गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra

GautDhS, 2, 2

11 of 28 · 32 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

राजा सर्वस्येष्टे ब्राह्मणवर्जम् ॥ (१।१)

rājā sarvasyeṣṭe brāhmaṇavarjam ||

2.1२.१

साधुकारी साधुवादी ॥ (२।१)

sādhukārī sādhuvādī ||

3.1३.१

त्रय्याम् आन्वीक्षिक्या वाभिविनीतः ॥ (३।१)

trayyām ānvīkṣikyā vābhivinītaḥ ||

4.1४.१

शुचिर् जितेन्द्रियो गुणवत्सहायोपायसम्पन्नः ॥ (४।१)

śucir jitendriyo guṇavatsahāyopāyasampannaḥ ||

5.1५.१

समः प्रजासु स्यात् ॥ (५।१)

samaḥ prajāsu syāt ||

6.1६.१

हितम् आसां कुर्वीत ॥ (६।१)

hitam āsāṃ kurvīta ||

7.1७.१

तम् उपर्यासीनम् अधस्ताद् उपासीरन्न् अन्ये ब्राह्मणेभ्यः ॥ (७।१)

tam uparyāsīnam adhastād upāsīrann anye brāhmaṇebhyaḥ ||

8.1८.१

ते ऽप्येनं मन्येरन् ॥ (८।१)

te 'pyenaṃ manyeran ||

9.1९.१

वर्णान् आश्रमांश् च न्यायतो ऽभिरक्षेत् ॥ (९।१)

varṇān āśramāṃś ca nyāyato 'bhirakṣet ||

10.1१०.१

चलतश् चैतान् स्वधर्मे स्थापयेत् ॥ (१०।१)

calataś caitān svadharme sthāpayet ||

11.1११.१

धर्मस्य ह्यंशभाग् भवतीति ॥ (११।१)

dharmasya hyaṃśabhāg bhavatīti ||

12.1१२.१

ब्राह्मणं च पुरोदधीत विद्याभिजनवाग्रूपवयःशीलसम्पन्नं न्यायवृत्तं तपस्विनम् ॥ (१२।१)

brāhmaṇaṃ ca purodadhīta vidyābhijanavāgrūpavayaḥśīlasampannaṃ nyāyavṛttaṃ tapasvinam ||

13.1१३.१

तत्प्रसूतः कर्माणि कुर्वीत ॥ (१३।१)

tatprasūtaḥ karmāṇi kurvīta ||

14.1१४.१

ब्रह्मप्रसूतं हि क्षत्रम् ऋध्यते न व्यथत इति च विज्ञायते ॥ (१४।१)

brahmaprasūtaṃ hi kṣatram ṛdhyate na vyathata iti ca vijñāyate ||

15.1१५.१

यानि च दैवोत्पातचिन्तकाः प्रब्रूयुस् तान्याद्रियेत ॥ (१५।१)

yāni ca daivotpātacintakāḥ prabrūyus tānyādriyeta ||

16.1१६.१

तदधीनम् अपि ह्येके योगक्षेमं प्रतिजानते ॥ (१६।१)

tadadhīnam api hyeke yogakṣemaṃ pratijānate ||

17.1१७.१

शान्तिपुण्याहस्वस्त्ययनायुष्मन्मङ्गलसंयुक्तान्य् आभ्युदयिकानि विद्वेषणसंवननाभिचारद्विषद्व्यृद्धियुक्तानि च शालाग्नौ कुर्यात् ॥ (१७।१)

śāntipuṇyāhasvastyayanāyuṣmanmaṅgalasaṃyuktāny ābhyudayikāni vidveṣaṇasaṃvananābhicāradviṣadvyṛddhiyuktāni ca śālāgnau kuryāt ||

18.1१८.१

यथोक्तम् ऋत्विजो ऽन्यानि ॥ (१८।१)

yathoktam ṛtvijo 'nyāni ||

19.1१९.१

तस्य च व्यवहारो वेदो धर्मशास्त्राण्य् अङ्गान्युपवेदाः पुराणम् ॥ (१९।१)

tasya ca vyavahāro vedo dharmaśāstrāṇy aṅgānyupavedāḥ purāṇam ||

20.1२०.१

देशजातिकुलधर्माश् चाम्नायैर् अविरुद्धाः प्रमाणम् ॥ (२०।१)

deśajātikuladharmāś cāmnāyair aviruddhāḥ pramāṇam ||

21.1२१.१

कर्षकवणिक्पशुपालकुसीदिकारवः स्वे स्वे वर्गे ॥ (२१।१)

karṣakavaṇikpaśupālakusīdikāravaḥ sve sve varge ||

22.1२२.१

तेभ्यो यथाधिकारम् अर्थान् प्रत्यवहृत्य धर्मव्यवस्था ॥ (२२।१)

tebhyo yathādhikāram arthān pratyavahṛtya dharmavyavasthā ||

23.1२३.१

न्यायाधिगमे तर्को ऽभ्युपायः ॥ (२३।१)

nyāyādhigame tarko 'bhyupāyaḥ ||

24.1२४.१

तेनाभ्यूह्य यथास्थानं गमयेत् ॥ (२४।१)

tenābhyūhya yathāsthānaṃ gamayet ||

25.1२५.१

विप्रतिपत्तौ त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्यवहृत्य निष्ठां गमयेत् ॥ (२५।१)

vipratipattau traividyavṛddhebhyaḥ pratyavahṛtya niṣṭhāṃ gamayet ||

26.1२६.१

तथा ह्यस्य निःश्रेयसं भवति ॥ (२६।१)

tathā hyasya niḥśreyasaṃ bhavati ||

27.1२७.१

ब्रह्म क्षत्रेण संपृक्तं देवपितृमनुष्यान्धारयतीति विज्ञायते ॥ (२७।१)

brahma kṣatreṇa saṃpṛktaṃ devapitṛmanuṣyāndhārayatīti vijñāyate ||

28.1२८.१

दण्डो दमनाद् इत्याहुस् तेनादान्तान् दमयेत् ॥ (२८।१)

daṇḍo damanād ityāhus tenādāntān damayet ||

29.1२९.१

वर्णाश्रमाः स्वस्वधर्मनिष्ठाः प्रेत्य कर्मफलमनुभूय ततः शेषेन विशिष्टदेशजातिकुलरूपायुःश्रुतचित्रवित्तसुखमेधसो जन्म प्रतिपद्यन्ते ॥ (२९।१)

varṇāśramāḥ svasvadharmaniṣṭhāḥ pretya karmaphalamanubhūya tataḥ śeṣena viśiṣṭadeśajātikularūpāyuḥśrutacitravittasukhamedhaso janma pratipadyante ||

30.1३०.१

विष्वञ्चो विपरीता नश्यन्ति ॥ (३०।१)

viṣvañco viparītā naśyanti ||

31.1३१.१

तान् आचार्योपदेशो दण्डश् च पालयते ॥ (३१।१)

tān ācāryopadeśo daṇḍaś ca pālayate ||

32.1३२.१

तस्माद् राजाचार्याव् अनिन्द्याव् अनिन्द्यौ ॥ (३२।१)

tasmād rājācāryāv anindyāv anindyau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GautDhS, 2, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit