गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra
GautDhS, 2, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
शूद्रो द्विजातीन् अभिसंधायाभिहत्य चवाग्दण्डपारुष्याभ्याम् अङ्गमोच्यो येनोपहन्यात् ॥ (१।१)
śūdro dvijātīn abhisaṃdhāyābhihatya cavāgdaṇḍapāruṣyābhyām aṅgamocyo yenopahanyāt ||
आर्यस्त्र्यभिगमने लिङ्गोद्धारः स्वहरणं च ॥ (२।१)
āryastryabhigamane liṅgoddhāraḥ svaharaṇaṃ ca ||
अथ हास्य वेदम् उपशृण्वतस् त्रपुजतुभ्यां श्रोत्रप्रतिपूरणम् उदाहरणे जिह्वाछेदो धारणे शरीरभेदः ॥ (४।१)
atha hāsya vedam upaśṛṇvatas trapujatubhyāṃ śrotrapratipūraṇam udāharaṇe jihvāchedo dhāraṇe śarīrabhedaḥ ||
फलहरितधान्यशाकादाने पञ्चकृष्णलम् अल्पम् ॥ (१६।१)
phalaharitadhānyaśākādāne pañcakṛṣṇalam alpam ||
शिष्टाकरणे प्रतिषिद्धसेवायां च नित्यं चैलपिण्डाद् ऊर्ध्वं स्वहरणम् ॥ (२५।१)
śiṣṭākaraṇe pratiṣiddhasevāyāṃ ca nityaṃ cailapiṇḍād ūrdhvaṃ svaharaṇam ||
गोऽग्न्यर्थे तृणमेधान् वीरुद्वनस्पतीनां च पुष्पाणि स्ववद् आददीत फलानि चापरिवृतानाम् ॥ (२६।१)
go'gnyarthe tṛṇamedhān vīrudvanaspatīnāṃ ca puṣpāṇi svavad ādadīta phalāni cāparivṛtānām ||
कुसीदवृद्धिर् धर्म्या विंशतिः पञ्चमाषिकी मासम् ॥ (२७।१)
kusīdavṛddhir dharmyā viṃśatiḥ pañcamāṣikī māsam ||
कुसीदं पशूपजलोमक्षेत्रशदवाह्येषु नातिपञ्चगुणम् ॥ (३४।१)
kusīdaṃ paśūpajalomakṣetraśadavāhyeṣu nātipañcaguṇam ||
अजडापौगण्डधनं दशवर्षभुक्तं परैः संनिधौ भोक्तुः ॥ (३५।१)
ajaḍāpaugaṇḍadhanaṃ daśavarṣabhuktaṃ paraiḥ saṃnidhau bhoktuḥ ||
प्रातिभाव्यवणिक्शुल्कमद्यद्यूतदण्डाः पुत्रान्नाभ्याभवेयुः ॥ (३९।१)
prātibhāvyavaṇikśulkamadyadyūtadaṇḍāḥ putrānnābhyābhaveyuḥ ||
निध्यन्वाधियाचितावक्रीताधयो नष्टाः सर्वाननिन्दितान् पुरुषापराधेन ॥ (४०।१)
nidhyanvādhiyācitāvakrītādhayo naṣṭāḥ sarvānaninditān puruṣāparādhena ||
स्तेनः प्रकीर्णकेशो मुसली राजानम् इयात् कर्माचक्षानः ॥ (४१।१)
stenaḥ prakīrṇakeśo musalī rājānam iyāt karmācakṣānaḥ ||
पुरुषशक्त्यपराधानुबन्धविज्ञानाद् दण्डनियोगः ॥ (४८।१)
puruṣaśaktyaparādhānubandhavijñānād daṇḍaniyogaḥ ||
अनुज्ञानं वा वेदवित्समवायवचनाद् वेदवित्समवायवचनात् ॥ (४९।१)
anujñānaṃ vā vedavitsamavāyavacanād vedavitsamavāyavacanāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.