एवं वाराणसीस्तं मां दारमित्रैर् उपासितम् । (१।१)

उपातिष्ठन्त काशिक्याः श्रेणयः पण्यपाणयः ॥ (१।२)

तांश् च भाषितवान् अस्मि सर्ववृत्तान्तकोविदः । (२।१)

अयम् आर्यकनिष्ठो वः श्रेणिश्रेष्ठी भवत्व् इति ॥ (२।२)

अथ याते क्वचित् काले सौधे सप्रियदर्शनः । (३।१)

सोपाने तारम् अश्रौषं हंसानाम् इव निस्वनम् ॥ (३।२)

मम त्व् आसीन् न हंसानां नूपुराणाम् अयं ध्वनिः । (४।१)

पदमन्थरसंचारो यच् चाविच्छिन्नसंततिः ॥ (४।२)

न चैष कुलनारीणाम् उपपत्त्या विरुध्यते । (५।१)

उत्सवाभ्युदयेष्व् एव ता हि बिभ्रति भूषणम् ॥ (५।२)

तेनान्तःपुरसंचारवारस्त्रीचरणोचितः । (६।१)

किमर्थम् अपि सोपाने चरत्य् आभरणध्वनि ॥ (६।२)

एवं च विमृशन्न् एव ताराभरणशिञ्जिताः । (७।१)

चित्रांशुकधरा नारीर् अपश्यं रूढयौवनाः ॥ (७।२)

तासां कुमुदिका नाम लोकलोचनकौमुदी । (८।१)

प्रगल्भापि विनीतेव वन्दित्वा माम् अभाषत ॥ (८।२)

आर्यज्येष्ठं यशोभागिन् भवतो भर्तृदारिका । (९।१)

विज्ञापयति वन्दित्वा सादरं राजदारिका ॥ (९।२)

मया व्रतकम् उद्दिश्य पूजिता देवताद्विजाः । (१०।१)

वण्टकस् तस्य युष्माभिः सदारैर् गृह्यताम् इति ॥ (१०।२)

अथ मह्यं सुसंस्कारं सा समुद्रं समुद्गकम् । (११।१)

वासःकुसुमगन्धांश् च हारिगन्धान् उपासरत् ॥ (११।२)

अथोद्वृत्य जगत्सारान् असौ मह्यम् अदर्शयत् । (१२।१)

द्विप्रकारान् अलंकारान् नरनारीजनोचितान् ॥ (१२।२)

मयोक्तं द्वयम् अप्य् एतद् अर्हति प्रियदर्शना । (१३।१)

प्रेषितं योषिता यत् तद् योषिद् एव यतो ऽर्हति ॥ (१३।२)

इदम् आकर्ण्य ताः प्रेक्ष्य विस्मिताः सस्मिताश् च माम् । (१४।१)

तस्यै दत्त्वा च तद् द्रव्यम् अगच्छन् कृतवन्दनाः ॥ (१४।२)

यशोभागिन्न् इति श्रुत्वा तयोक्तं पीडितो ऽभवम् । (१५।१)

अनभ्यस्तं हि यद् येन तेन तद् वस्तु दुःसहम् ॥ (१५।२)

ममामन्त्रयते यावान् पुरुषः प्रमदाजनः । (१६।१)

सर्वो ऽसाव् आर्यपुत्रेति मुक्त्वैतां पुरुषाम् इति ॥ (१६।२)

किं चान्यत् कुलकन्यानां केयम् ईदृक् स्वतन्त्रता । (१७।१)

येयम् अस्मद्विधैः सार्धं लोकयात्रा निरङ्कुशैः ॥ (१७।२)

किंतु कामयमानापि कामिनि कामिनि प्रिये । (१८।१)

न धनायत्य् अपि स्वाङ्गं किम् अङ्ग धनम् अध्रुवम् ॥ (१८।२)

तद् अस्याः को भवेद् भावो मयीत्य् एतद् वितर्कयन् । (१९।१)

अन्धकारमुखेनाहं गोमुखेन इति भाषितः ॥ (१९।२)

अर्यपुत्र दुरन्तेयम् ईदृशीभिर् भवादृशाम् । (२०।१)

लोकयात्रेत्य् अथावोचम् एनं परिहसन्न् इव ॥ (२०।२)

दुरन्ता वाथवा स्वन्ता न हीयं प्रस्तुता मया । (२१।१)

अथवा संकटात् त्राता ममास्त्य् एव भवान् इति ॥ (२१।२)

इति तस्मिन्न् अहोरात्रे गते कुमुदिकादिकाः । (२२।१)

आगत्येदम् अभाषन्त सव्रीडाविनया इव ॥ (२२।२)

अर्यपुत्रार्यदुहिता वन्दित्वा राजदारिका । (२३।१)

अस्मद्दोषे कृतव्रीडा विज्ञापयति साञ्जलिः ॥ (२३।२)

क्षमणीयो ऽयम् अस्माकम् आचारातिक्रमो यतः । (२४।१)

मूढभृत्यकृता दोषा न ग्राह्याः स्वामिनाम् इति ॥ (२४।२)

मयाप्य् उक्तं न पश्यामि दोषम् आचरितं तया । (२५।१)

अस्ति चेत् क्षान्त एवासौ तथाप्य् आख्यायताम् इति ॥ (२५।२)

ततः कुमुदिकाचष्टे माम् अपृच्छन् नृपात्मजा । (२६।१)

आर्यज्येष्ठस् त्वयालापान् भाषितः कीदृशान् इति ॥ (२६।२)

आर्यज्येष्ठ यशोभागिन्न् इत्यादौ कथिते मया । (२७।१)

सासूया सविषादेव वेपमानेदम् अब्रवीत् ॥ (२७।२)

अयि वैरिणि भर्तारम् एवं वदति काङ्गना । (२८।१)

यथोक्तो मन्दया ज्येष्ठो यशोभागिन्न् इति त्वया ॥ (२८।२)

न च त्वदीयम् एवेदं वचः संभावयत्य् असौ । (२९।१)

परसंदेशहारी हि प्रतीतो गणिकाजनः ॥ (२९।२)

यः श्रेष्ठिदुहितुर् भर्ता सो ऽस्माकम् अपि धर्मतः । (३०।१)

प्रियदर्शनया सार्धम् अभिन्नैव हि मे तनुः ॥ (३०।२)

अर्यपुत्रस् त्वया तस्माद् अर्यपुत्रेति भाष्यताम् । (३१।१)

तथा विज्ञाप्यतां चेदं यथावज्ञां न मन्यते ॥ (३१।२)

अस्मदर्थं मया चेयम् उच्यतां प्रियदर्शना । (३२।१)

व्रतकोत्सवम् आसेव्य सायाह्ने प्रतियास्यति ॥ (३२।२)

इति श्रुत्वेदम् आसीन् मे को ऽन्यः परिभवः परः । (३३।१)

एतस्माद् यद् असाव् आह भार्या प्रस्थाप्यताम् इति ॥ (३३।२)

या वधूस् तातपादानां मम भार्या च सा कथम् । (३४।१)

कुटुम्बिजनयोषेव गच्छेत् परगृहान् इति ॥ (३४।२)

अथ मां गोमुखो ऽवोचत् किम् अस्थाने विशङ्कया । (३५।१)

नेदं परगृहं देव्यास् तथा विदितम् एव वः ॥ (३५।२)

मङ्गलं हि विवाहान्तम् अस्यास् तत्रैव कारितम् । (३६।१)

तच् चैतच् च गृहं तस्माद् अभिन्नं दृश्यताम् इति ॥ (३६।२)

ततस् तद्वचनान् न्याय्याद् अनुज्ञाता सती मया । (३७।१)

प्रासादाग्राद् अवारोहत् समं तु प्रियदर्शना ॥ (३७।२)

अथ प्रासादपृष्ठस्थो दान्तैर् उज्ज्वलमण्डनैः । (३८।१)

गोभिः प्रवहणं युक्तम् अपश्यं राजवर्त्मनि ॥ (३८।२)

राजकञ्चुकिभिर् वृद्धैर् अनन्तैर् वेत्रपाणिभिः । (३९।१)

नारीवर्षवरप्रायजनवृन्दैश् च संवृतम् ॥ (३९।२)

तच् च राजकुलाद् दृष्ट्वा गच्छत्प्रवहणं ततः । (४०।१)

तद् दिनं गमयामि स्म दीर्घबन्धनदुर्गमम् ॥ (४०।२)

सूर्यो ऽपि तद् अहर् मन्ये भग्नाक्षस्यन्दनो भवेत् । (४१।१)

दैत्योच्छिन्नतुरंगो वा येनास्तं कथमप्य् अगात् ॥ (४१।२)

अथ प्रासादम् आरुह्य राजमार्गं निरूपयन् । (४२।१)

तद् एव यानम् अद्राक्षं दीपिकावलयावृतम् ॥ (४२।२)

अवतीर्य च हर्म्याग्राद् दीपिकाचन्द्रिकासखीम् । (४३।१)

सोपाने दृष्टवान् अस्मि श्राम्यन्तीं प्रियदर्शनाम् ॥ (४३।२)

ताम् आदाय ततः पाणौ मदप्रमदबाधिताम् । (४४।१)

चिराद् आरोपयामि स्म हर्म्याग्रशयनान्तिकम् ॥ (४४।२)

क्षणं च तत्र विश्रान्तां ताम् आलिङ्गम् असौ च माम् । (४५।१)

ततश् चड् इति विच्छिन्नं तत्काञ्चीगुणबन्धनम् ॥ (४५।२)

शराटिकुररश्रेणिः पुलिनान् नलिनीम् इव । (४६।१)

शिञ्जाना रशना शय्यां तन्नितम्बाद् अथापतत् ॥ (४६।२)

तां च भिन्नमणिच्छायाछत्रच्छादितदीपिकाम् । (४७।१)

दृष्ट्वा पृष्टा मया तस्याः संप्राप्तिं प्रियदर्शना ॥ (४७।२)

बहु श्रोतव्यम् अत्रास्ति क्रमेण श्रूयताम् इति । (४८।१)

उक्त्वा रुष्टैव तां दृष्ट्वा साचष्ट स्म कथाम् इमाम् ॥ (४८।२)

अस्त्य् अहं युष्मदादेशाद् गता कन्यावरोधनम् । (४९।१)

न च तत्र मया दृष्टा मार्गयन्त्या नृपात्मजा ॥ (४९।२)

ततः परिजनस् तस्याः प्राह मां राजदारिका । (५०।१)

गृहोपवनम् अध्यास्ते तत्र संभाव्यताम् इति ॥ (५०।२)

प्रविश्य च मया दृष्टा तस्मिन्न् उद्यानपालिका । (५१।१)

वसन्तसुमनःकॢप्तमालाभरणधारिणी ॥ (५१।२)

सा च पृष्टा मयावोचद् यो ऽयं संध्यावदारुणः । (५२।१)

अशोकषण्डस् तत्रास्ते विविक्ते राजदारिका ॥ (५२।२)

अनेन चार्यदुहितुर् वक्रेणापि तथा व्रजः । (५३।१)

यो ऽयं प्रियङ्गुषण्डस्य याति मध्येन निर्भयः ॥ (५३।२)

दूरात् कुरबकानां च [॥। औ४ ज़ेइछेन्झ्] काननम् । (५४।१)

माधवीसहकारानाम् अङ्कोलानां च वर्जय ॥ (५४।२)

भ्राम्यन्मधुकरस्तेन सेनासंबाधपादपम् । (५५।१)

भृङ्गदंशभयात् कस् तं नाप्रमत्तस् त्यजेद् इति ॥ (५५।२)

तेन च प्रस्थिताद्राक्षं कदम्बकुटजान् अपि । (५६।१)

मालतीसप्तपर्णांश् च मञ्जरीछन्नपल्लवान् ॥ (५६।२)

मम त्व् आसीद् अहो शक्तिर् दोहदस्य वरीयसी । (५७।१)

अनृताव् अपि येनैते जृम्भिताः पादपा इति ॥ (५७।२)

साथ पङ्कजिनीकूले हिमवत्कंधराजते । (५८।१)

शिलापृष्ठे मया दृष्टा सान्द्रचन्दनकर्दमे ॥ (५८।२)

समशीतातपे ऽप्य् अस्मिन् वसन्ते शारदीव सा । (५९।१)

मध्यंदिने ज्वरेणैव खेद्यमाना बलीयसा ॥ (५९।२)

संततैस् तालवृन्तैश् च चन्दनापाद्रमारुतैः । (६०।१)

वीज्यमाना वचोभिश् च सान्त्व्यमानातिकोमलैः ॥ (६०।२)

अथ तस्या मया गत्वा समीपं वन्दना कृता । (६१।१)

तयापि क्षिप्तचेतस्त्वान् न किंचिद् अपि भाषितम् ॥ (६१।२)

ततः कुमुदिका तस्याः पादम् आलम्ब्य निष्ठुरम् । (६२।१)

प्रतिबुद्धाम् अवोचत् तां भगिनी दृश्यताम् इति ॥ (६२।२)

ततः कुमुदिकाहस्तम् आलम्ब्योत्थाय मां चिरम् । (६३।१)

आलिङ्गितवती स्वाङ्गैर् ध्वान्ताङ्गाराग्निदुःसहैः ॥ (६३।२)

सुखासीनां च माम् आह भर्ता ते सुखभागिनि । (६४।१)

सततं कुशलीत्यादि तथेति च मयोदितम् ॥ (६४।२)

पुनर् आह स ते भर्ता छात्त्रत्वाद् दुर्जनः किल । (६५।१)

आहाराद्यैर् दुराराधस् त्वया तद् इति मे मतिः ॥ (६५।२)

प्रीत्या नन्दोपनन्दाभ्यां येनाहरति साधितम् । (६६।१)

तेन नैवोपचर्यो ऽसौ मयेति कथितं मया ॥ (६६।२)

पुनर् उक्तं तया स्मित्वा नेदं संभाव्यते तयोः । (६७।१)

राज्यांशो दशमस् ताभ्याम् अभिमानात् किलोज्झितः ॥ (६७।२)

तौ त्वद्भर्तुर् अवित्तस्य पान्थस्याज्ञातजन्मनः । (६८।१)

दासम् अभ्युपगच्छेतां कथं नामेति दुर्घटम् ॥ (६८।२)

मयोक्तं सर्वम् अस्त्य् एतत् किंतु तौ दिव्यचक्षुषौ । (६९।१)

यद् एवादिशतः किंचित् तत् तथैव हि सिध्यति ॥ (६९।२)

ज्येष्ठस्य च गुणा ज्येष्ठास् ताभ्यां कस्येति मानुषाः । (७०।१)

तेनाङ्गीकृतवन्तौ तौ मद्भर्तुर् भृत्यताम् इति ॥ (७०।२)

भगीरथयशाः श्रुत्वा निष्कम्पाक्षी कथाम् इमाम् । (७१।१)

तनूरुहविकारेण साश्रुणालिङ्गिता बलात् ॥ (७१।२)

एवं च क्षणम् आसीनाम् आह मां राजदारिका । (७२।१)

अङ्गं प्रवहणक्षोभात् खिन्नम् अभ्यञ्ज्यताम् इति ॥ (७२।२)

आस्ताम् आस्ताम् इति मया अनिच्छन्त्या यावद् उच्यते । (७३।१)

तावद् बलाद् बलातैलं न्यधात् कुमुदिका मयि ॥ (७३।२)

सर्वथाक्षिनिकोचाद्यैर् उक्त्वा कुमुदिकादिकाः । (७४।१)

सा मे ऽभ्यङ्गापदेशेन विवृत्याङ्गानि पश्यति ॥ (७४।२)

एतत् त्वत्करशाखाभिर् लिखितं [॥। औ४ ज़ेइछेन्झ्] म्भकम् । (७५।१)

मदीयम् अङ्गम् आलोक्य राजदारिकयोदितम् ॥ (७५।२)

अहो सखे सलज्जासि बालिका कुलपालिका । (७६।१)

ययेह दुःसहा सोढा कोमलाङ्ग्या कदर्थना ॥ (७६।२)

अथवा त्वं पराधीना भर्तैव तव निर्दयः । (७७।१)

येन प्रबलदर्पेण कृतं वैषम्यम् ईदृशम् ॥ (७७।२)

को ऽन्यो निष्करुणस् तस्मात् त्वं येनोत्पलकोमला । (७८।१)

दन्तिनेव महान्धेन मथिता पुण्डरीकिणी ॥ (७८।२)

मत्संदेशं च वाच्यो ऽसौ किम् अस्थाने कृतम् त्वया । (७९।१)

न हि चूडामणिः पादे प्रभवामीति बध्यते ॥ (७९।२)

इदं हि कर्कशाः सोढुं शक्ता राजन्यकन्यकाः । (८०।१)

छायाकोमलगात्र्यस् तु न हि वाणिजदारिकाः ॥ (८०।२)

इत्यादि बहु जल्पित्वा सा माम् उद्वर्तनादिभिः । (८१।१)

सत्कारैर् अन्नपानान्तैः संमानितवती चिरम् ॥ (८१।२)

तस्याश् च क्षणसंक्षिप्तं मम संवत्सरायतम् । (८२।१)

युष्मत्कथाप्रसङ्गेन सार्कं गतम् इदं दिनम् ॥ (८२।२)

अथाचलनितम्बाभात् स्वनितम्बाद् विमुच्य सा । (८३।१)

आमुचन् मेखलाम् एनां मन्नितम्बे लघीयसि ॥ (८३।२)

बहुर् विस्रंसमानायां ग्रन्थिर् अस्यां तया कृतः । (८४।१)

स्वहस्तविलतैर् यत्नान् मृणालीतन्तुसूत्रकैः ॥ (८४।२)

ततः प्रस्थापितवती माम् इत्यादि विधाय सा । (८५।१)

मेखला स्खलिता चेयं छित्त्वा तत् तन्तुबन्धनम् ॥ (८५।२)

इति तस्यास् तया चित्रे प्रपञ्चे ऽस्मिन् निवेदिते । (८६।१)

संकल्पजन्मनामृष्टः संकल्पयितुम् आरभे ॥ (८६।२)

तया यद् गुरु संदिष्टम् उपलब्धं च यत् तया । (८७।१)

एतद् एव सुपर्याप्तम् अनुरागस्य लक्षणम् ॥ (८७।२)

यत् पुनर् मेखला बद्धा निःसरैर् बिसतन्तुभिः । (८८।१)

सत्स्व् अप्य् अन्येषु सूत्रेषु तत्रेदं चिन्तितं तया ॥ (८८।२)

निर्दयालिङ्गनक्षोभाद् इदं विच्छेदम् एष्यति । (८९।१)

अथेयं मेखला स्रस्ता शय्यायां निपतिष्यति ॥ (८९।२)

लम्बां चेमाम् असौ दृष्ट्वा मन्नितम्बविशालताम् । (९०।१)

अनया [॥। औ४ ज़ेइछेन्झ्] प्रीतिम् आधास्यत्य् अपि काम् इति ॥ (९०।२)

एकैकतो ऽपि वृत्तान्त उपपन्ने तया कृते । (९१।१)

मया तु ज्ञातकार्यत्वाद् उत्प्रेक्षेयम् उपेक्षिता ॥ (९१।२)

अथाहम् अब्रवं श्यामा भगीरथयशाः स्फुटम् । (९२।१)

कथं वेत्थेति सापृच्छद् अथेत्थम् अहम् उक्तवान् ॥ (९२।२)

गौराणाम् असिताभासम् असितानां सिताधिकम् । (९३।१)

श्यामानां मण्डनं तज्ज्ञैश् चित्रवर्णं तु वर्णितम् ॥ (९३।२)

पारिजातस्रगाभाभा यद् इयं मेखला ततः । (९४।१)

बाला दूर्वादलश्यामा नियतं राजदारिका ॥ (९४।२)

किंच नान्या ततः काचिद् दर्शनीयतमा यतः । (९५।१)

दर्शनीयतमा श्यामा नारीणाम् इति दर्शनम् ॥ (९५।२)

तयोक्तं धिग् धिग् अस्त्व् एषां रत्नलक्षणकारिणाम् । (९६।१)

जनः प्रच्छादनीयो ऽपि ख्यापितो यैः शठैर् अपि ॥ (९६।२)

इत्याद्या कथया तस्याः क्षपायाः प्रहरद्वयम् । (९७।१)

प्राप्त्युपायविचारेण तृतीयः प्रेरितो मया ॥ (९७।२)

मम त्व् आसीद् इयं चिन्ता किं ममोपायचिन्तया । (९८।१)

देवतास् तत् करिष्यन्ति येन शान्तिर् भविष्यति ॥ (९८।२)

वेगवत्यादिकाप्राप्ताव् उपायः कः कृतो मया । (९९।१)

यथा ताः प्राप्तवान् अस्मि तथा राजसुताम् इति ॥ (९९।२)

अथ माम् एकदागत्य सायं कुमुदिकावदत् । (१००।१)

भगीरथयशा युष्मान् वन्दित्वा याचते यथा ॥ (१००।२)

ये मयारोपिताश् चूता माधवीचम्पकादयः । (१०१।१)

ते जाता मञ्जरीभारभरभङ्गुरपल्लवाः ॥ (१०१।२)

अतः श्वस् तत्र गत्वाहं माधवीसहकारयोः । (१०२।१)

कर्त्री विवाहसंस्कारम् अपरेषां च पूजनम् ॥ (१०२।२)

तेन युष्मद्गृहद्वाराद् गृहीत्वा प्रियदर्शनाम् । (१०३।१)

प्रातर् एव प्रायातास्मि तद् एषा मुच्यताम् इति ॥ (१०३।२)

अथ तस्यै प्रतिज्ञाय गच्छत्व् एवं भवत्व् इति । (१०४।१)

द्रष्टव्या राजपुत्रीति खिद्यमानो ऽनयं निशाम् ॥ (१०४।२)

प्रातः कुमुदिकागत्य भाषते स्म ससंभ्रमा । (१०५।१)

भगीरथयशाः प्राप्ता गच्छत्व् अर्यसुतेति माम् ॥ (१०५।२)

अथ तां दृष्टवान् अस्मि प्रस्थाप्य प्रियदर्शनाम् । (१०६।१)

प्रासादाग्रस्थितो द्वाःस्थस्वच्छप्रवहणास्थिताम् ॥ (१०६।२)

आस्तां च मम तां दृष्ट्वा क्षणं मानसचक्षुषी । (१०७।१)

सुषुप्ताव् अस्थितस्येव नष्टसंकल्पदर्शने ॥ (१०७।२)

सर्वथा पुण्यवन्तस् ते सुरासुरनरोरगाः । (१०८।१)

असाव् अकालमृत्युर् यैर् नारीरूपो न वीक्षितः ॥ (१०८।२)

तया चाननम् उन्नम्य हृष्टः संदृष्टवान् अहम् । (१०९।१)

सहस्राक्षं स्वम् आत्मानं तच्चक्षुष्कादिकोज्ज्वलम् ॥ (१०९।२)

मां च मद्दयितां नासौ संमानितवती समम् । (११०।१)

मयि दृष्टम् अदात् तस्यां गाढ [॥। औ४ ज़ेइछेन्झ्] ठग्रहार्हणाम् ॥ (११०।२)

अथ स्वयानम् आरोप्य सा प्रियां प्रियदर्शनाम् । (१११।१)

कञ्चुक्यादिचमूगुप्ता नगरोपवनं गता ॥ (१११।२)

अहं तु तद् दिनं नीत्वा कृच्छ्रान् मन्दिरनिष्कुटे । (११२।१)

हर्म्यमूर्धानम् आरोहं राजपुत्रीदिदृक्षया ॥ (११२।२)

अथ प्रवहणेनासौ नभस्वत्पटुरंहसा । (११३।१)

मद्गृहद्वारम् आगच्छद् दूराद् उन्नमितानना ॥ (११३।२)

सा च मां तत्र पश्यन्ती संततं प्रियदर्शनाम् । (११४।१)

गाढं निष्पीडयन्ती च चिरम् अङ्गं न्यपीडयत् ॥ (११४।२)

वन्दनाछद्मना पश्चान् माय्य् आत्मानं निधाय सा । (११५।१)

चेतोविनिमयं कृत्वा प्रवृत्ता शिबिकाम् इति ॥ (११५।२)

आराधयामि नृपसूनुकृते नु गौरीं किं खानयामि चतुरैस् त्वरितं सुरुङ्गाम् । (११६।१)

इत्याद्युपायशतचिन्तनतान्तचेताः कृच्छ्रान् निशाम् अनयम् अप्रतिलब्धनिद्रः ॥ (११६।२)