गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra

GautDhS, 1, 2

2 of 28 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्राग् उपनयनात् कामचारः कामवादः कामभक्षः । (१।१)

prāg upanayanāt kāmacāraḥ kāmavādaḥ kāmabhakṣaḥ |

1.2१.२

अहुतात् । (१।२)

ahutāt |

1.3१.३

ब्रह्मचारी । (१।३)

brahmacārī |

1.4१.४

यथोपपादितमूत्रपुरीषो भवति ॥ (१।४)

yathopapāditamūtrapurīṣo bhavati ||

2.1२.१

नास्याचमनकल्पो विद्यते । (२।१)

nāsyācamanakalpo vidyate |

2.2२.२

अन्यत्रापमार्जनप्रधावनावोक्षणेभ्यः ॥ (२।२)

anyatrāpamārjanapradhāvanāvokṣaṇebhyaḥ ||

3.1३.१

न तदुपस्पर्शनाद् आशौचम् ॥ (३।१)

na tadupasparśanād āśaucam ||

4.1४.१

न त्वेवैनम् अग्निहवनबलिहरणयोर् नियुञ्ज्यात् ॥ (४।१)

na tvevainam agnihavanabaliharaṇayor niyuñjyāt ||

5.1५.१

न ब्रह्माभिव्याहारयेद् अन्यत्र स्वधानिनयनात् ॥ (५।१)

na brahmābhivyāhārayed anyatra svadhāninayanāt ||

6.1६.१

उपनयनादिर् नियमः ॥ (६।१)

upanayanādir niyamaḥ ||

7.1७.१

उक्तं ब्रह्मचर्यम् ॥ (७।१)

uktaṃ brahmacaryam ||

8.1८.१

अग्नीन्धनभैक्षचरणे । (८।१)

agnīndhanabhaikṣacaraṇe |

8.2८.२

सत्यवचनम् । (८।२)

satyavacanam |

8.3८.३

अपाम् उपस्पर्शनम् ॥ (८।३)

apām upasparśanam ||

9.1९.१

एके गोदानादि ॥ (९।१)

eke godānādi ||

10.1१०.१

बहिःसंध्यत्वं च ॥ (१०।१)

bahiḥsaṃdhyatvaṃ ca ||

11.1११.१

तिष्ठेत् पूर्वाम् आसीतोत्तरां स ज्योतिष्य् आ ज्योतिषो दर्शनाद् वाग्यतः ॥ (११।१)

tiṣṭhet pūrvām āsītottarāṃ sa jyotiṣy ā jyotiṣo darśanād vāgyataḥ ||

12.1१२.१

नादित्यम् ईक्षेत ॥ (१२।१)

nādityam īkṣeta ||

13.1१३.१

वर्जयेन् मधुमांसगन्धमाल्यदिवास्वप्नाभ्यञ्जनयानोपानच्छत्रकामक्रोधलोभमोहवादवादनस्नानदन्तधावनहर्षनृत्यगीतपरिवादभयानि ॥ (१३।१)

varjayen madhumāṃsagandhamālyadivāsvapnābhyañjanayānopānacchatrakāmakrodhalobhamohavādavādanasnānadantadhāvanaharṣanṛtyagītaparivādabhayāni ||

14.1१४.१

गुरुदर्शने कण्ठप्रावृतावसक्थिकापाश्रयणपादप्रसारणानि ॥ (१४।१)

gurudarśane kaṇṭhaprāvṛtāvasakthikāpāśrayaṇapādaprasāraṇāni ||

16.1१६.१

स्त्रीप्रेक्षणालम्भने मैथुनशङ्कायाम् ॥ (१६।१)

strīprekṣaṇālambhane maithunaśaṅkāyām ||

17.1१७.१

द्यूतं हीनसेवाम् अदत्तादानं हिंसाम् ॥ (१७।१)

dyūtaṃ hīnasevām adattādānaṃ hiṃsām ||

18.1१८.१

आचार्यतत्पुत्रस्त्रीदीक्षितनामानि ॥ (१८।१)

ācāryatatputrastrīdīkṣitanāmāni ||

19.1१९.१

शुक्लवाचो वाचः ॥ (१९।१)

śuklavāco vācaḥ ||

20.1२०.१

मद्यं नित्यं ब्राह्मणः ॥ (२०।१)

madyaṃ nityaṃ brāhmaṇaḥ ||

21.1२१.१

अधःशय्यासनी पूर्वोत्थायी जघन्यसंवेशी ॥ (२१।१)

adhaḥśayyāsanī pūrvotthāyī jaghanyasaṃveśī ||

22.1२२.१

वाग्बाहूदरसंयतः ॥ (२२।१)

vāgbāhūdarasaṃyataḥ ||

23.1२३.१

नामगोत्रे गुरोः समानतो निर्दिशेत् ॥ (२३।१)

nāmagotre guroḥ samānato nirdiśet ||

24.1२४.१

अर्चिते श्रेयसि चैवम् ॥ (२४।१)

arcite śreyasi caivam ||

25.1२५.१

शय्यासनस्थानानि विहाय प्रतिश्रवणम् ॥ (२५।१)

śayyāsanasthānāni vihāya pratiśravaṇam ||

26.1२६.१

अभिक्रमणं वचनाद् अदृष्टेन ॥ (२६।१)

abhikramaṇaṃ vacanād adṛṣṭena ||

27.1२७.१

अधःस्थानासनस् तिर्यग्वातसेवायां गुरुदर्शने चोत्तिष्ठेत् ॥ (२७।१)

adhaḥsthānāsanas tiryagvātasevāyāṃ gurudarśane cottiṣṭhet ||

28.1२८.१

गच्छन्तम् अनुव्रजेत् । (२८।१)

gacchantam anuvrajet |

28.2२८.२

कर्म विज्ञाप्याख्याय ॥ (२८।२)

karma vijñāpyākhyāya ||

29.1२९.१

आहुतो ऽध्यायी ॥ (२९।१)

āhuto 'dhyāyī ||

30.1३०.१

युक्तः प्रियहितयोः ॥ (३०।१)

yuktaḥ priyahitayoḥ ||

31.1३१.१

तद्भार्यापुत्रेषु चैवम् ॥ (३१।१)

tadbhāryāputreṣu caivam ||

32.1३२.१

नोच्छिष्टाशनस्नापनप्रसाधनपादप्रक्षालनोन्मर्दनोपसंग्रहणानि ॥ (३२।१)

nocchiṣṭāśanasnāpanaprasādhanapādaprakṣālanonmardanopasaṃgrahaṇāni ||

33.1३३.१

विप्रोष्योपसंग्रहणं गुरुभार्याणाम् ॥ (३३।१)

viproṣyopasaṃgrahaṇaṃ gurubhāryāṇām ||

34.1३४.१

नैके युवतीनां व्यवहारप्राप्तेन ॥ (३४।१)

naike yuvatīnāṃ vyavahāraprāptena ||

35.1३५.१

सार्ववर्णिकभैक्ष्यचरणम् अभिशस्तपतितवर्जम् ॥ (३५।१)

sārvavarṇikabhaikṣyacaraṇam abhiśastapatitavarjam ||

36.1३६.१

आदिमध्यान्तेषु भवच्छब्दः प्रयोज्यो वर्णानुक्रमेण ॥ (३६।१)

ādimadhyānteṣu bhavacchabdaḥ prayojyo varṇānukrameṇa ||

37.1३७.१

आचार्यज्ञातिगुरुष्वलाभे ऽन्यत्र ॥ (३७।१)

ācāryajñātiguruṣvalābhe 'nyatra ||

38.1३८.१

तेषां पूर्वं पूर्वं परिहरेत् ॥ (३८।१)

teṣāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ pariharet ||

39.1३९.१

निवेद्य गुरवे ऽनुज्ञातो भुञ्जीत ॥ (३९।१)

nivedya gurave 'nujñāto bhuñjīta ||

40.1४०.१

असंनिधौ तद्भार्यापुत्रसब्रह्मचारिभ्यः ॥ (४०।१)

asaṃnidhau tadbhāryāputrasabrahmacāribhyaḥ ||

41.1४१.१

वाग्यतस् तृप्यन्नलोलुप्यमानः संनिधायोदकम् ॥ (४१।१)

vāgyatas tṛpyannalolupyamānaḥ saṃnidhāyodakam ||

42.1४२.१

शिष्यशिष्टिर् अवधेन ॥ (४२।१)

śiṣyaśiṣṭir avadhena ||

43.1४३.१

अशक्तौ रज्जुवेणुविदलाभ्यां तनुभ्याम् ॥ (४३।१)

aśaktau rajjuveṇuvidalābhyāṃ tanubhyām ||

44.1४४.१

अन्येन घ्नन् राज्ञा शास्यः ॥ (४४।१)

anyena ghnan rājñā śāsyaḥ ||

45.1४५.१

द्वादश वर्षाण्य् एकवेदे ब्रह्मचर्यं चरेत् ॥ (४५।१)

dvādaśa varṣāṇy ekavede brahmacaryaṃ caret ||

46.1४६.१

प्रतिद्वादश वा सर्वेषु ॥ (४६।१)

pratidvādaśa vā sarveṣu ||

47.1४७.१

ग्रहणान्तं वा ॥ (४७।१)

grahaṇāntaṃ vā ||

48.1४८.१

विद्यान्ते गुरुर् अर्थेन निमन्त्र्यः ॥ (४८।१)

vidyānte gurur arthena nimantryaḥ ||

49.1४९.१

कृत्वानुज्ञातस्य वा स्नानम् ॥ (४९।१)

kṛtvānujñātasya vā snānam ||

50.1५०.१

आचार्यः श्रेष्ठो गुरूणां मातेत्येके ॥ (५०।१)

ācāryaḥ śreṣṭho gurūṇāṃ mātetyeke ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GautDhS, 1, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit