रसाध्यायटीकाRasādhyāyaṭīkā

RAdhyṬ zu RAdhy, 195.2

35 of 81 · 15 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अत्राप्ययमाम्नायः ॥ (१।१)

atrāpyayamāmnāyaḥ ||

2.0२.०

इहानन्तरप्रोक्तं धान्याभ्रकादीनाम् [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] स च [॥। औ२ ज़ेइछेन्झ्] तमेष्व् अन्येषु वस्तुषु रसे जारितेषु ससूतकं जीर्णम् अजीर्णम् एवेति विचारः ॥ (२।०)

ihānantaraproktaṃ dhānyābhrakādīnām sa ca tameṣv anyeṣu vastuṣu rase jāriteṣu sasūtakaṃ jīrṇam ajīrṇam eveti vicāraḥ ||

3.0३.०

प्रथमो गर्भः द्वितीयः पिण्डस्तृतीयः परिणामक इति त्रिविधं लक्षणं भवति ॥ (३।०)

prathamo garbhaḥ dvitīyaḥ piṇḍastṛtīyaḥ pariṇāmaka iti trividhaṃ lakṣaṇaṃ bhavati ||

4.0४.०

तद्यथा जार्यं वस्तु जारयित्वा रसो वस्त्रेण गाल्यते ततो यदि किंचिद्वस्त्रे शेषं विगाल्य तिष्ठति तदा ज्ञेयोऽसौ गर्भ इति ॥ (४।०)

tadyathā jāryaṃ vastu jārayitvā raso vastreṇa gālyate tato yadi kiṃcidvastre śeṣaṃ vigālya tiṣṭhati tadā jñeyo'sau garbha iti ||

5.0५.०

ततः पुनरपि सरश् चरुभ्यते तदेव खरले क्षिप्त्वा यथा विडेन पेषिताग्निर्ज्वालनीयः ॥ (५।०)

tataḥ punarapi saraś carubhyate tadeva kharale kṣiptvā yathā viḍena peṣitāgnirjvālanīyaḥ ||

6.0६.०

अयं भावो जारणा येन विधिना पूर्वं भणितास्ति सा तेन विधिना जार्यौषधं विनैवानुमानेन तप्त्वा पुनर्वस्त्रेण रसो गालनीयः ॥ (६।०)

ayaṃ bhāvo jāraṇā yena vidhinā pūrvaṃ bhaṇitāsti sā tena vidhinā jāryauṣadhaṃ vinaivānumānena taptvā punarvastreṇa raso gālanīyaḥ ||

7.0७.०

ततो यदि वस्त्रात्पूर्वो ऽपि निःसरति ननु किंचिल् लगति परं तोलितः स तु निजतौल्याधिको भवति तदा ज्ञेयोऽसौ पिण्ड इति ॥ (७।०)

tato yadi vastrātpūrvo 'pi niḥsarati nanu kiṃcil lagati paraṃ tolitaḥ sa tu nijataulyādhiko bhavati tadā jñeyo'sau piṇḍa iti ||

8.0८.०

अद्यापि सर्वथा न जीर्णमौषधमित्यर्थः ॥ (८।०)

adyāpi sarvathā na jīrṇamauṣadhamityarthaḥ ||

9.0९.०

ततः पुनरपि यथा भणितास्ति तथैव जार्यौषधोपक्षेपेण विनैव विधापुनर् नववस्त्रेण रसो गाल्यते ॥ (९।०)

tataḥ punarapi yathā bhaṇitāsti tathaiva jāryauṣadhopakṣepeṇa vinaiva vidhāpunar navavastreṇa raso gālyate ||

10.0१०.०

यदि वस्त्रान्निःसृतो गालितः सन्निजतौल्ये तिष्ठति तदा ज्ञेयोऽसौ परिणामक इति ॥ (१०।०)

yadi vastrānniḥsṛto gālitaḥ sannijataulye tiṣṭhati tadā jñeyo'sau pariṇāmaka iti ||

11.0११.०

रसेनौषधसर्वथाजीर्ण इत्यर्थः ॥ (११।०)

rasenauṣadhasarvathājīrṇa ityarthaḥ ||

12.0१२.०

अत्राद्यम् एतद् द्वयमेव शुद्धकृतो यो भेदः शुद्धः ॥ (१२।०)

atrādyam etad dvayameva śuddhakṛto yo bhedaḥ śuddhaḥ ||

13.0१३.०

इति जार्याणां जीर्णलक्षणाधिकारः ॥ (१३।०)

iti jāryāṇāṃ jīrṇalakṣaṇādhikāraḥ ||

14.0१४.०

इति सारणसमाप्तः ॥ (१४।०)

iti sāraṇasamāptaḥ ||

15.0१५.०

इत्येवम् अष्टभिः संस्कारैर् एकादशो जारणासंस्कारः ॥ (१५।०)

ityevam aṣṭabhiḥ saṃskārair ekādaśo jāraṇāsaṃskāraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RAdhyṬ zu RAdhy, 195.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit