां तीर्थकोटिसमावृतः । (२३।१)

पावनश्चैव पुण्यश्च देवानामपि सर्वतः । (२३।२)

ज्येष्ठा च सा भवित्री ते अन्ये चानु ततः शुभे ॥ (२३।३)

सनत्कुमार उवाच । (२४।१)

एवमुक्त्वा ततो ब्रह्मा तत्रैवान्तरधीयत । (२४।२)

सो ऽपि कालेन शैलेन्द्रो मेनायामुपपादयत् । (२४।३)

अपर्णामेकपर्णां च तथा चाप्येकपाटलाम् ॥ (२४।४)

न्यग्रोधमेकपर्णा तु पाटलं चैकपाटला । (२५।१)

आश्रिते द्वे अपर्णा तु अनिकेता तपो ऽचरत् । (२५।२)

शतं वर्षसहस्राणां दुश्चरं देवदानवैः ॥ (२५।३)

आहारमेकपर्णेन सैकपर्णा समाचरत् । (२६।१)

पाटलेन तथैकेन विदधात्येकपाटला ॥ (२६।२)

पूर्णे पूर्णे सहस्रे तु आहारं तेन चक्रतुः । (२७।१)

अपर्णा तु निराहारा तां माता प्रत्यभाषत । (२७।२)

निषेधयन्ती ह्यु मेति मातृस्नेहेन दुःखिता ॥ (२७।३)

सा तथोक्ता तदा मात्रा देवी दुश्चरचारिणी । (२८।१)

तेनैव नाम्ना लोकेषु विख्याता सुरपूजिता ॥ (२८।२)

एतत्तत्त्रिकुमारीणां जगत्स्थावरजङ्गमम् । (२९।१)

एतासां तपसा लब्धं यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥ (२९।२)

तपःशरीरास्ताः सर्वास् तिस्रो योगबलान्विताः । (३०।१)

सर्वाश्चैव महाभागाः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः ॥ (३०।२)

ता लोकमातरश्चैव ब्रह्मचारिण्य एव च । (३१।१)

अनुगृह्णन्ति लोकांश्च तपसा स्वेन सर्वदा ॥ (३१।२)

उमा तासां वरिष्ठा च श्रेष्ठा च वरवर्णिनी । (३२।१)

महायोगबलोपेता महादेवमुपस्थिता ॥ (३२।२)

दत्तकश्चोशना तस्याः पुत्रः स भृगुनन्दनः । (३३।१)

असितस्यैकपर्णा तु देवलं सुषुवे सुतम् ॥ (३३।२)

या तु तासां कुमारीणां तृतीया ह्य् एकपाटला । (३४।१)

पुत्रं शतशलाकस्य जैगीषव्यमुपस्थिता । (३४।२)

तस्यापि शङ्खलिखितौ स्मृतौ पुत्राव् अयोनिजौ ॥ (३४।३)

उमा तु या मया तुभ्यं कीर्तिता वरवर्णिनी । (३५।१)

अथ तस्यास्तपोयोगात्त्रैलोक्यमखिलं तदा । (३५।२)

प्रधूपितं समालक्ष्य ब्रह्मा वचनमब्रवीत् ॥ (३५।३)

ब्रह्मोवाच । (३६।१)

देवि किं तपसा लोकांस्तापयस्यतिशोभने । (३६।२)

त्वया सृष्टमिदं विश्वं मा कृत्वा तद्विनाशय ॥ (३६।३)

त्वं हि धारयसे लोकानिमान्सर्वान्स्वतेजसा । (३७।१)

ब्रूहि किं ते जगन्मातः प्रार्थितं सम्प्रसीद नः ॥ (३७।२)

देव्युवाच । (३८।१)

यदर्थं तपसो ह्य् अस्य चरणं मे पितामह । (३८।२)

जानीषे तत्त्वमेतन्मे ततः पृच्छसि किं पुनः ॥ (३८।३)

ब्रह्मोवाच । (३९।१)

यदर्थं देवि तपसा श्राम्यसे लोकभावनि । (३९।२)

स त्वां स्वयं समागम्य इहैव वरयिष्यति ॥ (३९।३)

सर्वदेवपतिः श्रेष्ठः सर्वलोकेश्वरेश्वरः । (४०।१)

वयं सदेवा यस्येशे वश्याः किंकरवादिनः ॥ (४०।२)

स देवदेवः परमेश्वरेश्वरः स्वयं तवायास्यति लोकपो ऽन्तिकम् । (४१।१)

उदाररूपो विकृताभिरूपवान्समानरूपो न हि यस्य कस्यचित् ॥ (४१।२)

महेश्वरः पर्वतलोकवासी चराचरेशः प्रथमो ऽप्रमेयः । (४२।१)

विनेन्दुना इन्दुसमानवक्त्रो विभीषणं रूपमिहास्थितो ऽग्रम् ॥ (४२।२)