बृहत्कथाश्लोकसंग्रहBṛhatkathāślokasaṃgraha

Chapter 14

14 of 28 · 250 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ततस् ताम् अब्रवं भीरु त्वम् एव हि मम प्रिया । (१।१)

tatas tām abravaṃ bhīru tvam eva hi mama priyā |

1.2१.२

तथापि तु विनोदेन तिष्ठामः कथ्यताम् इति ॥ (१।२)

tathāpi tu vinodena tiṣṭhāmaḥ kathyatām iti ||

2.1२.१

ग्रहीतव्यानि नामानि गुरुदेवद्विजन्मनाम् । (२।१)

grahītavyāni nāmāni gurudevadvijanmanām |

2.2२.२

यस्मात् तेन विशुद्ध्यर्थं स्वानम् आचरितं तया ॥ (२।२)

yasmāt tena viśuddhyarthaṃ svānam ācaritaṃ tayā ||

3.1३.१

अस्ति मेरुगिरिप्रांशुर् आषाढो नाम पर्वतः । (३।१)

asti merugiriprāṃśur āṣāḍho nāma parvataḥ |

3.2३.२

शूरपण्डितवित्ताढ्यविद्याधरकुलालयः ॥ (३।२)

śūrapaṇḍitavittāḍhyavidyādharakulālayaḥ ||

4.1४.१

तत्र विद्याधरस्वामी वेदवान् वेगवान् इति । (४।१)

tatra vidyādharasvāmī vedavān vegavān iti |

4.2४.२

यः कुबेराधिकस्वो ऽपि निःस्व एव दिनात्यये ॥ (४।२)

yaḥ kuberādhikasvo 'pi niḥsva eva dinātyaye ||

5.1५.१

तस्यापि पृथिवी नाम महिषी प्रांशुवंशजा । (५।१)

tasyāpi pṛthivī nāma mahiṣī prāṃśuvaṃśajā |

5.2५.२

तृणाय मन्यते स्थैर्याद् या देवीं पृथिवीम् अपि ॥ (५।२)

tṛṇāya manyate sthairyād yā devīṃ pṛthivīm api ||

6.1६.१

तौ च पुत्रम् अविन्दन्तौ चिरं दुःखम् अतिष्ठताम् । (६।१)

tau ca putram avindantau ciraṃ duḥkham atiṣṭhatām |

6.2६.२

प्रौढाया इव कन्यायाः पितरौ सदृशं वरम् ॥ (६।२)

prauḍhāyā iva kanyāyāḥ pitarau sadṛśaṃ varam ||

7.1७.१

तौ मनःपुत्रिकां नाम कुलविद्यां सुतार्थिनौ । (७।१)

tau manaḥputrikāṃ nāma kulavidyāṃ sutārthinau |

7.2७.२

आराधयितुम् आरब्धौ तया चोक्तं प्रसन्नया ॥ (७।२)

ārādhayitum ārabdhau tayā coktaṃ prasannayā ||

8.1८.१

सर्वविद्याधरोत्कृष्टविद्याधरपराक्रमः । (८।१)

sarvavidyādharotkṛṣṭavidyādharaparākramaḥ |

8.2८.२

भविता भवतोः पुत्रः पुत्रकौ दुःखम् उझतम् ॥ (८।२)

bhavitā bhavatoḥ putraḥ putrakau duḥkham ujhatam ||

9.1९.१

एका च दुहिता यस्याः कलाशाली भविष्यति । (९।१)

ekā ca duhitā yasyāḥ kalāśālī bhaviṣyati |

9.2९.२

शूरः साङ्ग इवानङ्गो विद्याधरपतिः पतिः ॥ (९।२)

śūraḥ sāṅga ivānaṅgo vidyādharapatiḥ patiḥ ||

10.1१०.१

काले क्वचिद् अतीते च प्रसूता पृथिवी सुतम् । (१०।१)

kāle kvacid atīte ca prasūtā pṛthivī sutam |

10.2१०.२

त्रिवर्गम् अक्षतं देवी पृथिवीव सुरक्षिता ॥ (१०।२)

trivargam akṣataṃ devī pṛthivīva surakṣitā ||

11.1११.१

मनःपुत्रिकया दत्तः स यस्मात् कुलविद्यया । (११।१)

manaḥputrikayā dattaḥ sa yasmāt kulavidyayā |

11.2११.२

तस्मान् मानसवेगाख्यः पुत्रः पित्रा प्रसाधितः ॥ (११।२)

tasmān mānasavegākhyaḥ putraḥ pitrā prasādhitaḥ ||

12.1१२.१

संवत्सरत्रये ऽतीते जाताया दुहितुः कृतम् । (१२।१)

saṃvatsaratraye 'tīte jātāyā duhituḥ kṛtam |

12.2१२.२

नाम वेगवतात्मीयम् असौ वेगवती ततः ॥ (१२।२)

nāma vegavatātmīyam asau vegavatī tataḥ ||

13.1१३.१

लब्धेष्टतनयौ तौ च मोदमानाव् अहर्निशम् । (१३।१)

labdheṣṭatanayau tau ca modamānāv aharniśam |

13.2१३.२

नीतवन्तौ चिरं कालम् एकाहर्निशसंमितम् ॥ (१३।२)

nītavantau ciraṃ kālam ekāharniśasaṃmitam ||

14.1१४.१

वेगवान् एकदा स्नातः प्रीणिताग्निसुरद्विजः । (१४।१)

vegavān ekadā snātaḥ prīṇitāgnisuradvijaḥ |

14.2१४.२

भद्रासनस्थम् आत्मानं ददर्श आदर्शमण्डले ॥ (१४।२)

bhadrāsanastham ātmānaṃ dadarśa ādarśamaṇḍale ||

15.1१५.१

अथ हंसम् इवासीनम् अञ्जनाचलमूर्धनि । (१५।१)

atha haṃsam ivāsīnam añjanācalamūrdhani |

15.2१५.२

मृणालधवलं केशं दृष्टवान् आत्ममूर्धनि ॥ (१५।२)

mṛṇāladhavalaṃ keśaṃ dṛṣṭavān ātmamūrdhani ||

16.1१६.१

ततो भद्रासनं त्यक्त्वा वसुधास्थण्डिले स्थितः । (१६।१)

tato bhadrāsanaṃ tyaktvā vasudhāsthaṇḍile sthitaḥ |

16.2१६.२

पृष्टो मानसवेगेन किम् एतद् इति वेगवान् ॥ (१६।२)

pṛṣṭo mānasavegena kim etad iti vegavān ||

17.1१७.१

तेनोक्तं पलितं दृष्ट्वा मनःपुत्रिकवंशजाः । (१७।१)

tenoktaṃ palitaṃ dṛṣṭvā manaḥputrikavaṃśajāḥ |

17.2१७.२

तपांसि वा निषेवन्ते वेदान्तविहितानि वा ॥ (१७।२)

tapāṃsi vā niṣevante vedāntavihitāni vā ||

18.1१८.१

तत् प्रजाः पालयेः पुत्र प्रजास् त्वां पालयन्तु च । (१८।१)

tat prajāḥ pālayeḥ putra prajās tvāṃ pālayantu ca |

18.2१८.२

पालितैर् हि मृगेन्द्रो ऽपि काननैर् एव पाल्यते ॥ (१८।२)

pālitair hi mṛgendro 'pi kānanair eva pālyate ||

19.1१९.१

अथ मानसवेगेन क्रोशन्तीषु प्रजासु च । (१९।१)

atha mānasavegena krośantīṣu prajāsu ca |

19.2१९.२

राजा मन्दसुखोत्कण्ठः प्रतियातस् तपोवनम् ॥ (१९।२)

rājā mandasukhotkaṇṭhaḥ pratiyātas tapovanam ||

20.1२०.१

भर्त्रा निवर्त्यमानापि वचोभिः सोपपत्तिभिः । (२०।१)

bhartrā nivartyamānāpi vacobhiḥ sopapattibhiḥ |

20.2२०.२

न निवृत्ता यदा देवी तदोपायं प्रयुक्तवान् ॥ (२०।२)

na nivṛttā yadā devī tadopāyaṃ prayuktavān ||

21.1२१.१

अद्यैवाहं च्युतो राज्याद् अद्यैवेयं पतिव्रता । (२१।१)

adyaivāhaṃ cyuto rājyād adyaiveyaṃ pativratā |

21.2२१.२

न मे सम्पादयत्य् आज्ञाम् अहो धर्मः सताम् इति ॥ (२१।२)

na me sampādayaty ājñām aho dharmaḥ satām iti ||

22.1२२.१

ततो ह्रीता च भीता च साश्रुश्रेणिः सवेपथुः । (२२।१)

tato hrītā ca bhītā ca sāśruśreṇiḥ savepathuḥ |

22.2२२.२

पादयोः पतिता पत्युर् व्यज्ञापयद् असौ शनैः ॥ (२२।२)

pādayoḥ patitā patyur vyajñāpayad asau śanaiḥ ||

23.1२३.१

यदा तर्हि मया यूयं पावयन्तस् तपोवनम् । (२३।१)

yadā tarhi mayā yūyaṃ pāvayantas tapovanam |

23.2२३.२

उपास्याः पावनतमं स कालः कथ्यताम् इति ॥ (२३।२)

upāsyāḥ pāvanatamaṃ sa kālaḥ kathyatām iti ||

24.1२४.१

सो ऽब्रवीद् दुर्लभं पुत्रं स्थिरसिंहासनास्थितम् । (२४।१)

so 'bravīd durlabhaṃ putraṃ sthirasiṃhāsanāsthitam |

24.2२४.२

भर्तारं वेगवत्याश् च दृष्ट्वा द्रष्टासि माम् इति ॥ (२४।२)

bhartāraṃ vegavatyāś ca dṛṣṭvā draṣṭāsi mām iti ||

25.1२५.१

एवं चैव च कल्याणि पिता विज्ञाप्यताम् इति । (२५।१)

evaṃ caiva ca kalyāṇi pitā vijñāpyatām iti |

25.2२५.२

उक्ता वेगवती मात्रा पितरं प्रणताब्रवीत् ॥ (२५।२)

uktā vegavatī mātrā pitaraṃ praṇatābravīt ||

26.1२६.१

तात त्वयि वनं याते को मे दास्यति मोदकान् । (२६।१)

tāta tvayi vanaṃ yāte ko me dāsyati modakān |

26.2२६.२

कल्पवृक्षप्रसूतानि फलानि कुसुमानि वा ॥ (२६।२)

kalpavṛkṣaprasūtāni phalāni kusumāni vā ||

27.1२७.१

तेनोक्तं येन येनार्थो दुर्लभेनापि केनचित् । (२७।१)

tenoktaṃ yena yenārtho durlabhenāpi kenacit |

27.2२७.२

तत् तन् मानसवेगस् ते भ्राता दातास्यताम् इति ॥ (२७।२)

tat tan mānasavegas te bhrātā dātāsyatām iti ||

28.1२८.१

इति राज्यकलत्रमित्रपुत्रान् गृहधामं च तृणाय मन्यमानः । (२८।१)

iti rājyakalatramitraputrān gṛhadhāmaṃ ca tṛṇāya manyamānaḥ |

28.2२८.२

गुरुसत्त्वरजस्तमःकलङ्कां प्रकृतिं हातुम् अगाद् वनं नरेन्द्रः ॥ (२८।२)

gurusattvarajastamaḥkalaṅkāṃ prakṛtiṃ hātum agād vanaṃ narendraḥ ||

29.1२९.१

श्रियं मानसवेगो ऽपि कदलीदलचञ्चलाम् । (२९।१)

śriyaṃ mānasavego 'pi kadalīdalacañcalām |

29.2२९.२

शक्तित्रयप्रयोगज्ञः कृतवान् अचलाचलाम् ॥ (२९।२)

śaktitrayaprayogajñaḥ kṛtavān acalācalām ||

30.1३०.१

अथ याते क्वचित् काले मातङ्गाधिपतेः सुता । (३०।१)

atha yāte kvacit kāle mātaṅgādhipateḥ sutā |

30.2३०.२

आषाढं वायुमुक्तेति सखीपरिवृतागमत् ॥ (३०।२)

āṣāḍhaṃ vāyumukteti sakhīparivṛtāgamat ||

31.1३१.१

सा स्म वेगवतीम् आह राजपुत्रि किम् आस्यते । (३१।१)

sā sma vegavatīm āha rājaputri kim āsyate |

31.2३१.२

उत्तिष्ठाकाशमार्गेण गच्छामो मलयाचलम् ॥ (३१।२)

uttiṣṭhākāśamārgeṇa gacchāmo malayācalam ||

32.1३२.१

शृङ्गकुञ्जनितम्बेषु तस्य रम्येषु रम्यताम् । (३२।१)

śṛṅgakuñjanitambeṣu tasya ramyeṣu ramyatām |

32.2३२.२

नेत्रापिधानिकाख्यानपुत्रिकाकन्दुकैर् इति ॥ (३२।२)

netrāpidhānikākhyānaputrikākandukair iti ||

33.1३३.१

तयोक्तं नास्ति मे शक्तिर् गन्तुम् आकाशवर्त्मना । (३३।१)

tayoktaṃ nāsti me śaktir gantum ākāśavartmanā |

33.2३३.२

अलब्धकुलविद्यायाः सखि तन् मृष्यताम् इति ॥ (३३।२)

alabdhakulavidyāyāḥ sakhi tan mṛṣyatām iti ||

34.1३४.१

उपहस्य ततस् तास् ताम् उच्चैस् ताडितपाणयः । (३४।१)

upahasya tatas tās tām uccais tāḍitapāṇayaḥ |

34.2३४.२

आधताम्बरपक्षाः खं हंसकन्या इवास्थिताः ॥ (३४।२)

ādhatāmbarapakṣāḥ khaṃ haṃsakanyā ivāsthitāḥ ||

35.1३५.१

भ्रातुर् अन्तिकम् आयाता सावेगा वेगवत्यपि । (३५।१)

bhrātur antikam āyātā sāvegā vegavatyapi |

35.2३५.२

तेन चोक्ताङ्कम् आरोप्य मातः किं दीयताम् इति ॥ (३५।२)

tena coktāṅkam āropya mātaḥ kiṃ dīyatām iti ||

36.1३६.१

तयोक्तं देहि मे विद्यां महाराज ससाधनाम् । (३६।१)

tayoktaṃ dehi me vidyāṃ mahārāja sasādhanām |

36.2३६.२

सिद्धविद्याभिर् अद्याहं सखीभिर् हासिता यतः ॥ (३६।२)

siddhavidyābhir adyāhaṃ sakhībhir hāsitā yataḥ ||

37.1३७.१

अचिरेणैव दास्यामि मातर् इत्य् अभिधाय सा । (३७।१)

acireṇaiva dāsyāmi mātar ity abhidhāya sā |

37.2३७.२

भ्राता विसर्जितासारबालालङ्कारवञ्चिता ॥ (३७।२)

bhrātā visarjitāsārabālālaṅkāravañcitā ||

38.1३८.१

एकदा गौरिमुण्डस्य भगिनी गौरिमद्यशाः । (३८।१)

ekadā gaurimuṇḍasya bhaginī gaurimadyaśāḥ |

38.2३८.२

गता वेगवतीं द्रष्टुम् आषाढं ससखी सखीम् ॥ (३८।२)

gatā vegavatīṃ draṣṭum āṣāḍhaṃ sasakhī sakhīm ||

39.1३९.१

उपहस्य च तां सापि विपक्षाम् इव सारसीम् । (३९।१)

upahasya ca tāṃ sāpi vipakṣām iva sārasīm |

39.2३९.२

सपक्षा राजहंसीव गता प्रति हिमाचलम् ॥ (३९।२)

sapakṣā rājahaṃsīva gatā prati himācalam ||

40.1४०.१

वेगवत्यपि सास्थानं गत्वा भ्रातरम् अब्रवीत् । (४०।१)

vegavatyapi sāsthānaṃ gatvā bhrātaram abravīt |

40.2४०.२

किम् अयं क्षिप्यते कालो विद्या मे दीयताम् इति ॥ (४०।२)

kim ayaṃ kṣipyate kālo vidyā me dīyatām iti ||

41.1४१.१

तेनोक्तम् अपि दास्यामि त्वरसे किम् अकारणम् । (४१।१)

tenoktam api dāsyāmi tvarase kim akāraṇam |

41.2४१.२

गुरुकार्यक्रियाव्यग्रं किं न पश्यसि माम् इति ॥ (४१।२)

gurukāryakriyāvyagraṃ kiṃ na paśyasi mām iti ||

42.1४२.१

सा गत्वा मन्युभारेण स्फुरन्तीव त्वरावती । (४२।१)

sā gatvā manyubhāreṇa sphurantīva tvarāvatī |

42.2४२.२

अपतन् मातुर् उत्सङ्गे संतप्तेव वशा ह्रदे ॥ (४२।२)

apatan mātur utsaṅge saṃtapteva vaśā hrade ||

43.1४३.१

पृथिवी तु समाहूय सचिवौ भर्तुर् अब्रवीत् । (४३।१)

pṛthivī tu samāhūya sacivau bhartur abravīt |

43.2४३.२

अचिरेण पितुर् मूलं दारिकां नयतं युवाम् ॥ (४३।२)

acireṇa pitur mūlaṃ dārikāṃ nayataṃ yuvām ||

44.1४४.१

अन्तरङ्गो हि संबन्धः पुत्रैः पित्रोर् अकृत्रिमः । (४४।१)

antaraṅgo hi saṃbandhaḥ putraiḥ pitror akṛtrimaḥ |

44.2४४.२

भ्रातरस् तु द्विषन्त्य् एव भ्रातॄन् एकोदरान् अपि ॥ (४४।२)

bhrātaras tu dviṣanty eva bhrātṝn ekodarān api ||

45.1४५.१

तौ ताम् आकाशमार्गेण नीतवन्तौ तपोवनम् । (४५।१)

tau tām ākāśamārgeṇa nītavantau tapovanam |

45.2४५.२

मार्गायतनमार्गेषु साम्भःसु गमितश्रमाम् ॥ (४५।२)

mārgāyatanamārgeṣu sāmbhaḥsu gamitaśramām ||

46.1४६.१

अथास्थिमयकायानां तडिद्बभ्रुजटाभृताम् । (४६।१)

athāsthimayakāyānāṃ taḍidbabhrujaṭābhṛtām |

46.2४६.२

ते ऽपश्यंस् तत्र वृन्दानि तापसानां तपस्यताम् ॥ (४६।२)

te 'paśyaṃs tatra vṛndāni tāpasānāṃ tapasyatām ||

47.1४७.१

पृच्छन्ति स्म च तत्रैकम् अभिवाद्य तपस्विनम् । (४७।१)

pṛcchanti sma ca tatraikam abhivādya tapasvinam |

47.2४७.२

ब्रह्मन् ब्रूहि तम् उद्देशं यत्रास्ते वेगवान् इति ॥ (४७।२)

brahman brūhi tam uddeśaṃ yatrāste vegavān iti ||

48.1४८.१

सो ऽब्रवीत् पर्वताग्रे ऽसाव् अङ्गुष्ठाग्रेण तिष्ठति । (४८।१)

so 'bravīt parvatāgre 'sāv aṅguṣṭhāgreṇa tiṣṭhati |

48.2४८.२

अनुगच्छति गच्छन्तम् अंशुमन्तं च चक्षुषा ॥ (४८।२)

anugacchati gacchantam aṃśumantaṃ ca cakṣuṣā ||

49.1४९.१

पर्णशाला च तस्येयं यस्याः सिंहमतङ्गजौ । (४९।१)

parṇaśālā ca tasyeyaṃ yasyāḥ siṃhamataṅgajau |

49.2४९.२

अङ्गणे क्रीडतः प्रीताव् इमौ च शिखिपन्नगौ ॥ (४९।२)

aṅgaṇe krīḍataḥ prītāv imau ca śikhipannagau ||

50.1५०.१

आसन्नागमनश् चासौ दग्धं हि कठिनैः करैः । (५०।१)

āsannāgamanaś cāsau dagdhaṃ hi kaṭhinaiḥ karaiḥ |

50.2५०.२

तस्याह्लादयितुं चक्षुर् एष मन्दायते रविः ॥ (५०।२)

tasyāhlādayituṃ cakṣur eṣa mandāyate raviḥ ||

51.1५१.१

तपस्तान्तं ततः कायं सकायम् इव वेगवान् । (५१।१)

tapastāntaṃ tataḥ kāyaṃ sakāyam iva vegavān |

51.2५१.२

कायक्लेशं वहन्न् आगाद् वैखानसमृगावृतः ॥ (५१।२)

kāyakleśaṃ vahann āgād vaikhānasamṛgāvṛtaḥ ||

52.1५२.१

अथ वेगवती दृष्ट्वा वेगवन्तं तथाविधम् । (५२।१)

atha vegavatī dṛṣṭvā vegavantaṃ tathāvidham |

52.2५२.२

अब्रवीन् मन्त्रिणौ नायं मम तातः स वेगवान् ॥ (५२।२)

abravīn mantriṇau nāyaṃ mama tātaḥ sa vegavān ||

53.1५३.१

तस्य चन्द्रप्रभच्छत्त्रप्रभाः समुकुटप्रभाः । (५३।१)

tasya candraprabhacchattraprabhāḥ samukuṭaprabhāḥ |

53.2५३.२

प्रभासयन्ति धावन्तीं पुरः सामन्तसन्ततिम् ॥ (५३।२)

prabhāsayanti dhāvantīṃ puraḥ sāmantasantatim ||

54.1५४.१

अयं तु सिंहमातङ्गशार्दूलमृगतापसैः । (५४।१)

ayaṃ tu siṃhamātaṅgaśārdūlamṛgatāpasaiḥ |

54.2५४.२

त्यक्तवैरैः सहायाति नूनं को ऽपीन्द्रजालिकः ॥ (५४।२)

tyaktavairaiḥ sahāyāti nūnaṃ ko 'pīndrajālikaḥ ||

55.1५५.१

ताभ्याम् उक्तं स एवायं तथा चेत्थं च दृश्यते । (५५।१)

tābhyām uktaṃ sa evāyaṃ tathā cetthaṃ ca dṛśyate |

55.2५५.२

तादृशा एव दृश्यन्ते तथा चेत्थं च साधवः ॥ (५५।२)

tādṛśā eva dṛśyante tathā cetthaṃ ca sādhavaḥ ||

56.1५६.१

वन्द्यतां च पितेत्य् उक्ता वन्दमानार्द्रचक्षुषा । (५६।१)

vandyatāṃ ca pitety uktā vandamānārdracakṣuṣā |

56.2५६.२

अङ्कम् आरोपिता पित्रा रूढदर्भाङ्कुरव्रणम् ॥ (५६।२)

aṅkam āropitā pitrā rūḍhadarbhāṅkuravraṇam ||

57.1५७.१

मन्त्रिणाव् अपि भर्तारम् उचितान्तरवर्तिनौ । (५७।१)

mantriṇāv api bhartāram ucitāntaravartinau |

57.2५७.२

शिरोवाग्भिर् अवन्देताम् अथ वेगवतोदितौ ॥ (५७।२)

śirovāgbhir avandetām atha vegavatoditau ||

58.1५८.१

आगच्छ तं ममाभ्याशम् अलं स्थित्वातिदूरतः । (५८।१)

āgaccha taṃ mamābhyāśam alaṃ sthitvātidūrataḥ |

58.2५८.२

जनरञ्जनमात्रं हि गतं तद् राज्यनाटकम् ॥ (५८।२)

janarañjanamātraṃ hi gataṃ tad rājyanāṭakam ||

59.1५९.१

आसन्नस्थण्डिलस्थौ तौ पृष्टवान् अथ वेगवान् । (५९।१)

āsannasthaṇḍilasthau tau pṛṣṭavān atha vegavān |

59.2५९.२

राज्ञो मानसवेगस्य राज्यं नो वर्ण्यताम् इति ॥ (५९।२)

rājño mānasavegasya rājyaṃ no varṇyatām iti ||

60.1६०.१

ताभ्याम् उक्तम् अशक्यं तद् गुणाढ्येनापि शंसितुम् । (६०।१)

tābhyām uktam aśakyaṃ tad guṇāḍhyenāpi śaṃsitum |

60.2६०.२

तम् अपेक्ष्य तु राजानः शेषाश् छत्त्रविडम्बकाः ॥ (६०।२)

tam apekṣya tu rājānaḥ śeṣāś chattraviḍambakāḥ ||

61.1६१.१

इयं माणविका कस्माद् आनीतेति च पृच्छते । (६१।१)

iyaṃ māṇavikā kasmād ānīteti ca pṛcchate |

61.2६१.२

विद्यालाभार्थम् इत्य् उक्तं तस्मै ताभ्यां सविस्तरम् ॥ (६१।२)

vidyālābhārtham ity uktaṃ tasmai tābhyāṃ savistaram ||

62.1६२.१

तेनोक्तम् अचिराद् एषा लब्धविद्या गमिष्यति । (६२।१)

tenoktam acirād eṣā labdhavidyā gamiṣyati |

62.2६२.२

युवाभ्यां नीतिपन्नाभ्यां स बालः पाल्यताम् इति ॥ (६२।२)

yuvābhyāṃ nītipannābhyāṃ sa bālaḥ pālyatām iti ||

63.1६३.१

वेगवत्यपि सोत्साहा करोति स्म महत् तपः । (६३।१)

vegavatyapi sotsāhā karoti sma mahat tapaḥ |

63.2६३.२

कल्पिताहारकर्तव्या फलमूलजलानिलैः ॥ (६३।२)

kalpitāhārakartavyā phalamūlajalānilaiḥ ||

64.1६४.१

जलाहरणसंमार्गकुसुमप्रचयादिभिः । (६४।१)

jalāharaṇasaṃmārgakusumapracayādibhiḥ |

64.2६४.२

आराधयद् दुराराधान् असौ वैखानसान् अपि ॥ (६४।२)

ārādhayad durārādhān asau vaikhānasān api ||

65.1६५.१

उच्चिन्वन्ती कदाचित् सा फुल्लां काननमल्लिकाम् । (६५।१)

uccinvantī kadācit sā phullāṃ kānanamallikām |

65.2६५.२

हा सर्पेणास्मि दष्टेति साक्रन्दागमद् आश्रमम् ॥ (६५।२)

hā sarpeṇāsmi daṣṭeti sākrandāgamad āśramam ||

66.1६६.१

यथासंनिहितैस् तत्र वैखानसकुमारकैः । (६६।१)

yathāsaṃnihitais tatra vaikhānasakumārakaiḥ |

66.2६६.२

मा राजदारिके भैषीर् इत्य् उक्त्वा परिवारिता ॥ (६६।२)

mā rājadārike bhaiṣīr ity uktvā parivāritā ||

67.1६७.१

क्वासौ क्वासौ खलः सर्प इति पृष्टा कुमारकैः । (६७।१)

kvāsau kvāsau khalaḥ sarpa iti pṛṣṭā kumārakaiḥ |

67.2६७.२

अमुष्मिन् मल्लिकागुल्म इति तेभ्यो न्यवेदयत् ॥ (६७।२)

amuṣmin mallikāgulma iti tebhyo nyavedayat ||

68.1६८.१

ते त्व् आलोक्य तम् उद्देशम् अवोचन्न् उच्चकैस्तराम् । (६८।१)

te tv ālokya tam uddeśam avocann uccakaistarām |

68.2६८.२

राजपुत्रि न सर्पो ऽयम् अयं सर्पान्तकः शिखी ॥ (६८।२)

rājaputri na sarpo 'yam ayaṃ sarpāntakaḥ śikhī ||

69.1६९.१

दृष्ट्वा प्रसारितां ग्रीवाम् उत्फणाशीविषोपमाम् । (६९।१)

dṛṣṭvā prasāritāṃ grīvām utphaṇāśīviṣopamām |

69.2६९.२

त्वया सर्प इति ज्ञातं तस्माद् आश्वस्यताम् इति ॥ (६९।२)

tvayā sarpa iti jñātaṃ tasmād āśvasyatām iti ||

70.1७०.१

उटजाङ्गणम् आनीतः स मयूरः कुमारकैः । (७०।१)

uṭajāṅgaṇam ānītaḥ sa mayūraḥ kumārakaiḥ |

70.2७०.२

विचित्रैर् नर्तितो मार्गैस् तया कुट्टिततालया ॥ (७०।२)

vicitrair nartito mārgais tayā kuṭṭitatālayā ||

71.1७१.१

प्रेक्षणीयं च तद् द्रष्टुम् अदृष्टं वनवासिभिः । (७१।१)

prekṣaṇīyaṃ ca tad draṣṭum adṛṣṭaṃ vanavāsibhiḥ |

71.2७१.२

मिलिताः सर्व एवास्थुस् तपोवननिवासिनः ॥ (७१।२)

militāḥ sarva evāsthus tapovananivāsinaḥ ||

72.1७२.१

एतस्मिन्न् एव वृत्तान्ते वेगवन्तम् उपागतम् । (७२।१)

etasminn eva vṛttānte vegavantam upāgatam |

72.2७२.२

विश्रान्तम् उपगम्येदम् अवोचंस् तं तपस्विनः ॥ (७२।२)

viśrāntam upagamyedam avocaṃs taṃ tapasvinaḥ ||

73.1७३.१

राजदारिकया राजंस् तपस् तप्तं सुदुस्तपम् । (७३।१)

rājadārikayā rājaṃs tapas taptaṃ sudustapam |

73.2७३.२

वयम् आराधिताः प्रीतास् तद्विद्यां लभताम् इति ॥ (७३।२)

vayam ārādhitāḥ prītās tadvidyāṃ labhatām iti ||

74.1७४.१

तेनोक्तं यदि च प्रीता नो भवन्तो ऽनुजानते । (७४।१)

tenoktaṃ yadi ca prītā no bhavanto 'nujānate |

74.2७४.२

ततो गृह्णात्व् इयं विद्याः पञ्चाङ्गपरिवारिताः ॥ (७४।२)

tato gṛhṇātv iyaṃ vidyāḥ pañcāṅgaparivāritāḥ ||

75.1७५.१

अनया यत् तपस् तप्तम् अस्माभिश् चेदम् ईदृशम् । (७५।१)

anayā yat tapas taptam asmābhiś cedam īdṛśam |

75.2७५.२

तद् अस्याः कुलविद्यानाम् अलं भवतु सिद्धये ॥ (७५।२)

tad asyāḥ kulavidyānām alaṃ bhavatu siddhaye ||

76.1७६.१

यच् च मानसवेगस्य विद्यासिद्धिप्रभावितम् । (७६।१)

yac ca mānasavegasya vidyāsiddhiprabhāvitam |

76.2७६.२

बलं चतुर्गुणं तस्माद् बालेयं प्रतिपद्यताम् ॥ (७६।२)

balaṃ caturguṇaṃ tasmād bāleyaṃ pratipadyatām ||

77.1७७.१

यश् चास्याः को ऽपि दीर्घायुर् ग्रहीष्यति वरः करम् । (७७।१)

yaś cāsyāḥ ko 'pi dīrghāyur grahīṣyati varaḥ karam |

77.2७७.२

राज्यस्य दशमं भागं स मदीयस्य भोक्ष्यति ॥ (७७।२)

rājyasya daśamaṃ bhāgaṃ sa madīyasya bhokṣyati ||

78.1७८.१

एवम् उक्त्वा ततस् तस्यास् तत् सर्वं कृतवान् पिता । (७८।१)

evam uktvā tatas tasyās tat sarvaṃ kṛtavān pitā |

78.2७८.२

सापि लब्धाभ्यनुज्ञाना वेगेनोदपतन् नभः ॥ (७८।२)

sāpi labdhābhyanujñānā vegenodapatan nabhaḥ ||

79.1७९.१

ततः कनकलेखेव भासा कषशिलाम् असौ । (७९।१)

tataḥ kanakalekheva bhāsā kaṣaśilām asau |

79.2७९.२

पिशङ्गभवती यान्ती श्यामलाम् अम्बरस्थलीम् ॥ (७९।२)

piśaṅgabhavatī yāntī śyāmalām ambarasthalīm ||

80.1८०.१

दृष्टा मानसवेगेन संभ्रमभ्रान्तचक्षुषा । (८०।१)

dṛṣṭā mānasavegena saṃbhramabhrāntacakṣuṣā |

80.2८०.२

अवातरत् तदास्थाने हंसीवाम्भोजकानने ॥ (८०।२)

avātarat tadāsthāne haṃsīvāmbhojakānane ||

81.1८१.१

कथंचित् प्रत्यभिज्ञाय लज्जितेनेव तेन सा । (८१।१)

kathaṃcit pratyabhijñāya lajjiteneva tena sā |

81.2८१.२

आलिङ्ग्योत्सङ्गम् आरोप्य गमिता मातुर् अन्तिकम् ॥ (८१।२)

āliṅgyotsaṅgam āropya gamitā mātur antikam ||

82.1८२.१

मातापि दुहितृस्नेहम् अनादृत्यैव सत्वरा । (८२।१)

mātāpi duhitṛsneham anādṛtyaiva satvarā |

82.2८२.२

अपृच्छद् अपि कल्याणि कुशली वेगवान् इति ॥ (८२।२)

apṛcchad api kalyāṇi kuśalī vegavān iti ||

83.1८३.१

किं वाफलप्रलापेन सारम् एवावधीयताम् । (८३।१)

kiṃ vāphalapralāpena sāram evāvadhīyatām |

83.2८३.२

यासौ वेगवती साहं तस्य वेगवतः सुता ॥ (८३।२)

yāsau vegavatī sāhaṃ tasya vegavataḥ sutā ||

84.1८४.१

अतीते तु क्वचित् काले सशरीरेव चारुता । (८४।१)

atīte tu kvacit kāle saśarīreva cārutā |

84.2८४.२

नीता मानसवेगेन कापि भूमौ वराङ्गना ॥ (८४।२)

nītā mānasavegena kāpi bhūmau varāṅganā ||

85.1८५.१

सा च तद्गुणभूयिष्ठां दृढं द्वेष्टि कथाम् अपि । (८५।१)

sā ca tadguṇabhūyiṣṭhāṃ dṛḍhaṃ dveṣṭi kathām api |

85.2८५.२

क्षीणदोषगुणा साध्वी कामस्तुतिकथाम् इव ॥ (८५।२)

kṣīṇadoṣaguṇā sādhvī kāmastutikathām iva ||

86.1८६.१

स कदाचित् क्वचित् कांचिद् दृष्ट्वा तापसकन्यकाम् । (८६।१)

sa kadācit kvacit kāṃcid dṛṣṭvā tāpasakanyakām |

86.2८६.२

बलाद् भोक्तुम् उपक्रान्तस् तया चोक्तं स्फुरद् रुषा ॥ (८६।२)

balād bhoktum upakrāntas tayā coktaṃ sphurad ruṣā ||

87.1८७.१

युक्तं शापाग्निना दग्धुं त्वादृशं पापचेतसम् । (८७।१)

yuktaṃ śāpāgninā dagdhuṃ tvādṛśaṃ pāpacetasam |

87.2८७.२

किंतु वेगवतः साधोः पुत्रत्वं तेन मुच्यसे ॥ (८७।२)

kiṃtu vegavataḥ sādhoḥ putratvaṃ tena mucyase ||

88.1८८.१

सर्वथा शापनामानं प्रतीच्छतु वरं भवान् । (८८।१)

sarvathā śāpanāmānaṃ pratīcchatu varaṃ bhavān |

88.2८८.२

अधीरहृदयाः प्रायस् त्रासगम्या भवादृशाः ॥ (८८।२)

adhīrahṛdayāḥ prāyas trāsagamyā bhavādṛśāḥ ||

89.1८९.१

बलात् कामयमानस्य निःकामां कांचिद् अङ्गनाम् । (८९।१)

balāt kāmayamānasya niḥkāmāṃ kāṃcid aṅganām |

89.2८९.२

भवतः शतधा मूर्धा दग्धबुद्धेः स्फुटेद् इति ॥ (८९।२)

bhavataḥ śatadhā mūrdhā dagdhabuddheḥ sphuṭed iti ||

90.1९०.१

ततस् त्रस्तस् ततः शापाद् अकामां कामिनीम् असौ । (९०।१)

tatas trastas tataḥ śāpād akāmāṃ kāminīm asau |

90.2९०.२

अपि नोत्सहते द्रष्टुं कुत एव निषेवितुम् ॥ (९०।२)

api notsahate draṣṭuṃ kuta eva niṣevitum ||

91.1९१.१

स तु माम् अब्रवीन् मातस् तथा मदनमञ्जुका । (९१।१)

sa tu mām abravīn mātas tathā madanamañjukā |

91.2९१.२

प्रोत्साह्यतां यथा क्षिप्रम् उपसर्पति माम् इति ॥ (९१।२)

protsāhyatāṃ yathā kṣipram upasarpati mām iti ||

92.1९२.१

अथ बालस्वभावेन सकुतूहलया मया । (९२।१)

atha bālasvabhāvena sakutūhalayā mayā |

92.2९२.२

अशोकवनिकामध्ये दृष्टा मदनमञ्जुका ॥ (९२।२)

aśokavanikāmadhye dṛṣṭā madanamañjukā ||

93.1९३.१

संक्षिप्तम् अधितिष्ठन्ती रूढपर्णलतोटजम् । (९३।१)

saṃkṣiptam adhitiṣṭhantī rūḍhaparṇalatoṭajam |

93.2९३.२

म्लानचम्पकमालेव पुराणकदलीपुटम् ॥ (९३।२)

mlānacampakamāleva purāṇakadalīpuṭam ||

94.1९४.१

पर्णशय्याशिरोभागे निहितः संपिधानकः । (९४।१)

parṇaśayyāśirobhāge nihitaḥ saṃpidhānakaḥ |

94.2९४.२

उटजाभ्यन्तरे न्यस्तः सजलः कलशस् तया ॥ (९४।२)

uṭajābhyantare nyastaḥ sajalaḥ kalaśas tayā ||

95.1९५.१

अथ लम्भितविश्रम्भां मञ्जुकाम् अहम् अब्रवम् । (९५।१)

atha lambhitaviśrambhāṃ mañjukām aham abravam |

95.2९५.२

कस् ते मानुषकेणार्थः कुरु विद्याधरं पतिं ॥ (९५।२)

kas te mānuṣakeṇārthaḥ kuru vidyādharaṃ patiṃ ||

96.1९६.१

मुग्धे मानुषकास् तावद् बहुरोगाद्युपद्रवाः । (९६।१)

mugdhe mānuṣakās tāvad bahurogādyupadravāḥ |

96.2९६.२

विद्याधरास् तु विद्यानां प्रभावान् निरुपद्रवाः ॥ (९६।२)

vidyādharās tu vidyānāṃ prabhāvān nirupadravāḥ ||

97.1९७.१

राजा मानसवेगस् तु भर्ता ते वर्ण्यतां कथम् । (९७।१)

rājā mānasavegas tu bhartā te varṇyatāṃ katham |

97.2९७.२

यो विद्याधरराजानां राजा स्फीतश्रियाम् इति ॥ (९७।२)

yo vidyādhararājānāṃ rājā sphītaśriyām iti ||

98.1९८.१

दोषान् अपि मनुष्याणां गृह्णामि स्म यथा यथा । (९८।१)

doṣān api manuṣyāṇāṃ gṛhṇāmi sma yathā yathā |

98.2९८.२

तथा तथाभवत् तस्याः प्रीतिस्फीताक्षम् आननम् ॥ (९८।२)

tathā tathābhavat tasyāḥ prītisphītākṣam ānanam ||

99.1९९.१

गुणान् विद्याधराणां तु गृह्णामि स्म यथा यथा । (९९।१)

guṇān vidyādharāṇāṃ tu gṛhṇāmi sma yathā yathā |

99.2९९.२

तथा तथाभवत् तस्याः क्रोधजिह्माक्षम् आननम् ॥ (९९।२)

tathā tathābhavat tasyāḥ krodhajihmākṣam ānanam ||

100.1१००.१

आगन्तुकौ यदा चैनां प्रीतिक्रोधाव् अमुञ्चताम् । (१००।१)

āgantukau yadā caināṃ prītikrodhāv amuñcatām |

100.2१००.२

गृह्णाति स्म तदा शोकः सनिश्वासास्रवेपथुः ॥ (१००।२)

gṛhṇāti sma tadā śokaḥ saniśvāsāsravepathuḥ ||

101.1१०१.१

अथास्याः परिमृज्यास्रम् अशीतस्पर्शम् अब्रवम् । (१०१।१)

athāsyāḥ parimṛjyāsram aśītasparśam abravam |

101.2१०१.२

अलं भगिनि संतप्य जीवितं रक्ष्यताम् इति ॥ (१०१।२)

alaṃ bhagini saṃtapya jīvitaṃ rakṣyatām iti ||

102.1१०२.१

तया तूक्तं मया नेदम् आत्मदुःखेन रुद्यते । (१०२।१)

tayā tūktaṃ mayā nedam ātmaduḥkhena rudyate |

102.2१०२.२

अशक्यं तु भयं भीमम् आहृतं मन्दया मया ॥ (१०२।२)

aśakyaṃ tu bhayaṃ bhīmam āhṛtaṃ mandayā mayā ||

103.1१०३.१

सर्वविद्याकलाभिज्ञः सर्वरूपवतां तुला । (१०३।१)

sarvavidyākalābhijñaḥ sarvarūpavatāṃ tulā |

103.2१०३.२

कुलविद्याधनैर् यश् च तुङ्गैर् अपि न माद्यति ॥ (१०३।२)

kulavidyādhanair yaś ca tuṅgair api na mādyati ||

104.1१०४.१

स मद्वृत्तान्तम् अज्ञात्वा दशां यास्यति कामपि । (१०४।१)

sa madvṛttāntam ajñātvā daśāṃ yāsyati kāmapi |

104.2१०४.२

ततः सान्तःपुरामात्यराष्ट्रः सोमान्वयो नृपः ॥ (१०४।२)

tataḥ sāntaḥpurāmātyarāṣṭraḥ somānvayo nṛpaḥ ||

105.1१०५.१

किं तु प्रत्याशया प्राणान् एकया धारयाम्य् अहम् । (१०५।१)

kiṃ tu pratyāśayā prāṇān ekayā dhārayāmy aham |

105.2१०५.२

यद् आदिष्टः स्फुटादेशैर् असौ विद्याधरादिभिः ॥ (१०५।२)

yad ādiṣṭaḥ sphuṭādeśair asau vidyādharādibhiḥ ||

106.1१०६.१

विद्यालवविषाध्मातान् विद्याधरभुजङ्गकान् । (१०६।१)

vidyālavaviṣādhmātān vidyādharabhujaṅgakān |

106.2१०६.२

विद्याधरनरेन्द्रो ऽयं कर्ता वान्तविषान् इति ॥ (१०६।२)

vidyādharanarendro 'yaṃ kartā vāntaviṣān iti ||

107.1१०७.१

ततः श्रुत्वेति यत् सत्यं जाताहं जातसंशया । (१०७।१)

tataḥ śrutveti yat satyaṃ jātāhaṃ jātasaṃśayā |

107.2१०७.२

विद्याधरनरेन्द्रः स्याद् उत न स्याद् असाव् इति ॥ (१०७।२)

vidyādharanarendraḥ syād uta na syād asāv iti ||

108.1१०८.१

किं काचिद् दूतिका यातु साप्य् असक्ता परीक्षितुम् । (१०८।१)

kiṃ kācid dūtikā yātu sāpy asaktā parīkṣitum |

108.2१०८.२

दूतिका मत्समा नास्ति स्वयम् एव व्रजाम्य् अतः ॥ (१०८।२)

dūtikā matsamā nāsti svayam eva vrajāmy ataḥ ||

109.1१०९.१

ततः स्वार्थाहितोत्साहा पृच्छामि स्म तव प्रियाम् । (१०९।१)

tataḥ svārthāhitotsāhā pṛcchāmi sma tava priyām |

109.2१०९.२

तव प्रियाय किं वार्ता त्वदीया दीयताम् इति ॥ (१०९।२)

tava priyāya kiṃ vārtā tvadīyā dīyatām iti ||

110.1११०.१

अथ क्षणम् इव ध्यात्वा तयोक्तं स्मयमानया । (११०।१)

atha kṣaṇam iva dhyātvā tayoktaṃ smayamānayā |

110.2११०.२

तुल्यम् एवावयोः कार्यं शक्तौ सत्यां किम् आस्यते ॥ (११०।२)

tulyam evāvayoḥ kāryaṃ śaktau satyāṃ kim āsyate ||

111.1१११.१

इदं हि गुरु कर्तव्यं क्षिप्तकालं च सीदति । (१११।१)

idaṃ hi guru kartavyaṃ kṣiptakālaṃ ca sīdati |

111.2१११.२

ईदृशं त्वादृशी कर्म कार्यते कथम् अन्यथा ॥ (१११।२)

