गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra
GautDhS, 3, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
सर्वं वा पूर्वजस्येतरान् बिभृयात् पितृवत् ॥ (३।१)
sarvaṃ vā pūrvajasyetarān bibhṛyāt pitṛvat ||
विंशतिभागो ज्येष्ठस्य मिथुनम् उभयतोदद्युक्तो रथो गोवृषः ॥ (५।१)
viṃśatibhāgo jyeṣṭhasya mithunam ubhayatodadyukto ratho govṛṣaḥ ||
अविर् धान्यायसी गृहमनो युक्तं चतुष्पादं चैकैकं यवीयसः ॥ (७।१)
avir dhānyāyasī gṛhamano yuktaṃ catuṣpādaṃ caikaikaṃ yavīyasaḥ ||
एकैकं वा धनरूपं काम्यं पूर्वः पूर्वो लभते ॥ (९।१)
ekaikaṃ vā dhanarūpaṃ kāmyaṃ pūrvaḥ pūrvo labhate ||
पितोत्सृजेत् पुत्रिकां अनपत्यो ऽग्निं प्रजापतिं चेष्ट्वास्मदर्थम् अपत्यम् इति संवाद्य ॥ (१६।१)
pitotsṛjet putrikāṃ anapatyo 'gniṃ prajāpatiṃ ceṣṭvāsmadartham apatyam iti saṃvādya ||
पिण्डगोत्रर्षिसंबन्धा रिक्थं भजेरन् स्त्रीवानपत्यस्य ॥ (१९।१)
piṇḍagotrarṣisaṃbandhā rikthaṃ bhajeran strīvānapatyasya ||
स्त्रीधनं दुहितॄणाम् अप्रत्तानाम् अप्रतिष्ठिताणां च ॥ (२२।१)
strīdhanaṃ duhitṝṇām aprattānām apratiṣṭhitāṇāṃ ca ||
स्वयम् अर्जितम् अवैद्येभ्यो वैद्यः कामं न दद्यात् ॥ (२८।१)
svayam arjitam avaidyebhyo vaidyaḥ kāmaṃ na dadyāt ||
पुत्रा औरसक्षेत्रजदत्तकृत्रिमगूढोत्पन्नापविद्धा रिक्थभाजः ॥ (३०।१)
putrā aurasakṣetrajadattakṛtrimagūḍhotpannāpaviddhā rikthabhājaḥ ||
कानीनसहोढपौनर्भवपुत्रिकापुत्रस्वयंदत्तक्रीता गोत्रभाजः ॥ (३१।१)
kānīnasahoḍhapaunarbhavaputrikāputrasvayaṃdattakrītā gotrabhājaḥ ||
ब्राह्मणस्य राजन्यापुत्रो ज्येष्ठो गुणसम्पन्नस् तुल्यभाक् ॥ (३३।१)
brāhmaṇasya rājanyāputro jyeṣṭho guṇasampannas tulyabhāk ||
राजन्यावैश्यापुत्रसमवाये यथा सब्राह्मणीपुत्रेण ॥ (३५।१)
rājanyāvaiśyāputrasamavāye yathā sabrāhmaṇīputreṇa ||
शूद्रापुत्रो ऽप्यनपत्यस्य शुश्रूषुश् चेल्लभते वृत्तिमूलम् अन्तेवासिविधिना ॥ (३७।१)
śūdrāputro 'pyanapatyasya śuśrūṣuś cellabhate vṛttimūlam antevāsividhinā ||
सवर्णापुत्रो ऽप्यन्याय्यवृत्तो न लभेतैकेषाम् ॥ (३८।१)
savarṇāputro 'pyanyāyyavṛtto na labhetaikeṣām ||
श्रोत्रिया ब्राह्मणस्यानपत्यस्य रिक्थं भजेरन् ॥ (३९।१)
śrotriyā brāhmaṇasyānapatyasya rikthaṃ bhajeran ||
अनाज्ञाते दशावरैः शिष्टैर् ऊहविद्भिर् अलुब्धैः प्रशस्तं कार्यम् ॥ (४६।१)
anājñāte daśāvaraiḥ śiṣṭair ūhavidbhir alubdhaiḥ praśastaṃ kāryam ||
चत्वारश् चतुर्णां पारगा वेदानां प्राग् उत्तमात्त्रय आश्रमिणः पृथग् धर्मविदस् त्रय एतान् दशावरान् परिषदित्याचक्षते ॥ (४७।१)
catvāraś caturṇāṃ pāragā vedānāṃ prāg uttamāttraya āśramiṇaḥ pṛthag dharmavidas traya etān daśāvarān pariṣadityācakṣate ||
असम्भवे त्वेतेषां श्रोत्रियो वेदविच्छिष्टो विप्रतिपत्तौ यद् आह ॥ (४८।१)
asambhave tveteṣāṃ śrotriyo vedavicchiṣṭo vipratipattau yad āha ||
यतो ऽयम् अप्रभवो भूतानां हिंसानुग्रहयोगेषु ॥ (४९।१)
yato 'yam aprabhavo bhūtānāṃ hiṃsānugrahayogeṣu ||
धर्मिणां विशेषेण स्वर्गं लोकं धर्मविद् आप्नोति ज्ञानाभिनिवेशाभ्याम् ॥ (५०।१)
dharmiṇāṃ viśeṣeṇa svargaṃ lokaṃ dharmavid āpnoti jñānābhiniveśābhyām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.