गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra

GautDhS, 1, 9

9 of 28 · 74 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स विधिपूर्वकं स्नात्वा भार्याम् अधिगम्ययथोक्तान् गृहस्थधर्मान् प्रयुञ्जान इमानि व्रतान्य् अनुकर्षेत् ॥ (१।१)

sa vidhipūrvakaṃ snātvā bhāryām adhigamyayathoktān gṛhasthadharmān prayuñjāna imāni vratāny anukarṣet ||

2.1२.१

स्नातकः ॥ (२।१)

snātakaḥ ||

3.1३.१

नित्यं शुचिः सुगन्धिः स्नानशीलः ॥ (३।१)

nityaṃ śuciḥ sugandhiḥ snānaśīlaḥ ||

4.1४.१

सति विभवे न जीर्णमलवद्वासाः स्यात् ॥ (४।१)

sati vibhave na jīrṇamalavadvāsāḥ syāt ||

5.1५.१

न रक्तम् उल्बणम् अन्यधृतं वासो बिभृयात् ॥ (५।१)

na raktam ulbaṇam anyadhṛtaṃ vāso bibhṛyāt ||

6.1६.१

न स्रगुपानहौ ॥ (६।१)

na sragupānahau ||

7.1७.१

निर्णिक्तम् अशक्तौ ॥ (७।१)

nirṇiktam aśaktau ||

8.1८.१

न रूढश्मश्रुर् अकस्मात् ॥ (८।१)

na rūḍhaśmaśrur akasmāt ||

9.1९.१

नाग्निम् अपश् च युगपद् धारयेत् ॥ (९।१)

nāgnim apaś ca yugapad dhārayet ||

10.1१०.१

नाञ्जलिना पिबेत् ॥ (१०।१)

nāñjalinā pibet ||

11.1११.१

न तिष्ठन्न् उद्धृतोदकेनाचमेत् ॥ (११।१)

na tiṣṭhann uddhṛtodakenācamet ||

12.1१२.१

न शूद्राशुच्येकपाण्यावर्जितेन ॥ (१२।१)

na śūdrāśucyekapāṇyāvarjitena ||

13.1१३.१

न वाय्वग्निविप्रादित्यापो देवता गाश् च प्रतिपश्यन् वा मूत्रपुरीषामेध्यान् व्युदस्येत् ॥ (१३।१)

na vāyvagniviprādityāpo devatā gāś ca pratipaśyan vā mūtrapurīṣāmedhyān vyudasyet ||

14.1१४.१

नैता देवताः प्रति पादौ प्रसारयेत् ॥ (१४।१)

naitā devatāḥ prati pādau prasārayet ||

15.1१५.१

न पर्णलोष्टाश्मभिर् मूत्रपुरीषापकर्षणं कुर्यात् ॥ (१५।१)

na parṇaloṣṭāśmabhir mūtrapurīṣāpakarṣaṇaṃ kuryāt ||

16.1१६.१

न भस्मकेशनखतुषकपालमेध्यान्य् अधितिष्ठेत् ॥ (१६।१)

na bhasmakeśanakhatuṣakapālamedhyāny adhitiṣṭhet ||

17.1१७.१

न म्लेच्छाशुच्यधार्मिकैः सह सम्भाषेत ॥ (१७।१)

na mlecchāśucyadhārmikaiḥ saha sambhāṣeta ||

18.1१८.१

सम्भाष्य पुण्यकृतो मनसा ध्यायेत् ॥ (१८।१)

sambhāṣya puṇyakṛto manasā dhyāyet ||

19.1१९.१

ब्राह्मणेन वा सह सम्भाषेत ॥ (१९।१)

brāhmaṇena vā saha sambhāṣeta ||

20.1२०.१

अधेनुं धेनुभव्येति ब्रूयात् ॥ (२०।१)

adhenuṃ dhenubhavyeti brūyāt ||

21.1२१.१

अभद्रं भद्रम् इति ॥ (२१।१)

abhadraṃ bhadram iti ||

22.1२२.१

कपालं भगालम् इति ॥ (२२।१)

kapālaṃ bhagālam iti ||

23.1२३.१

मणिधनुर् इतीन्द्रधनुः ॥ (२३।१)

maṇidhanur itīndradhanuḥ ||

24.1२४.१

गां धयन्तीं परस्मै नाचक्षीत ॥ (२४।१)

gāṃ dhayantīṃ parasmai nācakṣīta ||

25.1२५.१

न चैनाम् वारयेत् ॥ (२५।१)

na cainām vārayet ||

26.1२६.१

न मिथुनीभूत्वा शौचं प्रति विलम्बेत ॥ (२६।१)

na mithunībhūtvā śaucaṃ prati vilambeta ||

27.1२७.१

न च तस्मिन् शयने स्वाध्यायम् अधीयीत ॥ (२७।१)

na ca tasmin śayane svādhyāyam adhīyīta ||

28.1२८.१

न चापररात्रम् अधीत्य पुनः प्रतिसंविशेत् ॥ (२८।१)

na cāpararātram adhītya punaḥ pratisaṃviśet ||

29.1२९.१

नाकल्पां नारीम् अभिरमयेत् ॥ (२९।१)

nākalpāṃ nārīm abhiramayet ||

30.1३०.१

न रजस्वलाम् ॥ (३०।१)

na rajasvalām ||

31.1३१.१

न चैनां श्लिष्येन् न कन्याम् ॥ (३१।१)

na caināṃ śliṣyen na kanyām ||

32.1३२.१

अग्निमुखोपधमनविगृह्यवादबहिर्गन्धमाल्यधारणपापीयसावलेखनभार्यासहभोजनाञ्जन्त्यवेक्षणकुद्वारप्रवेशनपादपादधावनासन्दीस्थभोजननदीबाहुतरणवृक्षविषमारोहणावरोहणप्राणव्यायच्छनानि वर्जयेत् ॥ (३२।१)

agnimukhopadhamanavigṛhyavādabahirgandhamālyadhāraṇapāpīyasāvalekhanabhāryāsahabhojanāñjantyavekṣaṇakudvārapraveśanapādapādadhāvanāsandīsthabhojananadībāhutaraṇavṛkṣaviṣamārohaṇāvarohaṇaprāṇavyāyacchanāni varjayet ||

33.1३३.१

न संदिग्धां नावम् अधिरोहेत् ॥ (३३।१)

na saṃdigdhāṃ nāvam adhirohet ||

34.1३४.१

सर्वत एवात्मानं गोपायेत् ॥ (३४।१)

sarvata evātmānaṃ gopāyet ||

35.1३५.१

न प्रावृत्य शिरो ऽहनि पर्यटेत् ॥ (३५।१)

na prāvṛtya śiro 'hani paryaṭet ||

36.1३६.१

प्रावृत्य रात्रौ ॥ (३६।१)

prāvṛtya rātrau ||

37.1३७.१

मूत्रोच्चारे च ॥ (३७।१)

mūtroccāre ca ||

38.1३८.१

न भूमाव् अनन्तर्धाय ॥ (३८।१)

na bhūmāv anantardhāya ||

39.1३९.१

नाराच् चावसथात् ॥ (३९।१)

nārāc cāvasathāt ||

40.1४०.१

न भस्मकरीषकृष्टच्छायापथिकाम्येषु ॥ (४०।१)

na bhasmakarīṣakṛṣṭacchāyāpathikāmyeṣu ||

41.1४१.१

उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्याद् उदङ्मुखः ॥ (४१।१)

ubhe mūtrapurīṣe tu divā kuryād udaṅmukhaḥ ||

42.1४२.१

संध्ययोश् च ॥ (४२।१)

saṃdhyayoś ca ||

43.1४३.१

रात्रौ दक्षिणामुखः ॥ (४३।१)

rātrau dakṣiṇāmukhaḥ ||

44.1४४.१

पालाशम् आसनं पादुके दन्तधावनम् इति च वर्जयेत् ॥ (४४।१)

pālāśam āsanaṃ pāduke dantadhāvanam iti ca varjayet ||

45.1४५.१

सोपानत्करश्चासनाभिवादननमस्कारान् वर्जयेत् ॥ (४५।१)

sopānatkaraścāsanābhivādananamaskārān varjayet ||

46.1४६.१

न पूर्वाह्णमध्यंदिनापराह्णान् अफलान् कुर्याद्यथाशक्ति धर्मार्थकामेभ्यः ॥ (४६।१)

na pūrvāhṇamadhyaṃdināparāhṇān aphalān kuryādyathāśakti dharmārthakāmebhyaḥ ||

47.1४७.१

तेषु तु धर्मोत्तरः स्यात् ॥ (४७।१)

teṣu tu dharmottaraḥ syāt ||

48.1४८.१

न नग्नां परयोषितम् ईक्षेत ॥ (४८।१)

na nagnāṃ parayoṣitam īkṣeta ||

49.1४९.१

न पदासनम् आकर्षेत् ॥ (४९।१)

na padāsanam ākarṣet ||

50.1५०.१

न शिश्नोदरपाणिपादवाक्चक्षुश्चापलानि कुर्यात् ॥ (५०।१)

na śiśnodarapāṇipādavākcakṣuścāpalāni kuryāt ||

51.1५१.१

छेदनभेदनविलेखनविमर्दनावस्फोटनानि नाकस्मात् कुर्यात् ॥ (५१।१)

