ततो मदान्धवनिताकपोलस्थलकौशलम् । (१।१)

सरोजपत्त्रं करजैश् छेत्तुम् आरब्ध गोमुखः ॥ (१।२)

पत्त्रच्छेद्यं ततस् तस्याः सरितस् तरदम्भसि । (२।१)

सजीवम् इव सम्पन्नं चलत्वात् पटुरंहसः ॥ (२।२)

अनुकूलं प्रसर्पन्तं प्रशंसन्तश् च गोमुखम् । (३।१)

पत्त्रच्छेद्यम् अपश्यामो मुक्तावयवसंकरम् ॥ (३।२)

अस्माभिर् अनुयुक्तश् च कथयेति सविस्तरम् । (४।१)

गोमुखो व्याकरोति स्म पत्त्रच्छेदस्य लक्षणम् ॥ (४।२)

इहार्यपुत्र विज्ञेयं पत्त्रच्छेद्यं समासतः । (५।१)

त्र्यस्रं च चतुरस्रं च दीर्घं वृत्तं च भेदतः ॥ (५।२)

त्र्यस्रैः चतुष्पदशैला निष्पद्यन्ते गृहादि च । (६।१)

चतुरस्रैः सशालानि पुराणि पुरुषादि च ॥ (६।२)

दीर्घे नदनदीमार्गप्रतानभुजगादयः । (७।१)

वृत्ते भूषणसंयोगशकुन्तमिथुनादयः ॥ (७।२)

गोमुखे कथयत्य् एवम् आगत्य मरुभूतिकः । (८।१)

अहो नु महद् आश्चर्यम् आर्यपुत्रेत्य् अभाषत ॥ (८।२)

असौ हरिशिखेनोक्तः सर्वम् एव भवादृशाम् । (९।१)

कूपकच्छपकल्पानाम् आश्चर्यं स्थूलचक्षुषाम् ॥ (९।२)

पश्य दुःश्रद्दधानेति तम् उक्त्वा मरुभूतिकः । (१०।१)

इदम् आश्चर्यम् इत्य् उच्चैः पुलिनं नो व्यदर्शयत् ॥ (१०।२)

ततो हरिशिखेनोक्तं कृत्वा हसितम् उल्बणम् । (११।१)

आश्चर्यं पुलिनं पश्य नमस् तस्मै सचक्षुषे ॥ (११।२)

निम्नेन सलिलं याति पुलिनं सिकतास्थलम् । (१२।१)

आश्चर्यं यदि तन् मूढ द्वेषः कः सलिले तव ॥ (१२।२)

सो ऽब्रवीत् केन पुलिनम् आश्चर्यम् इति भाषितम् । (१३।१)

पुलिने यत् तद् आश्चर्यम् अथवा दृश्यताम् इति ॥ (१३।२)

तेनोक्तं पुलिने सन्ति सिकताः किं तद् अद्भुतम् । (१४।१)

नेत्य् उक्ते तेन दृष्ट्वा तु पुलिनं गोमुखो ऽब्रवीत् ॥ (१४।२)

मा मा भद्रमुखं कश्चित् परिभून् मरुभूतिकम् । (१५।१)

मया हि पुलिने दृष्टं संनिविष्टं पदद्वयम् ॥ (१५।२)

उक्तं हरिशिखेनापि यद्य् आश्चर्यं पदद्वयम् । (१६।१)

अत्याश्चर्यम् इदं पश्य पदकोटीश् चतुर्दश ॥ (१६।२)

तेनोक्तं सानुबन्धासु नाश्चर्यं पदकोटिषु । (१७।१)

इदं विच्छिन्नसंतानं तेनाश्चर्यं पदद्वयम् ॥ (१७।२)

तेनोक्तं यदि शेषाणि परामृष्टानि पाणिना । (१८।१)

भवेयुर् इति तेनोक्तं ततः स्याद् एव वालुका ॥ (१८।२)

येयं तीरतरोः शाखा पुलिनं यावद् आगता । (१९।१)

तया गत्वावतीर्णः स्यात् कश्चिन् नागरको यदि ॥ (१९।२)

एताम् एव समालम्ब्य दूरम् आलम्बपल्लवाम् । (२०।१)

निवर्तेतेति तेनोक्ते पर्णाकीर्णा मही भवेत् ॥ (२०।२)

कस्य तर्हीति तेनोक्ते दिव्यस्येत्य् अब्रवीत् स तम् । (२१।१)

दिव्यानां कतमस्येति स विद्याधरम् आदिशत् ॥ (२१।२)

न स्पृशन्ति भुवं देवाः स्थूलत्वाद् यक्षरक्षसाम् । (२२।१)

दूरं पदानि मज्जन्ति पुलिनेषु विशेषतः ॥ (२२।२)

तपःक्षामशरीरत्वात् सिद्धानाम् ऋषिभिः सह । (२३।१)

अव्यक्ताङ्गुलिपार्ष्ण्यादिनिक्षेपं जायते पदम् ॥ (२३।२)

अन्येषां च मनुष्याणाम् उपपत्त्या नियुज्यते । (२४।१)

अवगाढं भवत्य् अग्रे विपरीतं तु योषितः ॥ (२४।२)

भाराक्रान्तः स चेत्य् उक्ते भूयो हरिशिखो ऽब्रवीत् । (२५।१)

शिलापादपशत्रूणां को ऽस्य भारो भवेद् इति ॥ (२५।२)

शिलायाम् अवगाढं स्यात् पर्णकीर्णं च पादपे । (२६।१)

शत्रौ न शत्रुं पुलिने रमणीये ऽवतारयेत् ॥ (२६।२)

तस्माद् असिद्धविद्यास्य भारो विद्याधरी यतः । (२७।१)

न विद्यासिद्धिम् आप्त्वापि जायन्ते पङ्गुवृत्तयः ॥ (२७।२)

आरोपितं च तेनास्या जघनं दक्षिणं भुजम् । (२८।१)

निमग्नं येन तस्येदं दक्षिणं कामिनः पदम् ॥ (२८।२)

पतितैर् उत्तमाङ्गाच् च केशधूपाधिवासितैः । (२९।१)

मालतीकुसुमैर् वासम् अवकीर्णं न पश्यसि ॥ (२९।२)

रमणीयतरां चैषां न त्यक्ष्यति स निमग्नाम् । (३०।१)

तेनान्यत्रापि दृश्यन्तां पदानि निपुणैर् इति ॥ (३०।२)

ततः पौरैर् मदीयैश् च विचिन्वद्भिर् इतस् ततः । (३१।१)

स्त्रीपुंसयोर् अदृश्यन्त पदानि सलिलान्तिके ॥ (३१।२)

सहास्माभिस् तम् उद्देशं गत्वा दृष्ट्वा च गोमुखः । (३२।१)

तेन नागरकेनापि भाव्यम् इत्य् एतद् उक्तवान् ॥ (३२।२)

कथं वेत्थेति पृष्टश् च स विहस्येदम् उक्तवान् । (३३।१)

ज्ञेयं किम् अत्र दुर्ज्ञानम् अथवा कथयामि वः ॥ (३३।२)

परचित्तानुवृत्तिश् च स्वचित्तस्य च निग्रहः । (३४।१)

येयं नागरकैर् उक्ता सा नागरकता मता ॥ (३४।२)

मन्थरं परिसर्पन्तीं कामिनीम् अनुगच्छति । (३५।१)

अयं नागरको यस्माद् अतिक्रम्य न गच्छति ॥ (३५।२)

इदानीम् एव तौ यातौ पदवी दृश्यताम् इयम् । (३६।१)

तथा हि चरणाक्रान्तिनतम् अद्यापि शाद्वलम् ॥ (३६।२)

इति ताम् अनुगच्छन्तो नवां चरणपद्धतिम् । (३७।१)

सप्तपर्णम् अपश्याम प्रवृत्तभ्रमरोत्सवम् ॥ (३७।२)

तन्मूले यानि वृत्तानि रहो विहरमाणयोः । (३८।१)

स्वयम् आचरितानीव गोमुखस् तान्य् अवर्णयत् ॥ (३८।२)

इह सा कुपिता तस्मै तेन चेह प्रसादिता । (३९।१)

अयं सकुसुमश् चात्र कॢप्तः पल्लवसंस्तरः ॥ (३९।२)

श्रान्ता चात्रोपविष्टा सा तथा चेदं निरूप्यताम् । (४०।१)

आसनं जघनाक्रान्तिजातजर्जरपल्लवम् ॥ (४०।२)

निधाय जघने हस्तौ विनमय्य गुरुत्रिकम् । (४१।१)

इयं विजृम्भमाणाया मग्नाग्रचरणा मही ॥ (४१।२)

एवं निरूपयन्तश् च सप्तपर्णतलाद् वयम् । (४२।१)

निर्यान्तीम् अन्वगच्छाम तयोश् चरणपद्धतिम् ॥ (४२।२)

अथागम्यम् अपश्याम चन्द्रसूर्यानलानिलैः । (४३।१)

माधवीगहनं वेश्म कामिनाम् अनिवारितम् ॥ (४३।२)

वारुणीपानसंजातमदभृङ्गविलुप्तया । (४४।१)

पुष्पवत्या परिष्वक्तं श्यामया तन् निरन्तरम् ॥ (४४।२)

दृष्ट्वा च गोमुखेनोक्तम् अत्रैवास्ते स कामुकः । (४५।१)

प्रच्छन्नं रमणीयं च न हीदं त्यागम् अर्हति ॥ (४५।२)

न चापि दर्शनं युक्तम् आसीनस्य यथासुखम् । (४६।१)

तस्मान् मुहूर्तम् अन्यत्र क्वचिद् विश्रम्यताम् इति ॥ (४६।२)

नीलशीतलमूलस्य दूर्वया वटशाखिनः । (४७।१)

छायया च पलाशानाम् अतिष्ठाम तले ततः ॥ (४७।२)

गोमुखस् तु तद् आलोक्य लतागृहकम् उन्मुखः । (४८।१)

नास्त्य् असाव् अत्र कामीति सशिरःकम्पम् उक्तवान् ॥ (४८।२)

ततो हरिशिखेनोक्तं पूर्वम् अस्तीति भाषसे । (४९।१)

इदानीम् अपि नास्तीति सर्वथोन्मत्तको भवान् ॥ (४९।२)

तेनोक्तम् इदम् अत्रस्तं निष्क्रान्तं माधवीगृहात् । (५०।१)

शिखण्डिमिथुनं कस्मान् मूकम् अन्ध न पश्यसि ॥ (५०।२)

यदि कश्चिद् भवेद् अत्र त्रस्तम् एतत् ततस् ततः । (५१।१)

मुक्तार्तकेकम् उड्डीय वृक्षदुर्गं विशेद् इति ॥ (५१।२)

ततः प्रस्थापयामि स्म विचेतुं परिवारकान् । (५२।१)

चलयन्तस् तु हस्तांस् ते शून्यम् आख्यंल् लतागृहम् ॥ (५२।२)

स्वयं तत्राप्य् अपश्याम रचितं प्रस्तरं महत् । (५३।१)

प्रकीर्णपल्लवन्यासं किशोरलुठितैर् इव ॥ (५३।२)

तरुशाखावसक्तं च हारनूपुरमेखलम् । (५४।१)

अन्यत्रान्यत्र च क्षौमम् अम्भोरुहदलारुणम् ॥ (५४।२)

पतितार्कनिकाशं च विद्याधरधनं क्वचित् । (५५।१)

वर्मरत्नं स्फुरद्रत्नप्रभाकुञ्चितलोचनम् ॥ (५५।२)

सर्वं तद् ग्राहयामि स्म पुरुषैर् भूषणादिकम् । (५६।१)

तस्मै निर्यातयिष्यामि दृष्टायेत्य् अथ गोमुखः ॥ (५६।२)

अब्रवीद् वैरिणा नूनं स नीतः सह कान्तया । (५७।१)

ताभ्यां हि परतन्त्राभ्यां भूषणादीदम् उज्झितम् ॥ (५७।२)

दीर्घायुष्कं च तं वित्त स्निग्धास् तस्य शिरोरुहाः । (५८।१)

लग्नाः पादपशाखायाम् अद्यापि हि सुगन्धयः ॥ (५८।२)

एवं निरूपयन्तश् च समन्ताद् दत्तदृष्टयः । (५९।१)

नातिदूरम् अतिक्रम्य क्वचित् तुङ्गतरौ वने ॥ (५९।२)

बद्धं स्कन्धे कदम्बस्य पञ्चभिर् लोहशङ्कुभिः । (६०।१)

विद्याधरम् अपश्याम लेपविद्याधराचलम् ॥ (६०।२)

अथावतार्यताम् एष स्कन्धाद् इत्य् अभिधाय तान् । (६१।१)

अपसृत्य ततश् छायाम् आश्रयामि स्म शाखिनः ॥ (६१।२)

गोमुखस् त्व् अब्रवीन् नैते केनचिल् लोहशङ्कवः । (६२।१)

शक्याः क्रष्टुम् उपायेन सर्वैर् अपि सुरैर् इति ॥ (६२।२)

अथाहम् अब्रुवं स्मृत्वा राजाजल्पन् मया श्रुतम् । (६३।१)

एता ओषधयः पञ्च सदास्थाः किल वर्मणि ॥ (६३।२)

विशल्यकरणी काचित् काचिन् मांसविवर्धनी । (६४।१)

व्रणसंरोहिणी काचित् काचिद् वर्णप्रसादनी ॥ (६४।२)

मृतसंजीवनी चासां पञ्चमी परमौषधिः । (६५।१)

यदि वर्मणि ताः सन्ति ताभिः संजीव्यताम् इति ॥ (६५।२)

मुहूर्ताद् इव चागत्य विस्मितो गोमुखो ऽब्रवीत् । (६६।१)

प्रसादाद् अर्यपुत्रस्य जीवितः स नभश्चरः ॥ (६६।२)

ता महौषधयो दृष्टा निहितास् तस्य वर्मणि । (६७।१)

शल्यप्रोते च हरिणे प्रयुक्ताः क्रमशस् ततः ॥ (६७।२)

तत्र दृष्टप्रभावाभिः स विद्याधरसुन्दरः । (६८।१)

अकृताङ्गः कृतः सद्यः समाश्वस्येति भाषते ॥ (६८।२)

जीवितः केन बद्धो ऽहम् इत्य् अथाहं तम् उक्तवान् । (६९।१)

अस्माकम् अर्यपुत्रेण प्रकारैश्चतुरैर् इति ॥ (६९।२)

तेनोक्तं किं च युष्माकम् अर्यपुत्रो ऽपि विद्यते । (७०।१)

आमेति च मया प्रोक्ते तेनोक्तं न स मानुषः ॥ (७०।२)

अस्माकम् अर्यपुत्रो ऽपि देवो विद्याधरो ऽपि वा । (७१।१)

प्रसीदन्तु तम् आख्यात प्रसादं चक्षुषाम् इति ॥ (७१।२)

मयोक्तम् अर्यपुत्रेण वयम् आज्ञापिता यथा । (७२।१)

जीवयित्वाभ्यनुज्ञेयो मा स्म पश्यत् स माम् इति ॥ (७२।२)

कृतोपकारस् त्वां द्रष्टुं नायम् इच्छति लज्जया । (७३।१)

पुनःसंदर्शनायातस् तात प्रस्थीयताम् इति ॥ (७३।२)

अथ विस्रस्तहस्तेन दत्त्वा जानुनिपातनम् । (७४।१)

विनिश्वस्य च तेनोक्तं दैन्यगद्गदया गिरा ॥ (७४।२)

इदानीम् अस्मि सुमृतः प्राणदानोपकारिणम् । (७५।१)

स्वामिनं यन् न पश्यामि भविष्यचक्रवर्तिनम् ॥ (७५।२)

प्रदाय यदि मे प्राणान् पश्चात् तापेन खेद्यते । (७६।१)

एवं मुञ्चामि भूयस् तान् न चेत् पश्यतु माम् इति ॥ (७६।२)

मया दत्ते ऽभ्यनुज्ञाने पश्यत्व् एवं करोत्व् इति । (७७।१)

गां स्पृशञ् जानुशिरसा स माम् इदम् अभाषत ॥ (७७।२)

विद्याधरो ऽमृतगतिः कौशिकस्य मुनेः सुतः । (७८।१)

सर्वविद्याधरेशेन प्रणमन् दृश्यताम् इति ॥ (७८।२)

एहीह च मयाहूय स्पृष्टः पृष्ठे निरामयः । (७९।१)

सुहृद्दृष्ट्या च दृष्टः सन् प्रहृष्टः समुपाविशत् ॥ (७९।२)

ततो हरिशिखेनोक्तम् उक्तं वृषसुतेन यत् । (८०।१)

सत्यं तत् प्रियसंभाषो महानागरको ह्य् अयम् ॥ (८०।२)

इदं श्रुत्वामितगतिर् इदम् अस्मान् अभाषत । (८१।१)

नेदं नागरकत्वं मे श्रूयतां च कथा यथा ॥ (८१।२)

अस्ति प्रालेयशैलस्य मनोनयनहारिणि । (८२।१)

शिखरे कौशिको नाम मुनिस् तुल्याश्मकाञ्चनः ॥ (८२।२)

तं च बिन्दुमती नाम त्यक्तनन्दनकानना । (८३।१)

आराधितवती यत्नात् सुदीर्घं कालम् अप्सराः ॥ (८३।२)

एकदा कौशिकेनोक्ता वरं ब्रूहीति साब्रवीत् । (८४।१)

यदि मे भगवान् प्रीतः ततो ऽपत्यं ददात्व् इति ॥ (८४।२)

तेन चोत्पादितं तस्याम् अपत्ययुगलं क्रमात् । (८५।१)

अहं च पुत्रः पुत्री च मत्स्वसा मत्सनामिका ॥ (८५।२)

सो ऽहं संवर्धितस् तेन नास्ति तद् यन् न शिक्षितम् । (८६।१)

धारयामि च तद्विद्यास् तेन विद्याधरो ऽभवम् ॥ (८६।२)

एकदा पितरं दृष्ट्वा रुदन्तम् अहम् अब्रुवम् । (८७।१)

मादृशं पुत्रम् उत्पाद्य किं रोदिति भवान् इति ॥ (८७।२)

तेनोक्तं चक्रवर्तित्वं न ते पश्यामि पुत्रक । (८८।१)

अङ्गाद् अङ्गान् मदीयात् तु वृथा जातो भवान् इति ॥ (८८।२)

मयोक्तं मम यः स्वामी स मह्यं कथ्यताम् इति । (८९।१)

तेनोक्तं चक्रवर्ती यः स चाप्य् अन्विष्यताम् इति ॥ (८९।२)

मयोक्तं चक्रवर्तित्वं यैश् चिह्नैर् अवगम्यते । (९०।१)

दृष्ट्वा तानि धिया मह्यम् आचष्टां भगवान् इति ॥ (९०।२)

तेनोक्तं शत्रुणा बद्धं यस् त्वां शङ्कुभिर् आयसैः । (९१।१)

जीवयिष्यति जानीयात् स्वामिनं तं भवान् इति ॥ (९१।२)

मम त्व् अङ्गारको नाम व्यालकश् चाभवत् सुहृत् । (९२।१)

सौदर्यो गमयामि स्म ताभ्यां कालं सुखं सह ॥ (९२।२)

अथ वायुपथो नाम राजा तेन सहागमम् । (९३।१)

काश्यपस्थलकं नाम पुरं मानसलोभनम् ॥ (९३।२)

तत्रैकदा विचरता मयोपवनचारिणी । (९४।१)

दृष्टा कन्यापरिवारा कन्यका कुसुमालिका ॥ (९४।२)

प्रशस्यवर्णसंस्थाना सा मे बुद्धौ स्थिरा स्थिता । (९५।१)

प्रशस्तिर् इव विन्यस्ता भित्तौ विन्ध्यशिलाभृतः ॥ (९५।२)

ताम् आदाय तया सार्धं सुहृद्भ्यां च मनोहराः । (९६।१)

रतये संचरामि स्म सरिद्गिरितरुस्थलीः ॥ (९६।२)

अङ्गारकम् अथापश्यं पश्यन्तं कुसुमालिकाम् । (९७।१)

रागाद् अपत्रपात्रासं वक्रग्रीवानिरीक्षितम् ॥ (९७।२)

लक्षितो ऽहम् अनेनेति लक्षयित्वा सहानुजः । (९८।१)

अनामन्त्र्यैव मां नीचो नीचैर् उत्थाय यातवान् ॥ (९८।२)

अहं तु जातवैलक्ष्यात् संरक्ताच् च ततस् त्रसन् । (९९।१)

न जानामि क्व यामीति चकितः सह कान्तया ॥ (९९।२)

अद्य चेमां समासाद्य रमणीयां नगापगाम् । (१००।१)

अवतीर्णो ऽस्मि पुलिने कोमलामलवालुके ॥ (१००।२)

सुरतानुभवे योग्यं दृष्ट्वा तच् च सुसंवृतम् । (१०१।१)

लतागृहम् अहं प्राप्तः फुल्लश्यामालतावृतम् ॥ (१०१।२)

यच् च शेषम् अशेषं तत् कथितं गोमुखेन वः । (१०२।१)

तस्माद् आप्तोपदेशो ऽयं न नागरकता मम ॥ (१०२।२)

को हि विद्याधरैर् बद्धम् अविद्याधरसैन्यपः । (१०३।१)

मोचयेन् मादृशं तस्मात् तथेदम् ऋषिभाषितम् ॥ (१०३।२)

सेवन्ते सेवकाः सेव्यान् प्रज्ञाप्राणधनादिभिः । (१०४।१)

येन तेनात्मरक्षार्थं मद्विद्या गृह्यताम् इति ॥ (१०४।२)

सद्यः कृतोपकारेण मया मन्दादरेण च । (१०५।१)

न गृहीताब्रुवं चैनम् अनुगच्छ प्रियाम् इति ॥ (१०५।२)

अब्रवीच् च दिनाद् अस्मात् परेणाहम् अहर्निशम् । (१०६।१)

अप्रमत्तो भविष्यामि भवतो देहरक्षणे ॥ (१०६।२)

स्मर्तव्यः संकटे चाहम् इत्य् उक्त्वा नः प्रणम्य च । (१०७।१)

वेगेनाकाशम् उत्पत्य प्रागाद् अङ्गारकं प्रति ॥ (१०७।२)

आदित्यशर्मवचनं वचनं च यक्ष्या यानं प्रदक्षिणम् इषोश् च मरुन्मृगाणाम् । (१०८।१)

प्रह्लादिनामितगतेः कथितेन जातम् उत्खातसंशयकलङ्कतया विशुद्धम् ॥ (१०८।२)