गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra

GautDhS, 1, 1

1 of 28 · 64 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

वेदो धर्ममूलम् ॥ (१।०)

vedo dharmamūlam ||

2.0२.०

तद्विदां च स्मृतिशीले ॥ (२।०)

tadvidāṃ ca smṛtiśīle ||

3.0३.०

दृष्टो धर्मव्यतिक्रमः साहसं च महताम् ॥ (३।०)

dṛṣṭo dharmavyatikramaḥ sāhasaṃ ca mahatām ||

4.0४.०

अवरदौर्बल्यात् ॥ (४।०)

avaradaurbalyāt ||

5.0५.०

तुल्यबलविरोधे विकल्पः ॥ (५।०)

tulyabalavirodhe vikalpaḥ ||

6.0६.०

उपनयनं ब्राह्मणस्याष्टमे ॥ (६।०)

upanayanaṃ brāhmaṇasyāṣṭame ||

7.0७.०

नवमे पञ्चमे वा काम्यम् ॥ (७।०)

navame pañcame vā kāmyam ||

8.0८.०

गर्भादिः सङ्ख्या वर्षाणाम् ॥ (८।०)

garbhādiḥ saṅkhyā varṣāṇām ||

9.0९.०

तद्द्वितीयं जन्म ॥ (९।०)

taddvitīyaṃ janma ||

10.0१०.०

तद् यस्मात् स आचार्यः ॥ (१०।०)

tad yasmāt sa ācāryaḥ ||

11.0११.०

वेदानुवचनाच् च ॥ (११।०)

vedānuvacanāc ca ||

12.0१२.०

एकादशद्वादशयोः क्षत्रियवैश्ययोः ॥ (१२।०)

ekādaśadvādaśayoḥ kṣatriyavaiśyayoḥ ||

13.0१३.०

आ षोडशाद् ब्राह्मणस्यापतिता सावित्री ॥ (१३।०)

ā ṣoḍaśād brāhmaṇasyāpatitā sāvitrī ||

14.0१४.०

द्वाविंशते राजन्यस्य ॥ (१४।०)

dvāviṃśate rājanyasya ||

15.0१५.०

द्व्यधिकाया वैश्यस्य ॥ (१५।०)

dvyadhikāyā vaiśyasya ||

16.0१६.०

मौञ्जीज्यामौर्वीसौत्र्यो मेखलाः क्रमेण ॥ (१६।०)

mauñjījyāmaurvīsautryo mekhalāḥ krameṇa ||

17.0१७.०

कृष्णरुरुबस्ताजिनानि ॥ (१७।०)

kṛṣṇarurubastājināni ||

18.0१८.०

वासांसि शाणक्षौमचीरकुतपाः सर्वेषाम् ॥ (१८।०)

vāsāṃsi śāṇakṣaumacīrakutapāḥ sarveṣām ||

19.0१९.०

कार्पासं चाविकृतम् ॥ (१९।०)

kārpāsaṃ cāvikṛtam ||

20.0२०.०

काषायम् अप्येके ॥ (२०।०)

kāṣāyam apyeke ||

21.0२१.०

वार्क्षं ब्राह्मणस्य ॥ (२१।०)

vārkṣaṃ brāhmaṇasya ||

22.0२२.०

माञ्जिष्ठहारिद्र इतरयोः ॥ (२२।०)

māñjiṣṭhahāridra itarayoḥ ||

23.0२३.०

बैल्वपालाशौ ब्राह्मणदण्डौ ॥ (२३।०)

bailvapālāśau brāhmaṇadaṇḍau ||

24.0२४.०

आश्वत्थपैलवौ शेषे ॥ (२४।०)

āśvatthapailavau śeṣe ||

25.0२५.०

यज्ञियो वा सर्वेषाम् ॥ (२५।०)

yajñiyo vā sarveṣām ||

26.0२६.०

अपीडिता यूपवक्राः सशल्काः ॥ (२६।०)

apīḍitā yūpavakrāḥ saśalkāḥ ||

27.0२७.०

मूर्धललाटनासाग्रप्रमाणाः ॥ (२७।०)

mūrdhalalāṭanāsāgrapramāṇāḥ ||

28.0२८.०

मुण्डजटिलशिखाजटाश् च ॥ (२८।०)

muṇḍajaṭilaśikhājaṭāś ca ||

29.0२९.०

द्रव्यहस्त उच्छिष्टो ऽनिधायाचामेत् ॥ (२९।०)

dravyahasta ucchiṣṭo 'nidhāyācāmet ||

30.0३०.०

द्रव्यशुद्धिः परिमार्जनप्रदाहतक्षणनिर्णेजनानि तैजसमार्क्तिकदारवतान्तवानाम् ॥ (३०।०)

dravyaśuddhiḥ parimārjanapradāhatakṣaṇanirṇejanāni taijasamārktikadāravatāntavānām ||

31.0३१.०

तैजसवद् उपलमणिशङ्खमुक्तानाम् ॥ (३१।०)

taijasavad upalamaṇiśaṅkhamuktānām ||

32.0३२.०

दारुवद् अस्थिभूम्योः ॥ (३२।०)

dāruvad asthibhūmyoḥ ||

33.0३३.०

आवपनं च भूमेः ॥ (३३।०)

āvapanaṃ ca bhūmeḥ ||

34.0३४.०

चेलवद् रज्जुविदलचर्मणाम् ॥ (३४।०)

celavad rajjuvidalacarmaṇām ||

35.0३५.०

उत्सर्गो वात्यन्तोपहतानाम् ॥ (३५।०)

utsargo vātyantopahatānām ||

36.0३६.०

प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा शौचम् आरभेत ॥ (३६।०)

prāṅmukha udaṅmukho vā śaucam ārabheta ||

37.0३७.०

शुचौ देशे आसीनो दक्षिणं बाहुं जान्वन्तराकृत्वा यज्ञोपवीत्य् आ मणिबन्धनात् पाणी प्रक्षाल्य वाग्यतो हृदयस्पृशस् त्रिश् चतुर् वाप आचामेत् ॥ (३७।०)

śucau deśe āsīno dakṣiṇaṃ bāhuṃ jānvantarākṛtvā yajñopavīty ā maṇibandhanāt pāṇī prakṣālya vāgyato hṛdayaspṛśas triś catur vāpa ācāmet ||

38.0३८.०

द्विः परिमृज्यते ॥ (३८।०)

dviḥ parimṛjyate ||

39.0३९.०

पादौ चाभ्युक्षेत् ॥ (३९।०)

pādau cābhyukṣet ||

40.0४०.०

खानि चोपस्पृशेच्छीर्षण्यानि ॥ (४०।०)

khāni copaspṛśecchīrṣaṇyāni ||

41.0४१.०

मूर्धनि च दद्यात् ॥ (४१।०)

mūrdhani ca dadyāt ||

42.0४२.०

सुप्त्वा भुक्त्वा क्षुत्वा च पुनः ॥ (४२।०)

suptvā bhuktvā kṣutvā ca punaḥ ||

43.0४३.०

दन्तश्लिष्टेषु दन्तवद् अन्यत्र जिह्वाभिमर्शनात् ॥ (४३।०)

dantaśliṣṭeṣu dantavad anyatra jihvābhimarśanāt ||

44.0४४.०

प्राक्च्युतेर् इति एके ॥ (४४।०)

prākcyuter iti eke ||

45.0४५.०

च्युतेष्वास्राववद् विद्यान् निगिरन्न् एव तच्छुचिः ॥ (४५।०)

cyuteṣvāsrāvavad vidyān nigirann eva tacchuciḥ ||

46.0४६.०

न मुख्या विप्रुष उच्छिष्टं कुर्वन्ति न चेद् अङ्गे निपतन्ति ॥ (४६।०)

na mukhyā vipruṣa ucchiṣṭaṃ kurvanti na ced aṅge nipatanti ||

47.0४७.०

लेपगन्धापकर्षणे शौचम् अमेध्यस्य ॥ (४७।०)

lepagandhāpakarṣaṇe śaucam amedhyasya ||

48.0४८.०

तद् अद्भिः पूर्वं मृदा च ॥ (४८।०)

tad adbhiḥ pūrvaṃ mṛdā ca ||

49.0४९.०

मूत्रपुरीषस्नेहविस्रंसनाभ्यवहारसंयोगेषु च ॥ (४९।०)

mūtrapurīṣasnehavisraṃsanābhyavahārasaṃyogeṣu ca ||

50.0५०.०

यत्र चाम्नायो विदध्यात् ॥ (५०।०)

yatra cāmnāyo vidadhyāt ||

51.0५१.०

पाणिना सव्यम् उपसंगृह्य अनङ्गुष्ठम् अधीहि भो इत्यामन्त्रयेद् गुरुं तत्रचक्षुर्मनःप्राणोपस्पर्शनं दर्भैः ॥ (५१।०)

pāṇinā savyam upasaṃgṛhya anaṅguṣṭham adhīhi bho ityāmantrayed guruṃ tatracakṣurmanaḥprāṇopasparśanaṃ darbhaiḥ ||

52.0५२.०

प्राणायामास् त्रयः पञ्चदशमात्राः ॥ (५२।०)

prāṇāyāmās trayaḥ pañcadaśamātrāḥ ||

53.0५३.०

प्राक्कूलेषु आसनं च ॥ (५३।०)

prākkūleṣu āsanaṃ ca ||

54.0५४.०

ॐ पूर्वा व्याहृतयः पञ्च सत्यान्ताः ॥ (५४।०)

oṃ pūrvā vyāhṛtayaḥ pañca satyāntāḥ ||

55.0५५.०

गुरोः पादोपसंग्रहणं प्रातः ॥ (५५।०)

guroḥ pādopasaṃgrahaṇaṃ prātaḥ ||

56.0५६.०

ब्रह्मानुवचने चाद्यन्तयोः ॥ (५६।०)

brahmānuvacane cādyantayoḥ ||

57.0५७.०

अनुज्ञात उपविशेत् प्राङ्मुखो दक्षिणतः शिष्य उदङ्मुखो वा ॥ (५७।०)

anujñāta upaviśet prāṅmukho dakṣiṇataḥ śiṣya udaṅmukho vā ||

58.0५८.०

सावित्री चानुवचनम् ॥ (५८।०)

sāvitrī cānuvacanam ||

59.0५९.०

आदितो ब्रह्मण आदाने ॥ (५९।०)

ādito brahmaṇa ādāne ||

60.0६०.०

ॐकारो ऽन्यत्रापि ॥ (६०।०)

oṃkāro 'nyatrāpi ||

61.0६१.०

अन्तरगमने पुनर् उपसदनम् ॥ (६१।०)

antaragamane punar upasadanam ||

62.0६२.०

श्वनकुलसर्पमण्डूकमार्जाराणां त्र्यहम् उपवासोविप्रवासश् च ॥ (६२।०)

śvanakulasarpamaṇḍūkamārjārāṇāṃ tryaham upavāsovipravāsaś ca ||

63.0६३.०

प्राणायामा घृतप्राशनं चेतरेषाम् ॥ (६३।०)

prāṇāyāmā ghṛtaprāśanaṃ cetareṣām ||

64.0६४.०

श्मशानाभ्यध्ययने चैवम् ॥ (६४।०)

śmaśānābhyadhyayane caivam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GautDhS, 1, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit