गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra
GautDhS, 2, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
शुचिर् जितेन्द्रियो गुणवत्सहायोपायसम्पन्नः ॥ (४।१)
śucir jitendriyo guṇavatsahāyopāyasampannaḥ ||
तम् उपर्यासीनम् अधस्ताद् उपासीरन्न् अन्ये ब्राह्मणेभ्यः ॥ (७।१)
tam uparyāsīnam adhastād upāsīrann anye brāhmaṇebhyaḥ ||
ब्राह्मणं च पुरोदधीत विद्याभिजनवाग्रूपवयःशीलसम्पन्नं न्यायवृत्तं तपस्विनम् ॥ (१२।१)
brāhmaṇaṃ ca purodadhīta vidyābhijanavāgrūpavayaḥśīlasampannaṃ nyāyavṛttaṃ tapasvinam ||
ब्रह्मप्रसूतं हि क्षत्रम् ऋध्यते न व्यथत इति च विज्ञायते ॥ (१४।१)
brahmaprasūtaṃ hi kṣatram ṛdhyate na vyathata iti ca vijñāyate ||
यानि च दैवोत्पातचिन्तकाः प्रब्रूयुस् तान्याद्रियेत ॥ (१५।१)
yāni ca daivotpātacintakāḥ prabrūyus tānyādriyeta ||
तदधीनम् अपि ह्येके योगक्षेमं प्रतिजानते ॥ (१६।१)
tadadhīnam api hyeke yogakṣemaṃ pratijānate ||
शान्तिपुण्याहस्वस्त्ययनायुष्मन्मङ्गलसंयुक्तान्य् आभ्युदयिकानि विद्वेषणसंवननाभिचारद्विषद्व्यृद्धियुक्तानि च शालाग्नौ कुर्यात् ॥ (१७।१)
śāntipuṇyāhasvastyayanāyuṣmanmaṅgalasaṃyuktāny ābhyudayikāni vidveṣaṇasaṃvananābhicāradviṣadvyṛddhiyuktāni ca śālāgnau kuryāt ||
तस्य च व्यवहारो वेदो धर्मशास्त्राण्य् अङ्गान्युपवेदाः पुराणम् ॥ (१९।१)
tasya ca vyavahāro vedo dharmaśāstrāṇy aṅgānyupavedāḥ purāṇam ||
देशजातिकुलधर्माश् चाम्नायैर् अविरुद्धाः प्रमाणम् ॥ (२०।१)
deśajātikuladharmāś cāmnāyair aviruddhāḥ pramāṇam ||
कर्षकवणिक्पशुपालकुसीदिकारवः स्वे स्वे वर्गे ॥ (२१।१)
karṣakavaṇikpaśupālakusīdikāravaḥ sve sve varge ||
तेभ्यो यथाधिकारम् अर्थान् प्रत्यवहृत्य धर्मव्यवस्था ॥ (२२।१)
tebhyo yathādhikāram arthān pratyavahṛtya dharmavyavasthā ||
विप्रतिपत्तौ त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्यवहृत्य निष्ठां गमयेत् ॥ (२५।१)
vipratipattau traividyavṛddhebhyaḥ pratyavahṛtya niṣṭhāṃ gamayet ||
ब्रह्म क्षत्रेण संपृक्तं देवपितृमनुष्यान्धारयतीति विज्ञायते ॥ (२७।१)
brahma kṣatreṇa saṃpṛktaṃ devapitṛmanuṣyāndhārayatīti vijñāyate ||
दण्डो दमनाद् इत्याहुस् तेनादान्तान् दमयेत् ॥ (२८।१)
daṇḍo damanād ityāhus tenādāntān damayet ||
वर्णाश्रमाः स्वस्वधर्मनिष्ठाः प्रेत्य कर्मफलमनुभूय ततः शेषेन विशिष्टदेशजातिकुलरूपायुःश्रुतचित्रवित्तसुखमेधसो जन्म प्रतिपद्यन्ते ॥ (२९।१)
varṇāśramāḥ svasvadharmaniṣṭhāḥ pretya karmaphalamanubhūya tataḥ śeṣena viśiṣṭadeśajātikularūpāyuḥśrutacitravittasukhamedhaso janma pratipadyante ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.