गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra
GautDhS, 1, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
स विधिपूर्वकं स्नात्वा भार्याम् अधिगम्ययथोक्तान् गृहस्थधर्मान् प्रयुञ्जान इमानि व्रतान्य् अनुकर्षेत् ॥ (१।१)
sa vidhipūrvakaṃ snātvā bhāryām adhigamyayathoktān gṛhasthadharmān prayuñjāna imāni vratāny anukarṣet ||
न वाय्वग्निविप्रादित्यापो देवता गाश् च प्रतिपश्यन् वा मूत्रपुरीषामेध्यान् व्युदस्येत् ॥ (१३।१)
na vāyvagniviprādityāpo devatā gāś ca pratipaśyan vā mūtrapurīṣāmedhyān vyudasyet ||
न पर्णलोष्टाश्मभिर् मूत्रपुरीषापकर्षणं कुर्यात् ॥ (१५।१)
na parṇaloṣṭāśmabhir mūtrapurīṣāpakarṣaṇaṃ kuryāt ||
न भस्मकेशनखतुषकपालमेध्यान्य् अधितिष्ठेत् ॥ (१६।१)
na bhasmakeśanakhatuṣakapālamedhyāny adhitiṣṭhet ||
न चापररात्रम् अधीत्य पुनः प्रतिसंविशेत् ॥ (२८।१)
na cāpararātram adhītya punaḥ pratisaṃviśet ||
अग्निमुखोपधमनविगृह्यवादबहिर्गन्धमाल्यधारणपापीयसावलेखनभार्यासहभोजनाञ्जन्त्यवेक्षणकुद्वारप्रवेशनपादपादधावनासन्दीस्थभोजननदीबाहुतरणवृक्षविषमारोहणावरोहणप्राणव्यायच्छनानि वर्जयेत् ॥ (३२।१)
agnimukhopadhamanavigṛhyavādabahirgandhamālyadhāraṇapāpīyasāvalekhanabhāryāsahabhojanāñjantyavekṣaṇakudvārapraveśanapādapādadhāvanāsandīsthabhojananadībāhutaraṇavṛkṣaviṣamārohaṇāvarohaṇaprāṇavyāyacchanāni varjayet ||
उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्याद् उदङ्मुखः ॥ (४१।१)
ubhe mūtrapurīṣe tu divā kuryād udaṅmukhaḥ ||
पालाशम् आसनं पादुके दन्तधावनम् इति च वर्जयेत् ॥ (४४।१)
pālāśam āsanaṃ pāduke dantadhāvanam iti ca varjayet ||
सोपानत्करश्चासनाभिवादननमस्कारान् वर्जयेत् ॥ (४५।१)
sopānatkaraścāsanābhivādananamaskārān varjayet ||
न पूर्वाह्णमध्यंदिनापराह्णान् अफलान् कुर्याद्यथाशक्ति धर्मार्थकामेभ्यः ॥ (४६।१)
na pūrvāhṇamadhyaṃdināparāhṇān aphalān kuryādyathāśakti dharmārthakāmebhyaḥ ||
न शिश्नोदरपाणिपादवाक्चक्षुश्चापलानि कुर्यात् ॥ (५०।१)
na śiśnodarapāṇipādavākcakṣuścāpalāni kuryāt ||
छेदनभेदनविलेखनविमर्दनावस्फोटनानि नाकस्मात् कुर्यात् ॥ (५१।१)
chedanabhedanavilekhanavimardanāvasphoṭanāni nākasmāt kuryāt ||
उद्धृतस्नेहविलपनपिण्याकमथितप्रभृतीनि चात्तवीर्याणि नाश्नीयात् ॥ (५८।१)
uddhṛtasnehavilapanapiṇyākamathitaprabhṛtīni cāttavīryāṇi nāśnīyāt ||
सायं प्रातस् त्वन्नम् अभिपूजितम् अनिन्दन् भुञ्जीत ॥ (५९।१)
sāyaṃ prātas tvannam abhipūjitam anindan bhuñjīta ||
यच् चात्मवन्तो वृद्धाः सम्यग्विनीतादम्भलोभमोहवियुक्ता वेदविद आचक्षते तत् समाचरेत् ॥ (६२।१)
yac cātmavanto vṛddhāḥ samyagvinītādambhalobhamohaviyuktā vedavida ācakṣate tat samācaret ||
प्रभूतैधोदकयवसकुशमाल्योपनिष्क्रमणम् आर्यजनभूयिष्ठम् अनलससमृद्धं धार्मिकाधिष्ठितं निकेतनम् आवसितुं यतेत ॥ (६५।१)
prabhūtaidhodakayavasakuśamālyopaniṣkramaṇam āryajanabhūyiṣṭham analasasamṛddhaṃ dhārmikādhiṣṭhitaṃ niketanam āvasituṃ yateta ||
प्रशस्तमङ्गल्यदेवतायतनचतुष्पदम् प्रदक्षिणम् आवर्तेत ॥ (६६।१)
praśastamaṅgalyadevatāyatanacatuṣpadam pradakṣiṇam āvarteta ||
मनसा वा तत्समग्रम् आचारम् अनुपालयेद् आपत्कल्पः ॥ (६७।१)
manasā vā tatsamagram ācāram anupālayed āpatkalpaḥ ||
नित्यम् अहिंस्रो मृदुर् दृढकारी दमदानशीलः ॥ (७३।१)
nityam ahiṃsro mṛdur dṛḍhakārī damadānaśīlaḥ ||
एवमाचारो मातापितरौ पूर्वापरांश् च सम्बन्धान्दुरितेभ्यो मोक्षयिष्यन् स्नातकः शश्वद्ब्रह्मलोकान् न च्यवते न च्यवते ॥ (७४।१)
evamācāro mātāpitarau pūrvāparāṃś ca sambandhānduritebhyo mokṣayiṣyan snātakaḥ śaśvadbrahmalokān na cyavate na cyavate ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.