गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra

GautDhS, 3, 10

28 of 28 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ऊर्ध्वं पितुः पुत्रा रिक्थं भजेरन् ॥ (१।१)

ūrdhvaṃ pituḥ putrā rikthaṃ bhajeran ||

2.1२.१

निवृत्ते रजसि मातुर् जीवति चेच्छति ॥ (२।१)

nivṛtte rajasi mātur jīvati cecchati ||

3.1३.१

सर्वं वा पूर्वजस्येतरान् बिभृयात् पितृवत् ॥ (३।१)

sarvaṃ vā pūrvajasyetarān bibhṛyāt pitṛvat ||

4.1४.१

विभागे तु धर्मवृद्धिः ॥ (४।१)

vibhāge tu dharmavṛddhiḥ ||

5.1५.१

विंशतिभागो ज्येष्ठस्य मिथुनम् उभयतोदद्युक्तो रथो गोवृषः ॥ (५।१)

viṃśatibhāgo jyeṣṭhasya mithunam ubhayatodadyukto ratho govṛṣaḥ ||

6.1६.१

काणखोरकूटवणेता मध्यमस्यानेकाश्चेत् ॥ (६।१)

kāṇakhorakūṭavaṇetā madhyamasyānekāścet ||

7.1७.१

अविर् धान्यायसी गृहमनो युक्तं चतुष्पादं चैकैकं यवीयसः ॥ (७।१)

avir dhānyāyasī gṛhamano yuktaṃ catuṣpādaṃ caikaikaṃ yavīyasaḥ ||

8.1८.१

समधा चेतरत्सर्वम् ॥ (८।१)

samadhā cetaratsarvam ||

9.1९.१

एकैकं वा धनरूपं काम्यं पूर्वः पूर्वो लभते ॥ (९।१)

ekaikaṃ vā dhanarūpaṃ kāmyaṃ pūrvaḥ pūrvo labhate ||

10.1१०.१

दशकं पशूनाम् ॥ (१०।१)

daśakaṃ paśūnām ||

11.1११.१

नैकशफद्विपदाम् ॥ (११।१)

naikaśaphadvipadām ||

12.1१२.१

ऋषभो ऽधिको ज्येष्ठस्य ॥ (१२।१)

ṛṣabho 'dhiko jyeṣṭhasya ||

13.1१३.१

ऋषभषोडशा ज्यैष्ठिनेयस्य ॥ (१३।१)

ṛṣabhaṣoḍaśā jyaiṣṭhineyasya ||

14.1१४.१

समधा वा ज्यैष्ठिनेयेन यवीयसाम् ॥ (१४।१)

samadhā vā jyaiṣṭhineyena yavīyasām ||

15.1१५.१

प्रतिमातृ वा स्वस्ववर्गे भागविशेषः ॥ (१५।१)

pratimātṛ vā svasvavarge bhāgaviśeṣaḥ ||

16.1१६.१

पितोत्सृजेत् पुत्रिकां अनपत्यो ऽग्निं प्रजापतिं चेष्ट्वास्मदर्थम् अपत्यम् इति संवाद्य ॥ (१६।१)

pitotsṛjet putrikāṃ anapatyo 'gniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvāsmadartham apatyam iti saṃvādya ||

17.1१७.१

अभिसंधिमात्रात् पुत्रिकेत्येकेषाम् ॥ (१७।१)

abhisaṃdhimātrāt putriketyekeṣām ||

18.1१८.१

तत्संशयान् नोपयच्छेद् अभ्रातृकाम् ॥ (१८।१)

tatsaṃśayān nopayacched abhrātṛkām ||

19.1१९.१

पिण्डगोत्रर्षिसंबन्धा रिक्थं भजेरन् स्त्रीवानपत्यस्य ॥ (१९।१)

piṇḍagotrarṣisaṃbandhā rikthaṃ bhajeran strīvānapatyasya ||

20.1२०.१

बीजं वा लिप्सेत ॥ (२०।१)

bījaṃ vā lipseta ||

21.1२१.१

देवरवत्याम् अन्यजातम् अभागम् ॥ (२१।१)

devaravatyām anyajātam abhāgam ||

22.1२२.१

स्त्रीधनं दुहितॄणाम् अप्रत्तानाम् अप्रतिष्ठिताणां च ॥ (२२।१)

strīdhanaṃ duhitṝṇām aprattānām apratiṣṭhitāṇāṃ ca ||

23.1२३.१

भगिनीशुल्कः सोदर्याणाम् ऊर्ध्वं मातुः ॥ (२३।१)

bhaginīśulkaḥ sodaryāṇām ūrdhvaṃ mātuḥ ||

24.1२४.१

पूर्वं चैके ॥ (२४।१)

pūrvaṃ caike ||

25.1२५.१

असंसृष्टिविभागः प्रेतानां ज्येष्ठस्य ॥ (२५।१)

asaṃsṛṣṭivibhāgaḥ pretānāṃ jyeṣṭhasya ||

26.1२६.१

संसृष्टिनि प्रेते संसृष्टी रिक्थभाक् ॥ (२६।१)

saṃsṛṣṭini prete saṃsṛṣṭī rikthabhāk ||

27.1२७.१

विभक्तजः पित्र्यम् एव ॥ (२७।१)

vibhaktajaḥ pitryam eva ||

28.1२८.१

स्वयम् अर्जितम् अवैद्येभ्यो वैद्यः कामं न दद्यात् ॥ (२८।१)

svayam arjitam avaidyebhyo vaidyaḥ kāmaṃ na dadyāt ||

29.1२९.१

अवैद्याः समं विभजेरन् ॥ (२९।१)

avaidyāḥ samaṃ vibhajeran ||

30.1३०.१

पुत्रा औरसक्षेत्रजदत्तकृत्रिमगूढोत्पन्नापविद्धा रिक्थभाजः ॥ (३०।१)

putrā aurasakṣetrajadattakṛtrimagūḍhotpannāpaviddhā rikthabhājaḥ ||

31.1३१.१

कानीनसहोढपौनर्भवपुत्रिकापुत्रस्वयंदत्तक्रीता गोत्रभाजः ॥ (३१।१)

kānīnasahoḍhapaunarbhavaputrikāputrasvayaṃdattakrītā gotrabhājaḥ ||

32.1३२.१

चतुर्थांशिन औरसाद्यभावे ॥ (३२।१)

caturthāṃśina aurasādyabhāve ||

33.1३३.१

ब्राह्मणस्य राजन्यापुत्रो ज्येष्ठो गुणसम्पन्नस् तुल्यभाक् ॥ (३३।१)

brāhmaṇasya rājanyāputro jyeṣṭho guṇasampannas tulyabhāk ||

34.1३४.१

ज्येष्ठांशहीनम् अन्यत् ॥ (३४।१)

jyeṣṭhāṃśahīnam anyat ||

35.1३५.१

राजन्यावैश्यापुत्रसमवाये यथा सब्राह्मणीपुत्रेण ॥ (३५।१)

rājanyāvaiśyāputrasamavāye yathā sabrāhmaṇīputreṇa ||

36.1३६.१

क्षत्रियाच् चेत् ॥ (३६।१)

kṣatriyāc cet ||

37.1३७.१

शूद्रापुत्रो ऽप्यनपत्यस्य शुश्रूषुश् चेल्लभते वृत्तिमूलम् अन्तेवासिविधिना ॥ (३७।१)

śūdrāputro 'pyanapatyasya śuśrūṣuś cellabhate vṛttimūlam antevāsividhinā ||

38.1३८.१

सवर्णापुत्रो ऽप्यन्याय्यवृत्तो न लभेतैकेषाम् ॥ (३८।१)

savarṇāputro 'pyanyāyyavṛtto na labhetaikeṣām ||

39.1३९.१

श्रोत्रिया ब्राह्मणस्यानपत्यस्य रिक्थं भजेरन् ॥ (३९।१)

śrotriyā brāhmaṇasyānapatyasya rikthaṃ bhajeran ||

40.1४०.१

राजेतरेषाम् ॥ (४०।१)

rājetareṣām ||

41.1४१.१

जडक्लीबौ भर्तव्यौ ॥ (४१।१)

jaḍaklībau bhartavyau ||

42.1४२.१

अपत्यं जडस्य भागार्हम् ॥ (४२।१)

apatyaṃ jaḍasya bhāgārham ||

43.1४३.१

शूद्रापुत्रवत् प्रतिलोमासु ॥ (४३।१)

śūdrāputravat pratilomāsu ||

44.1४४.१

उदकयोगक्षेमकृतान्नेष्व् अविभागः ॥ (४४।१)

udakayogakṣemakṛtānneṣv avibhāgaḥ ||

45.1४५.१

स्त्रीषु च संयुक्तासु ॥ (४५।१)

strīṣu ca saṃyuktāsu ||

46.1४६.१

अनाज्ञाते दशावरैः शिष्टैर् ऊहविद्भिर् अलुब्धैः प्रशस्तं कार्यम् ॥ (४६।१)

anājñāte daśāvaraiḥ śiṣṭair ūhavidbhir alubdhaiḥ praśastaṃ kāryam ||

47.1४७.१

चत्वारश् चतुर्णां पारगा वेदानां प्राग् उत्तमात्त्रय आश्रमिणः पृथग् धर्मविदस् त्रय एतान् दशावरान् परिषदित्याचक्षते ॥ (४७।१)

catvāraś caturṇāṃ pāragā vedānāṃ prāg uttamāttraya āśramiṇaḥ pṛthag dharmavidas traya etān daśāvarān pariṣadityācakṣate ||

48.1४८.१

असम्भवे त्वेतेषां श्रोत्रियो वेदविच्छिष्टो विप्रतिपत्तौ यद् आह ॥ (४८।१)

asambhave tveteṣāṃ śrotriyo vedavicchiṣṭo vipratipattau yad āha ||

49.1४९.१

यतो ऽयम् अप्रभवो भूतानां हिंसानुग्रहयोगेषु ॥ (४९।१)

yato 'yam aprabhavo bhūtānāṃ hiṃsānugrahayogeṣu ||

50.1५०.१

धर्मिणां विशेषेण स्वर्गं लोकं धर्मविद् आप्नोति ज्ञानाभिनिवेशाभ्याम् ॥ (५०।१)

dharmiṇāṃ viśeṣeṇa svargaṃ lokaṃ dharmavid āpnoti jñānābhiniveśābhyām ||

51.1५१.१

इति धर्मो धर्मः ॥ (५१।१)

iti dharmo dharmaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GautDhS, 3, 10

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit