गौतमधर्मसूत्रGautamadharmasūtra
GautDhS, 1, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
गृहस्थः सदृशीं भार्यां विन्देतानन्यपूर्वां यवीयसीम् ॥ (१।१)
gṛhasthaḥ sadṛśīṃ bhāryāṃ vindetānanyapūrvāṃ yavīyasīm ||
ऊर्ध्वं सप्तमात् पितृबन्धुभ्यो बीजिनश् च मातृबन्धुभ्यः पञ्चमात् ॥ (३।१)
ūrdhvaṃ saptamāt pitṛbandhubhyo bījinaś ca mātṛbandhubhyaḥ pañcamāt ||
ब्राह्मो विद्याचारित्रबन्धुशीलसम्पन्नाय दद्यादाच्छाद्यालंकृताम् ॥ (४।१)
brāhmo vidyācāritrabandhuśīlasampannāya dadyādācchādyālaṃkṛtām ||
संयोगमन्त्रः प्राजापत्ये सह धर्मश् चर्यताम् इति ॥ (५।१)
saṃyogamantraḥ prājāpatye saha dharmaś caryatām iti ||
अनुलोमानन्तरैकान्तरद्व्यन्तरासु ज्ञाताः सवर्णाम्बष्ठोग्रनिषाददौष्मन्तपारशवाः ॥ (१४।१)
anulomānantaraikāntaradvyantarāsu jñātāḥ savarṇāmbaṣṭhograniṣādadauṣmantapāraśavāḥ ||
प्रतिलोमास् तु सूतमागधायोगवकृतवैदेहकचण्डालाः ॥ (१५।१)
pratilomās tu sūtamāgadhāyogavakṛtavaidehakacaṇḍālāḥ ||
ब्राह्मण्यजीजनत् पुत्रान् वर्णेभ्य आनुपूर्व्याद्ब्राह्मणसूतमागधचण्डालान् ॥ (१६।१)
brāhmaṇyajījanat putrān varṇebhya ānupūrvyādbrāhmaṇasūtamāgadhacaṇḍālān ||
तेभ्य एव क्षत्रिया मूर्धावसिक्थक्षत्रियधीवरपुल्कसांस् तेभ्य एव वैश्या भृज्जकण्ठमाहिष्यवैश्यवैदेहान् पारशवयवनकरणशूद्रान् शूद्रेत्येके ॥ (१७।१)
tebhya eva kṣatriyā mūrdhāvasikthakṣatriyadhīvarapulkasāṃs tebhya eva vaiśyā bhṛjjakaṇṭhamāhiṣyavaiśyavaidehān pāraśavayavanakaraṇaśūdrān śūdretyeke ||
वर्णान्तरगमनम् उत्कर्षापकर्षाभ्यां सप्तमे पञ्चमे वाचार्याः ॥ (१८।१)
varṇāntaragamanam utkarṣāpakarṣābhyāṃ saptame pañcame vācāryāḥ ||
दश पूर्वान् दश परान् आत्मानं च ब्राह्मीपुत्रो ब्राह्मीपुत्रः ॥ (२७।१)
daśa pūrvān daśa parān ātmānaṃ ca brāhmīputro brāhmīputraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.