chedanabhedanavilekhanavimardanāvasphoṭanāni nākasmāt kuryāt ||

52.1५२.१

नोपरि वत्सतन्तीं गच्छेत् ॥ (५२।१)

nopari vatsatantīṃ gacchet ||

53.1५३.१

न कुलंकुलः स्यात् ॥ (५३।१)

na kulaṃkulaḥ syāt ||

54.1५४.१

न यज्ञम् अवृतो गच्छेत् ॥ (५४।१)

na yajñam avṛto gacchet ||

55.1५५.१

दर्शनाय तु कामम् ॥ (५५।१)

darśanāya tu kāmam ||

56.1५६.१

न भक्षान् उत्सङ्गे भक्षयेत् ॥ (५६।१)

na bhakṣān utsaṅge bhakṣayet ||

57.1५७.१

न रात्रौ प्रेष्याहृतम् ॥ (५७।१)

na rātrau preṣyāhṛtam ||

58.1५८.१

उद्धृतस्नेहविलपनपिण्याकमथितप्रभृतीनि चात्तवीर्याणि नाश्नीयात् ॥ (५८।१)

uddhṛtasnehavilapanapiṇyākamathitaprabhṛtīni cāttavīryāṇi nāśnīyāt ||

59.1५९.१

सायं प्रातस् त्वन्नम् अभिपूजितम् अनिन्दन् भुञ्जीत ॥ (५९।१)

sāyaṃ prātas tvannam abhipūjitam anindan bhuñjīta ||

60.1६०.१

न कदाचिद् रात्रौ नग्नः स्वपेत् ॥ (६०।१)

na kadācid rātrau nagnaḥ svapet ||

61.1६१.१

स्नायाद् वा ॥ (६१।१)

snāyād vā ||

62.1६२.१

यच् चात्मवन्तो वृद्धाः सम्यग्विनीतादम्भलोभमोहवियुक्ता वेदविद आचक्षते तत् समाचरेत् ॥ (६२।१)

yac cātmavanto vṛddhāḥ samyagvinītādambhalobhamohaviyuktā vedavida ācakṣate tat samācaret ||

63.1६३.१

योगक्षेमार्थम् ईश्वरम् अधिगच्छेत् ॥ (६३।१)

yogakṣemārtham īśvaram adhigacchet ||

64.1६४.१

नान्यम् अन्यत्र देवगुरुधार्मिकेभ्यः ॥ (६४।१)

nānyam anyatra devagurudhārmikebhyaḥ ||

65.1६५.१

प्रभूतैधोदकयवसकुशमाल्योपनिष्क्रमणम् आर्यजनभूयिष्ठम् अनलससमृद्धं धार्मिकाधिष्ठितं निकेतनम् आवसितुं यतेत ॥ (६५।१)

prabhūtaidhodakayavasakuśamālyopaniṣkramaṇam āryajanabhūyiṣṭham analasasamṛddhaṃ dhārmikādhiṣṭhitaṃ niketanam āvasituṃ yateta ||

66.1६६.१

प्रशस्तमङ्गल्यदेवतायतनचतुष्पदम् प्रदक्षिणम् आवर्तेत ॥ (६६।१)

praśastamaṅgalyadevatāyatanacatuṣpadam pradakṣiṇam āvarteta ||

67.1६७.१

मनसा वा तत्समग्रम् आचारम् अनुपालयेद् आपत्कल्पः ॥ (६७।१)

manasā vā tatsamagram ācāram anupālayed āpatkalpaḥ ||

68.1६८.१

सत्यधर्मा ॥ (६८।१)

satyadharmā ||

69.1६९.१

आर्यवृत्तिः ॥ (६९।१)

āryavṛttiḥ ||

70.1७०.१

शिष्टाध्यापकः ॥ (७०।१)

śiṣṭādhyāpakaḥ ||

71.1७१.१

शौचशिष्टः ॥ (७१।१)

śaucaśiṣṭaḥ ||

72.1७२.१

श्रुतिनिरतः स्यात् ॥ (७२।१)

śrutinirataḥ syāt ||

73.1७३.१

नित्यम् अहिंस्रो मृदुर् दृढकारी दमदानशीलः ॥ (७३।१)

nityam ahiṃsro mṛdur dṛḍhakārī damadānaśīlaḥ ||

74.1७४.१

एवमाचारो मातापितरौ पूर्वापरांश् च सम्बन्धान्दुरितेभ्यो मोक्षयिष्यन् स्नातकः शश्वद्ब्रह्मलोकान् न च्यवते न च्यवते ॥ (७४।१)

evamācāro mātāpitarau pūrvāparāṃś ca sambandhānduritebhyo mokṣayiṣyan snātakaḥ śaśvadbrahmalokān na cyavate na cyavate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GautDhS, 1, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit