RAdhyṬ zu RAdhy, 195.2
Select a line for its word-by-word analysis.
इहानन्तरप्रोक्तं धान्याभ्रकादीनाम् [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] स च [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] तमेष्व् अन्येषु वस्तुषु रसे जारितेषु ससूतकं जीर्णम् अजीर्णम् एवेति विचारः ॥ (२।०)
ihānantaraproktaṃ dhānyābhrakādīnām sa ca tameṣv anyeṣu vastuṣu rase jāriteṣu sasūtakaṃ jīrṇam ajīrṇam eveti vicāraḥ ||
प्रथमो गर्भः द्वितीयः पिण्डस्तृतीयः परिणामक इति त्रिविधं लक्षणं भवति ॥ (३।०)
prathamo garbhaḥ dvitīyaḥ piṇḍastṛtīyaḥ pariṇāmaka iti trividhaṃ lakṣaṇaṃ bhavati ||
तद्यथा जार्यं वस्तु जारयित्वा रसो वस्त्रेण गाल्यते ततो यदि किंचिद्वस्त्रे शेषं विगाल्य तिष्ठति तदा ज्ञेयोऽसौ गर्भ इति ॥ (४।०)
tadyathā jāryaṃ vastu jārayitvā raso vastreṇa gālyate tato yadi kiṃcidvastre śeṣaṃ vigālya tiṣṭhati tadā jñeyo'sau garbha iti ||
ततः पुनरपि सरश् चरुभ्यते तदेव खरले क्षिप्त्वा यथा विडेन पेषिताग्निर्ज्वालनीयः ॥ (५।०)
tataḥ punarapi saraś carubhyate tadeva kharale kṣiptvā yathā viḍena peṣitāgnirjvālanīyaḥ ||
अयं भावो जारणा येन विधिना पूर्वं भणितास्ति सा तेन विधिना जार्यौषधं विनैवानुमानेन तप्त्वा पुनर्वस्त्रेण रसो गालनीयः ॥ (६।०)
ayaṃ bhāvo jāraṇā yena vidhinā pūrvaṃ bhaṇitāsti sā tena vidhinā jāryauṣadhaṃ vinaivānumānena taptvā punarvastreṇa raso gālanīyaḥ ||
ततो यदि वस्त्रात्पूर्वो ऽपि निःसरति ननु किंचिल् लगति परं तोलितः स तु निजतौल्याधिको भवति तदा ज्ञेयोऽसौ पिण्ड इति ॥ (७।०)
tato yadi vastrātpūrvo 'pi niḥsarati nanu kiṃcil lagati paraṃ tolitaḥ sa tu nijataulyādhiko bhavati tadā jñeyo'sau piṇḍa iti ||
ततः पुनरपि यथा भणितास्ति तथैव जार्यौषधोपक्षेपेण विनैव विधापुनर् नववस्त्रेण रसो गाल्यते ॥ (९।०)
tataḥ punarapi yathā bhaṇitāsti tathaiva jāryauṣadhopakṣepeṇa vinaiva vidhāpunar navavastreṇa raso gālyate ||
यदि वस्त्रान्निःसृतो गालितः सन्निजतौल्ये तिष्ठति तदा ज्ञेयोऽसौ परिणामक इति ॥ (१०।०)
yadi vastrānniḥsṛto gālitaḥ sannijataulye tiṣṭhati tadā jñeyo'sau pariṇāmaka iti ||
अत्राद्यम् एतद् द्वयमेव शुद्धकृतो यो भेदः शुद्धः ॥ (१२।०)
atrādyam etad dvayameva śuddhakṛto yo bhedaḥ śuddhaḥ ||
इत्येवम् अष्टभिः संस्कारैर् एकादशो जारणासंस्कारः ॥ (१५।०)
ityevam aṣṭabhiḥ saṃskārair ekādaśo jāraṇāsaṃskāraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.