RAdhyṬ zu RAdhy, 403.2
Select a line for its word-by-word analysis.
शुद्धसूतस्य गद्याणाः ४ शुद्धतालस्य गद्याणाः २० एवं चतुर्विंशतिगद्याणान् खल्वे प्रक्षिप्य तथा छालीवसायाः पलिकार्धं च प्रक्षिप्यैकं दिनं पिष्ट्वा तत्सर्वं कुंपके क्षिप्त्वा मुखे कर्परचातिकां दत्त्वा आकण्ठं सप्तभिः कर्पटमृत्तिकाभिः कुम्पकमावेष्ट्य संकीर्णामुच्चां च चुल्हीं कृत्वोपरि कुम्पको यथा दोलायन्त्रो दृश्यते तथा मोक्तव्योऽधश्च प्रहरमेकं प्रथममृदुवह्निज्वालनीयस्ततो यामम् ४ हठाग्निः ॥ (१।०)
śuddhasūtasya gadyāṇāḥ 4 śuddhatālasya gadyāṇāḥ 20 evaṃ caturviṃśatigadyāṇān khalve prakṣipya tathā chālīvasāyāḥ palikārdhaṃ ca prakṣipyaikaṃ dinaṃ piṣṭvā tatsarvaṃ kuṃpake kṣiptvā mukhe karparacātikāṃ dattvā ākaṇṭhaṃ saptabhiḥ karpaṭamṛttikābhiḥ kumpakamāveṣṭya saṃkīrṇāmuccāṃ ca culhīṃ kṛtvopari kumpako yathā dolāyantro dṛśyate tathā moktavyo'dhaśca praharamekaṃ prathamamṛduvahnijvālanīyastato yāmam 4 haṭhāgniḥ ||
तावता च तालकसत्वं प्रोड्डीय कुम्पकंठे लगति ॥ (२।०)
tāvatā ca tālakasatvaṃ proḍḍīya kumpakaṃṭhe lagati ||
ततः कुम्भं त्यक्त्वा कंठकात्तत्सर्वमादाय खरले क्षिप्त्वा छालीवसापलिकार्धेन दिनमेकं मृदित्वा द्वितीये कुंपके क्षिप्त्वा सप्तभिर्वस्त्रमृत्तिकाभिर् लिप्त्वा संकीर्णोच्चचुल्हिकायाम् आरोप्य पूर्ववदधोऽग्निर्ज्वालनीयः ॥ (३।०)
tataḥ kumbhaṃ tyaktvā kaṃṭhakāttatsarvamādāya kharale kṣiptvā chālīvasāpalikārdhena dinamekaṃ mṛditvā dvitīye kuṃpake kṣiptvā saptabhirvastramṛttikābhir liptvā saṃkīrṇoccaculhikāyām āropya pūrvavadadho'gnirjvālanīyaḥ ||
एवं पुनः छालीवसापलिकार्धेन खरले पिष्ट्वा तृतीयकुंपके पूर्ववत्संकीर्णाच्च चुल्हिकायां सर्वं कार्यं ततो यदि सप्तभिः कुंपकैः सप्तवारमेवं संस्कृतं तद् भवति तदा कालिका कंठके याति कुंपबुन्धे च जलसदृशा येकणास् तिष्ठन्ति ते तालकसत्वरूपाः कालिकवर्जिता ग्राह्याः ततस्तं तालकसत्वं तोलयित्वा तस्माद्द्विगुणं शुद्धपारदं चोभयं खरले क्षिप्त्वा निंबुकरसेन मृदित्वा सुतप्तालकसंभवा पीठी कार्या मर्दने च निंबुकरसः पुनः पुनः क्षेप्यः ॥ (४।०)
evaṃ punaḥ chālīvasāpalikārdhena kharale piṣṭvā tṛtīyakuṃpake pūrvavatsaṃkīrṇācca culhikāyāṃ sarvaṃ kāryaṃ tato yadi saptabhiḥ kuṃpakaiḥ saptavāramevaṃ saṃskṛtaṃ tad bhavati tadā kālikā kaṃṭhake yāti kuṃpabundhe ca jalasadṛśā yekaṇās tiṣṭhanti te tālakasatvarūpāḥ kālikavarjitā grāhyāḥ tatastaṃ tālakasatvaṃ tolayitvā tasmāddviguṇaṃ śuddhapāradaṃ cobhayaṃ kharale kṣiptvā niṃbukarasena mṛditvā sutaptālakasaṃbhavā pīṭhī kāryā mardane ca niṃbukarasaḥ punaḥ punaḥ kṣepyaḥ ||
ततस्तां पीठीं वस्त्रे बद्ध्वा लवणयुक्तकांजिकपूर्णस्थालिकायां निंबुकखण्डानि प्रक्षिप्य दोलायंत्रेण दिनमेकं स्वेदयेत् ॥ (५।०)
tatastāṃ pīṭhīṃ vastre baddhvā lavaṇayuktakāṃjikapūrṇasthālikāyāṃ niṃbukakhaṇḍāni prakṣipya dolāyaṃtreṇa dinamekaṃ svedayet ||
लवणकांजिकं च नष्टं नष्टं मुहुर्मुहुः क्षेप्यं ततः स्वेदोत्तीर्णां तां पीठीमातपे संशोष्य तत्तुल्यं टंकणक्षारम् ॥ (६।०)
lavaṇakāṃjikaṃ ca naṣṭaṃ naṣṭaṃ muhurmuhuḥ kṣepyaṃ tataḥ svedottīrṇāṃ tāṃ pīṭhīmātape saṃśoṣya tattulyaṃ ṭaṃkaṇakṣāram ||
तां च पीठीं पिष्ट्वा ततो मीणपूपाद्वयं कृत्वैकस्यां पूपायां पीठीं क्षिप्त्वा द्वितीयां चोपरि दत्त्वा वेढिनिकां कृत्वा ततो यावन्मात्रा सा पीठी तावन्मात्रं शुद्धरूप्यं वज्रमूषायां गालयित्वोपरि वेढनी क्षिप्यते ॥ (७।०)
tāṃ ca pīṭhīṃ piṣṭvā tato mīṇapūpādvayaṃ kṛtvaikasyāṃ pūpāyāṃ pīṭhīṃ kṣiptvā dvitīyāṃ copari dattvā veḍhinikāṃ kṛtvā tato yāvanmātrā sā pīṭhī tāvanmātraṃ śuddharūpyaṃ vajramūṣāyāṃ gālayitvopari veḍhanī kṣipyate ||
ततोऽधो दृढं ध्माते मीणटंकणक्षारश्च दह्यते ॥ (८।०)
tato'dho dṛḍhaṃ dhmāte mīṇaṭaṃkaṇakṣāraśca dahyate ||
ततः शुद्धताम्रस्य चतुःषष्टिगद्याणकान् गालयित्वा एकखोटगद्याणो मध्ये क्षिप्यते सर्वोत्तमं रूप्यं भवति । (१०।१)
tataḥ śuddhatāmrasya catuḥṣaṣṭigadyāṇakān gālayitvā ekakhoṭagadyāṇo madhye kṣipyate sarvottamaṃ rūpyaṃ bhavati |
अयं तालरूप्यखोटस्य चतुःषष्टिप्रवेधको ज्ञेयः ॥ (१०।२)
ayaṃ tālarūpyakhoṭasya catuḥṣaṣṭipravedhako jñeyaḥ ||
तथा प्रतिदिनं प्रभाते उत्थाय यो रतिमात्रं षोटं कुरुते तस्य षड्भिः मासैरष्टादशकुष्ठानि प्रणश्यन्ति ॥ (११।०)
tathā pratidinaṃ prabhāte utthāya yo ratimātraṃ ṣoṭaṃ kurute tasya ṣaḍbhiḥ māsairaṣṭādaśakuṣṭhāni praṇaśyanti ||
नवा दन्ता उद्गच्छन्ति केशाः कृष्णा भवन्ति पलितानि यान्ति वलिनाशः स्यात् ॥ (१२।०)
navā dantā udgacchanti keśāḥ kṛṣṇā bhavanti palitāni yānti valināśaḥ syāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.