īdṛśaṃ tvādṛśī karma kāryate katham anyathā ||

112.1११२.१

इयं मण्डलिता वेणी मया सखि तवाग्रतः । (११२।१)

iyaṃ maṇḍalitā veṇī mayā sakhi tavāgrataḥ |

112.2११२.२

दष्टुकामेव चपला भीषणाशीविषाङ्गना ॥ (११२।२)

daṣṭukāmeva capalā bhīṣaṇāśīviṣāṅganā ||

113.1११३.१

दाह्या वा दहनेनेयं मोच्या वा गृध्रजम्बुकैः । (११३।१)

dāhyā vā dahaneneyaṃ mocyā vā gṛdhrajambukaiḥ |

113.2११३.२

अर्यपुत्रेण वा दग्ध दारुणा गतिदारुणा ॥ (११३।२)

aryaputreṇa vā dagdha dāruṇā gatidāruṇā ||

114.1११४.१

गत्वा चागच्छ दोलेव न स्थातव्यं क्वचिच् चिरम् । (११४।१)

gatvā cāgaccha doleva na sthātavyaṃ kvacic ciram |

114.2११४.२

असङ्गा हि गतिः सख्याः कान्तं यान्त्याः स्मृतेर् इव ॥ (११४।२)

asaṅgā hi gatiḥ sakhyāḥ kāntaṃ yāntyāḥ smṛter iva ||

115.1११५.१

इत्य् उक्ताज्जुकया क्षिप्रं नभसाहम् इहागता । (११५।१)

ity uktājjukayā kṣipraṃ nabhasāham ihāgatā |

115.2११५.२

अपश्यम् अर्यपुत्रं च हा क्वासीति प्रवादिनम् ॥ (११५।२)

apaśyam aryaputraṃ ca hā kvāsīti pravādinam ||

116.1११६.१

अनिन्दितम् उपायं च विचिन्त्यात्मसमर्पणे । (११६।१)

aninditam upāyaṃ ca vicintyātmasamarpaṇe |

116.2११६.२

अज्जुकारूपया तुभ्यम् आत्मा संदर्शितो मया ॥ (११६।२)

ajjukārūpayā tubhyam ātmā saṃdarśito mayā ||

117.1११७.१

निवारिताश् च यद् यूयं तदालिङ्गनलालसाः । (११७।१)

nivāritāś ca yad yūyaṃ tadāliṅganalālasāḥ |

117.2११७.२

स दोषः कन्यकात्वस्य विशुद्धकुलजन्मनः ॥ (११७।२)

sa doṣaḥ kanyakātvasya viśuddhakulajanmanaḥ ||

118.1११८.१

यच् चायाचितदानाय विवाहः कारितो मया । (११८।१)

yac cāyācitadānāya vivāhaḥ kārito mayā |

118.2११८.२

स च संस्कर्तुम् आत्मानं क्वात्र यक्षः क्व चाज्जुका ॥ (११८।२)

sa ca saṃskartum ātmānaṃ kvātra yakṣaḥ kva cājjukā ||

119.1११९.१

यच् च पातुम् अनिच्छन्तः पायिताः स्थ बलान् मधु । (११९।१)

yac ca pātum anicchantaḥ pāyitāḥ stha balān madhu |

119.2११९.२

तत्र यत् कारणं तच् च प्रायः प्रत्यक्षम् एव च ॥ (११९।२)

tatra yat kāraṇaṃ tac ca prāyaḥ pratyakṣam eva ca ||

120.1१२०.१

न द्रष्टव्यास्मि सुप्तेति प्रतिषिद्धाः स्थ यन् मया । (१२०।१)

na draṣṭavyāsmi supteti pratiṣiddhāḥ stha yan mayā |

120.2१२०.२

तत् कुतूहलवृद्ध्यर्थं वामशीला हि बालता ॥ (१२०।२)

tat kutūhalavṛddhyarthaṃ vāmaśīlā hi bālatā ||

121.1१२१.१

सर्वथा विस्तरेणालम् अज्जुका मदमञ्जुका । (१२१।१)

sarvathā vistareṇālam ajjukā madamañjukā |

121.2१२१.२

नीता मानसवेगेन लक्ष्मीर् इव दुरात्मना ॥ (१२१।२)

nītā mānasavegena lakṣmīr iva durātmanā ||

122.1१२२.१

तद् आज्ञापय मां क्षिप्रम् इमां मदनमञ्जुकाम् । (१२२।१)

tad ājñāpaya māṃ kṣipram imāṃ madanamañjukām |

122.2१२२.२

आनयामि परैर् नीतां शुद्धा नीतिर् इव श्रियम् ॥ (१२२।२)

ānayāmi parair nītāṃ śuddhā nītir iva śriyam ||

123.1१२३.१

आसीच् च मम न न्याय्यं प्रैषणीयजनोचितम् । (१२३।१)

āsīc ca mama na nyāyyaṃ praiṣaṇīyajanocitam |

123.2१२३.२

भर्तुः कारयितुं कर्म भार्यां तुङ्गकुलोद्भवाम् ॥ (१२३।२)

bhartuḥ kārayituṃ karma bhāryāṃ tuṅgakulodbhavām ||

124.1१२४.१

अथैनाम् अब्रुवं चण्डि श्रुतम् एहि शयावहै । (१२४।१)

athainām abruvaṃ caṇḍi śrutam ehi śayāvahai |

124.2१२४.२

न हि ताम्रशिखण्डानाम् अद्यापि स्फुरति ध्वनिः ॥ (१२४।२)

na hi tāmraśikhaṇḍānām adyāpi sphurati dhvaniḥ ||

125.1१२५.१

अहम् अपि धवलेन्दुवंशजन्मा कुलिशकठोरकनिष्ठिकाप्रकोष्ठः । (१२५।१)

aham api dhavalenduvaṃśajanmā kuliśakaṭhorakaniṣṭhikāprakoṣṭhaḥ |

125.2१२५.२

प्रियसमरपरावरोधरुद्धान् अहतरिपुः कथम् आहरेय दारान् ॥ (१२५।२)

priyasamaraparāvarodharuddhān ahataripuḥ katham āhareya dārān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Bṛhatkathāślokasaṃgraha, 14

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit