ततः किंचिद् विहस्योक्तः परिव्राड् ब्रह्मचारिणा । (१।१)

यथा पुरुषकारस्य प्राधान्यं तन् निशाम्यताम् ॥ (१।२)

आसीद् उज्जयनीवासी सार्थकार्थपरिग्रहः । (२।१)

वणिक् सागरदत्ताख्यः सागरागाधमानसः ॥ (२।२)

सागरं तेन यातेन मुक्तपोतेन गच्छता । (३।१)

अपरः प्रेक्षितः पोतस् तरलध्वजलक्षणः ॥ (३।२)

अङ्गापोतम् अमुं येन पोतं प्रेरयतेति सः । (४।१)

यावन् निर्यामकान् आह तावत् पोतौ समीयतुः ॥ (४।२)

ततः सागरदत्तस् तं पोतस्वामिनम् उक्तवान् । (५।१)

यूयं ये वा यतस् त्या वा तन् नः प्रत्युच्यताम् इति ॥ (५।२)

तेनोक्तं बुद्धवर्माहं वणिग् राजगृहालयः । (६।१)

भवन्तः के कुतो वेति ततः सो ऽपि न्यवेदयत् ॥ (६।२)

अथ काव्यकथापानतन्त्रीगीतदुरोदरैः । (७।१)

सविनोदौ जगाहाते तौ दुर्गाधं महोदधिम् ॥ (७।२)

गत्वा च काञ्चनद्वीपम् उपान्तानन्तकाञ्चनौ । (८।१)

प्राप्तवन्तौ परावृत्य समुद्रतटपत्तनम् ॥ (८।२)

अथ सागरदत्तेन बुद्धवर्मेति भाषितः । (९।१)

प्रीतिर् नः स्थिरतां यायाद् यथा संपाद्यतां तथा ॥ (९।२)

भार्यायां गुरुगर्भायां निरगच्छम् अहं गृहात् । (१०।१)

तस्याश् च दिवसिर् एभिर् जातम् अन्यतरद् द्वयोः ॥ (१०।२)

दुहिता चेत् ततो दत्ता भवत्पुत्राय सा मया । (११।१)

पुत्रश् चेत् त्वं ततस् तस्मै दद्याः स्वतनयाम् इति ॥ (११।२)

तेनोक्तं महद् आश्चर्यम् इयम् एव हि नो मतिः । (१२।१)

अथवा किम् इहाश्चर्यम् एकम् एवावयोर् वपुः ॥ (१२।२)

इति तौ कृतसंबन्धौ परिष्वज्य परस्परम् । (१३।१)

महामहिषसार्थाभ्यां यथास्थानम् अगच्छताम् ॥ (१३।२)

प्रणिपत्य च राजानाव् अवन्तिमगधाधिपौ । (१४।१)

तत्प्रयुक्तातिसत्कारौ ययतुः स्वगृहान् प्रति ॥ (१४।२)

तत्र सत्क्रियमाणौ च सत्कुर्वाणौ च संततम् । (१५।१)

बन्धुभिर् ब्राह्मणादींश् च गमयामासतुर् दिनम् ॥ (१५।२)

ततः सागरदत्तस्य पर्यङ्कम् अधितिष्ठतः । (१६।१)

उत्सङ्गे दारिका न्यस्ता विराजत्कुन्दमालिका ॥ (१६।२)

कस्येयं कुन्दमालेति स भार्याम् अनुयुक्तवान् । (१७।१)

सापि कस्यापरस्येति शनैर् आचष्ट लज्जिता ॥ (१७।२)

तेन चोक्तम् इदं यादृग् बालिका कुन्दमालिका । (१८।१)

ययोः स्याद् ईदृशः पुत्रः पितरौ तौ सपुत्रकौ ॥ (१८।२)

तस्माद् दुहितृमातेति मा गास् त्वं भीरु भीरुताम् । (१९।१)

न कीर्तिजननी विद्या निन्द्या भवितुम् अर्हति ॥ (१९।२)

ताम् इत्यादि समाश्वस्य पयोनिधिसमागमम् । (२०।१)

बुद्धवर्मसखित्वं च तस्यै कथितवान् असौ ॥ (२०।२)

कस्येयं कुन्दमालेति ताम् अपृच्छद् यतः पिता । (२१।१)

प्रसिद्धा तस्य नाम्नापि सा ततः कुन्दमालिका ॥ (२१।२)

बुद्धवर्मापि पप्रच्छ निरालापां कुटुम्बिनीम् । (२२।१)

तस्मिन् गर्भे तवोत्पन्नं यत् तन् नः कथ्यताम् इति ॥ (२२।२)

अथ वामनम् एकाक्षं रूक्षं तुन्दिलदन्तुरम् । (२३।१)

लम्बौष्ठं भुग्नपृष्ठं च सा तं पुत्रं समर्पयत् ॥ (२३।२)

सो ऽब्रवीत् किं वृथैवायं धृतः कुरुभकस् त्वया । (२४।१)

कस्माद् ईक्षणिकां पृष्ट्वा गर्भ एव न पातितः ॥ (२४।२)

यः स सागरदत्तेन सह संबन्धकः कृतः । (२५।१)

विकृताकृतिनानेन स प्रेतेन निराकृतः ॥ (२५।२)

संदिशेद् यदि नामासाव् अहं दुहितृवान् इति । (२६।१)

तदा किं प्रतिसंदेश्यं मयाहं पुत्रवान् इति ॥ (२६।२)

भार्यां चावोचद् आगच्छेद् दूतो मालवकाद् यदि । (२७।१)

एनं कुरुभकं तस्मै न कश्चित् कथयेद् इति ॥ (२७।२)

अयं कुरुभकः कस्माद् इति यत् तं पिताब्रवीत् । (२८।१)

व्याहरन्ति स्म तं पौरास् ततः कुरुभकाख्यया ॥ (२८।२)

अथातीते क्वचित् काले बुद्धिवर्मा रहः स्थितः । (२९।१)

लेखं सागरदत्तेन प्रस्थापितम् अवाचयत् ॥ (२९।२)

स्व् अस्ति राजगृहे पूज्यं बुद्धवर्माणम् ऊर्जितम् । (३०।१)

उज्जयन्याः परिष्वज्य विज्ञापयति सागरः ॥ (३०।२)

सख्यास् ते दुहिता जाता श्रेयोलक्षणभूषणा । (३१।१)

रूपेण सदृशी यस्याः प्रमदा न भविष्यति ॥ (३१।२)

तवापि यदि भार्यायाः पुत्रो जातः शिवं ततः । (३२।१)

कन्या चेद् वामशीलेन देवेन मुषिता वयम् ॥ (३२।२)

निर्निमित्तापि हि प्रीतिर् या न संबन्धबृंहिता । (३३।१)

श्रीर् उत्साहसनाथेव प्रयाति स्थिरताम् इति ॥ (३३।२)

ततः सत्कृत्य तं दूतम् अपृच्छद् गृहिणीं वणिक् । (३४।१)

तस्मिन्न् एवं गते कार्ये ब्रूहि किं क्रियताम् इति ॥ (३४।२)

तयोक्तं द्व्यङ्गुलप्रज्ञा जानीयुर् वा स्त्रियः कियत् । (३५।१)

किं तु पृष्टेति वक्ष्यामि पृष्टधृष्टा हि मादृशी ॥ (३५।२)

सत्यानृतं वणिग्वृत्तं परित्याज्यं न वाणिजैः । (३६।१)

सहजं हि त्यजन् वृत्तं दुर्वृत्त इति निन्द्यते ॥ (३६।२)

पुत्रस् तावत् तवोत्पन्नस् तत्र कानृतवादिता । (३७।१)

ये पुनस् तस्य दोषास् तान् मिथ्या भण गुणा इति ॥ (३७।२)

आख्यायन्ते हि सर्वार्थाः कृत्रिमैर् एव नामभिः । (३८।१)

आहुर् मधुरकं केचित् तं तादृङ्मारकं विषम् ॥ (३८।२)

कार्ये हि गुरुणि प्राप्ते मिथ्या सत्यम् अपीष्यते । (३९।१)

अश्वत्थामा हतो द्रौणिर् इत्य् ऊचे किं न पाण्डवः ॥ (३९।२)

धनगर्धपराधीनाः कालहुंकारदारुणे । (४०।१)

क्रीडाकमलिनीं यान्ति त्वद्विधाः क्षारसागरे ॥ (४०।२)

सांयात्रिकपतेस् तस्य दुहिता भवतो गृहे । (४१।१)

न विनाम्भोधिसारेण प्रवेष्टा धनराशिना ॥ (४१।२)

तस्मान् मा स्मावमन्यध्वम् अधन्यैर् दुर्लभां श्रियम् । (४२।१)

कृच्छ्रायासशतप्राप्यां न कृच्छ्राधिगताम् इति ॥ (४२।२)

इत्यादिवचनं तस्याः सूक्तम् इत्य् अभिनन्द्य सः । (४३।१)

ददौ सागरदत्ताय संदेशं दूतसंनिधौ ॥ (४३।२)

वक्तव्यः सुहृद् अस्माकम् अस्माकम् अपि दारकः । (४४।१)

उत्पन्नस् तादृशो यस्य कथिता कथम् आकृतिः ॥ (४४।२)

अथवा ये गुणाः केऽपि तस्य शारीरमानसाः । (४५।१)

स्वयम् एवासि तान् दृष्टा किं नस् तैः कथितैर् इति ॥ (४५।२)

इत्यादि बहु संकीर्णम् असौ संदिश्य सादरम् । (४६।१)

दूतं प्रस्थापयामास सपाथेयप्रदेशनम् ॥ (४६।२)

एवम् अष्टाव् अतिक्रान्ताः समा दूतसमागमैः । (४७।१)

अथ दूतः स्फुटालापो बुद्धवर्माणम् उक्तवान् ॥ (४७।२)

अहं सागरदत्तेन सकलत्रेण भाषितः । (४८।१)

जामातरम् अनालोक्य मा स्मागच्छद् भवान् इति ॥ (४८।२)

तन् माम् उज्जयनीं यूयं यदि गच्छन्तम् इच्छथ । (४९।१)

तं मे दारकम् आख्यात तदीयांश् च गुणान् इति ॥ (४९।२)

तेन तु क्षणम् उत्प्रेक्ष्य समग्रस्मृतिनोदितम् । (५०।१)

आस्ते मातुलशाले ऽसौ ताम्रलिप्त्यां पठन्न् इति ॥ (५०।२)

अनेनापि प्रपञ्चेन चतुष्पञ्चसमा ययुः । (५१।१)

अथ त्रिचतुराः प्रापुर् दूताश् चतुरभाषिणः ॥ (५१।२)

ते चादृतम् अनादृत्य बुद्धवर्माणम् अब्रुवन् । (५२।१)

आह संबन्धिनी यत् त्वां सदारं तन् निशाम्यताम् ॥ (५२।२)

अमी संवत्सरा यातास् त्रयोदशचतुर्दशाः । (५३।१)

अद्यापि च न पश्यामो वयं जामातुर् आकृतिम् ॥ (५३।२)

दृष्टस्य किल पण्यस्य भवतः क्रयविक्रयौ । (५४।१)

इति लोकप्रवादो ऽयं भवतापि न किं श्रुतः ॥ (५४।२)

त्वं यच् चात्थ पठन्न् आस्ते ताम्रलिप्त्याम् असाव् इति । (५५।१)

इदम् अप्य् अतिदुर्बद्धं सव्याजम् इव वाचकम् ॥ (५५।२)

येषां कर्म च वृत्तिश् च विहिते पाठपाठने । (५६।१)

तेषाम् अपि परिच्छिन्नः पाठकालः कियान् अपि ॥ (५६।२)

त्वदीयेन तु पुत्रेण त्यक्तसर्वान्यकर्मणा । (५७।१)

पठता सकलं जन्म नेयम् इत्य् असमञ्जसम् ॥ (५७।२)

तस्मात् क्रीडाम् इमां त्यक्त्वा यमहासविभीषणाम् । (५८।१)

अत्र वा ताम्रलिप्त्यां वा दारको दर्श्यताम् इति ॥ (५८।२)

इति यावद् असौ तावत् पूज्यैर् विश्रम्यताम् इति । (५९।१)

तान् उक्त्वा गृहिणीम् ऊचे बुद्धवर्मा ससंभ्रमः ॥ (५९।२)

अनुत्प्रेक्ष्यैव मन्देन दोषम् आगामिनं मया । (६०।१)

दूराशाग्रस्तचित्तेन प्रमदावचनं कृतम् ॥ (६०।२)

त्वत्पुत्रस्य हि ये दोषाः काणदन्तुरतादयः । (६१।१)

कालेनैतावता तेषां कतमः प्रक्षयं गतः ॥ (६१।२)

वर्धमाणे शरीरे हि निजा दोषाः शरीरिणाम् । (६२।१)

सुतराम् उपचीयन्ते शरीरावयवा इव ॥ (६२।२)

तस्माद् दर्शय दूतेभ्यः पुत्रं हरगणाकृतिम् । (६३।१)

अथवा पण्डितेनैवम् उपायश् चिन्त्यताम् इति ॥ (६३।२)

तया चोक्तं मयोपायः कीदृशो ऽप्य् अत्र चिन्तितः । (६४।१)

यद्य् असौ रोचते तुभ्यं ततः प्रस्तूयताम् इति ॥ (६४।२)

उच्यताम् इति तेनोक्ता कर्णे किमपि साब्रवीत् । (६५।१)

सो ऽपि शोभनम् इत्य् उक्त्वा तम् उपायं प्रयुक्तवान् ॥ (६५।२)

विविक्ते ब्राह्मणं मित्रं तत्प्रतिग्रहजीविनम् । (६६।१)

प्रियालापशतप्रीतम् अयाचत सदीनतः ॥ (६६।२)

श्वेतकाकप्रसिद्धस्य मम पुत्रस्य ये गुणाः । (६७।१)

आकारश् च प्रकारश् च यादृक् किं तस्य कथ्यते ॥ (६७।२)

यच् च सागरदत्तेन मया च परिभाषितम् । (६८।१)

बुद्धं तद् भवतः सर्वं सहदूतसमागमम् ॥ (६८।२)

तेन नस् तेन सौहार्दं सुहृदा स्थिरतां नय । (६९।१)

अथवा स्वार्थ एवायं तव धिङ् मां मुधाकुलम् ॥ (६९।२)

य एष भवतः पुत्रो यज्ञगुप्तः सुरूपवान् । (७०।१)

श्रुतिस्मृत्यादितत्त्वज्ञः कलासु च विशारदः ॥ (७०।२)

एष सागरदत्तस्य तनयाम् उपयच्छताम् । (७१।१)

तादृशीम् एव चानीय मत्पुत्राय प्रयच्छतु ॥ (७१।२)

यच् च रत्नसुवर्णादि लप्स्यते द्रविणं ततः । (७२।१)

तस्यांशस् तव भावीति लज्जते कथयानया ॥ (७२।२)

एवमादि स तेनोक्तः सोत्साहं स्वार्थतृष्णया । (७३।१)

अब्रवीत् त्वद्विधेयैः किं मद्विधैः प्रार्थितैर् इति ॥ (७३।२)

यज्ञगुप्तम् अथाहूय संनिधौ बुद्धवर्मणः । (७४।१)

पिता श्रावितवान् एतं वृत्तान्तं पूर्वमन्त्रितम् ॥ (७४।२)

तेनोक्तं गुरुवाक्यानि युक्तिमन्तीतराणि वा । (७५।१)

शिशुभिर् न विचार्याणि तस्माद् एवं भवत्व् इति ॥ (७५।२)

ततः कतिचिद् आसित्वा दिवसान् बुद्धवर्मणा । (७६।१)

यज्ञगुप्तः स्वलंकारः संबन्धिभ्यः प्रदर्शितः ॥ (७६।२)

अब्रवीच् चायम् आयातस् ताम्रलिप्त्याः स दारकः । (७७।१)

आकारश् च गुणाश् चास्य दृश्यन्तां यादृशा इति ॥ (७७।२)

ततस् तैर् विस्मितैर् उक्तम् अनिन्द्या कुन्दमालिका । (७८।१)

सह बालवसन्तेन यद् अनेन समेष्यति ॥ (७८।२)

गुणानां त्व् एतदीयानाम् अन्वेषणम् अनर्थकम् । (७९।१)

दृश्यते निर्गुणानां हि नेदृशाकारधीरता ॥ (७९।२)

किं तु नामास्य दुःश्लिष्टम् अयं कुरुभकः किल । (८०।१)

न हि कुब्जपलाशाख्या पारिजातस्य युज्यते ॥ (८०।२)

अथवा दुःश्रवं नाम श्रूयते महताम् अपि । (८१।१)

क्लेदुर् इत्य् उच्यते चन्द्रो मातरिश्वेति मारुतः ॥ (८१।२)

न चापि गुणवद् वाच्य वाचकं परिभूयते । (८२।१)

आश्रयस्य हि दौर्बल्याद् आश्रितः परिभूयते ॥ (८२।२)

सर्वथा सार्थवाहस्य प्रसूताद्य कुटुम्बिनी । (८३।१)

युवयोर् अद्य सौहार्दं गतं कूटस्थनित्यताम् ॥ (८३।२)

तस्माद् आशुतरं गत्वा त्यक्तनिद्राशनादिकाम् । (८४।१)

वर्धयामो वयं दिष्ट्या सार्थवाहकुटुम्बिनीम् ॥ (८४।२)

भवद्भिर् अपि पुण्याहे वरयात्रा प्रवर्त्यताम् । (८५।१)

न हीदानीं विवाहस्य कश्चिद् अस्ति विघातकः ॥ (८५।२)

इत्य् उक्त्वा तेषु यातेषु सारवत्प्राभृतेषु सः । (८६।१)

यज्ञगुप्तं वरीकृत्य वरयात्रां व्यसर्जयत् ॥ (८६।२)

यो ऽसौ कुरुभकस् तं च यज्ञगुप्तं चकार सः । (८७।१)

संज्ञया यज्ञगुप्तं तु वरं कुरुभकं वणिक् ॥ (८७।२)

कल्पितब्राह्मणाकल्पस् तुलहेमाङ्गुलीयकः । (८८।१)

श्रेष्ठिपुत्रो ऽपि जामातुर् आसीत् तत्र वयस्यकः ॥ (८८।२)

वरयात्रा चिरात् प्रापद् अवन्तिनगरीं ततः । (८९।१)

उत्कान्तिकान्तवृत्तान्तां यक्षसेनालकाम् इव ॥ (८९।२)

सिप्रातटे निविष्टं च जन्यावासकम् आवसत् । (९०।१)

वसन्तोपहृतश्रीकपुरोद्यानमनोहरम् ॥ (९०।२)

तृणीकृतमहाकालास् तद् अहः सकुतूहलाः । (९१।१)

अतृप्तदृष्टयो ऽपश्यन् वरं पौरपरंपराः ॥ (९१।२)

स चोज्जयनकैर् धूर्तैर् वङ्कवाचकपण्डितैः । (९२।१)

वेणुवीणाप्रवीणैश् च कांचिद् वेलाम् अयापयत् ॥ (९२।२)

अथासौ स्यालकेनोक्तः कल्पिताहारभूषिणा । (९३।१)

सज्जं वः पानम् अन्नं च किम् आध्वे भुज्यताम् इति ॥ (९३।२)

स चानेकासनाम् एकाम् आलोक्य मनुभूमिकाम् । (९४।१)

केन केनात्र भोक्तव्यम् इति स्यालकम् उक्तवान् ॥ (९४।२)

तेनोक्तं जातरूपाङ्गं तुङ्गविद्रुमपादकम् । (९५।१)

यूयं मध्यमम् अध्याध्वम् आसनं पटुवासनम् ॥ (९५।२)

ये चैते दत्तवेत्राङ्गे युष्मान् उभयतः समे । (९६।१)

एते ज्येष्ठकनिष्ठौ ते स्यालकाव् अधितिष्ठतः ॥ (९६।२)

पार्श्वयोर् उभयोर् दीर्घा या चासनपरंपरा । (९७।१)

तवास्याम् उपवेष्टव्यं शेषया स्यालमालया ॥ (९७।२)

वरस् तु क्षणम् अव्यूह स्यालम् एतद् अभाषत । (९८।१)

अस्माभिः सह युष्माभिर् न कार्यं पानभोजनम् ॥ (९८।२)

गोत्राचारो ऽयम् अस्माकं तावत् पानं न सेव्यते । (९९।१)

भुज्यते वापरैः सार्धं यावन् न परिणीयते ॥ (९९।२)

परिणीय निवृत्तेन लब्धाज्ञेन सता पितुः । (१००।१)

कार्यम् एतन् न वा कार्यं विनादेशाद् गुरोर् इति ॥ (१००।२)

एवं नामेत्य् अनुज्ञातः श्वशुरेण वरः पृथक् । (१०१।१)

दुर्मनायितसंबन्धी पूतम् आहारम् आहरत् ॥ (१०१।२)

याते यामे च यामिन्या गर्जद्वादित्रमण्डलः । (१०२।१)

गृहं सागरदत्तस्य परिणेतुम् अगाद् असौ ॥ (१०२।२)

तत्रालम्बितवान् वध्वाः स्फुरच्चामीकरं करम् । (१०३।१)

स्मरन् गुरुवचो धीर्यान् निर्विकारकरो वरः ॥ (१०३।२)

स चात्राग्निं परिक्रम्य चण्डशूलाकुलः किल । (१०४।१)

पाणिभ्याम् उदरं धृत्वा मुमोह च पपात च ॥ (१०४।२)

प्रशान्तोच्छ्वासनिःश्वासे तस्मिन् संमीलितेक्षणे । (१०५।१)

मूकितोद्दामधूर्येण क्रन्दितेन विजृम्भितम् ॥ (१०५।२)

श्वश्रूर् जामातरं दृष्ट्वा ताडितोरःशिरास् ततः । (१०६।१)

उच्चैर् भर्तृसमावस्थाम् आक्रोशत् कुन्दमालिकाम् ॥ (१०६।२)

हा हतासि विनष्टासि धिक् त्वां प्रच्छन्नराक्षसीम् । (१०७।१)

जितप्रद्युम्नरूपो ऽयं पतिर् उत्सादितो यया ॥ (१०७।२)

त्वम् एव न मृता कस्माद् अहं वा दुःखभागिनी । (१०८।१)

यया त्वं सकलं जन्म द्रष्टव्यामृतया मृता ॥ (१०८।२)

कथं जीवति सा या स्त्री बालैव मृतभर्तृका । (१०९।१)

दूरान्तरगरिष्ठो हि नारीणां जीवितात् पतिः ॥ (१०९।२)

या च माता सुताम् इष्टां चारुताशीलशालिनीम् । (११०।१)

शक्ता विधविकां द्रष्टुं ज्येष्ठा कालस्य सा स्वसा ॥ (११०।२)

इत्यादि विलपन्त्य् एव सा च निश्चेष्टनाभवत् । (१११।१)

हृदयोदरसंधिश् च जामातुः स्पन्दितः शनैः ॥ (१११।२)

ततः पौरसमूहस्य जामातरि तथाविधे । (११२।१)

हर्षहासाट्टहासानाम् आसीन् नान्तरम् अम्बरे ॥ (११२।२)

शनकैश् च स निःश्वस्य जिह्मस्फुरितपक्ष्मणी । (११३।१)

उदमीलयद् आताम्रे लोचने गुरुतारके ॥ (११३।२)

ततः सागरदत्तेन कृतस् तादृङ् महोत्सवः । (११४।१)

वृद्धतालब्धपुत्रेण यो नृपेणापि दुष्करः ॥ (११४।२)

किम् एतद् इति पृष्टश् च स वैद्यैः प्रत्युवाच तान् । (११५।१)

आमाशयगतं शूलं बाधते गुरु माम् इति ॥ (११५।२)

अथ वासगृहस्थस्य वैद्या जामातुर् आदृताः । (११६।१)

शूलस्यामनिदानस्य कृतवन्तश् चिकित्सितम् ॥ (११६।२)

शूलैर् आयास्यमानस्य लब्धनिद्रस्य चान्तरे । (११७।१)

तस्य जाग्रद्वधूकस्य कथमप्य् अगमन् निशा ॥ (११७।२)

अस्नेहाल्पतराहारः सो ऽभवत् प्रत्यहः कृशः ॥ (११८।२)

स्वयं भेषजपेषादिव्यापृता कुन्दमालिका । (११९।१)

विस्मृतेव वधूलज्जां भर्तृमान्द्यभयातुरा ॥ (११९।२)

ततः पतिम् उपासीनां स कुब्जः कुन्दमालिकाम् । (१२०।१)

अङ्गेषु भयसन्नाङ्गीं कुर्वन् केलीं किलास्पृशत् ॥ (१२०।२)

अब्रवीच् च विमुञ्चैनं किराटम् अपटुं विटम् । (१२१।१)

देवतागुरुभिर् दत्तं कान्तं तोषय माम् इति ॥ (१२१।२)

अथोत्थाय ततः स्थानाद् भर्तृशय्यातिरस्कृता । (१२२।१)

केयं केलिर् अनार्येति वधूर् भर्तारम् अब्रवीत् ॥ (१२२।२)

स तां सस्मितम् आह स्म मा स्म ग्रामेयिका भव । (१२३।१)

का हि नागरिकंमन्या हास्यात् नटबटोस् त्रसेत् ॥ (१२३।२)

धनिनाम् ईदृशाः क्षुद्राः प्रायो वाचालताफलाः । (१२४।१)

न हि मूकं शुकं कश्चिच् चिरं धरति पञ्जरे ॥ (१२४।२)

तस्मात् क्रीडनकाद् अस्माद् अबद्धभाषमाणकात् । (१२५।१)

हसतः स्पृशतश् चाङ्गं भीरु मा वित्रसीर् इति ॥ (१२५।२)

तेन सा बोधिताप्य् एवं सदाचारकुलोद्भवा । (१२६।१)

चण्डाभिर् घटदासीभिस् तं भुक्तं निरभर्त्सयत् ॥ (१२६।२)

आसीच् च यज्ञगुप्तस्य यावद् एवैष मूढकः । (१२७।१)

रहस्यं न भिनत्त्य् एतत् तावन् न्याय्यम् इतो गतम् ॥ (१२७।२)

तं कदाचिद् अभाषन्त भिषजो निष्फलक्रियाः । (१२८।१)

पानाहारविहारेषु किम् इच्छति भवान् इति ॥ (१२८।२)

ततः क्षामतरालापस् तान् अवोचच् चिराद् असौ । (१२९।१)

पितरौ द्रष्टुम् इच्छामि प्रियपुत्रौ प्रियाव् इति ॥ (१२९।२)

अथ सागरदत्ताय वैद्यैर् एवं निवेदितम् । (१३०।१)

एवं वदति जामाता तच् च प्रतिविधीयताम् ॥ (१३०।२)

यद् यद् वैद्येन कर्तव्यम् आमाशयचिकित्सितम् । (१३१।१)

कृतम् अप्य् अकृतं तत् तद् एतस्मिञ् जातम् आतुरे ॥ (१३१।२)

स्वदेशाय तु यातो ऽयं भवेद् अपि निरामयः । (१३२।१)

जगत्प्रसिद्धिसिद्धं हि सुहृद्दर्शनम् औषधम् ॥ (१३२।२)

धात्रीप्रधानपरिवारचमूसनाथाम् अम्भोधिसारधनहारमहोष्ट्रयूथाम् । (१३३।१)

श्यामां निशाम् इव कृशेन तुषारभासा प्रास्थापयत् सह वरेण वणिक्तनूजाम् ॥ (१३३।२)

प्रयाणकैश् च यावद्भिर् अगाद् राजगृहं वरः । (१३४।१)

श्रेष्ठी च द्विगुणान् प्रीतान् प्राहिणोत् परिचारकान् ॥ (१३४।२)

अन्यजामातृवार्त्ताभ्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यां प्रयाणकात् । (१३५।१)

निवर्तितव्यं युष्माभिर् इति चासाव् उवाच तान् ॥ (१३५।२)

प्रथमाद् वासकाद् यौ च निवृत्तौ परिचारकौ । (१३६।१)

श्रेष्ठिने कथितं ताभ्यां वरः स्वस्थो मनाग् इति ॥ (१३६।२)

यथा यथा च याति स्म वासकान् उत्तरोत्तरान् । (१३७।१)

शनकैः शनकैर् मान्द्यम् अत्यजत् स तथा तथा ॥ (१३७।२)

अन्यात् तु वासकाद् अन्यौ निवृत्तपरिचारकौ । (१३८।१)

वरं सागरदत्ताय हृष्टपुष्टाङ्गम् आख्यताम् ॥ (१३८।२)

अथासाव् इति हर्षान्धस् त्यक्तपात्रपरीक्षणः । (१३९।१)

आ चतुर्वेदचण्डालं विततार निधीन् अपि ॥ (१३९।२)

कृत्रिमस् तु वरः प्रातस् त्यक्तजामातृडम्बरः । (१४०।१)

गृहीतब्राह्मणाकल्पः प्रस्थितः पदगः पथि ॥ (१४०।२)

वैषेणागन्तुना मुक्तः स रेजे निजया श्रिया । (१४१।१)

सेन्द्रचापतडिद्दाम्ना घनेनेव निशाकरः ॥ (१४१।२)

वरप्रवहणं तच् च कुन्दमालिकयास्थितम् । (१४२।१)

आरुरोह वराकारः प्रीतः कुरुभकः खलः ॥ (१४२।२)

तं दृष्ट्वा विकृताकारं जितशंकरकिंकरम् । (१४३।१)

प्रविधूय वधूर् अङ्गं लोचने सममीलयत् ॥ (१४३।२)

वधूवरम् अथ द्रष्टुं सकला सकुतूहला । (१४४।१)

निरगात् त्यक्तकर्तव्या जवना जनता पुरात् ॥ (१४४।२)

तौ च दुर्बद्धसम्बन्धौ मुक्तालोहगुडाव् इव । (१४५।१)

दृष्ट्वा धुतकरैः पौरैर् अधिक्षिप्तः प्रजापतिः ॥ (१४५।२)

कामचारेण कामो ऽपि तावन् नैव प्रशस्यते । (१४६।१)

किं पुनर् यः सदाचारः सर्गहेतुर् भवादृशः ॥ (१४६।२)

सर्वथा वामशीलानां त्वम् एव परमेश्वरः । (१४७।१)

येनैताव् अप्सरःप्रेतौ दुर्योज्यौ योजिताव् इति ॥ (१४७।२)

बुद्धवर्मापि निर्याय सर्वश्रेणिपुरःसरः । (१४८।१)

वधूम् अभ्यनयत् कान्त्या जितराजगृहं गृहम् ॥ (१४८।२)

अङ्कस्थवधुकस् तत्र स चावोचत् कुटुम्बिनीम् । (१४९।१)

इयम् एवास्तु ते पुत्रस् तनया च वधूर् इति ॥ (१४९।२)

मन्यमानेषु मानेषु वन्दमानेषु बन्दिषु । (१५०।१)

नटादिषु च नृत्यत्सु सार्कं तद् अगमद् दिनम् ॥ (१५०।२)

अथ चक्षुर्मनःकान्तम् आवासं कुन्दमालिका । (१५१।१)

यज्ञगुप्तवयस्येन कुब्जकेन सहाविशत् ॥ (१५१।२)

तत्र शय्यासमीपस्थम् आस्थिता चित्रम् आसनम् । (१५२।१)

वधूर् वरवयस्यो ऽपि तदनन्तरम् उन्नतम् ॥ (१५२।२)

चिन्तयन्तस् ततः तत्र सर्वे मोहान्धमानसाः । (१५३।१)

अमूलाग्राणि पत्त्राणि लिलिखुर् नमिताननाः ॥ (१५३।२)

अस्मिन्न् अचिन्तयत् कष्टे वृत्तान्ते कुन्दमालिका । (१५४।१)

अपि नामैष मां मुक्त्वा ब्राह्मणो न व्रजेद् इति ॥ (१५४।२)

आसीत् कुरुभकस्यापि विविक्ते रन्तुम् इच्छतः । (१५५।१)

अपि नामैष निर्यायाद् बहिर् वासगृहाद् इति ॥ (१५५।२)

यज्ञगुप्तस् तयोर् बुद्ध्वा तत् कालोचितम् इङ्गितम् । (१५६।१)

गमनं चात्मनः श्रेयस् ततो निर्गन्तुम् ऐहत ॥ (१५६।२)

सा तम् उच्छलितं दृष्ट्वा सविषादम् अभाषत । (१५७।१)

दारान् आपद्गतान् मुक्त्वा प्रस्थितः क्व भवान् इति ॥ (१५७।२)

तेनोक्तं यस्य दारास् त्वं विधात्रा परिकल्पिता । (१५८।१)

आपन्नास्मीति मा वोचस् तिष्ठन्ती तस्य संनिधौ ॥ (१५८।२)

तत् समालभताम् एष त्वदालिङ्गनचुम्बनम् । (१५९।१)

वयं तु खरधर्माणो भारमात्रस्य भागिनः ॥ (१५९।२)

इत्थम् उक्त्वा स चान्याभिः प्रेष्याभिः सह निर्ययौ । (१६०।१)

अनिच्छाम् ऐच्छद् आक्रष्टुं ग्राम्यः कुरुभकश् च ताम् ॥ (१६०।२)

ततस् तारतरारावैः श्रोणीचरणभूषणैः । (१६१।१)

व्याहरन्तीव तं विप्रं निर्जगाम जवेन सा ॥ (१६१।२)

मत्तप्रमत्तपौरे च नृत्यद्भृत्यनिरन्तरे । (१६२।१)

यज्ञगुप्तस् तया नैव दृष्टस् तत्र गृहाङ्गणे ॥ (१६२।२)

एष यात्य् एष यातीति सादृश्यभ्रान्तिवञ्चिता । (१६३।१)

यं कंचिद् अपि सा यान्तम् अन्वयासीत् तदाशया ॥ (१६३।२)

रभसेन च निर्याय रथ्यापथम् अवातरत् । (१६४।१)

हिण्डीवादित्रभीता च कुम्भकारकुटीगमात् ॥ (१६४।२)

तत्र कापालिकं दृष्ट्वा सुषुप्तं मदमूर्छया । (१६५।१)

सुश्लिष्टा हन्त रक्षेयम् इत्य् अध्यवसितं तया ॥ (१६५।२)

अथाभरणम् उन्मुच्य महासारं शरीरतः । (१६६।१)

अभ्यस्तवणिगाचारा बबन्ध दृढम् अम्बरे ॥ (१६६।२)

खट्वाङ्गादिकम् आदाय कापालिकपरिच्छदम् । (१६७।१)

घूर्णमाना मदाद् ग्रामं बाह्यं निरगमत् पुरात् ॥ (१६७।२)

तत्र च ब्राह्मणी काचित् तया श्वेतशिरोरुहा । (१६८।१)

स्वगृहालिन्दकासीना दृष्टा कर्पासकर्त्रिका ॥ (१६८।२)

एकाकिन्य् एव सा दैवं निन्दित्वा करुणस्वना । (१६९।१)

धिक् क्षुद्रं बुद्धवर्माणम् इति सक्रोधम् अब्रवीत् ॥ (१६९।२)

ताम् अपृच्छद् असाव् आर्ये निर्व्याजगुणशालिनः । (१७०।१)

साधोः किं दुष्कृतं तस्य निन्द्यते यद् असाव् इति ॥ (१७०।२)

तयोक्तम् अतिमुग्धो वा धूर्तो वा भगवन्न् असि । (१७१।१)

तदीयं दुष्कृतं येन प्रकाशम् अपि न श्रुतम् ॥ (१७१।२)

अथवा श्रोष्यति भवान् अन्यतस् तत् सुदुःश्रवम् । (१७२।१)

मादृशी तु न शक्तैव वक्तुं प्रकृतिकातरा ॥ (१७२।२)

यावच् चेदम् असाव् आह तावद् उच्चैस्तरां पुरे । (१७३।१)

डिण्डिमध्वनिसंभिन्ना परिबभ्राम घोषणा ॥ (१७३।२)

अहो राजसमादेशो यो वधूं बुद्धवर्मणः । (१७४।१)

नागरः कश्चिद् आचष्टे स दारिद्र्येण मुच्यते ॥ (१७४।२)

यः पुनः स्वगृहे मोहात् प्रच्छादयति तं नृपः । (१७५।१)

पाटयत्य् अधनं कृत्वा दारुणैः क्रकचैर् इति ॥ (१७५।२)

अथेदं ब्राह्मणी श्रुत्वा नेत्राम्बुप्लावितानना । (१७६।१)

परितोषपराधीना जहास च रुरोद च ॥ (१७६।२)

अब्रवीच् च किम् आश्चर्यं यद् उज्जयनिको जनः । (१७७।१)

नातिसंधीयते धूर्तैर् मूलदेवसमैर् इति ॥ (१७७।२)

साधु साधु महाप्राज्ञे सुजाते कुन्दमालिके । (१७८।१)

यया सकुब्जकः पापो बुद्धवर्मातिसंधितः ॥ (१७८।२)

यथा राजगृहं पुत्रि त्वयेदं सुखम् आसितम् । (१७९।१)

यज्ञगुप्तेन संगम्य त्वयापि स्थीयतां तथा ॥ (१७९।२)

इत्यादि ब्रुवतीं श्रुत्वा चिन्तयामास ताम् असौ । (१८०।१)

निष्कारणजनन्य् एषा गोपायिष्यति माम् इति ॥ (१८०।२)

शनैश् चाकथयत् तस्यै वृत्तं वृत्तान्तम् आत्मनः । (१८१।१)

गाढम् आलिङ्ग्य सा चैनां प्रीता प्रावेशयद् गृहम् ॥ (१८१।२)

अवतार्य च तत्रास्यास् तां कापालिकतण्डिकाम् । (१८२।१)

तद्भारपरिखिन्नानि गात्राणि पर्यवाहयत् ॥ (१८२।२)

अभ्यज्य स्नपयित्वा च सुखोष्णैः सलिलैर् असौ । (१८३।१)

स्थूलचेलदलास्तीर्णे शयने समवेशयत् ॥ (१८३।२)

परिधाय च ताम् एव बीभत्साम् अस्थिशृङ्खलाम् । (१८४।१)

भ्राम्यत्संभ्रान्तपौरं तत् सा प्रातः प्राविशत् पुरम् ॥ (१८४।२)

किंनिमित्तम् अयं लोकः संचरत्य् आकुलाकुलः । (१८५।१)

इति पृष्टवती कंचिद् असौ पुरनिवासिनम् ॥ (१८५।२)

तेनोक्तम् इह च स्थाने श्रेष्ठिनो बुद्धवर्मणः । (१८६।१)

पुत्रः कुरुभको नाम स्वनामविकृताकृतिः ॥ (१८६।२)

तस्मै चान्येन षण्ढेन परिणीय द्विजन्मना । (१८७।१)

शैलूषेणेव लुब्धेन स्वभार्या प्रतिपादिता ॥ (१८७।२)

सा तं कुरुभकं त्यक्त्वा मार्गयन्ती च तं द्विजम् । (१८८।१)

प्रदोषे क्वाप्य् अपक्रान्ता लोकस् तेनायम् आकुलः ॥ (१८८।२)

ततस् ततस् तया श्रुत्वा सान्तःस्मितमुदाहृतम् । (१८९।१)

भद्र षण्ढस्य तस्याशु गृहं नयत माम् इति ॥ (१८९।२)

ततस् तन्मधुरालापरक्तपौरपुरःसरा । (१९०।१)

यज्ञगुप्तगृहं प्रापद् ब्रह्मनिर्घोषभूषणम् ॥ (१९०।२)

तत्र चाग्निगृहद्वारि व्याख्यानकरणाकुलम् । (१९१।१)

सान्तेवासिनम् आसीनं यज्ञगुप्तं ददर्श सा ॥ (१९१।२)

ततो निधाय खट्वाङ्गं रचितस्वस्तिकासना । (१९२।१)

को ऽयं व्याख्यायते ग्रन्थ इत्य् अपृच्छत् समत्सरा ॥ (१९२।२)

सो ऽब्रवीद् भगवन्न् एषा मानवी धर्मसंहिता । (१९३।१)

एतस्यां चातुराश्रम्यं चातुर्वर्ण्यं च वर्ण्यते ॥ (१९३।२)

तयोक्तं किम् अलीकेन न हीयं धर्मसंहिता । (१९४।१)

लोकायतम् इदं मन्ये निर्मर्यादजनप्रियम् ॥ (१९४।२)

क्व धर्मसंहिता क्वेदम् अधर्मचरितं तव । (१९५।१)

न हि वैद्यः स्वशास्त्रज्ञः कुष्ठी मांसं निषेवते ॥ (१९५।२)

व्याचख्यानेन विप्रेण मानवीं धर्मसंहिताम् । (१९६।१)

व्यतिक्रान्तसवर्णेन परिणीता वरा त्वया ॥ (१९६।२)

सा चाखण्डशरीरेण सुरूपेण कलाविदा । (१९७।१)

यूना च काणकुण्ठाय मत्कुणाय किलार्पिता ॥ (१९७।२)

तन् माहेश्वर पृच्छामि किम् अर्थम् इदम् ईदृशम् । (१९८।१)

त्वया कृतम् अकर्तव्यं युक्तं चेत् कथ्यताम् इति ॥ (१९८।२)

सो ऽब्रवीद् भगवन् युक्तम् अयुक्तं वा भवत्व् इदम् । (१९९।१)

विधेयैर् अविकार्यार्थाद् गुरुवाक्याद् अनुष्ठितम् ॥ (१९९।२)

तथा हि जामदग्न्येन दुर्लङ्घ्याद् वचनात् पितुः । (२००।१)

मातुः कृत्तं शिरस् तत्र किम् आह भगवान् इति ॥ (२००।२)

तयोक्तं दिव्यवृत्तान्ता नादिव्यस्य निदर्शनम् । (२०१।१)

न हि रुद्रेण पीतेति पिबन्ति ब्राह्मणाः सुराम् ॥ (२०१।२)

न च प्राज्ञेन कर्तव्यं सर्वम् एव गुरोर् वचः । (२०२।१)

गुरुः किं नाम न ब्रूयाद् दुःखक्रोधादिबाधितः ॥ (२०२।२)

तीव्रशूलातुरशिराः पुत्रं ब्रूयात् पिता यदि । (२०३।१)

शिरो मे छिन्द्धि पुत्रेति किं कार्यं तेन तत् तथा ॥ (२०३।२)

यच् च मातुः शिरः कृत्तं रामेण वचनात् पितुः । (२०४।१)

तत् तस्यैव प्रभावेन सद्यः संघटितं पुनः ॥ (२०४।२)

त्वया तु गुरुवाक्येन कृताकर्तव्यकर्मणा । (२०५।१)

दिव्यप्रभावहीनेन तत् कथं कार्यम् अन्यथा ॥ (२०५।२)

इदानीम् अपि ताम् एव भवान् विनेष्यति प्रियाम् । (२०६।१)

गुरुवाक्यं कृतं पूर्वं यद् गतं गतम् एव तत् ॥ (२०६।२)

तस्याम् इत्युक्तवाक्यायाम् असाव् आसीन् निरुत्तरः । (२०७।१)

वादिवाच्ये हि निर्दोषे किं वाच्यं प्रतिवादिनः ॥ (२०७।२)

एवं च चिरम् आसित्वा नभोमध्यगते रवौ । (२०८।१)

भिक्षावेलापदेशेन तम् आमन्त्र्योच्चचाल सा ॥ (२०८।२)

तेन चोक्ता स्वम् एवेदम् ऋद्धिमच् च गृहं तव । (२०९।१)

तेनात्रैव सदाहारं करोतु भगवान् इति ॥ (२०९।२)

ततस् तया विहस्योक्तं नास्तिकस्य भवादृशः । (२१०।१)

असंभोज्यम् अभोज्यत्वाद् अन्नं कापालिकैर् अपि ॥ (२१०।२)

कृत्वापि तु महत् पापं पश्चात् तापं करोति यः । (२११।१)

पुनःसंवरणं चासौ याति भोज्यान्नताम् इति ॥ (२११।२)

एवमादि तम् उक्त्वासौ गत्वा च ब्राह्मणीगृहम् । (२१२।१)

अपनीय च तं वेषम् आचरन् मज्जनादिकम् ॥ (२१२।२)

तं च कापालिकं कल्पं सायम् आदाय सा पुनः । (२१३।१)

यज्ञगुप्तगृहं गत्वा दिनशेषम् अयापयत् ॥ (२१३।२)

अन्नकालं च रात्रिं च नयन्ती ब्राह्मणीगृहे । (२१४।१)

शेषं च यज्ञगुप्तस्य सानयद् दिवसान् बहून् ॥ (२१४।२)

कदाचिच् चाभवत् तस्यास् तृष्णावशगचेतसा । (२१५।१)

अकार्यम् इदम् एतेन कृतं कर्म द्विजन्मना ॥ (२१५।२)

तेन शक्यो मयानेतुम् अयं दर्शिततृष्णया । (२१६।१)

कार्ये हि सुलभोपाये न मुह्यन्ति सुमेधसः ॥ (२१६।२)

अथ मुक्तालताम् एकाम् अरुणां तरलांशुभिः । (२१७।१)

असौ विक्रापयामास तया ब्राह्मणवृद्धया ॥ (२१७।२)

हेमरूप्यं च तन्मूल्यम् आहतानाहतं शुचि । (२१८।१)

ताम्रकुम्भयुगन्यस्तं सीमान्ते निहितं तया ॥ (२१८।२)

अथ धातुक्रियावादनिधिवादाश्रयैर् असौ । (२१९।१)

आलापैश् चिरम् आसित्वा यज्ञगुप्तम् अभाषत ॥ (२१९।२)

एकरात्रं वसेद् ग्रामे पञ्चरात्रं मुनिः पुरे । (२२०।१)

इति प्रव्रजिताचारम् एतं वेद भवान् इति ॥ (२२०।२)

एतावन्तम् अहं कालं वत्स राजगृहे स्थितः । (२२१।१)

त्यक्तप्रव्रजिताचारस् तद् अभवत् प्रीतिवञ्चितः ॥ (२२१।२)

गृहिणो ऽपि हि सीदन्ति स्नेहशृङ्खलयन्त्रिताः । (२२२।१)

विरक्ताः स्वशरीरे ऽपि निःसङ्गाः किं मुमुक्षवः ॥ (२२२।२)

तेन वाराणसीं गन्तुम् अहम् इच्छामि संप्रति । (२२३।१)

तीर्थदर्शनतन्त्रा हि सोमसिद्धान्तवादिनः ॥ (२२३।२)

अन्यच् चाहं विजानामि दारिद्र्यव्याधिवैद्यकम् । (२२४।१)

महाकालमतं नाम निधानोत्पाटनागमम् ॥ (२२४।२)

मया च ध्यानखिन्नेन वनान्ते परिसर्पता । (२२५।१)

उज्ज्वलैर् लक्षितश् चिह्नैः केनापि निहितो निधिः ॥ (२२५।२)

यदि चास्ति मयि प्रीतिस् ततः स्वीक्रियताम् असौ । (२२६।१)

सफलाः खलु संपर्काः साधुभिस् त्वादृशैर् इति ॥ (२२६।२)

यज्ञगुप्तस् तम् उत्खाय निधिं तत्सहितस् ततः । (२२७।१)

सधीराप्ततरछात्त्रः प्रच्छन्नं गृहम् आनयत् ॥ (२२७।२)

तत्र पित्रे निधानं तत् प्रीतः कथितवान् असौ । (२२८।१)

महाकालमतज्ञात्वं तस्य कापालिकस्य च ॥ (२२८।२)

तम् उवाच पिता पुत्रं त्यक्त्वा वेदान् अनर्थकान् । (२२९।१)

महाभिक्षोर् महाज्ञानं महाकालमतं पठ ॥ (२२९।२)

दिव्यं चक्षुर् इदं तात महाकालमतं मतम् । (२३०।१)

निधिगर्भां नरो येन छिद्रां पश्यति मेदिनीम् ॥ (२३०।२)

महापाशुपतस् तस्मान् महाकाल इव त्वया । (२३१।१)

महाकालमतस्यार्थे यत्नाद् आराध्यताम् इति ॥ (२३१।२)

इति प्रोत्साहितस् तेन महाकालमतार्थिना । (२३२।१)

यज्ञगुप्तो ब्रवीति स्म प्रस्थितां कुन्दमालिकाम् ॥ (२३२।२)

अहम् अप्य् अनुगच्छामि भवन्तं तीर्थम् अस्थिरम् । (२३३।१)

दृष्टादृष्टमहाश्रेयः कारणं मादृशाम् इति ॥ (२३३।२)

तया तु वार्यमाणो ऽपि वाचा मन्दप्रयत्नया । (२३४।१)

महाकालमतप्रेप्सुर् असौ नैव निवृत्तवान् ॥ (२३४।२)

अथ वाराणसीं गत्वा यज्ञगुप्ताय सा ददौ । (२३५।१)

रत्नं नातिमहामूल्यम् इति चैनम् अभाषत ॥ (२३५।२)

अस्य रत्नस्य मूल्येन यथासुखम् इहास्यताम् । (२३६।१)

न तु तारुण्यमूढेन संभाष्या गणिका त्वया ॥ (२३६।२)

त्वादृङ् नवदशप्रायः श्रोत्रियः सकुतूहलः । (२३७।१)

वेश्यावश्यः स्वदाराणां यात्य् अवश्यम् अवश्यताम् ॥ (२३७।२)

गणिकाडाकिनीभिश् च पीतसर्वाङ्गलोहितः । (२३८।१)

यज् जीवति तद् आश्चर्यं क्व धर्मः क्व यशःसुखे ॥ (२३८।२)

इत्यादिम् आदेशम् असौ तदीयं तथेत्य् अनुज्ञाय तथा चकार । (२३९।१)

आराध्यवाक्यानि हि भूतिकामाः सेवाविधिज्ञा न विकल्पयन्ति ॥ (२३९।२)

चतुरः पञ्च वा मासान् वाराणस्यां विहृत्य तौ । (२४०।१)

नैमिषं जग्मतुस् तस्माद् गङ्गाद्वारं ततः कुरून् ॥ (२४०।२)

कुरुभ्यः पुष्करं तत्र गमयित्वा घनागमम् । (२४१।१)

कार्त्तिकान्ते महापुण्यं दृष्टवन्तौ महालयम् ॥ (२४१।२)

यज्ञगुप्तम् अथावोचद् एकदा कुन्दमालिका । (२४२।१)

बहुद्रविणम् उत्पाद्य ददामि भवते निधिम् ॥ (२४२।२)

तम् आदाय गृहान् गच्छ दृष्टादृष्टार्थसाधनम् । (२४३।१)

त्रिवर्गेण हि युज्यन्ते गृहस्था गृहमेधिनः ॥ (२४३।२)

अश्रुतश्रुतयो मूढा रण्डा निर्वसवो ऽपि वा । (२४४।१)

भवन्ति खलु धर्मार्थं तीर्थयात्रापरायणाः ॥ (२४४।२)

अहम् अप्य् अधुना गच्छाम्य् अवन्तिनगरीं प्रति । (२४५।१)

सा हि कापालिकालीना गणिकानाम् इवाकरः ॥ (२४५।२)

महापाशुपतास् तत्र निशातशितपट्टिशाः । (२४६।१)

यात्रायां किल युध्यन्ते युद्धमात्रप्रयोजनाः ॥ (२४६।२)

तत्र कापालिकः कश्चिन् निहन्याद् अपि मां बली । (२४७।१)

काकतालीयमोक्षा हि शस्त्रपञ्जरचारिणः ॥ (२४७।२)

उज्जयन्यां च यत् पापं दुष्कृतं कृतवान् असि । (२४८।१)

स्वर्गवद् ब्रह्मघातेन तेन सा दुर्गमा त्वया ॥ (२४८।२)

तेनायासफलं तत्र विशङ्के गमनं तव । (२४९।१)

प्रावृत्य च ततः पश्य सनिधिः पितराव् इति ॥ (२४९।२)

आसीच् चास्य प्रसन्नौ मे पादाव् अस्य महात्मनः । (२५०।१)

हन्त संप्रति सम्प्राप्तं महाकालमतं मया ॥ (२५०।२)

लोको हि प्राणसंदेहे प्राणधारणकारणम् । (२५१।१)

सर्वम् अप्य् उझति स्फीतं किमु ग्रन्थम् अनर्थकम् ॥ (२५१।२)

चिरम् आराधितश् चायं निरपेक्षः स्वजीविते । (२५२।१)

महाकालमतं तन् मे कथं नाम न दास्यति ॥ (२५२।२)

यं च दोषम् अहं तत्र कृतवान् गुरुशासनात् । (२५३।१)

तस्य प्रच्छादनोपायो यत् किंचिद् इव तुच्छकः ॥ (२५३।२)

मां देवकुलकोणेषु लीनं कालपटच्चरम् । (२५४।१)

परुषाकुलकेशं च न कश्चिल् लक्षयिष्यति ॥ (२५४।२)

युक्तम् इत्यादि निर्धार्य सो ऽब्रवीत् कुन्दमालिकाम् । (२५५।१)

किं चान्तेवासिनां युक्तं मोक्तुम् आचार्यम् आपदि ॥ (२५५।२)

या गतिर् भवतः सैव ममापि सहचारिणः । (२५६।१)

न हि गच्छति पूर्णेन्दौ कलङ्को ऽस्य न गच्छति ॥ (२५६।२)

इत्यादि वदतो वल्गु जातसंमदमानसा । (२५७।१)

अनुज्ञातवती तस्य गमनं कुन्दमालिका ॥ (२५७।२)

अथावन्तिपुरीं गत्वा यज्ञगुप्तम् उवाच सा । (२५८।१)

इह भद्रवटे भद्र विनयस्व पथिश्रमम् ॥ (२५८।२)

आगच्छामि निधिं दृष्ट्वा निहितं केनचित् क्वचित् । (२५९।१)

यावत् तावत् त्वयोत्कण्ठा न कार्या माम् अपश्यता ॥ (२५९।२)

उज्जयन्यां निधानानि दुर्लभानि यतस् ततः । (२६०।१)

आशङ्के चिरम् आत्मानं परिभ्रान्तम् इतस् ततः ॥ (२६०।२)

आयुष्मन्तः प्रजावन्तो ऽपितृवन्तो ऽपि वा समाः । (२६१।१)

न ह्य् औज्जयनकाः पौराः स्थिरान् निदधते निधीन् ॥ (२६१।२)

एवमादि तम् उक्त्वासौ गत्वा सिप्रासरित्तटम् । (२६२।१)

मुक्त्वा कापालिकाकल्पम् अमलाम् अकरोत् तनुम् ॥ (२६२।२)

कुन्दशुभ्रपरीधाना शङ्खस्फटिकमण्डना । (२६३।१)

शरद्द्यौर् इव साभासीज् ज्योत्स्नाताराकुलाकुला ॥ (२६३।२)

भिन्नवर्णां च भिन्दन्ती स्तनाभ्यां कण्ठकण्ठिकाम् । (२६४।१)

जालशिक्यस्थितालाबूः सा प्रतस्थे सपिण्डिका ॥ (२६४।२)

ततः कापालिका मत्ताः पिबन्तो बद्धमण्डलाः । (२६५।१)

व्याहरन्ति स्म ताम् उच्चैः कुञ्चिताङ्गुलिपाणयः ॥ (२६५।२)

एह्य् एहि तरलापाङ्गि यस् ते कापालिकः प्रियः । (२६६।१)

तेन सार्धं यथाश्रद्धं पानम् आसेव्यताम् इति ॥ (२६६।२)

ततस् तत्रापि सा तेभ्यः प्रकृत्या प्रतिभावती । (२६७।१)

तान् अतिद्रुतया गत्या जगाम च जगाद च ॥ (२६७।२)

पश्यन्तीं च रमणीयां स्पृश्यमानां च भीषणाम् । (२६८।१)

अलं भगवतां दृष्ट्वा मां दृष्टिविषकन्यकाम् ॥ (२६८।२)

पतिर् मम हि गन्धर्वः क्रूरताजितराक्षसः । (२६९।१)

ईर्ष्यावान् अप्रमत्तश् च सदा रक्षति माम् असौ ॥ (२६९।२)

तेन माम् अभियुञ्जाना कन्दर्पशरताडिता । (२७०।१)

यमेनेव क्षयं नीता कोटिर् युष्मादृशाम् इति ॥ (२७०।२)

ततः कापालिकैर् उक्तम् उक्तं यद् अनया श्रिया । (२७१।१)

तन् न केवलम् एतस्याम् अधिकं चोपपद्यते ॥ (२७१।२)

त्रैलोक्ये ऽनिद्रताहेतोर् अस्याः कान्ताकृतेः कृते । (२७२।१)

आश्चर्यं यन् न युध्यन्ते ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥ (२७२।२)

तस्माद् गन्धर्वम् अन्यं वा कंचित् त्रैलोक्यसुन्दरम् । (२७३।१)

अनुगृह्णातु सस्नेहैर् इयम् आलोकितैर् इति ॥ (२७३।२)

ततः सा परिकर्षन्ती सपाषण्डिगणा पुरीम् । (२७४।१)

आशीःकलकलोन्नीतम् अगच्छद् भवनं पितुः ॥ (२७४।२)

हृष्टार्थे वर्गसंबाधं सप्तकक्षं प्रविश्य तत् । (२७५।१)

मातुर् वासगृहद्वारि भिक्षां देहीति चाब्रवीत् ॥ (२७५।२)

गृहाद् गृहीतभिक्षा च निर्याय परिचारिका । (२७६।१)

आ शिरश्चरणाङ्गुष्ठम् अपश्यत् कुन्दमालिकाम् ॥ (२७६।२)

चिराच् च प्रत्यभिज्ञाय घ्नती सहृदयं शिरः । (२७७।१)

प्रविश्य कथयामास स्वामिन्यै शनकैर् असौ ॥ (२७७।२)

उत्सन्नासि विनष्टासि यस्यास् ते धरणीधृता । (२७८।१)

शिरीषामालिकालोला दुहिता कुन्दमालिका ॥ (२७८।२)

सा हि कापालिकाकल्पकलङ्कां दधती तनुम् । (२७९।१)

इयं तिष्ठति ते द्वारि स्वयं वा दृश्यताम् इति ॥ (२७९।२)

इदम् आकर्ण्य निष्क्रान्ता सा तां दृष्ट्वा तथाविधाम् । (२८०।१)

वाच्यताम् अनपेक्ष्यैव स्नेहाद् एतच् चचार सा ॥ (२८०।२)

बिभेद लवशः पिच्छं कपालं च कपालशः । (२८१।१)

चिछेद गुडिकां शश्वत् शङ्खस्फटिकमण्डनम् ॥ (२८१।२)

पाटयित्वा च तां तस्यास् तन्तुशः कण्ठकण्ठिकाम् । (२८२।१)

मङ्गलस्नानशुद्धां तां शुद्धान्तम् अनयत् ततः ॥ (२८२।२)

तत्रैनाम् अब्रवीन् माता मातर्विश्रब्धम् उच्यताम् । (२८३।१)

किम् एतद् एवम् एवेति सा ततस् ताम् अभाषत ॥ (२८३।२)

अकस्माद् भ्रान्तिर् अम्बायाः कथं तव सुता सती । (२८४।१)

असतीभिर् अपि क्षिप्तं चरेत् कापालिकव्रतम् ॥ (२८४।२)

आस्तां तावत् कथा चेयं तातपादान् इहाह्वय । (२८५।१)

अस्ति मे गुरु कर्तव्यं साध्यते तच् च तैर् इति ॥ (२८५।२)

अथ सागरदत्तस् ताम् आलोक्य व्याहृतागतः । (२८६।१)

किं किम् एतत् कथं चेति शशङ्के विषसाद च ॥ (२८६।२)

तं च दृष्ट्वा तथाभूतम् अत्रस्ता कुन्दमालिका । (२८७।१)

आश्वासयितुम् आलिङ्ग्य ववन्दे विजहास च ॥ (२८७।२)

अब्रवीच् चैनम् आश्वस्तम् आस्ते भद्रवटाश्रमे । (२८८।१)

जामाता तव स स्यालैस् तस्माद् आनाय्यताम् इति ॥ (२८८।२)

तदादिष्टैश् च संरब्धैर् गृहीतः स्यालकैर् असौ । (२८९।१)

लब्धो ऽसि पुत्रचौरेति मृषा परुषभाषिभिः ॥ (२८९।२)

किं तिष्ठसि शठोत्तिष्ठ प्रतिष्ठ स्वपुरं प्रति । (२९०।१)

त्वाम् आहूयति राजेति सस्मिताश् चैनम् अब्रुवन् ॥ (२९०।२)

ततस् तान् प्रत्यभिज्ञाय संभाव्य वधबन्धने । (२९१।१)

मानस्तोकम् ऋचं जप्त्वा शिखाबन्धं चकार सः ॥ (२९१।२)

ससान्त्वं चाब्रवीद् अङ्ग क्षणम् एतद् उदीक्ष्यताम् । (२९२।१)

मम कापालिको मित्रं यावद् आयात्य् असाव् इति ॥ (२९२।२)

स तैस् तारं विहस्योक्तस् त्वं यन् मित्रम् उदीक्षसे । (२९३।१)

स गतः प्रथमं तत्र तेनैव ग्राहितो भवान् ॥ (२९३।२)

निष्प्रयोजनसौहार्दा वचःसदृ । (२९४।१)

सुहृदो ऽपि विरज्यन्ते खलानां त्वादृशाम् इति ॥ (२९४।२)

तं विषण्णं प्रहृष्टास् ते मूकं बहुपटुस्वनाः । (२९५।१)

गृहीत्वा गृहम् आजग्मुः प्रीतबन्धुजनावृतम् ॥ (२९५।२)

तत्र सागरदत्तेन प्रीतिकण्टकितत्वचा । (२९६।१)

परिष्वक्तस्य जामातुः सप्राणम् अभवद् वपुः ॥ (२९६।२)

कृतार्घादिसपर्यश् च स निवर्तितभोजनः । (२९७।१)

अध्यशेत महाशय्यां रम्यमण्डपसंस्तृताम् ॥ (२९७।२)

तत्रास्य श्वशुरौ स्यालाः स्यालभार्याश् च सात्मजाः । (२९८।१)

आप्ताश् च श्रेष्ठिनः पौराः परितः समुपाविशन् ॥ (२९८।२)

साथागच्छद् वणिक्कन्या मधुराभरणक्वणा । (२९९।१)

वाचालकलहंसेव निष्कलङ्काम्बरा शरत् ॥ (२९९।२)

गुरवः सत्कृता मूर्ध्ना वाचा सवयसस् तया । (३००।१)

यज्ञगुप्तः पुनर् दृष्ट्या सरागाञ्जनगर्भया ॥ (३००।२)

अध्यास्य च पुरः पित्रोर् असौ वामनम् आसनम् । (३०१।१)

विवाहादियथावृत्तम् आत्मवृत्तं न्यवेदयत् ॥ (३०१।२)

आसीच् च यज्ञगुप्तस्य धिग् धिङ् मे विफलाः कलाः । (३०२।१)

द्व्यङ्गुलप्रज्ञया यो ऽहं वञ्चितः कुलकन्यया ॥ (३०२।२)

अथवा द्व्यङ्गुलप्रज्ञाः पुरुषा एव मादृशाः । (३०३।१)

कुशाग्रीयधियो योषा यासां कर्मेसम् ईदृशम् ॥ (३०३।२)

किम् अतः परमाश्चर्यं यन् नागरिकयानया । (३०४।१)

तिष्ठतां गतिसंस्थाने स्वरो ऽपि परिवर्तितः ॥ (३०४।२)

विराटनगरे पार्थैः कथं मूढात्मभिः स्थितम् । (३०५।१)

इति ये विचिकित्सेयुस् तेषाम् एषा निदर्शनम् ॥ (३०५।२)

सर्वथा गुरुवाक्येन यन् मया चरितं महत् । (३०६।१)

तस्माद् अस्म्य् अनयैवाद्य मोचितः पातकाद् इति ॥ (३०६।२)

वृत्तान्तं चैतद् आकर्ण्य प्रहृष्टेन महीभृता । (३०७।१)

सहजामातृकानीता स्वगृहं कुन्दमालिका ॥ (३०७।२)

तस्मिन् बहुमहाग्रामं दानं बहुसुवर्णकम् । (३०८।१)

स दत्त्वा यज्ञगुप्ताय सस्मितस् ताम् अभाषत ॥ (३०८।२)

यथा द्विजातिकर्मभ्यो न हीयते पतिस् तव । (३०९।१)

त्वया धीरतया पुत्रि तथा संपाद्यताम् इति ॥ (३०९।२)

तयातिधैर्याङ्कुशवारितेर्ष्यया द्विजातिकन्यां परिणायितः पतिः । (३१०।१)

न हि क्षितीशान् अविलङ्घ्यशासनान् विलङ्घयन्ति प्रियजीवितश्रियः ॥ (३१०।२)

द्विजातिकन्यां रतिपुत्रकाम्यया सुखाय शुद्धाय च कुन्दमालिकाम् । (३११।१)

निषेवमानः सुकृतं च संततं निनाय विप्रः सफलं समाशतम् ॥ (३११।२)

पौगण्डाय वितीर्णयापि विधिना यस्माद् वणिक्कन्यया चित्रोपायपरंपराचतुरया प्राप्तः पतिर् वाञ्छितः । (३१२।१)

संतोषक्षतसत्त्वसत्त्वदयितः संसेवितः कातरैस् तस्मात् पौरुषमारुतेन बलिना दैवाद्रिर् उन्मूलितः ॥ (३१२।२)