गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra
GautDhS, 3, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ खल्वयं पुरुषो याप्येन कर्मणा लिप्यते यथैतद् अयाज्ययाजनम् अभक्ष्यभक्षणम् अवद्यवदनं शिष्टस्याक्रिया प्रतिषिद्धसेवनम् इति ॥ (२।१)
atha khalvayaṃ puruṣo yāpyena karmaṇā lipyate yathaitad ayājyayājanam abhakṣyabhakṣaṇam avadyavadanaṃ śiṣṭasyākriyā pratiṣiddhasevanam iti ||
तत्र प्रायश्चित्तं कुर्यात् न कुर्याद् इति मीमांसन्ते ॥ (३।१)
tatra prāyaścittaṃ kuryāt na kuryād iti mīmāṃsante ||
पुनःस्तोमेनेष्ट्वा पुनः सवनम् आयान्तीति विज्ञायते ॥ (७।१)
punaḥstomeneṣṭvā punaḥ savanam āyāntīti vijñāyate ||
तरति सर्वं पाप्मानं तरति ब्रह्महत्यां यो ऽश्वमेधेन यजते ॥ (९।१)
tarati sarvaṃ pāpmānaṃ tarati brahmahatyāṃ yo 'śvamedhena yajate ||
तस्य निष्क्रयणानि जपस् तपो होम उपवासो दानम् ॥ (११।१)
tasya niṣkrayaṇāni japas tapo homa upavāso dānam ||
उपनिषदो वेदान्तः सर्वच्छन्दःसु संहिता मधून्यघमर्षणम् अथर्वशिरो रुद्राः पुरुषसूक्तं राजतरौहिणे सामनीबृहद्रथन्तरे पुरुषगतिर् महानाम्न्यो महावैराजं महादिवाकीर्त्यं ज्येष्ठसाम्नाम् अन्यतमद् बहिष्पवमानं कूष्माण्डानि पावमान्यः सावित्री चेति पावमानानि ॥ (१२।१)
upaniṣado vedāntaḥ sarvacchandaḥsu saṃhitā madhūnyaghamarṣaṇam atharvaśiro rudrāḥ puruṣasūktaṃ rājatarauhiṇe sāmanībṛhadrathantare puruṣagatir mahānāmnyo mahāvairājaṃ mahādivākīrtyaṃ jyeṣṭhasāmnām anyatamad bahiṣpavamānaṃ kūṣmāṇḍāni pāvamānyaḥ sāvitrī ceti pāvamānāni ||
पयोव्रतता शाकभक्षता फलभक्षता प्रसृतयावको हिरण्यप्राशनं घृतप्राशनं सोमपानम् इतिमेध्यानि ॥ (१३।१)
payovratatā śākabhakṣatā phalabhakṣatā prasṛtayāvako hiraṇyaprāśanaṃ ghṛtaprāśanaṃ somapānam itimedhyāni ||
सर्वे शिलोच्चयाः सर्वाः स्रवन्त्यः पुण्या ह्रदास्तीर्थान्य् ऋषिनिवासा गोष्ठपरिस्कन्धा इति देशाः ॥ (१४।१)
sarve śiloccayāḥ sarvāḥ sravantyaḥ puṇyā hradāstīrthāny ṛṣinivāsā goṣṭhapariskandhā iti deśāḥ ||
ब्रह्मचर्यं सत्यवचनं सवनेषूदकोपस्पर्शनम् आर्द्रवस्त्रताधःशायितानाशक इति तपांसि ॥ (१५।१)
brahmacaryaṃ satyavacanaṃ savaneṣūdakopasparśanam ārdravastratādhaḥśāyitānāśaka iti tapāṃsi ||
हिरण्यं गौर् वासो ऽश्वो भूमिस् तिला घृतम् अन्नम् इति देयानीति ॥ (१६।१)
hiraṇyaṃ gaur vāso 'śvo bhūmis tilā ghṛtam annam iti deyānīti ||
संवत्सरः षण्मासाश् चत्वारस् त्रयो वा द्वौ वैकश् चतुर्विंशत्यहो द्वादशाहः षडहस् त्र्यहो ऽहोरात्र इति कालाः ॥ (१७।१)
saṃvatsaraḥ ṣaṇmāsāś catvāras trayo vā dvau vaikaś caturviṃśatyaho dvādaśāhaḥ ṣaḍahas tryaho 'horātra iti kālāḥ ||
कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ चान्द्रायणम् इति सर्वप्रायश्चित्तं ॥ (२०।१)
kṛcchrātikṛcchrau cāndrāyaṇam iti sarvaprāyaścittaṃ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.