गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra

GautDhS, 2, 1

10 of 28 · 68 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

द्विजातीनाम् अध्ययनम् इज्या दानम् ॥ (१।१)

dvijātīnām adhyayanam ijyā dānam ||

2.1२.१

ब्राह्मणस्याधिकाः प्रवचनयाजनप्रतिग्रहाः ॥ (२।१)

brāhmaṇasyādhikāḥ pravacanayājanapratigrahāḥ ||

3.1३.१

पूर्वेषु नियमस् तु ॥ (३।१)

pūrveṣu niyamas tu ||

4.1४.१

आचार्यज्ञातिप्रियगुरुधनविद्यानियमेषु ब्रह्मणः संप्रदानम् अन्यत्र यथोक्तात् ॥ (४।१)

ācāryajñātipriyagurudhanavidyāniyameṣu brahmaṇaḥ saṃpradānam anyatra yathoktāt ||

5.1५.१

कृषिवाणिज्ये वास्वयंकृते ॥ (५।१)

kṛṣivāṇijye vāsvayaṃkṛte ||

6.1६.१

कुसीदं च ॥ (६।१)

kusīdaṃ ca ||

7.1७.१

राज्ञो ऽधिकं रक्षणं सर्वभूतानाम् ॥ (७।१)

rājño 'dhikaṃ rakṣaṇaṃ sarvabhūtānām ||

8.1८.१

न्याय्यदण्डत्वम् ॥ (८।१)

nyāyyadaṇḍatvam ||

9.1९.१

बिभृयाद् ब्राह्मणाञ् श्रोत्रियान् ॥ (९।१)

bibhṛyād brāhmaṇāñ śrotriyān ||

10.1१०.१

निरुत्साहांश् च ब्राह्मणान् ॥ (१०।१)

nirutsāhāṃś ca brāhmaṇān ||

11.1११.१

अकरांश् च ॥ (११।१)

akarāṃś ca ||

12.1१२.१

उपकुर्वाणांश् च ॥ (१२।१)

upakurvāṇāṃś ca ||

13.1१३.१

योगश् च विजये ॥ (१३।१)

yogaś ca vijaye ||

14.1१४.१

भये विशेषेण ॥ (१४।१)

bhaye viśeṣeṇa ||

15.1१५.१

चर्या च रथधनुर्भ्याम् ॥ (१५।१)

caryā ca rathadhanurbhyām ||

16.1१६.१

सङ्ग्रामे संस्थानम् अनिवृत्तिश् च ॥ (१६।१)

saṅgrāme saṃsthānam anivṛttiś ca ||

17.1१७.१

न दोषो हिंसायाम् आहवे ॥ (१७।१)

na doṣo hiṃsāyām āhave ||

18.1१८.१

अन्यत्र व्यश्वसारथ्यायुधकृताञ्जलिप्रकीर्णकेशपराङ्मुखोपविष्टस्थलवृक्षाधिरूढदूतगोब्राह्मणवादिभ्यः ॥ (१८।१)

anyatra vyaśvasārathyāyudhakṛtāñjaliprakīrṇakeśaparāṅmukhopaviṣṭasthalavṛkṣādhirūḍhadūtagobrāhmaṇavādibhyaḥ ||

19.1१९.१

क्षत्रियश् चेद् अन्यस् तम् उपजीवेत् तद्वृत्त्या ॥ (१९।१)

kṣatriyaś ced anyas tam upajīvet tadvṛttyā ||

20.1२०.१

जेता लभेत सांग्रामिकं वित्तम् ॥ (२०।१)

jetā labheta sāṃgrāmikaṃ vittam ||

21.1२१.१

वाहनं तु राज्ञः ॥ (२१।१)

vāhanaṃ tu rājñaḥ ||

22.1२२.१

उद्धारश् चापृथग्जये ॥ (२२।१)

uddhāraś cāpṛthagjaye ||

23.1२३.१

अन्यत् तु यथार्हं भाजयेद् राजा ॥ (२३।१)

anyat tu yathārhaṃ bhājayed rājā ||

24.1२४.१

राज्ञो बलिदानं कर्षकैर्दशमम् अष्टमं षष्ठं वा ॥ (२४।१)

rājño balidānaṃ karṣakairdaśamam aṣṭamaṃ ṣaṣṭhaṃ vā ||

25.1२५.१

पशुहिरण्ययोर् अप्य् एके पञ्चाशद्भागः ॥ (२५।१)

paśuhiraṇyayor apy eke pañcāśadbhāgaḥ ||

26.1२६.१

विंशतिभागः शुल्कः पण्ये ॥ (२६।१)

viṃśatibhāgaḥ śulkaḥ paṇye ||

27.1२७.१

मूलफलपुष्पौषधमधुमांसतृणेन्धनानां षष्ठः ॥ (२७।१)

mūlaphalapuṣpauṣadhamadhumāṃsatṛṇendhanānāṃ ṣaṣṭhaḥ ||

28.1२८.१

तद्रक्षणधर्मित्वात् ॥ (२८।१)

tadrakṣaṇadharmitvāt ||

29.1२९.१

तेषु तु नित्ययुक्तः स्यात् ॥ (२९।१)

teṣu tu nityayuktaḥ syāt ||

30.1३०.१

अधिकेन वृत्तिः ॥ (३०।१)

adhikena vṛttiḥ ||

31.1३१.१

शिल्पिनो मासि मास्य् एकैकं कर्म कुर्युः ॥ (३१।१)

śilpino māsi māsy ekaikaṃ karma kuryuḥ ||

32.1३२.१

एतेनात्मनोपजीविनो व्याख्याताः ॥ (३२।१)

etenātmanopajīvino vyākhyātāḥ ||

33.1३३.१

नौचक्रीवन्तश् च ॥ (३३।१)

naucakrīvantaś ca ||

34.1३४.१

भक्तं तेभ्यो दद्यात् ॥ (३४।१)

bhaktaṃ tebhyo dadyāt ||

35.1३५.१

पण्यं वणिग्भिर् अर्थापचयेन देयम् ॥ (३५।१)

paṇyaṃ vaṇigbhir arthāpacayena deyam ||

36.1३६.१

प्रनष्टम् अस्वामिकम् अधिगम्य राज्ञे प्रब्रूयुः ॥ (३६।१)

pranaṣṭam asvāmikam adhigamya rājñe prabrūyuḥ ||

37.1३७.१

विख्याप्य संवत्सरं राज्ञा रक्ष्यम् ॥ (३७।१)

vikhyāpya saṃvatsaraṃ rājñā rakṣyam ||

38.1३८.१

ऊर्ध्वम् अधिगन्तुश् चतुर्थं राज्ञः शेषः ॥ (३८।१)

ūrdhvam adhigantuś caturthaṃ rājñaḥ śeṣaḥ ||

39.1३९.१

स्वामी रिक्थक्रयसंविभागपरिग्रहाधिगमेषु ॥ (३९।१)

svāmī rikthakrayasaṃvibhāgaparigrahādhigameṣu ||

40.1४०.१

ब्राह्मणस्याधिकं लब्धम् ॥ (४०।१)

brāhmaṇasyādhikaṃ labdham ||

41.1४१.१

क्षत्रियस्य विजितम् ॥ (४१।१)

kṣatriyasya vijitam ||

42.1४२.१

निध्यधिगमो राजधनम् ॥ (४२।१)

nidhyadhigamo rājadhanam ||

43.1४३.१

ब्राह्मणस्याभिरूपस्य ॥ (४३।१)

brāhmaṇasyābhirūpasya ||

44.1४४.१

अब्राह्मणो ऽप्याख्याता षष्ठं लभेतेत्येके ॥ (४४।१)

abrāhmaṇo 'pyākhyātā ṣaṣṭhaṃ labhetetyeke ||

45.1४५.१

चौरहृतम् अपजित्य यथास्थानम् गमयेत् ॥ (४५।१)

caurahṛtam apajitya yathāsthānam gamayet ||

46.1४६.१

कोशाद् वा दद्यात् ॥ (४६।१)

kośād vā dadyāt ||

47.1४७.१

रक्ष्यं बालधनम् आ व्यवहारप्रापणात् ॥ (४७।१)

rakṣyaṃ bāladhanam ā vyavahāraprāpaṇāt ||

48.1४८.१

समावृत्तेर् वा ॥ (४८।१)

samāvṛtter vā ||

49.1४९.१

वैश्यस्याधिकं कृषिवणिक्पाशुपाल्यकुसीदम् ॥ (४९।१)

vaiśyasyādhikaṃ kṛṣivaṇikpāśupālyakusīdam ||

50.1५०.१

शूद्रश् चतुर्थो वर्ण एकजातिः ॥ (५०।१)

śūdraś caturtho varṇa ekajātiḥ ||

51.1५१.१

तस्यापि सत्यम् अक्रोधः शौचम् ॥ (५१।१)

tasyāpi satyam akrodhaḥ śaucam ||

52.1५२.१

आचमनार्थे पाणिपादप्रक्षालनम् एवैके ॥ (५२।१)

ācamanārthe pāṇipādaprakṣālanam evaike ||

53.1५३.१

श्राद्धकर्म ॥ (५३।१)

śrāddhakarma ||

54.1५४.१

भृत्यभरणम् ॥ (५४।१)

bhṛtyabharaṇam ||

55.1५५.१

स्वदारवृत्तिः ॥ (५५।१)

svadāravṛttiḥ ||

56.1५६.१

परिचर्या चोत्तरेषाम् ॥ (५६।१)

paricaryā cottareṣām ||

57.1५७.१

तेभ्यो वृत्तिं लिप्सेत ॥ (५७।१)

tebhyo vṛttiṃ lipseta ||

58.1५८.१

तत्र पूर्वं पूर्वं परिचरेत् ॥ (५८।१)

tatra pūrvaṃ pūrvaṃ paricaret ||

59.1५९.१

जीर्णान्य् उपानट्छत्रवासःकूर्चादीनि ॥ (५९।१)

jīrṇāny upānaṭchatravāsaḥkūrcādīni ||

60.1६०.१

उच्छिष्टाशनम् ॥ (६०।१)

ucchiṣṭāśanam ||

61.1६१.१

शिल्पवृत्तिश् च ॥ (६१।१)

śilpavṛttiś ca ||

62.1६२.१

यं चार्यम् आश्रयेद् भर्तव्यस् तेन क्षीणो ऽपि ॥ (६२।१)

yaṃ cāryam āśrayed bhartavyas tena kṣīṇo 'pi ||

63.1६३.१

तेन चोत्तरः ॥ (६३।१)

tena cottaraḥ ||

64.1६४.१

तदर्थो ऽस्य निचयः स्यात् ॥ (६४।१)

tadartho 'sya nicayaḥ syāt ||

65.1६५.१

अनुज्ञातो ऽस्य नमस्कारो मन्त्रः ॥ (६५।१)

anujñāto 'sya namaskāro mantraḥ ||

66.1६६.१

पाकयज्ञैः स्वयं यजेतेत्येके ॥ (६६।१)

pākayajñaiḥ svayaṃ yajetetyeke ||

67.1६७.१

सर्वे चोत्तरोत्तरं परिचरेयुः ॥ (६७।१)

sarve cottarottaraṃ paricareyuḥ ||

68.1६८.१

आर्यानार्ययोर् व्यतिक्षेपे कर्मणः साम्यम् ॥ (६८।१)

āryānāryayor vyatikṣepe karmaṇaḥ sāmyam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GautDhS, 2, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit