गन्धर्वदत्तया सार्धं दिवसान् दत्तकेन च । (१।१)

यथा रतिवसन्ताभ्यां स्मरः सुखम् अयापयम् ॥ (१।२)

अथ गन्धर्वदत्तायां गतायां वन्दितुं गुरून् । (२।१)

सानुदासो नमस्कृत्य वदति स्म कृतासनः ॥ (२।२)

युष्माकं हि सवर्णेयम् उत्कृष्टा वेति यन् मया । (३।१)

यूयं विज्ञापिताः पूर्वं तद् एतद् अवधीयताम् ॥ (३।२)

आसीद् इहैव चम्पायां मित्रवर्मेति वाणिजः । (४।१)

नामित्रो नापि मध्यस्थः साधोर् यस्याभवद् भुवि ॥ (४।२)

तस्य मित्रवती नाम नाम्ना सुसदृशी प्रिया । (५।१)

भार्या मैत्रीव साधोर् या शत्रोर् अपि हितैषिणी ॥ (५।२)

तयोर् गुणवतोः पुत्रं गुणवन्तम् अविन्दतोः । (६।१)

अपुत्रान् आत्मनः पौराः सपुत्रान् अपि मेनिरे ॥ (६।२)

एकदा पिण्डपाताय सानुर् नाम दिगम्बरः । (७।१)

त्रिरात्रक्षपणक्षमो वर्धमान इवागतः ॥ (७।२)

दंपतिभ्याम् असौ ताभ्यां क्रीताभ्यां प्रीणितस् तथा । (८।१)

अपृष्टो ऽपि यथाचष्ट धर्मान् ऋषभभाषितान् ॥ (८।२)

प्रश्नादिग्रन्थसारज्ञश् चित्तं बुद्ध्वा तयोर् असौ । (९।१)

आदिदेश स्फुटदेशो भाविनं गुणिनं सुतम् ॥ (९।२)

यश् च पुत्रस् तयोर् जातस् तस्य नामाकरोत् पिता । (१०।१)

आदिष्टः सानुना यत् तत् सानुदासो भवत्व् इति ॥ (१०।२)

एकपुत्रो ऽप्य् असौ पित्रा दुर्लभत्वाच् च वल्लभः । (११।१)

विद्याः शिक्षयता नीतो बाललीलानभिज्ञाताम् ॥ (११।२)

उपाध्यायैश् च सोत्साहैर् विनीतः स तथा यथा । (१२।१)

स्वदारान् एव सव्रीडः परदारान् अमन्यत ॥ (१२।२)

तेनातिविनयेनास्य लोकबाह्येन पार्थिवः । (१३।१)

पितरौ सुहृदो दारा न कश्चिन् नाकुलीकृतः ॥ (१३।२)

आदिष्टः सानुना यो ऽसौ तयोः पुत्रः सुवृत्तयोः । (१४।१)

अहम् एव स वो दासः सानुदासस् तथागुणः ॥ (१४।२)

मम तु ध्रुवको नाम ध्रुवमैत्रीसुखः सखा । (१५।१)

स च माम् अब्रवीन् मित्र क्रियतां तद् ब्रवीमि यत् ॥ (१५।२)

उद्याननलिनीकूले सदाराः सुहृदस् तव । (१६।१)

अनुभूतजलक्रीडाः खादन्ति च पिबन्ति च ॥ (१६।२)

भवतापि सदारेण तत्र गत्वा मया सह । (१७।१)

साफल्यं क्रियताम् अद्य रूपयौवनजन्मनाम् ॥ (१७।२)

धर्मार्थयोः फलं येन सुखम् एव निराकृतम् । (१८।१)

विफलीकृतधर्मार्थात् पापकर्मा कुतस् ततः ॥ (१८।२)

जन्मान्तरसुखप्राप्त्यै यश् च धर्मं निषेवते । (१९।१)

त्यक्तदृष्टसुखः सो ऽपि वद को नाम पण्डितः ॥ (१९।२)

न चापि स्वार्थसिद्ध्यर्थं मया त्वं विप्रलभ्यसे । (२०।१)

तथा हि भीमसेनस्य वाक्यम् आकर्ण्यतां यथा ॥ (२०।२)

प्रत्युपस्थितकालस्य सुखस्य परिवर्जनम् । (२१।१)

अनागतसुखाशा च नैष बुद्धिमतां नयः ॥ (२१।२)

मया तु स विहस्योक्तस् तुच्छ एव प्रयोजने । (२२।१)

इदं संरम्भगाम्भीर्यं शङ्काम् इव करोति सः ॥ (२२।२)

यदि पीतं न वा पीतं स्वदारसहितैर् मधु । (२३।१)

लाभः कस् तत्र हानिर् वा रागो ऽयम् अभिवासितः ॥ (२३।२)

रागाग्निः प्राणिनां प्रायः प्रकृत्यैव प्रदीप्यते । (२४।१)

तम् इन्धयति यन् मित्र तत्र किं नाम पौरुषम् ॥ (२४।२)

यस् तं विषयसंकल्पसर्पिरिन्धनम् उद्धतम् । (२५।१)

वैराग्यवचनाम्भोभिर् निर्वापयति स क्षमः ॥ (२५।२)

फलं यदि च धर्मस्य सुखम् ईदृशम् इष्यते । (२६।१)

धर्मस्याभवनिर्भूयात् तत्फलस्य सुखस्य च ॥ (२६।२)

यां यथासुखम् आसीनाम् अश्नन्तीं च स्त्रियं प्रति । (२७।१)

नेक्ष्यते प्रतिषेधात् सा कथम् एवं विडम्ब्यते ॥ (२७।२)

गोष्ठीमण्डलमध्यस्था मदोपहतचेतना । (२८।१)

विषमूर्च्छापरीतेव भर्तुर् भार्या विडम्बना ॥ (२८।२)

अथवा गच्छतु भवान् यथासुखम् अहं पुनः । (२९।१)

न यास्यामि न धास्यामि दारैः सह सभाम् इति ॥ (२९।२)

स ततः स्थिरसंकल्पं मां दृष्ट्वा प्रत्यवस्थितम् । (३०।१)

हस्ते सस्मितम् आलम्ब्य सविषाद इवावदत् ॥ (३०।२)

सुहृदाम् अग्रतः कृत्वा प्रतिज्ञाम् अहम् आगतः । (३१।१)

सानुदासो ऽयम् आनीतः सदारो दृश्यताम् इति ॥ (३१।२)

तेनोपहसितस्योच्चैः सुहृद्भिर् वदनं मम । (३२।१)

प्रतिज्ञाखण्डनम्लानं कथं शक्ष्यसि वीक्षितुम् ॥ (३२।२)

तत् प्रसीदासतां नाम दारा यदि विरुध्यते । (३३।१)

त्वयैकेन प्रतिज्ञायाः साफल्यम् उपपाद्यताम् ॥ (३३।२)

सदोषं यदि पानं च स्वयं मा स्म पिबस् ततः । (३४।१)

सुहृदः पिबतः पश्य सदारतनयान् इति ॥ (३४।२)

ततस् तत्सहितो गत्वा पुरोपवनपद्मिनीम् । (३५।१)

तां तदा दृष्टवान् अस्मि सकलत्रां सुहृत्सभाम् ॥ (३५।२)

निन्दितेन्द्रायुधच्छायैः कुसुमाभरणाम्बरैः । (३६।१)

क्षिप्ताम्भःपद्मिनीछायां स्थलीकमलिनीम् इव ॥ (३६।२)

ततः समञ्जरीजालैर् माधवीचूतपल्लवैः । (३७।१)

कल्पितं ध्रुवको मह्यम् उच्चम् आहरद् आसनम् ॥ (३७।२)

अपश्यं तत्र चासीनः सुहृदः पायितप्रियान् । (३८।१)

पिबतश् च मधु प्रीतप्रियाकरतलार्पितम् ॥ (३८।२)

क्वचिद् वसन्तरागं च वेणुतन्त्रीरुतान्वितम् । (३९।१)

गीयमानं शृणोमि स्म रुदन्तश् चालिकोकिलाः ॥ (३९।२)

हित्वा कुरबकाग्राणि वर्णसंस्थानचारुषु । (४०।१)

पतिताः कर्णिकारेषु लूननासा इवालिनः ॥ (४०।२)

आ मूलशिखरं फुल्लास् तिलकाशोककिंशुकाः । (४१।१)

असारस्य हि जायन्ते नटस्यात्युत्कटा रसाः ॥ (४१।२)

अथ कर्दमदिग्धाङ्गः शैवलाविलशाटकः । (४२।१)

उत्थितः पुरुषः को ऽपि सरसः सरसस् ततः ॥ (४२।२)

आदाय नलिनीपत्रपुटं केनापि पूरितम् । (४३।१)

भोः पुष्करमधु प्राप्तं मयेति च मुदावदत् ॥ (४३।२)

प्रतिषिद्धः स चैकेन मूर्ख मा चण्डम् आरटीः । (४४।१)

न पुष्करमधु प्राप्तं त्वयानर्थो ऽयम् अर्जितः ॥ (४४।२)

यदि तावद् इदं सर्वे पिबन्ति सुहृदस् ततः । (४५।१)

परमाणुप्रमाणो ऽपि बिन्दुर् अंशो न जायते ॥ (४५।२)

दीयते यदि वा राज्ञे दुर्लभं पार्थिवैर् अपि । (४६।१)

अपरं सो ऽपि याचेत रत्नगृद्धा हि पार्थिवाः ॥ (४६।२)

तं च कर्णेजपाः केचिद् वक्ष्यन्ति प्रियवादिनः । (४७।१)

राजन्न् अपरम् अप्य् अस्ति तत्र प्राप्तम् इदं यतः ॥ (४७।२)

एतावद् एव तत्रासीन् नातिरिक्तम् इति ब्रुवन् । (४८।१)

अभावम् अतिरिक्तस्य केनोपायेन साधयेत् ॥ (४८।२)

इति प्रोत्साहितः पापैर् लब्धास्वादश् च पार्थिवः । (४९।१)

हरेत् सर्वस्वम् अस्माकं तस्मात् तस्मै न दीयते ॥ (४९।२)

किंतु रस्यतरास्वादं न च मद्यं यतस् ततः । (५०।१)

इदं पुष्करमध्व् एष सानुदासः पिबत्व् इति ॥ (५०।२)

दुर्लभत्वात् ततस् तस्य सुहृदभ्यर्थनेन च । (५१।१)

न च मद्यम् इति श्रुत्वा पीतवान् अस्मि तन् मधु ॥ (५१।२)

आसीच् च मम को नाम षण्णाम् एष रसो भवेत् । (५२।१)

लक्ष्यते न हि सादृश्यम् एतस्य मधुरादिभिः ॥ (५२।२)

न चाहं षड्भिर् आरब्धः संहत्य मधुरादिभिः । (५३।१)

सर्वज्ञैर् अपि दुर्ज्ञाना येनास्मिन्न् एकशो रसाः ॥ (५३।२)

तेन मन्यत एवायं सप्तमः सुरसो रसः । (५४।१)

रसिते ऽमृतम् अप्य् अस्मिन् गच्छेद् विरसताम् इति ॥ (५४।२)

ततस् तद्रसगन्धेन तृषा च गमितत्रपः । (५५।१)

बाधते मां पिपासेति शनैर् ध्रुवकम् अब्रुवम् ॥ (५५।२)

तेन दत्तं तु तत् पीत्वा स्वभावापोढमानसः । (५६।१)

तत् पुरोपवनं वेगाच् चक्रवद् भ्रमद् अभ्रमम् ॥ (५६।२)

ततश् च तारमधुरं दीर्घवेणोर् इवोषसि । (५७।१)

दीनमन्थरम् अश्रौषं प्रमदाक्रन्दितध्वनिम् ॥ (५७।२)

अथ गत्वा तम् उद्देशम् अपश्यं माधवीगृहे । (५८।१)

स्त्रियं साक्षाद् इवासीनां माधवीवनदेवताम् ॥ (५८।२)

आख्यायिकाकथाकाव्यनाटकेष्व् अपि तादृशी । (५९।१)

वर्ण्यमानापि नास्माभिः कदाचित् प्रमदा श्रुता ॥ (५९।२)

ततस् ताम् अब्रवं साम्ना भद्रे यदि न दुष्यति । (६०।१)

दुःखस्यास्य ततो हेतुर् मह्यम् आख्यायताम् इति ॥ (६०।२)

ततो रुदितसंभिन्नं नीचकैर् उदितं तया । (६१।१)

दुःसहस्यास्य दुःखस्य ननु हेतुर् भवान् इति ॥ (६१।२)

लज्जाप्रह्वशिरस्केन ततो नीचैर् मयोदितम् । (६२।१)

यदीदं मत्कृतं दुःखं भीरु मा त्वं रुदस् ततः ॥ (६२।२)

यद् अनन्तम् अनन्तार्घं तन् मन्ये द्रविणं तृणम् । (६३।१)

शरीरकम् अपीदं मे क्वचिद् व्यापार्यताम् इति ॥ (६३।२)

अथावोचद् असौ स्मित्वा हर्षाश्रुकलुषेक्षणा । (६४।१)

अनेनैव त्वदीयेन शरीरेणाहम् अर्थिनी ॥ (६४।२)

अहं हि गङ्गदत्तेति यक्षकन्या नभश्चरी । (६५।१)

संकल्पजन्मनानल्पं संकल्पं कारिता त्वयि ॥ (६५।२)

तद् एहि गृहम् अस्माकं सत्यं मन्त्रयसे यदि । (६६।१)

शरीरस्यास्य ते तत्र विनियोगो भवत्व् इति ॥ (६६।२)

कृष्यमाणस् तया चाहं पाणाव् आदाय मन्थरम् । (६७।१)

असुरान्तःपुराकारं प्राविशं भवनेश्वरम् ॥ (६७।२)

तत्रापश्यं स्त्रियं गौरीं सितासितशिरोरुहाम् । (६८।१)

स्थूलोदरवलीलेखां शुद्धसूक्ष्माम्बरावृताम् ॥ (६८।२)

सा माम् अर्घ्येण संभाव्य मूर्ध्नि चाघ्राय सादरम् । (६९।१)

अब्रवीद् अध्वखिन्नो ऽसि पुत्र विश्रम्यताम् इति ॥ (६९।२)

आदृता चादिशत् प्रेष्याः सानुदासः पिपासितः । (७०।१)

तत् पुष्करमधु स्वादु शीघ्रम् आनीयताम् इति ॥ (७०।२)

मम त्व् आसीद् ध्रुवं यक्षी गङ्गदत्तान्यथा कुतः । (७१।१)

गृहे पुष्करमध्व् अस्या दुष्प्रापं मानुषैर् इति ॥ (७१।२)

गन्धेन पुष्करमधु प्रभवेणाधिवासितम् । (७२।१)

वसन्तकुसुमाकीर्णं प्राविशं वासमन्दिरम् ॥ (७२।२)

पीत्वा च पुष्करमधु प्रीतया सहितस् तया । (७३।१)

अस्यै पूर्वप्रतिज्ञातं स्वशरीरम् उपाहरम् ॥ (७३।२)

स्वशरीरप्रदानेन मह्यं पूर्वोपकारिणे । (७४।१)

सापि प्रत्युपकाराय स्वशरीरं न्यवेदयत् ॥ (७४।२)

आसीन् मे यन् मया दत्त्वा शरीरं पुण्यम् अर्जितम् । (७५।१)

तस्य कन्याशरीराप्त्या सद्यः परिणतं फलम् ॥ (७५।२)

इति तत्र चिरं स्थित्वा पृच्छामि स्म प्रियां प्रिये । (७६।१)

किम् इदानीं सुहृद्गोष्ठी करीतीत्य् अथ साब्रवीत् ॥ (७६।२)

यदि ते द्रष्टुम् इच्छास्ति मयैव सहितस् ततः । (७७।१)

गत्वा पश्य सुहृद्गोष्ठीं मदातिशयविह्वलाम् ॥ (७७।२)

मयालम्बितहस्तं त्वां न कश्चिद् अपि पश्यति । (७८।१)

तेनादृष्टः सुहृद्गोष्ठ्या विश्रब्धः पश्यताम् इति ॥ (७८।२)

गत्वा ततस् तद् उद्यानं गङ्गदत्तावलम्बितः । (७९।१)

पश्यामि स्म सुहृद्गोष्ठीं स्मितव्यावर्तिताननाम् ॥ (७९।२)

अथ स्वाभाविकमुखः सुहृत् कश्चिद् अभाषत । (८०।१)

न दृश्यते सानुदासः क्व नु यातो भवेद् इति ॥ (८०।२)

अपरेणोक्तम् आश्चर्यम् अदृष्टं किं न पश्यसि । (८१।१)

सानुदासेन दुःसाध्या साधिता यक्षकन्यका ॥ (८१।२)

यक्ष्यावलम्बितः पाणाव् अदृश्यो दृश्यताम् अयम् । (८२।१)

सानुदासः सुहृन्मध्ये विचरन् पुण्यवान् इति ॥ (८२।२)

गङ्गदत्ताम् अथावोचम् अदृश्यो यद्य् अहं ततः । (८३।१)

भद्रे कथम् अनेनोक्तम् अदृश्यो दृश्यताम् इति ॥ (८३।२)

ततः संरुध्यमानो ऽपि यत्नेन जनसंसदा । (८४।१)

प्रवृत्तः सहसा हासः सलिलौघ इवोल्बणः ॥ (८४।२)

तेषाम् अन्यतमो नृत्यन् सतालहसितध्वनिः । (८५।१)

माम् अवोचद् अदृश्याय यक्षीभर्त्रे नमो ऽस्तु ते ॥ (८५।२)

क्व पुष्करमधु क्वात्र दुर्लभा यक्षकन्यका । (८६।१)

द्राक्षामधु त्वया पीतं साधिता च विलासिनी ॥ (८६।२)

सर्वथा दुश्चिकित्सो ऽयं भवतो विनयामयः । (८७।१)

सुहृद्वैद्यगणेनाद्य कुशलेन चिकित्सितः ॥ (८७।२)

स भवान् गङ्गदत्ताया गृहं यातु निरामयः । (८८।१)

सुहृदो ऽपि कृतस्वार्थाः सर्वे यान्तु यथायथम् ॥ (८८।२)

अहं तु पुष्करमधु छद्मना छलितो ऽपि तैः । (८९।१)

ज्ञातकान्तासवस्वादो न तेभ्यः कुपितो ऽभवम् ॥ (८९।२)

आसीच् च मम ते धीरा ये स्वभ्यस्तमधुप्रियाः । (९०।१)

विदूषितमधुस्पर्शाः प्रव्रजन्ति मुमुक्षवः ॥ (९०।२)

अहं तु सकृद् आस्वाद्य प्रमदामदिरारसम् । (९१।१)

न प्राणिमि विना तस्माद् धिङ् निकृष्टं च माम् इति ॥ (९१।२)

अथ गच्छति स्म रविर् अस्तभूधरं वसितद्रुमान् अधि शकुन्तपङ्क्तयः । (९२।१)

मदमन्दम् आत्मभवनानि नागराः प्रियया सहाहम् अपि तन्निवेशनम् ॥ (९२।२)

तत्र प्रसन्नया कालं प्रियया च प्रसन्नया । (९३।१)

प्रसन्नो ध्रुवकादीनां सुहृदाम् अत्यवाहयम् ॥ (९३।२)

दशभिर् दशभिर् याति सहस्रैर् दिवसव्यये । (९४।१)

धनराशिः परिक्षीणः कालेन महता महान् ॥ (९४।२)

कदाचिच् चाहम् आहूय नीतो दारिकया गृहम् । (९५।१)

दुःश्रवं श्रावितो मात्रा पितुः स्वर्गाधिरोहणम् ॥ (९५।२)

गुरुणा गुरुशोकेन पीड्यमानं च मां नृपः । (९६।१)

समाह्वाय्यावदत् पुत्र मित्रवर्माहम् एव ते ॥ (९६।२)

कुलपुत्रकवृत्तेन स्थातव्यम् अधुना त्वया । (९७।१)

स हीह परलोके च सुखाय प्राणिनाम् इति ॥ (९७।२)

अलंकृताय स च मे भूषणाम्बरचन्दनैः । (९८।१)

पित्र्यं श्रेष्ठिपदं कृत्वा गृहं याहीत्य् अभाषत ॥ (९८।२)

कालस्तोके प्रयाते च सदैन्यो ध्रुवको ऽब्रवीत् । (९९।१)

सशोका गङ्गदत्तापि सा समाश्वस्यताम् इति ॥ (९९।२)

मया तूक्तम् इदानीं मे बालकालश् चलो गतः । (१००।१)

अन्य एवायम् आयातः कुटुम्बभरदारुणम् ॥ (१००।२)

क्व वेशवनितासक्तिः क्व कुटुम्बपरिग्रहः । (१०१।१)

न हि वानरशावस्य युक्ता स्यन्दनधुर्यता ॥ (१०१।२)

अधुना गङ्गदत्ताया बालता लोलतां गता । (१०२।१)

मार्गम् आसेवतां सापि मातृमातामहीगतम् ॥ (१०२।२)

दुराचारैव सा वेश्या चिरं यस्याः सतीव्रतम् । (१०३।१)

न हि वेदम् अधीयानः शूद्रः सद्भिः प्रशस्यते ॥ (१०३।२)

सदोषम् अपि न त्याज्यं सहजं कर्म साधुभिः । (१०४।१)

इतीदं वचनं विष्णोः सापि संमानयत्व् इति ॥ (१०४।२)

तेनोक्तं गणिकासक्तिः प्रतिषिद्धा कुटुम्बिनाम् । (१०५।१)

न तु शोकोपतप्ताया गणिकायाः सभाजनम् ॥ (१०५।२)

तद् ब्रवीमि समाश्वस्य गङ्गदत्तां समातृकाम् । (१०६।१)

अयम् आगत एवासि त्यज निष्ठुरताम् इति ॥ (१०६।२)

तस्याम् उद्भूतरागत्वाद् ध्रुवकाभ्यर्थितेन च । (१०७।१)

दोषम् उत्प्रेक्षमाणो ऽपि गत एवास्मि तद्गृहम् ॥ (१०७।२)

अथ सा मद्वियोगेन मद्दुःखेन च कर्शिता । (१०८।१)

क्रन्दत्परिजना कृच्छ्रात् परिसंस्थापिता मया ॥ (१०८।२)

मयैव च सह स्नाता निरुप्तसलिलाञ्जलिः । (१०९।१)

शरावं मदिरापूर्णं न्यस्यति स्म गृहाङ्गणे ॥ (१०९।२)

माता तु गङ्गदत्ताया गृहीतचषकावदत् । (११०।१)

पुत्र दुःखविनोदार्थं तर्पणं क्रियताम् इति ॥ (११०।२)

मम त्व् आसीत् प्रपञ्चो ऽयं विषमः प्रस्तुतो ऽनया । (१११।१)

नूनम् अस्मान् इयं वृद्धा मुग्धान् आकृष्टुम् इच्छति ॥ (१११।२)

ईदृशी च वचोदक्षा सदाक्षिण्यश् च मादृशः । (११२।१)

निर्दाक्षिण्या च देवी श्रीर् इति जातो ऽस्मि शङ्कितः ॥ (११२।२)

अवश्यं च मदीया श्रीर् गङ्गदत्तां गमिष्यति । (११३।१)

प्रायः समानशीलेषु सख्यं बध्नन्ति जन्तवः ॥ (११३।२)

अथवा गङ्गदत्तैव क्षेत्रं दानस्य पूजितम् । (११४।१)

दानं हि तत्र दातव्यं यत्र चित्तं प्रसीदति ॥ (११४।२)

इति चेति च निश्चित्य त्रासास्वादितचेतसा । (११५।१)

त्रिफलाविरसास्वादं पानम् आसेवितं मया ॥ (११५।२)

न वर्तते सकृत् पातुम् अतस् त्रिः पीयताम् इति । (११६।१)

गणिकामातुर् आदेशम् ओम् इति प्रत्यपूजयम् ॥ (११६।२)

यथा यथा च मां मन्दम् आरोहन् मदिरामदः । (११७।१)

पितृशोको ऽपि बलवान् अवारोहत् तथा तथा ॥ (११७।२)

अतः परं मदादेशान् मदीयाः परिचारिकाः । (११८।१)

मदिरामन्दिरान् मद्यम् आहरन्ति स्म संततम् ॥ (११८।२)

तदीयाश् च मदीयाश् च गतशोकम् अवेक्ष्य माम् । (११९।१)

गायन्ति स्म हसन्ति स्म केचित् तत्रारुदन्न् अपि ॥ (११९।२)

इति विस्मारितस् ताभिः पितृशोकम् अहं तदा । (१२०।१)

दिवसान् गमयामि स्म सुरास्मरपरायणः ॥ (१२०।२)

एकदा गणिकामात्रा प्रेषिता गणिकावदत् । (१२१।१)

श्वश्रूस् त्वाम् आह रूक्षो ऽसि गात्रम् अभ्यज्यतां तव ॥ (१२१।२)

गङ्गदत्तापि परुषा जाता स्नेहविवर्जनात् । (१२२।१)

तस्माद् इयम् अपि स्नेहम् अङ्गेषु निदधात्व् इति ॥ (१२२।२)

शाटकं चाहरन् मह्यं स्थूलं तैलमलीमसम् । (१२३।१)

स्कन्धः कटुकतैलेन म्रक्षितश् च तया मम ॥ (१२३।२)

उक्तश् चास्मि पुनर् यावद् दारिकाया मुहूर्तकम् । (१२४।१)

अभ्यङ्गः क्रियते तावद् भवान् अवतरत्व् इति ॥ (१२४।२)

अथोपरिपुरात् षष्ठम् अनन्तरम् अवातरम् । (१२५।१)

शिल्पिनस् तत्र चापश्यं रत्नसंस्कारकारकान् ॥ (१२५।२)

ससंभ्रमैश् च तैर् उक्तः कृताञ्जलिपुटैर् अहम् । (१२६।१)

श्रेष्ठिपुत्र प्रवीणो ऽसि त्वत्तो लज्जामहे वयम् ॥ (१२६।२)

सर्वविद्याकलाशिल्पकोविदस्य पुरस् तव । (१२७।१)

सर्वज्ञानाम् अपि त्रासात् प्रसरन्ति न पाणयः ॥ (१२७।२)

तस्माद् अवतरत्व् अस्माद् दीर्घायुः पञ्चमं पुरम् । (१२८।१)

अलंकरणकर्मेदम् आशु निष्ठां व्रजत्व् इति ॥ (१२८।२)

एवं च परिशेषेभ्यः क्रमाच् चित्रकरादिभिः । (१२९।१)

पञ्चेभ्यो ऽपि पुरेभ्यो ऽहम् उपायैर् अवतारितः ॥ (१२९।२)

सान्तःकर्मारिकाभिश् च घटदासीभिर् अङ्गणात् । (१३०।१)

सिच्यसे गोमयाम्भोभिर् इति निर्धारितो बहिः ॥ (१३०।२)

श्रूयते स्म च तस्यैव प्रासादस्योपरि ध्वनिः । (१३१।१)

बन्दिनः पठतः श्लोकम् उच्चकैर् उच्चरन्न् इति ॥ (१३१।२)

जय राजसिंह परदन्तिमण्डलं विजितैव वादिमृगसंहतिस् त्वया । (१३२।१)

परिमण्डलग्रहपतिप्रभाप्रभैर् गुणकेसरांशुविसरश् च राजसे ॥ (१३२।२)

चिन्तितं च मया मन्ये प्रविष्टः को ऽप्ययं विटः । (१३३।१)

रण्डापुत्रस्य यस्यैते श्रूयन्ते बन्दिभिर् गुणाः ॥ (१३३।२)

कुतो ऽस्य गुणगन्धो ऽपि येन लज्जैव खादिता । (१३४।१)

वेशनारीग्रहस्थेन स्वयं ख्यापयता गुणान् ॥ (१३४।२)

इत्य् असूयन्न् अहं तस्मै लज्जावर्जितकंधरः । (१३५।१)

स्वगृहाभिमुखं प्रायां पौरधिक्कारकारितः ॥ (१३५।२)

य एव मां सुहृत् कश्चिद् अपश्यत् संमुखागतम् । (१३६।१)

स एवामीलयद् दृष्टिं हा किं दृष्टम् इति ब्रुवन् ॥ (१३६।२)

येनाङ्गणेन यामि स्म संस्तुतस्यैतरस्य वा । (१३७।१)

तत्र गोमयपानीयं पातयन्ति स्म नागराः ॥ (१३७।२)

एवंप्रायप्रपञ्चाभिर् जनताभिर् जुगुप्सितः । (१३८।१)

अपूर्वपुरुषाक्रान्तं स्वगृहद्वारम् आगमम् ॥ (१३८।२)

तेन च प्रविशन्न् एव पूर्वाभ्यासाद् अशङ्कितः । (१३९।१)

तिष्ठ तिष्ठेति रुष्टेन द्वारपालेन वारितः ॥ (१३९।२)

ततस् तं पृष्टवान् अस्मि शङ्कामन्दीकृतत्रपः । (१४०।१)

भद्र सर्वं न जानामि तत् त्वम् आख्यायताम् इति ॥ (१४०।२)

तेनोक्तम् ईदृशं तत्त्वं न त्वं परगृहं पुनः । (१४१।१)

तिष्ठद्दौवारिकद्वारम् अशङ्कः प्रविशेर् इति ॥ (१४१।२)

मयोक्तम् अथ सासूयं किं च मित्रवती मृता । (१४२।१)

तेनोक्तं कच्चिद् आयुष्मान् सानुदासो भवान् इति ॥ (१४२।२)

अहं तु कटुकालापस् तस्मान् मधुरभाषिणः । (१४३।१)

लज्जमानः स्थितस् तूष्णीम् अथ तेनोदितं पुनः ॥ (१४३।२)

जीवत्य् एव मृता तात माता मित्रवती तव । (१४४।१)

स्पृहयत्य् अनपत्याभ्यो या स्त्रीभ्यः पुत्रवत्य् अपि ॥ (१४४।२)

एकेनैव प्रवृद्धेन कामेनागन्तुना तव । (१४५।१)

संहताव् अपि धर्मार्थाव् उच्छिन्नौ स्वकुलोचितौ ॥ (१४५।२)

गृहं विक्रीय निःसारम् अनाथा जननी तव । (१४६।१)

सह पौत्रेण वध्वा च कुत्राप्य् अन्यत्र तिष्ठति ॥ (१४६।२)

यो ऽयं प्रथमकक्षायां कुरुते कर्म वर्धकिः । (१४७।१)

आस्ते मित्रवती यत्र तद् अयं पृच्छ्यताम् इति ॥ (१४७।२)

स च गत्वा मया दृष्टः प्रत्यभिज्ञाय मां चिरात् । (१४८।१)

हा कष्टम् इति कृत्वोच्चैर् दुःखस्खलितम् अब्रवीत् ॥ (१४८।२)

हृतार्थजनदारिद्र्यात् त्वत्प्रसादात् सह स्नुषा । (१४९।१)

दरिद्रवाटके तात जननी तव तिष्ठति ॥ (१४९।२)

दरिद्रवाटकं पृष्टः कुत्रेति स मया पुनः । (१५०।१)

चण्डालवाटकादूरं दक्षिणेनेत्य् अभाषत ॥ (१५०।२)

शनैः संचरमाणश् च दरिद्रग्रामरथ्यया । (१५१।१)

दरिद्रान् दृष्टवान् अस्मि क्षयक्षीणान् मृताकृतीन् ॥ (१५१।२)

अथ निम्बतरोर् मूले दत्तकं नाम पुत्रकम् । (१५२।१)

दृष्टवान् अस्मि बहुभिर् बालकैः परिवारितम् ॥ (१५२।२)

बालकानाम् अयं राजा ते ऽन्ये मन्त्र्यादयः किल । (१५३।१)

ददाति स्म ततस् तेभ्यः स्वाः स कुल्माषपिण्डिकाः ॥ (१५३।२)

यस् तु तेषां प्रतीहारः स राजांशं प्रकल्पिताम् । (१५४।१)

कुल्माषपिण्डिकां हृत्वा क्षुधितत्वाद् अभक्षयत् ॥ (१५४।२)

दत्तको ऽपि हृतस्वांशस् तारं मातरम् आह्वयन् । (१५५।१)

अगच्छत् कुटिकाम् एकां संकारस्थगिताजिराम् ॥ (१५५।२)

कटैः कृतपरिक्षेपां जरद्विरलवीरणैः । (१५६।१)

अनन्तपटलच्छिद्रप्रविष्टातपचन्द्रिकाम् ॥ (१५६।२)

पृष्ठतो दत्तकस्याहं गतस् तत् कुटिकाङ्गणम् । (१५७।१)

दास्या च प्रत्यभिज्ञाय मित्रवत्यै निवेदितम् ॥ (१५७।२)

सा तु निष्क्रम्य संभ्रान्ता माम् आलिङ्ग्य तथाविधम् । (१५८।१)

गाढनिद्राप्रसुप्तेव नाकम्पत न चाश्वसीत् ॥ (१५८।२)

सद्यः पुत्रेण संयुक्ता स्वामिना च विनाकृता । (१५९।१)

अनुष्णाशीतसंस्पर्शैर् माम् अस्नापयद् अश्रुभिः ॥ (१५९।२)

निलीनां च कुटीकोणे पश्यामि स्म कुटुम्बिनीम् । (१६०।१)

अलं वा विस्तरं कृत्वा मूर्ताम् इव दरिद्रताम् ॥ (१६०।२)

सतुषैः कोद्रवकणैर् अपनीतं ममाङ्गतः । (१६१।१)

तद्दुष्टचेटिकादत्तम् आदरात् स्वयम् अम्बया ॥ (१६१।२)

लाक्षावृतबहुच्छिद्रा खण्डौष्ठी शीर्णतालुका । (१६२।१)

आनीतोष्णोदकं दातुम् आलुका परगेहतः ॥ (१६२।२)

स्नपयन्त्या च मां भग्ना कर्मकर्या प्रमत्तया । (१६३।१)

अथास्याः स्वामिनी चण्डम् आक्रन्दत् तडितोदरी ॥ (१६३।२)

अयि त्वयि विपन्नायाम् आलुकादेवि गोमिनि । (१६४।१)

शून्यम् अद्य जगज्जातम् अद्य माता मृता मम ॥ (१६४।२)

मम मातुर् विवाहे त्वं लब्धा ज्ञातिकुलात् किल । (१६५।१)

तेन त्वाम् अनुशोचामि द्वितीयां जननीम् इव ॥ (१६५।२)

विलपत्यै तथा दीनं करुणार्द्रीकृताशयः । (१६६।१)

शाटकं पाटयित्वाहम् अर्धं तस्यै वितीर्णवान् ॥ (१६६।२)

पुष्करिण्यां ततः स्नात्वा पिबन्तीव विषाणकाः । (१६७।१)

काञ्जिकव्यञ्जनं कृच्छ्राद् भुञ्जे कोद्रवौदनम् ॥ (१६७।२)

अथवालम् इदं श्रुत्वा दरिद्रचरितं चिरम् । (१६८।१)

श्रूयमाणम् अपि ह्य् एतद् दुःखायैव भवादृशाम् ॥ (१६८।२)

सो ऽहं कथम् अपि क्षिप्त्वा वर्षलक्षायतां क्षपाम् । (१६९।१)

जातदुर्वारवैराग्यः प्रातर् मातरम् अब्रवम् ॥ (१६९।२)

ततः प्रक्षपिताद् द्रव्याद् उपादाय चतुर्गुणम् । (१७०।१)

गृहम् मया प्रवेष्टव्यं न प्रवेष्टव्यम् अन्यथा ॥ (१७०।२)

तस्माद् अजातपुत्रेव मातर् मृतसुतेव वा । (१७१।१)

दुःखकर्मविनोदेन गमयेर् दिवसान् इति ॥ (१७१।२)

तयोक्तं मा गमः पुत्र त्वां सदारं सदारकम् । (१७२।१)

जीवयामि सुखासीनं कर्मभिर् गर्हितैर् इति ॥ (१७२।२)

मयोक्तं वृद्धया मात्रा जीव्यते दुःखकर्मभिः । (१७३।१)

यः शक्तः पुरुषस् तस्य श्लाघ्यम् एकस्य जीवितम् ॥ (१७३।२)

तेनालम् अवलम्ब्येमाम् अम्ब कातरतां तव । (१७४।१)

ननु तातस्य दाराः स्थ सुमेरुगुरुचेतसः ॥ (१७४।२)

इत्य् अवस्थितनिर्बन्धः प्रणम्य जननीम् अहम् । (१७५।१)

दरिद्रवाटकाद् घोरान् निरयां निरयाद् इव ॥ (१७५।२)

अम्बा दूरम् अनुव्रज्य हितं मह्यम् उपादिशत् । (१७६।१)

ताम्रलिप्तीं व्रजे पुत्र यत्रास्ते मातुलस् तव ॥ (१७६।२)

नराणां हि विपन्नानां शरणं मातृबान्धवाः । (१७७।१)

त्याज्यास् तु निजशत्रुत्वात् प्राज्ञेन पितृबान्धवाः ॥ (१७७।२)

एवमादि समादिश्य दत्त्वा चौदनमल्लकम् । (१७८।१)

सा निवृत्ता प्रवृत्तो ऽहं पथा प्राग्देशगामिना ॥ (१७८।२)

पश्यामि स्म च वैदेशाञ् जर्जरच्छत्त्रपादुकान् । (१७९।१)

स्कन्धासक्तजरच्चर्मस्थगिकापचनालिकान् ॥ (१७९।२)

एवमादिप्रकारास् ते तत्प्रकारं निरीक्ष्य माम् । (१८०।१)

करुणागोचरीभूतम् अभाषन्त परस्परम् ॥ (१८०।२)

अहो कष्टम् इदं दृष्टम् अस्माभिश् चेष्टितं विधेः । (१८१।१)

क्व साधुः सानुदासो ऽयं क्वेयम् एतादृशी दशा ॥ (१८१।२)

अथवा नैव शोच्यो ऽयम् अविपन्नमहाधनः । (१८२।१)

अविपन्नगुणानां हि किं विपन्नं महात्मनाम् ॥ (१८२।२)

मां चावोचन् वयं सर्वे भवतः परिचारकाः । (१८३।१)

एतस्माद् असहायत्वान् मा स्म शङ्कां करोर् इति ॥ (१८३।२)

अथ मां रमयन्तस् ते रमणीयकथाः पथि । (१८४।१)

अगच्छन् कंचिद् अध्वानम् अचेतितपथक्लमम् ॥ (१८४।२)

संकोचितजगच्छाये प्रतापेन विसारिणा । (१८५।१)

सर्वोपरि स्थिते भानौ सम्प्रापं सुमहत्सरः ॥ (१८५।२)

वञ्चयित्वा तु तद्दृष्टिं दूरे स्नात्वामृतोपमम् । (१८६।१)

तत् कोद्रवान्नम् अस्नेहलवणं भुक्तवान् अहम् ॥ (१८६।२)

ते ऽपि प्लुतैर् उदात्तैश् च व्याहारैः परितो दिशम् । (१८७।१)

सानुदास क्व यासीति व्याहरन् मां ससंभ्रमाः ॥ (१८७।२)

उक्तवन्तश् च मां दृष्ट्वा निवृत्तस्नानभोजनम् । (१८८।१)

धिक् प्रमादहतान् अस्मान् भवता छलिता वयम् ॥ (१८८।२)

अस्माभिः कारितं कन्दौ खादितव्यम् अनेकधा । (१८९।१)

भवता च न संभुक्तम् एतद् अस्माद् अनर्थकम् ॥ (१८९।२)

इदानीम् अपि यत् किंचित् त्वया तत्रोपयुज्यताम् । (१९०।१)

अन्यथास्माभिर् अप्य् अद्य स्थातव्यं क्षुधितैर् इति ॥ (१९०।२)

ततस् तदर्थितः किंचिद् भक्षयित्वा सहैव तैः । (१९१।१)

सायाह्ने प्रस्थितो ग्रामम् अगच्छं सिद्धकच्छपम् ॥ (१९१।२)

तत्र मां रथ्ययायान्तं कश्चिद् दृष्ट्वा कुटुम्बिकः । (१९२।१)

प्रणिपत्याब्रवीद् एहि स्वगृहं गम्यताम् इति ॥ (१९२।२)

अनुज्ञातस्य पथिकैः प्रविष्टस्य गृहं मम । (१९३।१)

स्वयं प्रक्षालयत् पादौ वारितो ऽपि कुटुम्बिकः ॥ (१९३।२)

अभ्यङ्गोच्छादनस्नानगमिताङ्गश्रमाय मे । (१९४।१)

धातुरक्तम् अदात् स्थूलं प्रक्षालं पटशाटकम् ॥ (१९४।२)

ततः क्षीरौदनप्रायं भुक्त्वा नवतकाज्झके । (१९५।१)

शयनीये निषण्णं माम् अवोचत् स कुटुम्बिकः ॥ (१९५।२)

त्वदीयस् तात वृत्तान्तः सर्वः संविदितो मम । (१९६।१)

भानोः स्वर्भानुना ग्रासः कस्य नेक्षणगोचरः ॥ (१९६।२)

मेरुसागरसारस्य प्रसादान् मित्रवर्मनः । (१९७।१)

सहस्राणि समृद्धानि मादृशाम् अनुजीविनाम् ॥ (१९७।२)

अहं सिद्धार्थको नाम वणिग्भृत्यः पितुस् तव । (१९८।१)

तेन त्वदीयम् एवेदं यत् किंचिद् द्रविणं मम ॥ (१९८।२)

मूलम् एतद् उपादाय वर्धन्तां ते विभूतयः । (१९९।१)

बहुसत्त्वोपकारिण्यः शाखा इव वनस्पतेः ॥ (१९९।२)

दिनस्तोकेषु यातेषु सार्थेन सहितो मया । (२००।१)

ताम्रलिप्तीं प्रयातासि तावद् विश्रम्यताम् इति ॥ (२००।२)

अथोपपन्नम् आहेति विचार्य सह चेतसा । (२०१।१)

प्रातिष्ठे सह सार्थेन तेन सिद्धार्थकेन च ॥ (२०१।२)

ततो विचित्रशस्त्राणां हर्षेण स्फुटताम् इव । (२०२।१)

शृणोमि स्म प्रचण्डानां डिण्डिकानां विकत्थिताम् ॥ (२०२।२)

श्रूयतां धातकीभङ्गप्रतिज्ञापर्वतस्थिराः । (२०३।१)

खण्डचर्मेति मे नाम मुण्डाः पाशुपता वयम् ॥ (२०३।२)

सहस्रम् अपि चौराणां शूराणां युद्धमूर्धनि । (२०४।१)

न नयेयं यदि स्वर्गं गच्छेयं निरयं ततः ॥ (२०४।२)

तस्करान् यदि पश्यामस् ततस् त्वां देवि चण्डिके । (२०५।१)

प्रत्यग्रैस् तर्पयिष्यामो महिषच्छागशोणितैः ॥ (२०५।२)

इति गत्वाटवीमध्ये नदीं गम्भीरकन्दराम् । (२०६।१)

आवसाम कृतापुण्याश् चण्डां वैतरणीम् इव ॥ (२०६।२)

कृष्णपक्षक्षपाकाली प्रणादपरिहारिणी । (२०७।१)

कालरात्रिर् इवासह्या पुलिन्दपृतनापतत् ॥ (२०७।२)

तथा कथितवन्तस् ते ताम् आलोक्यैव डिण्डिकाः । (२०८।१)

अपाक्रामन् परित्यक्तशस्त्रलज्जायशोधनाः ॥ (२०८।२)

लुण्ठ्यमानात् त्व् अहं सार्थात् प्राणत्राणपरायणः । (२०९।१)

संभ्रमभ्रान्तदिग्भागः कान्दिशीकः पलायितः ॥ (२०९।२)

तस्करो ऽयम् इति भ्रष्टः सार्थिकाद् अपि धावतः । (२१०।१)

गहनान्तं दिनान्तेन वनान्तग्रामम् आसदम् ॥ (२१०।२)

तस्य मधेन गच्छन्तं मां परिष्वज्य वृद्धिका । (२११।१)

इति रोदितुम् आरब्धा वृद्धताघर्घरध्वनिः ॥ (२११।२)

पुत्र निष्ठुरचित्तो ऽसि यो माम् उत्सन्नबान्धवाम् । (२१२।१)

वृद्धां दुःखितकाम् अस्वां त्यक्त्वा देशान्तरं गतः ॥ (२१२।२)

मादृशीं मातरं दीनां त्यक्त्वा यद् उपचीयते । (२१३।१)

तत् प्रयागगतेनापि न पापम् अपचीयते ॥ (२१३।२)

तीर्थयात्राकृतं पापम् अतः क्षपयता त्वया । (२१४।१)

माम् आराधयमानेन स्वगृहे स्थीयताम् इति ॥ (२१४।२)

मम त्व् आसीद् अहो कष्टम् अपरो ऽयम् उपद्रवः । (२१५।१)

मन्ये मूर्तिमती कापि विपत्तिर् इयम् आगता ॥ (२१५।२)

मादृशां हि प्रमत्तानाम् अप्रमत्ता विपत्तयः । (२१६।१)

संतताः संनिधीयन्ते प्राज्ञानाम् इव संपदः ॥ (२१६।२)

अथ मां चिरम् ईक्षित्वा तयोक्तं लज्जमानया । (२१७।१)

पुत्र स्वपुत्रसादृश्यात् त्वं मयेत्थं कदर्थितः ॥ (२१७।२)

अथवा पुत्र एवासि ममेत्य् उक्त्वानयद् गृहम् । (२१८।१)

तत्राकरोद् अखेदं मां अङ्गाभ्यङ्गाशनादिभिः ॥ (२१८।२)

प्रभाते प्रस्थितश् चैनाम् अभिवाद्याहम् अब्रवम् । (२१९।१)

चम्पायां सानुदासस्य गृहम् अम्ब व्रजेर् इति ॥ (२१९।२)

श्रान्तश्रान्तश् च विश्रान्तः पृष्ट्वा पन्थानम् अन्तरे । (२२०।१)

ताम्रलिप्तीं व्रजामि स्म परिभूतामरावतीम् ॥ (२२०।२)

भोः साधो गङ्गदत्तस्य गृहम् आख्यायताम् इति । (२२१।१)

यं यम् एव स्म पृच्छामि स स एवैवम् अब्रवीत् ॥ (२२१।२)

ताम्रलिप्त्यां पुरे भ्रान्तस् त्वत्तो धूर्ततरो जनः । (२२२।१)

दुर्विदग्धजनालापो ग्राम्यनागरको भवान् ॥ (२२२।२)

इति संपृच्छमानाय यदा मह्यं न कश्चन । (२२३।१)

आचष्टे स्म तदा खिन्नः सन्न् उपाविशम् आपणे ॥ (२२३।२)

तत्र मां पृष्टवान् एको वणिक् पाण्डरमस्तकः । (२२४।१)

उद्विग्न इव विच्छायः किंनिमित्तं भवान् इति ॥ (२२४।२)

मयापि कथितं तस्मै सानुकम्पाय पृच्छते । (२२५।१)

उद्वेगस्य निमित्तं तत् तेनापि हसितोदितम् ॥ (२२५।२)

त्वाम् अमी कुटिलालापं मन्यन्ते ताम्रलिप्तिकाः । (२२६।१)

गृहं हि गङ्गदत्तस्य न पृच्छन्ति यथास्थिताः ॥ (२२६।२)

पौर्णमासीशशाङ्कस्य यो न जानाति मण्डलम् । (२२७।१)

न स जानाति धूर्तो वा गङ्गदत्तस्य मन्दिरम् ॥ (२२७।२)

अथवा धर्मकामार्थान् कूटस्थान् अत्र पश्यसि । (२२८।१)

प्रवृद्धांश् च विशुद्धा:म्शु गङ्गदत्तस्य तद् गृहम् ॥ (२२८।२)

अथवा गच्छ मुग्धेति माम् उक्त्वा स्वयम् एव सः । (२२९।१)

गङ्गदत्तगृहद्वारम् अनयत् प्रीतयाचकम् ॥ (२२९।२)

तस्मान् माम् आगतं श्रुत्वा दौवारिकपरंपरा । (२३०।१)

अन्तःकक्षान्तरस्थाय मातुलाय न्यवेदयत् ॥ (२३०।२)

गङ्गौघस्येव पततस् तुषारगिरिगह्वरे । (२३१।१)

अथान्तस्तारगम्भीरः प्रवृत्तः क्रन्दितध्वनिः ॥ (२३१।२)

ततः सदारभृत्येन तस्मान् निर्याय मन्दिरात् । (२३२।१)

गङ्गायां गङ्गदत्तेन पित्रे दत्तं जलं मम ॥ (२३२।२)

तत्राहम् उपभुञ्जानः सान्तर्दुःखं महत्सुखम् । (२३३।१)

कालस्तोकं नयामि स्म विषभिन्नम् इवामृतम् ॥ (२३३।२)

एकदा लब्धविश्रमं माम् अभाषत मातुलः । (२३४।१)

भागिनेयार्थये यत् त्वां तद् अनुष्ठातुम् अर्हसि ॥ (२३४।२)

यद् अनन्तम् अकुप्यं च द्रविणं मम पश्यसि । (२३५।१)

गुणद्रविणराशेस् तद् उत्पन्नं मित्रवर्मणः ॥ (२३५।२)

स्वस्मात् स्वस्मात् तद् आदाय प्रतिज्ञाताच् चतुर्गुणम् । (२३६।१)

द्रष्टुं त्वद्विरहम्लानां मातरं परिगम्यताम् ॥ (२३६।२)

तस्मिंश् च क्षीण एवान्या गन्त्री ते द्रव्यसंहतिः । (२३७।१)

अक्षयप्रभवो ह्य् अस्या गङ्गाया हिमवान् इव ॥ (२३७।२)

स्वे स्वस्मिन् सति चानन्ते लिप्सान्यस्मिन् विगर्हिता । (२३८।१)

विज्ञातसाङ्गवेदार्थः कः पठेन् मातृकाम् इति ॥ (२३८।२)

अनुशासतम् इत्यादि गङ्गदत्तम् अथावदम् । (२३९।१)

सारे ऽर्थे दृढनिर्बन्धं मा मां व्याहत मातुल ॥ (२३९।२)

प्रवर्त्यो गुरुभिः कार्ये यत्र बालो बलाद् अपि । (२४०।१)

स्वयम् एव प्रवृत्तस् तैर् निवर्त्येत कथं ततः ॥ (२४०।२)

यच् चोक्तं मामकैर् अर्थैः कुटुम्बं जीव्यताम् इति । (२४१।१)

एतत् सहस्तपादाय मादृशे नोपदिश्यते ॥ (२४१।२)

मातुलाद् धनम् आदाय यो जीवति समातृकः । (२४२।१)

ननु मातुलमात्रैव क्लीबसत्त्वः स जीव्यते ॥ (२४२।२)

स्थिरसत्त्वं स बुद्ध्वा माम् आलापैर् एवमादिभिः । (२४३।१)

आप्तैर् अकारयद् भृत्यैश् चक्षूरक्षितम् आदृतैः ॥ (२४३।२)

पलायमानं कः शक्तो म्रियमाणं च रक्षितुम् । (२४४।१)

इति लोकाद् इदं श्रुत्वा पलायनपरो ऽभवम् ॥ (२४४।२)

अथ सांयात्रिकं कंचिद् गमिष्यन्तं महोदधिम् । (२४५।१)

अदृष्टः केनचिद् गत्वा विनयेनाभ्यवादयम् ॥ (२४५।२)

तस्मै च कथयामि स्म प्रकृष्टान् आत्मनो गुणान् । (२४६।१)

तृष्णादासीविधेया हि किं न कुर्वन्ति पातकम् ॥ (२४६।२)

अहं चम्पानिवेशस्य तनयो मित्रवर्मणः । (२४७।१)

सर्वरत्नपरीक्षादिकलाकुलविशारदः ॥ (२४७।२)

युष्माभिश् च सनाथत्वम् अहम् इच्छामि साधुभिः । (२४८।१)

त्वादृङ्नाथो ह्य् अनाथो ऽपि मुख्यो नाथवताम् इति ॥ (२४८।२)

स मित्रवर्मणो नाम श्रुत्वैवानन्दविह्वलः । (२४९।१)

श्रद्दधाति स्म दुःसाध्यां मयि सर्वज्ञताम् अपि ॥ (२४९।२)

अवोचच् च पुराभूम सनाथा मित्रवर्मणा । (२५०।१)

अधुना भवता तात ततः प्रस्थीयताम् इति ॥ (२५०।२)

अथ देवद्विजगुरून् अर्चित्वा मङ्गलोज्ज्वले । (२५१।१)

प्रशस्ते तिथिनक्षत्रे बोहित्थम् अमुचद् वणिक् ॥ (२५१।२)

तरङ्गजलदालयं मकरनक्रचक्रग्रहं पिनाकधरकंधरप्रभम् अनन्तम् अप्रक्षयम् । (२५२।१)

महार्णवनभस्तलं लवणसिन्धुनौछद्मना वियत्पथरथेन तेन वणिजस् ततः प्रस्थिताः ॥ (२५२।२)

कथं वा न विमानं तद् येन मानसरंहसा । (२५३।१)

लोचनोन्मेषमात्रेन योजनानां शतं गतम् ॥ (२५३।२)

ततो जलगजेन्द्रेण जलाद् उन्मज्जताहतः । (२५४।१)

विशीर्णबन्धनः पोतः पट्टशः स्फुटति स्म सः ॥ (२५४।२)

यस्य केशेषु जीमूता इति गीताम् अनुस्मरन् । (२५५।१)

दैवात् फलकम् आलम्ब्य प्रापं तोयनिधेस् तटम् ॥ (२५५।२)

क्षणं विश्रम्य तत्राहं हा किं वृत्तम् इति ब्रुवन् । (२५६।१)

उद्भ्रान्तोद्भ्रान्तदिक्कत्वाद् भ्रान्तवान् सिन्धुरोधसि ॥ (२५६।२)

चन्दनागरुकर्पूरलवङ्गलवलीवनैः । (२५७।१)

यत्राक्रान्ताः सरित्वन्तः शैलोपान्ताः समन्ततः ॥ (२५७।२)

कदलीनारिकेरादिफलिनद्रुमसंकटाः । (२५८।१)

आरण्यकैर् अरण्यान्यो भज्यन्ते यत्र कुञ्जरैः ॥ (२५८।२)

शिलापिहितपूर्वार्धे दरीद्वारे ततः क्वचित् । (२५९।१)

शिलापिहितपूर्वाङ्गीम् अङ्गनाम् अस्मि दृष्टवान् ॥ (२५९।२)

ततो यथाप्रमाणेन निर्निमेषेण चक्षुषा । (२६०।१)

ऋजुतानिर्विकारत्वान् माम् असौ त्रस्तम् ऐक्षत ॥ (२६०।२)

आसीच् च मम काप्य् एषा दानवी देवतापि वा । (२६१।१)

न हि रूपं मया दृष्टं नार्याः कस्याश्चिद् ईदृशम् ॥ (२६१।२)

अथवा क्षुधिता कापि देवतारूपकञ्चुका । (२६२।१)

माम् इहैकाकिनं दृष्ट्वा प्राप्ता नक्तंचराङ्गना ॥ (२६२।२)

राक्षस्यो ह्य् अप्सरोरूपा मादृशेषु प्रमादिषु । (२६३।१)

रन्ध्रेषु प्रहरन्तीति यत् तन् माम् इदम् आगतम् ॥ (२६३।२)

तस्माद् अस्माद् अहं देशात् पलाये सभयाद् इति । (२६४।१)

प्रस्थितश् चिन्तयित्वा च सा च माम् इत्य् अभाषत ॥ (२६४।२)

भोः साधो मा भवत् ते भीर् नाहं नक्तंचराङ्गना । (२६५।१)

बोहित्थव्यसनभ्रष्टां विद्धि मां मानुषीम् इति ॥ (२६५।२)

अथ श्रुत्वेदम् उत्कृष्टात् साध्वासाद् ऊर्ध्वमूर्धजः । (२६६।१)

त्रातारौ जगतो वन्दे पार्वतीपरमेश्वरौ ॥ (२६६।२)

आसीच् च मम दिव्येयम् इति संप्रति निश्चितम् । (२६७।१)

निर्निमेषा यतो यच् च परिचित्तज्ञमानसा ॥ (२६७।२)

यद्य् एषा राक्षसी तस्मात् क्व गतः स्यां पलायितः । (२६८।१)

निश्चित्येति परावृत्य बिभ्यन्तीम् इदम् अब्रवम् ॥ (२६८।२)

यदि त्वं मानुषी सत्यं दरीद्वाराद् इतस् ततः । (२६९।१)

निर्गत्यात्मानम् आचक्ष्व दिव्या चेत् पाहि माम् इति ॥ (२६९।२)

अथ ह्रीतेव सा किंचिन् नेत्रे संमील्य साश्रुणी । (२७०।१)

शिलानुष्ठितवस्त्रार्धे पूर्वकाये न्यपातयत् ॥ (२७०।२)

ततः संमीलिते दृष्ट्वा तया नेत्रे ममाभवत् । (२७१।१)

ननु मानुषयोषैव वराक्य् एषा निरम्बरा ॥ (२७१।२)

ततः पराङ्मुखीभूय स्वशातकम् अपाटयम् । (२७२।१)

इदं वस्स्वेति ताम् उक्त्वा तस्यै तस्यार्धम् अक्षिपम् ॥ (२७२।२)

छादितच्छादनीयाङ्गी बाहुवस्त्रार्धमूर्धजैः । (२७३।१)

ततः स्वजघनस्फीताम् अध्यशेत शिलाम् असौ ॥ (२७३।२)

अथ नातिसमीपस्थः परित्रस्तः परस्त्रियाः । (२७४।१)

भद्रे कस्यासि का वेति ताम् अपृच्छम् अवाङ्मुखः ॥ (२७४।२)

मानुषी मानुषं दृष्ट्वा देशे दुर्लभमानुषे । (२७५।१)

लब्धबन्धुर् इवारण्ये विश्रब्धारब्ध भाषितुम् ॥ (२७५।२)

साधुधर्मार्थसर्वार्थः सार्थवाहो ऽस्ति सागरः । (२७६।१)

राजराजगृहाकारगृहे राजगृहे पुरे ॥ (२७६।२)

यावनीनामिका यस्य जाया यवनदेशजा । (२७७।१)

या प्रकृष्टे ऽपि सौभाग्ये पतिं देवम् इवार्चति ॥ (२७७।२)

तयोः सागरदिन्नाख्यः पुत्रः पित्रोर् गुणैः समः । (२७८।१)

ज्येष्ठः समुद्रदिन्नश् च तत्सनामा च कन्यका ॥ (२७८।२)

चम्पाभूषणभूतस्य सत्पतेर् मित्रवर्मणः । (२७९।१)

सुताय सानुदासाय सा च पित्रा प्रतिश्रुता ॥ (२७९।२)

सानुदासश् च रूपेण स्मरेण सदृशः किल । (२८०।१)

सकलं च कलाजालं वेदेति जगति श्रुतिः ॥ (२८०।२)

अथवा न कलाजालं जालं वेद स केवलम् । (२८१।१)

को हि नाम कलाशाली कर्म तादृशम् आचरेत् ॥ (२८१।२)

स हि वेश्याहृताशेषगुणद्रविणसंचयः । (२८२।१)

समब्राह्मणचण्डालैश् चौरैः सार्थवधे हतः ॥ (२८२।२)

तच् च वैशसम् आकर्ण्य सानुदासस्य दुःश्रवम् । (२८३।१)

सागरस्य कुटुम्बं तत् प्रस्थितं यवनीं प्रति ॥ (२८३।२)

यानपात्रविपत्तौ च विपन्नं लवणाम्भसि । (२८४।१)

मेदिनीमण्डलध्वंसे जन्तूनाम् इव मण्डलम् ॥ (२८४।२)

यासौ समुद्रदिन्नेति कन्या निन्दितलक्षणा । (२८५।१)

न तस्यै निर्दयेनापि सिन्धुना दत्तम् अन्तरम् ॥ (२८५।२)

सागरेण च या कन्या सानुदासाय कल्पिता । (२८६।१)

सागरेण निरस्ता च मन्दभाग्याहम् एव सा ॥ (२८६।२)

किं कर्तव्यं क्व गन्तव्यं किं वृत्तं किं नु वर्तते । (२८७।१)

इति चिन्ताविनोदाहम् इहासे प्रियजीविता ॥ (२८७।२)

शुक्तीनां तटभिन्नानां मांसैर् दावाग्निसाधितैः । (२८८।१)

प्रज्ञातैः फलमूलैश् च पुष्णामि विफलां तनुम् ॥ (२८८।२)

लुब्धत्वाच् च वणिग्जातेर् आहृत्याहृत्य सैकतात् । (२८९।१)

मौक्तिकस्य गुहाकोणे राशिः प्रांशुर् मया कृतः ॥ (२८९।२)

मम तावद् इयं वार्त्ता त्वदीयाख्यायताम् इति । (२९०।१)

इति पृष्टस्य मे चित्तम् इति चित्तम् अभूत् तया ॥ (२९०।२)

सानुदासो ऽहम् एवेति यद्य् अस्यै कथयाम्य् अहम् । (२९१।१)

अन्यद् एव किम् अप्य् एषा मयि संभावयिष्यति ॥ (२९१।२)

संभावयतु नामेयम् अहं पुनर् इमां कथम् । (२९२।१)

विपन्मग्नाम् उपेक्षेयं पुरुषः सन् स्त्रियम् सतीम् ॥ (२९२।२)

अपि चेदं स्मराम्य् एव तातपादैर् यथा वृता । (२९३।१)

पित्रा चेयं प्रतिज्ञाता तेन व्यर्था विचारणा ॥ (२९३।२)

अथेत्थं कथयामि स्म चम्पायाम् अभवद् वणिक् । (२९४।१)

मित्रवर्मेति यः स्वस्थो यशसाद्यापि तिष्ठति ॥ (२९४।२)

यस्य मित्रवती जाया सानुदासः सुतस् तयोः । (२९५।१)

स ताभ्याम् एकपुत्रत्वाज् ज्ञापितः सकलाः कलाः ॥ (२९५।२)

असौ चालीकपाण्डित्याल् लोकवृत्तपराङ्मुखः । (२९६।१)

सुहृद्भिर् धूर्तचित्तज्ञैर् दास्या संगमितः सह ॥ (२९६।२)

सानुदासः स एवाहं सर्वस्वं मे तया हृतम् । (२९७।१)

साथ मानर्थकं ज्ञात्वा निर्वासयितुम् ऐहत ॥ (२९७।२)

अथास्मिन्न् अन्तरे सा मां भाषमाणम् अभाषत । (२९८।१)

किंचित् पृच्छामि यत् तन् मे यूयम् आख्यातुम् अर्हथ ॥ (२९८।२)

स्नानशाटकम् आनीय स्थूलं तैलमलीमसम् । (२९९।१)

प्रासादाग्रे यद् उक्ताः स्थ दास्या तत् कथ्यताम् इति ॥ (२९९।२)

मया तूक्तं तयोक्तो ऽहं दारिकाया मुहूर्तकम् । (३००।१)

अभ्यङ्गः क्रियते तस्माद् भवान् अवतरत्व् इति ॥ (३००।२)

साथापृच्छत् पुरे षष्ठे रत्नसंस्कारकारकैः । (३०१।१)

किम् उक्ताः शिल्पिभिर् यूयम् इति प्रत्यब्रुवं ततः ॥ (३०१।२)

तैर् उक्तो ऽहं प्रवीणो ऽसि त्वत्तो लज्जामहे वयम् । (३०२।१)

तस्माद् अस्मात् पुरात् षष्ठात् पञ्चमं गम्यताम् इति ॥ (३०२।२)

इत्यादि यत् तया पृष्टं वृत्तं वृत्तं मयाखिलम् । (३०३।१)

सार्थध्वंसावसानान्तं प्रत्युक्तं सकलं मया ॥ (३०३।२)

अथ कूर्माङ्गनेवाङ्गैर् अङ्गे ऽलीनापि लज्जया । (३०४।१)

माम् आलिङ्गद् अपाङ्गेन सानङ्गाभ्यङ्गचारुणा ॥ (३०४।२)

ततस् तां पृष्टवान् अस्मि भीरु किं क्रियताम् इति । (३०५।१)

साथ प्रसारयत् स्विन्नं स्फुरन्तं दक्षिणं करम् ॥ (३०५।२)

गम्भीरं ध्वनति ततः समुद्रतूर्ये गायत्सु श्रुतिमधुरं शिलीमुखेषु । (३०६।१)

नृत्यत्सु स्फुटरटितेषु नीलकण्ठेष्व् आलम्बे करम् इभतालुताम्रम् अस्याः ॥ (३०६।२)

ततस् तत् तादृशं दुःखं पोतभङ्गादिहेतुकम् । (३०७।१)

सर्वम् एकपदे नष्टं साधाव् अपकृतं यथा ॥ (३०७।२)

पाषण्डिनो गृहस्थांश् च मोक्षस्वर्गाभिकाङ्क्षिणः । (३०८।१)

चिन्तितांस् तान् हसामि स्म प्रत्युत्पन्नमहासुखः ॥ (३०८।२)

मीनकूर्मकुलीरादिवृष्यवारिचरामिषैः । (३०९।१)

नारिकेलादिभिश् चाङ्गम् अपुषावोपबृंहिभिः ॥ (३०९।२)

पुलिनैः सिन्धुराजस्य मुक्ताविद्रुमसंकटैः । (३१०।१)

राजहंसाव् इवोत्कण्ठौ प्रीतौ समचरावहि ॥ (३१०।२)

कदाचित् कुञ्जशिखरैर् अचलानां सनिर्झरैः । (३११।१)

सफलद्रुमसंनाहैः करेणुकलभाव् इव ॥ (३११।२)

लवङ्गपूगकर्पूरताम्बूलाद्यैर् अदुर्लभैः । (३१२।१)

नित्यम् अङ्गम् अनङ्गाङ्गैः समस्कुर्व सचन्दनैः ॥ (३१२।२)

गुहालतागृहावासौ वसितद्रुमवल्कलौ । (३१३।१)

देवम् आत्मभुवं ध्यान्तौ जातौ स्वः कामयोगिनौ ॥ (३१३।२)

ततः समुद्रदिन्ना माम् इत्य् अवोचत् कदाचन । (३१४।१)

भिन्नपोतवणिग्वृत्तम् अर्यपुत्र समाचर ॥ (३१४।२)

दिवा प्रांशोस् तरोर् अग्रे प्रांशुर् उच्छ्रीयतां ध्वजः । (३१५।१)

ज्वलनो ज्वाल्यतां रात्रौ तुङ्गे सागररोधसि ॥ (३१५।२)

कदाचिन् नाविकः कश्चिद् आलोक्यावान्तरं द्वयोः । (३१६।१)

स्वदेशम् आनयेद् आवां धर्मो ऽयं वणिजाम् इति ॥ (३१६।२)

युक्तम् आहेति निर्धार्य तथैव कृतवान् अहम् । (३१७।१)

आप्तानाम् उपदेशो हि प्रमाणं योषिताम् अपि ॥ (३१७।२)

ततस् तुङ्गेषु रंहन्ती भङ्गशृङ्गेषु भङ्गिषु । (३१८।१)

मद्गुपङ्क्तिर् इवागच्छद् उपनौकारुणोदये ॥ (३१८।२)

तां द्विनिर्यामकारूढाम् आरूढः पटुरंहसम् । (३१९।१)

प्राग्वातालीम् इवाम्भोदः प्रातिष्ठं दूरम् अन्तरम् ॥ (३१९।२)

पश्यामि स्म ततः सिन्धौ बोहित्थं स्थिरम् अस्थिरे । (३२०।१)

कातराणाम् इव व्राते स्थिरसत्त्वम् अवस्थितम् ॥ (३२०।२)

तत्र वाणिजम् अद्राक्षं महाद्रविणभाजनम् । (३२१।१)

कैलास इव शुभाग्रं महापद्ममहानिधिम् ॥ (३२१।२)

अभिवादयमानं च मां दृष्ट्वा तेन सस्पृहम् । (३२२।१)

बाष्पवद्दृष्टिकण्ठेन भाषितं प्रस्खलद्गिरा ॥ (३२२।२)

किं जातिः कस्य पुत्रो ऽसि किं वा मातेति सर्वथा । (३२३।१)

किं त्वया तात पृष्टेन मित्रवर्मसुतो भवान् ॥ (३२३।२)

कथं पुनर् अमुं देशम् आगतो ऽसीति पृच्छते । (३२४।१)

विस्तरेण मया तस्मै सर्वपूर्वं निवेदितम् ॥ (३२४।२)

तेनोक्तम् असि दीर्घायुर् जामाता तनयश् च मे । (३२५।१)

आत्मा सागरदत्तश् च मित्रवर्मा च मे यतः ॥ (३२५।२)

गच्छ सागरदत्तस्य तनयां तच् च मौक्तिकम् । (३२६।१)

बहुनाविकया नावा तटाद् आनीयताम् इह ॥ (३२६।२)

अन्यच् चासिद्धरात्रो ऽहं किं च पोतं न पश्यसि । (३२७।१)

अवग्रहहृताम्भस्कं तडागम् इव रिक्तकम् ॥ (३२७।२)

ममेदं वहनं रिक्तं वोढव्यं सारवत् तव । (३२८।१)

नष्टाश्वदग्धरथवद् योगः श्लाघ्यो ऽयम् आवयोः ॥ (३२८।२)

मूल्यं तस्य च यत् तन् नौ समभागं भविष्यति । (३२९।१)

पूर्वं संमन्त्रितार्घस् त्वं धर्मो ऽयं वणिजाम् इति ॥ (३२९।२)

तच् च मौक्तिकम् आनीय पोतस् तेन प्रपूरितः । (३३०।१)

समुद्रदिन्नया पादौ वाणिजस्य च वन्दितौ ॥ (३३०।२)

तस्यै दशसहस्राणि वस्त्राण्य् आभरणानि च । (३३१।१)

तेन दत्तानि वदता वधूस् त्वं मे सुतेति च ॥ (३३१।२)

कृतं चातिप्रसङ्गेन संक्षेपः श्रूयताम् अयम् । (३३२।१)

प्रेरितं यानपात्रं च तद् विपन्नं च पूर्ववत् ॥ (३३२।२)

जीविते ऽपि निराशेन यानपात्रे निमज्जति । (३३३।१)

निगृहीताः शिखामध्ये मुक्ताः कतिपया मया ॥ (३३३।२)

ताश् च विज्ञापयामि स्म परस्मिन् मम जन्मनि । (३३४।१)

भगवत्यः सदा भक्तम् उपतिष्ठत माम् इति ॥ (३३४।२)

एवंप्राये च वृत्तान्ते तरंगान्तरतारणी । (३३५।१)

पट्टश्लिष्टा मया दृष्टा संनिकृष्टागता प्रिया ॥ (३३५।२)

माम् उपाहूयमानैव सा प्रसारितपाणिका । (३३६।१)

चपलेन तरंगेण बलाद् अपहृताबला ॥ (३३६।२)

तस्मै क्रुद्धस् तरंगाय महामोहम् अहं गतः । (३३७।१)

चेतये यावद् आत्मानं लोटन्तम् उदधेस् तटे ॥ (३३७।२)

कान्तां मुक्त्वा विमुक्तत्वात् प्रियाविश्लेषविक्लवः । (३३८।१)

प्रक्रामन् विलपामि स्म निर्जने निरवग्रहः ॥ (३३८।२)

नमस् ते भगवन् मोहनिर्वाणप्रीतिदायिने । (३३९।१)

कालाकालविदाशून्यं चेतनां धिग् अचेतनाम् ॥ (३३९।२)

मौक्तिकं गृह्यतां नाम तत् ते स्वं स्वं महोदधे । (३४०।१)

साधो साध्वी विपद्बन्धुः प्रिया मे मुच्यताम् इति ॥ (३४०।२)

याश् च ताः शिरसि न्यस्ता मुक्ताः पोते निमज्जति । (३४१।१)

सिरः कण्डूयमानेन ताः स्पृष्टाः पाणिना मया ॥ (३४१।२)

ताः परीक्षितवान् अस्मि तन्मात्रद्रविणस् तदा । (३४२।१)

तत् किं परीक्षितं तासां या न दृष्टाः परीक्षकैः ॥ (३४२।२)

स शोकस् तासु दृष्टासु यत् सत्यम् अभवत् तनुः । (३४३।१)

यद् एतद् द्रविणं नाम प्राणा ह्य् एते बहिश्चराः ॥ (३४३।२)

शाटकान्ते च ता बुद्ध्वा दृढया ग्रन्थिमालया । (३४४।१)

वेलाकुलेन यामि स्म धीरधीर् द्रविणोष्मणा ॥ (३४४।२)

कदलीफलचिक्खल्लप्रस्खलच्चरणः क्वचित् । (३४५।१)

नारिकेलजलोच्छिन्नपिपासावेदनः क्वचित् ॥ (३४५।२)

एलामरिचताम्बूलवल्लीवेल्लितपल्लवैः । (३४६।१)

पनसक्रमुकारामैर् नीतदृक् फलबन्धुरैः ॥ (३४६।२)

गोलाङ्गूलादिविक्रान्तविशीर्णकुसुमेषु च । (३४७।१)

क्वचिच् चम्पकषण्डेषु गमयन् गमनश्रमम् ॥ (३४७।२)

दिनान्तकपिशाङ्गे च दिवसान्तदिवाकरे । (३४८।१)

धावद्धेनुधनोद्धूतधूलीकं ग्रामम् आसदम् ॥ (३४८।२)

ततस् तत्र वसत्य् अर्थं यं यं याचे स्म कंचन । (३४९।१)

धन्निनुं चोल्लिदिति च ब्रवीति स्म हसन् स सः ॥ (३४९।२)

अथैकेन द्विभाषेण गृहं नीत्वा कुटुम्बिना । (३५०।१)

जामातेव चिरात् प्राप्तः प्रियः प्रीत्यास्मि सत्कृतः ॥ (३५०।२)

तं च स्वशयनासन्नम् अपृच्छं रजनीमुखे । (३५१।१)

देशो ऽयं कतमः साधो कतमद् वात्र पत्तनम् ॥ (३५१।२)

तेनोक्तं पाण्ड्यदेशो ऽयम् अनुदक्षिणसागरम् । (३५२।१)

महापद्मनिधिप्राप्तिरम्यं यत्रार्थिदर्शनम् ॥ (३५२।२)

इतश् च पाण्ड्यमथुरा ग्रामान् मृदुनि योजने । (३५३।१)

विश्रम्य रजनीम् अत्र प्रातर् गन्तासि ताम् इति ॥ (३५३।२)

सुप्तेन प्रियया सार्धम् असुप्तेनार्थचिन्तया । (३५४।१)

संक्षिप्ता च निरस्ता च यापिता यामिनी मया ॥ (३५४।२)

प्रातः क्रोशद्वयातीतः कदलीषण्डसंवृतम् । (३५५।१)

पान्थसंहातसंबाधम् अपश्यं सत्त्रमण्डपम् ॥ (३५५।२)

पश्यामि स्म च वैदेशान् क्रियमाणक्षुरक्रियान् । (३५६।१)

अभ्यङ्गोच्छादनाच्छादभोजनाद्यैश् च सत्कृतान् ॥ (३५६।२)

कृतक्षौरादिकर्मा तु लब्धवस्त्रोत्तमाशनः । (३५७।१)

पृष्टो ऽस्मि सत्त्रपतिना शय्यास्थः शर्वरीमुखे ॥ (३५७।२)

क्वचित् कश्चित् त्वया दृष्टः प्राज्ञो वाणिजदारकः । (३५८।१)

सानुदास इति प्रांशुः श्यामस् ताम्रान्तलोचनः ॥ (३५८।२)

ततस् तं पृष्टवान् अस्मि सानुदासेन किं तव । (३५९।१)

कस्य वा सानुदासो ऽसाव् इति तेनोदितं ततः ॥ (३५९।२)

गङ्गदत्ताभिधानस्य ताम्रलिप्तीविभूषणः । (३६०।१)

गुणवान् भागिनेयो ऽसौ गतः पोतेन सागरम् ॥ (३६०।२)

स च पोतः किलाम्भोधौ प्रभञ्जनपराहतः । (३६१।१)

प्रविशीर्णः पयःपूर्णः पयोधर इवाम्बरे ॥ (३६१।२)

वार्त्ता चेयं प्रसर्पन्ती मूर्छातिशयदायिनी । (३६२।१)

क्रूराशीविषयोषेव गङ्गदत्तम् अमूर्छयत् ॥ (३६२।२)

तेनापि सर्वदेशेषु कान्तारेषु तरेषु च । (३६३।१)

प्रवर्तितानि सत्त्राणि वेलातटपुरेषु च ॥ (३६३।२)

कदाचित् सानुदासस्य पोतापेतस्य जीवतः । (३६४।१)

पान्थः कश्चित् क्वचित् सत्रे प्रवृत्तिं कथयेद् इति ॥ (३६४।२)

तत् ते यदि स दीर्घायुर् आयुष्मन्दर्शनं गतः । (३६५।१)

आचक्ष्व नस् ततो दीना जनता जीव्यताम् इति ॥ (३६५।२)

मम त्व् आसीत् प्रतिज्ञायाः कियत्सम्पादितं मया । (३६६।१)

अस्मै यद् अहम् आत्मानम् आचक्षे ऽपहतत्रपः ॥ (३६६।२)

तस्माद् इति ब्रवीमीति विनिश्चित्येदम् अब्रवम् । (३६७।१)

सानुदासः पुनः पोतम् आरुह्य गतवान् इति ॥ (३६७।२)

प्रातश् च पाण्ड्यमथुराम् आश्चर्यशतशालिनीम् । (३६८।१)

प्रायं पूरितसर्वेच्छां चिन्तामणिशिलाम् इव ॥ (३६८।२)

तस्याम् अध्यासि भिन्नाभरत्नपञ्जरसंकुलम् । (३६९।१)

अगस्त्यपीतपानीयसागराकारम् आपणम् ॥ (३६९।२)

तत्रालंकारम् आदाय द्वाव् उपागमतां नरौ । (३७०।१)

तस्य चैकतरः क्रेता विक्रेतान्यतरस् तयोः ॥ (३७०।२)

तौ तं वाणिजम् अब्रूतां रत्नतत्त्वविदा त्वया । (३७१।१)

उचितं भूषणस्यास्य मूल्यम् आख्यायताम् इति ॥ (३७१।२)

तेनापि तच् चिरं दृष्ट्वा न जानामीति भाषिते । (३७२।१)

तौ मां निश्चलया दृष्ट्या दृष्टवन्तम् अपृच्छताम् ॥ (३७२।२)

निश्चलस्निग्धया दृष्ट्या सुष्ठु दृष्टम् इदं त्वया । (३७३।१)

मन्यावहे विजानाति मूल्यम् अस्य भवान् इति ॥ (३७३।२)

अनास्थोत्तानहस्तेन ततः स्मित्वा मयोदितम् । (३७४।१)

नैवेदम् अतिदुर्ज्ञानं किं मुधेवाकुलौ युवाम् ॥ (३७४।२)

कोटिर् अस्य समं मूल्यं रत्नतत्त्वविदो विदुः । (३७५।१)

तस्माद् अधिकम् ऊनं वा क्रेतृविक्रायकेच्छया ॥ (३७५।२)

अथ विक्रायकस् तोषान् मुक्ताश्रुर् माम् अवोचत । (३७६।१)

यदीयं मूल्यम् एतस्य धनं धन्यास् ततो वयम् ॥ (३७६।२)

अपि भूषणम् एतन् मे कोटिमूल्यं भवेद् इति । (३७७।१)

सदैव मे मनस्य् आसीद् अयम् एव मनोरथः ॥ (३७७।२)

अथेति क्रायकेणोक्तं ममाप्य् आसीन् मनोरथः । (३७८।१)

अपि नाम लभेयाहम् इदं कोट्येति चेतसि ॥ (३७८।२)

ततस् ताव् अस्तुवातां मां नमस् ते विश्वकर्मणे । (३७९।१)

को हि मानुषदुर्बोधम् इदं बुध्यते मानुषः ॥ (३७९।२)

क्रयविक्रयकामाभ्याम् आवाभ्यां बहुशः पुरी । (३८०।१)

द्रव्यस्यास्य परीक्षार्थं परिक्रान्ता समन्ततः ॥ (३८०।२)

पृथिवी मूल्यम् अस्येति कश्चिद् आह परीक्षकः । (३८१।१)

अजानन् काकिनीत्य् अन्यो न किंचिद् इति चापरः ॥ (३८१।२)

त्वत्कृतेन तु मूल्येन जनितं नौ महत्सुखम् । (३८२।१)

एतद् एकार्थयोर् आसीद् अभीष्टम् उभयोर् अपि ॥ (३८२।२)

इत्यादि तौ प्रशस्ताय प्रादिशातां ससंमदौ । (३८३।१)

अयुतं मे सुवर्णानां ससाराभरणाम्बरम् ॥ (३८३।२)

अथ वार्त्ताम् इमां श्रुत्वा नृपेणाहूय सादरम् । (३८४।१)

परीक्षितो ऽस्मि रत्नानि वर्जितानि परीक्षकैः ॥ (३८४।२)

बहुभृत्यं बहुधनं बहुवृत्तान्तनिष्कुटम् । (३८५।१)

विशालं बहुशालं च प्रीतः प्रादात् स मे गृहम् ॥ (३८५।२)

अतः परम् अहं तस्याम् आसं पुरि परीक्षकः । (३८६।१)

धर्मेणैव च मां कश्चिन् न परीक्षाम् अकारयत् ॥ (३८६।२)

एवं च वसतस् तत्र ममेयम् अभवन् मतिः । (३८७।१)

केन नामाल्पमूल्येन महालाभो भवेद् इति ॥ (३८७।२)

उपलभ्यस् ततो लोकात् कर्पासो गुणवान् इति । (३८८।१)

तस्य कैलासकूटाभान् सप्त कूटान् अकारयम् ॥ (३८८।२)

धिक् कर्पासकथां तुच्छां सर्वथा मूषकेण ते । (३८९।१)

प्रदीपशिखया कूटा गमिता भस्मकूटताम् ॥ (३८९।२)

मथुरायां च मर्यादा गृहं यस्य प्रदीप्यते । (३९०।१)

प्रक्षिप्यते स तत्रैव सकुटुम्बो रटन्न् इति ॥ (३९०।२)

अथ हस्तद्वितीयो ऽहम् इयं दिग् इति संभ्रमन् । (३९१।१)

उदीचीं दिशम् उद्दिश्य कान्दिशीकः पलायितः ॥ (३९१।२)

धावित्वा च त्रियामार्धम् अहरर्धं च रंहसा । (३९२।१)

दुर्गाद् उत्क्रम्य सुप्तो ऽहं वटमूले महाश्रमः ॥ (३९२।२)

अथांशुमति शीतांशौ प्रशान्तप्रबलश्रमः । (३९३।१)

जनताध्वनिम् अश्रौषम् अभितो वटम् उत्कटम् ॥ (३९३।२)

आसीच् च मम हा कष्टं हन्त नष्टो ऽस्मि संप्रति । (३९४।१)

ज्वलति ज्वलने क्षिप्तो निर्घृणैर् द्रविडैर् इति ॥ (३९४।२)

अथ कन्थाजरच्छत्त्रपादुकादिपरिच्छदान् । (३९५।१)

अद्राक्षं पथिकाकल्पाञ् जल्पतो गौडभाषया ॥ (३९५।२)

हा मातर् जीवितो ऽस्मीति तान् आलोक्याश्वसं ततः । (३९६।१)

रक्षोमुक्तो हि नाश्वस्यात् को वा दृष्ट्वा नरान् नरः ॥ (३९६।२)

आस्तीर्णपर्णशय्यास् ते ततो न्यस्तपरिच्छदाः । (३९७।१)

परितो माम् उपासीनाः समपृच्छन्त विश्रमाः ॥ (३९७।२)

आगच्छति कुतो देशान् नगराद् वा भवान् इति । (३९८।१)

मयापि कथितं तेभ्यः पाण्ड्यदेशपुराद् इति ॥ (३९८।२)

अथ तैः सस्पृहैः पृष्टं मथुरायां त्वया यदि । (३९९।१)

सानुदासो वणिग्दृष्टस् ततो नः कथ्यताम् इति ॥ (३९९।२)

मयोक्तं सानुदासाख्यो वणिक् तत्र न विद्यते । (४००।१)

भवन्तः कतमत् तत्र पृच्छन्तीत्य् उच्यताम् इति ॥ (४००।२)

ततस् ते कथयन्ति स्म ताम्रलिप्त्यां वणिक्पतिः । (४०१।१)

गङ्गदत्तो गुणान् यस्य न न वेद भवान् अपि ॥ (४०१।२)

ये गुणान् न विदुस् तस्य सद्वीपात् प्राङ्महोदधेः । (४०२।१)

व्यापिन्या कीर्तितान् कीर्त्या न जातास् ते ऽथवा मृताः ॥ (४०२।२)

स्वस्रीयः सानुदासो ऽस्य पोतभङ्गात् किल च्युतः । (४०३।१)

अध्यास्ते पाण्ड्यमथुरां कृतकर्पाससंग्रहः ॥ (४०३।२)

गङ्गदत्तस् तु पान्थेभ्यः प्रवृत्तिम् उपलभ्य ताम् । (४०४।१)

आहूयाह स्म सुहृदः प्रीतांश् च परिचारकान् ॥ (४०४।२)

ये मे शोणितम् आयान्ति गृहीत्वा दक्षिणापथात् । (४०५।१)

तान् अहं सुहृदः स्फीतैस् तोषयामि धनैर् इति ॥ (४०५।२)

तद् वयं गङ्गदत्तेन तम् आनेतुं विसर्जिताः । (४०६।१)

यदि चासौ त्वया दृष्टस् तद् आचष्टां भवान् इति ॥ (४०६।२)

मम त्व् आसीद् वरं क्षिप्तस् तत्रैवाहं विभावसौ । (४०७।१)

न त्व् अपूर्णप्रतिज्ञेन मातुर् आननम् ईक्षितुम् ॥ (४०७।२)

अथेत्थं कथयामि स्म सानुदासस् तपस्विकः । (४०८।१)

कर्पासे ज्वलति क्षिप्तः पाण्ड्यैर् निष्करुणैर् इति ॥ (४०८।२)

ततस् ताडितवक्षस्कास् तारम् आरट्य ते चिरम् । (४०९।१)

इति संमन्त्रयन्ते स्म विषादक्षामवाचकाः ॥ (४०९।२)

गङ्गदत्तार्थिता यूयं सानुदासार्थम् आगताः । (४१०।१)

तस्मै तन्मृत्युवृत्तान्तं कथं शक्ष्यथ शंसितुम् ॥ (४१०।२)

वार्त्तां चेमाम् उपश्रुत्य वैवस्वतहसाशिवाम् । (४११।१)

चम्पायां ताम्रलिप्त्यां च जीवितव्यं न केनचित् ॥ (४११।२)

तद् आत्मानं परित्यज्य स्वामिनो भवतानृणाः । (४१२।१)

गङ्गदत्तो ऽपि तद्वार्त्ताम् अन्यतो लभताम् इति ॥ (४१२।२)

ते काष्ठस्कन्धम् आदीप्य प्रवेष्टुमनसस् ततः । (४१३।१)

स्तुवन्तो देवताः स्वाः स्वाः पर्यक्रामन् प्रदक्षिणम् ॥ (४१३।२)

मम त्व् आसीद् अहो कष्टं बद्धो ऽहं नरशम्बरः । (४१४।१)

सोत्साहैर् अपि दुर्लङ्घ्यं जालं जाल्मैः प्रसारितम् ॥ (४१४।२)

अथोच्चैर् आरटामि स्म भो भो त्यजत साहसम् । (४१५।१)

सानुदासः स एवाहं विधेयो भवताम् इति ॥ (४१५।२)

विषादेन ततस् तेषाम् असवो निर्यियासवः । (४१६।१)

अस्मत्संप्राप्तिहर्षेण जाताः कण्ठोपकण्ठगाः ॥ (४१६।२)

शेषत्वाद् आयुषस् ते ऽपि विनिवृत्तप्रियासवः । (४१७।१)

हर्षार्द्राः समकूर्दन्त तालक्षोभितकाननाः ॥ (४१७।२)

ते स्तुवन्तस् ततो हृष्टाः सुगतं सौगता इव । (४१८।१)

बहुकृत्वः परिक्रम्य माम् अवन्दत मूर्धभिः ॥ (४१८।२)

ते ऽथ मां शिबिकारूढं नातिदीर्घैः प्रयानकैः । (४१९।१)

निधिलाभाद् इव प्रीतास् ताम्रलिप्तीम् अनेषत ॥ (४१९।२)

अथ क्षितिपतेः पुत्रं परिणेतुम् इवागतम् । (४२०।१)

हृष्टः प्रत्युदगच्छन् मां मातुलः स्फीतडम्बरः ॥ (४२०।२)

व्यासेनापि न शक्यो ऽसौ व्यासेनाख्यातुम् उत्सवः । (४२१।१)

समासेन तवाख्यामि वाक्कुण्ठानाम् अयं विधिः ॥ (४२१।२)

तिष्ठन्तु तावद् अकलङ्ककुटुम्बिदाराः शीतांशुभास्वदनिलैर् अपि ये न दृष्टाः । (४२२।१)

सिन्दूरपाटलितखण्डनटैर् नटद्भिर् नग्नाटकैर् अपि नरेन्द्रपथेषु गीतम् ॥ (४२२।२)

विद्यावृत्तैस् ततो विप्रैर् गङ्गदत्तः स्वयं च माम् । (४२३।१)

मधुरैर् उपपन्नैश् च वचनैर् इत्य् अबोधयत् ॥ (४२३।२)

पिता मे ध्रियते भर्ता भृत्यान् आत्तेन किं मम । (४२४।१)

आत्मनायासितेनेति प्राग् अभूस् त्वम् उपेक्षकः ॥ (४२४।२)

अधुना जननीजायाप्रजागुरुजनादिभिः । (४२५।१)

अवश्यभरणीयैश् च रक्ष्यैश् च परवान् भवान् ॥ (४२५।२)

तद् भवद्भर्तृके तत्र वर्गे प्रोषितभर्तृके । (४२६।१)

असारथाव् इव रथे ध्रुवं यन् न ब्रवीमि तत् ॥ (४२६।२)

तस्माद् उत्कण्ठयोत्कण्ठं त्वयि तात दिदृक्षया । (४२७।१)

स्वकुटुम्बम् अनुकण्ठं कुरु याहि गृहान् इति ॥ (४२७।२)

एकदा कंचिद् अद्राक्षम् आचेरं नाम वाणिजम् । (४२८।१)

सुवर्णभूमये यान्तम् अनन्तैः सह वाणिजैः ॥ (४२८।२)

तैर् गत्वा सह पोतेन कंचिद् अध्वानम् अम्बुधेः । (४२९।१)

तटे बोहित्थम् उज्झित्वा प्रातिष्ठामहि रोधसा ॥ (४२९।२)

अथाभ्रंलिहशृङ्गस्य पादं पादपसंकटम् । (४३०।१)

आवसाम नगेन्द्रस्य लोहितायति भास्वति ॥ (४३०।२)

ततस् तत्राहृताहारान् निषण्णान् पर्णसंस्तरे । (४३१।१)

इत्य् अस्मान् अनुशास्ति स्म सार्थवाहः क्षपाक्षये ॥ (४३१।२)

त्रिधा पृष्ठेषु बध्नीत पाथेयस्थगिका दृढम् । (४३२।१)

ग्रीवासु तैलकुतुपान् समासजत वाणिजाः ॥ (४३२।२)

एताश् च कोमलाः स्थूलाः शोषदोषादिवर्जिताः । (४३३।१)

हस्तैर् वेत्रलता गाढम् आलम्ब्यारोहताचलम् ॥ (४३३।२)

लताम् अनीदृशीं मोहाद् यः कश्चिद् अवलम्बते । (४३४।१)

प्रमीतो हिमवत्य् अस्मिन् स प्रयाति परां गतिम् ॥ (४३४।२)

एष वेत्रपथो नाम सर्वोत्साहविघातकृत् । (४३५।१)

सुवर्णाशाप्रवृत्तानां महान् इव विनायकः ॥ (४३५।२)

एवमादि ततः श्रुत्वा विषण्णैर् अस्मदादिभिः । (४३६।१)

हेमगर्धग्रहग्रस्तैस् तथैव तद् अनुष्ठितम् ॥ (४३६।२)

अथैको दूरम् आरूढश् छिन्नवेत्रलताशिखः । (४३७।१)

क्षुरप्रक्षुरितज्याकः क्षोणीं शूर इवागमत् ॥ (४३७।२)

वयम् एवाचलाग्रं तद् आरुह्य परिदेव्य च । (४३८।१)

निरुप्य च जलं तस्मै तत्रैवानेष्महि क्षपाम् ॥ (४३८।२)

प्रातर् महान्तम् अध्वानं गत्वापश्याम निम्नगाम् । (४३९।१)

गवाश्वाजैडकाकारपाषाणकुलसंकुलाम् ॥ (४३९।२)

अथाचेरः पुरःस्थित्वा पान्थान् उच्चैर् अवारयत् । (४४०।१)

मा मा स्पृक्षत वार्य् एतद् भो भो तिष्ठत तिष्ठत ॥ (४४०।२)

मूढैः स्पृष्टम् इदं यैर् यैस् ते ते पाषाणतां गताः । (४४१।१)

अथ वा स्वयम् एवैनां सुहृदः किं न पश्यथ ॥ (४४१।२)

वंशान् पश्यथ यान् अस्याः परस्मिन् सरितस् तटे । (४४२।१)

अर्वाक्कूलं नुदत्य् एनान् पटुः परतटानिलः ॥ (४४२।२)

एषाम् अन्यतमं गाढं गृह्णीध्वं मस्करं करैः ॥ (४४३।२)

वाते मन्थरतां याते मस्करात् तुङ्गतां गतात् । (४४४।१)

परस्मिन्न् आपगपारे शनकैर् अवरोहत ॥ (४४४।२)

कोथशोषादिदोषं तु यो ऽवलम्बेत मस्करम् । (४४५।१)

स ततः पतितो गच्छेच् छैलस्थिरशरीरताम् ॥ (४४५।२)

एष वेणुपथो नाम महापथविभीषणः । (४४६।१)

कुशलैः कुशलेनाशु निर्विषादैश् च लङ्घ्यते ॥ (४४६।२)

यथासुरबिलं बालः शासनान् मन्त्रवादिनः । (४४७।१)

प्रविवेशाविचार्यैव तथास्माभिस् तद् ईहितम् ॥ (४४७।२)

तेषाम् एकं कृशाद् वंशाद् विशीर्णाद् अपतत् ततः । (४४८।१)

शिलाभूतां तनुं त्यक्त्वा गतिं माहेश्वरीम् अगात् ॥ (४४८।२)

अवतीर्य तु वंशेभ्यस् त्यक्त्वा दूरेण तां नदीम् । (४४९।१)

तस्मै सलिलम् अन्यस्य अमदाम न्यवसाम च ॥ (४४९।२)

वाहयित्वा च पन्थानं योजनद्वयसं प्रगे । (४५०।१)

भुजंगस्यातिसंक्षिप्ताम् अद्राक्षं पदवीं ततः ॥ (४५०।२)

तस्याश् चोभयतो भीमम् अदृष्टान्तं रसातलम् । (४५१।१)

अन्धान्धकारसंघातवित्रासिततमोनुदम् ॥ (४५१।२)

अथाचेरो ऽवदत् पान्थान् दारुपर्णतृणादिभिः । (४५२।१)

आर्द्रशुष्कैर् अरण्यानी सधूमा क्रियताम् इयम् ॥ (४५२।२)

एतां दृष्ट्वा सपर्याणाञ्छार्दूलाजिनकङ्कटान् । (४५३।१)

छागान् विक्रेतुम् आयान्ति किराताः परितो दिशः ॥ (४५३।२)

तान् क्रीणीयात कौसुम्भनैलशाकलिकाम्बरैः । (४५४।१)

खण्डतण्डुलसिन्दूरलवणस्नेहनैर् अपि ॥ (४५४।२)

छागपृष्ठानि चारुह्य गृहीतायतवेणवः । (४५५।१)

अतिगाहत चाध्वानं कालभ्रूदण्डभङ्गुरम् ॥ (४५५।२)

आदाय यदि चान्ये ऽपि काञ्चनं काञ्चनाकरात् । (४५६।१)

अनेनैव निवर्तेरन् पथा पान्थाः कदाचन ॥ (४५६।२)

ततस् तैर् अस्मदीयैश् च संमुखीनैर् इहान्तरे । (४५७।१)

रसातलं प्रवेष्टव्यं ससुवर्णमनोरथैः ॥ (४५७।२)

न महासंकटाद् अस्मान् मार्गाद् उत्क्रम्य विद्यते । (४५८।१)

छागपङ्क्तेर् अवस्थानं न निवर्तितुम् अन्तरम् ॥ (४५८।२)

तस्माद् अभ्यस्तकुन्तेन वीरेण प्रतिभावता । (४५९।१)

अनुभूतसमीकेन पङ्क्तेः प्रस्थीयतां पुरः ॥ (४५९।२)

समर्थस् तादृग् एको ऽपि हन्तुं परपरंपराम् । (४६०।१)

न पराभाव्यते यावद् अपरेण परेण सः ॥ (४६०।२)

अयं चाजपथो नाम श्रूयमाणो विभीषणः । (४६१।१)

दृश्यमानो विशेषेण भृगुः पातार्थिनाम् इव ॥ (४६१।२)

इत्य् आचेरे ब्रुवत्य् एवं प्रांशुकोदण्डमण्डला । (४६२।१)

आगच्छन् म्लेच्छपृतना छागपूगपुरःसरा ॥ (४६२।२)

तेषु तु प्रतियातेषु निष्कार्यक्रयविक्रयौ । (४६३।१)

स्नात्वावन्दन्त क्रदन्तः पान्थाः शंकरकेशवौ ॥ (४६३।२)

अथ पान्थास्थिता दीर्घा प्रस्थिता छागसंततिः । (४६४।१)

रंहसिन्य् अपि निष्कम्पा निवाते नौर् इवाम्भसि ॥ (४६४।२)

तस्याश् च पथिकश्रेण्याः सप्तमः पश्चिमाद् अहम् । (४६५।१)

आचेरश् चाभवत् षष्ठः पृष्ठतो ऽनन्तरो मम ॥ (४६५।२)

एवंप्राये च वृत्तान्ते दूराद् आश्रूयतोच्चकैः । (४६६।१)

वंशानां ताड्यमानानां पुरः ष्ठा ष्ठोदितस्वनः ॥ (४६६।२)

छागानां पुरुषाणां च धीराणाम् अपि सादकः । (४६७।१)

मज्जतां ध्वान्तजम्बाले मे मे हा हेति च ध्वनिः ॥ (४६७।२)

सर्वथा क्षणमात्रेण प्रक्षीणा परवाहिनी । (४६८।१)

एकशेषास्मदीया या सप्तमप्रमुखा स्थिता ॥ (४६८।२)

अथ माम् अवशास्ति स्म ग्रामणीः किम् उदास्यते । (४६९।१)

एककः पुरुषश् चायं परः स्वर् नीयताम् इति ॥ (४६९।२)

परस् तु वंशम् उज्झित्वा बद्ध्वा मूर्धनि चाञ्जलिम् । (४७०।१)

हतस्वपान्थसार्थत्वाद् अनाथो माम् अनाथत ॥ (४७०।२)

एकशाखावशेषस्य मद्वंशस्यावसीदतः । (४७१।१)

शाखाछेदेन नोच्छेदम् अत्यन्तं कर्तुम् अर्हसि ॥ (४७१।२)

एक एव प्रियः पुत्रः पित्रोर् अहम् अचक्षुषोः । (४७२।१)

अन्धयष्ठिस् तयोस् तस्माद् भ्रातर् मां मा वधीर् इति ॥ (४७२।२)

आसीच् च मम धिक् प्राणान् पापपांसुविधूसरान् । (४७३।१)

धिग् धिग् एव सुवर्णं तत् प्राप्यं प्राणिवधेन यत् ॥ (४७३।२)

तस्मान् निहन्तु माम् एष वराकः प्रियजीवितः । (४७४।१)

प्राणा यस्योपयुज्यन्ते पित्रोर् दुश्चक्षुषोर् इति ॥ (४७४।२)

अथ रोषविषादाभ्याम् आचेरस् ताम्रनिष्प्रभः । (४७५।१)

अम्बूकृतम् अवोचन् मां वाचा निष्ठुरमन्दया ॥ (४७५।२)

अरे बालबलीवर्द कालाकालाविचक्षणः । (४७६।१)

क्व कृपाणोचितः कालः क्व कृपा कृपणोचिता ॥ (४७६।२)

अहो कारुणिकत्वं ते सिद्धं सिद्धान्तवेदिनः । (४७७।१)

एकस्य क्षुद्रकस्यार्थे यः षोडश जिघांसति ॥ (४७७।२)

सच्छागे निहते ह्यस्मिञ् जीविताः स्युश् चतुर्दश । (४७८।१)

अहते तु सहानेन भवता च हता वयम् ॥ (४७८।२)

न चापि रक्षितुं क्षुद्रम् आत्मानं दुस्त्यजं त्यजेत् । (४७९।१)

आत्मा तु सततं रक्ष्यो दारैर् अपि धनैर् अपि ॥ (४७९।२)

इत्यादि भगवद्गीतामात्रं दण्डकम् ईरयन् । (४८०।१)

स पार्थम् इव मां विष्णुः कर्म क्रूरम् अकारयत् ॥ (४८०।२)

अथाहं प्रबलव्रीडो गर्हमाणश् च कर्मवत् । (४८१।१)

चरणेषु परच्छागं सुकुमारम् अताडयम् ॥ (४८१।२)

छागपोते ततस् तस्मिन् ध्वान्तसिन्धौ निमज्जति । (४८२।१)

पान्थसांयात्रिको मग्नः सहैव धनतृष्णया ॥ (४८२।२)

वयं तु दुर्गमान् मार्गात् प्रक्षीणस्वल्पसैनिकाः । (४८३।१)

भारताद् इव संग्रामात् सप्तशेषा हतोद्यमाः ॥ (४८३।२)

तं च देशं परिक्रम्य प्राप्य विष्णुपदीतटम् । (४८४।१)

अश्रुमिश्रां प्रमीतेभ्यः प्रादाम सलिलाञ्जलिम् ॥ (४८४।२)

ततस् तत् तादृशं दुःखं बाधितं नो बुभुक्षया । (४८५।१)

शरीरवेदना नास्ति देहिनां हि क्षुधासमा ॥ (४८५।२)

अथासंपादिताहारान् पर्णशय्याधिशायिनः । (४८६।१)

मन्दनिद्राकुलाक्षान् नः प्रबोध्याह स्म नायकः ॥ (४८६।२)

अमी छागाः प्रमाप्यन्तां ततस् तन्मांसम् अद्यताम् । (४८७।१)

सीव्यन्ताम् अजिनैर् भस्त्रास् तेषां विपरिवर्तितैः ॥ (४८७।२)

तथा च परिधीयन्तां मुक्त्वा विघ्नकृतं घृणाम् । (४८८।१)

यथा तासाम् असृक्क्लिन्नं यद् अन्तस् तद् बहिर् भवेत् ॥ (४८८।२)

पक्षवन्त इवाहार्या दरीदारितचञ्चवः । (४८९।१)

हेमभूमेर् इमां भूमिम् आगच्छन्ति विहंगमाः ॥ (४८९।२)

मांसपिण्डधिया ते ऽस्मान् नभसादाय चञ्चुभिः । (४९०।१)

सुवर्णभूमये यान्ति तत् तत् संपाद्यताम् इति ॥ (४९०।२)

अथाहम् अब्रवं ब्रूते जनता यत् तथैव तत् । (४९१।१)

त्यज्यतां तत् सुवर्णं यच् छिनत्ति श्रवणे इति ॥ (४९१।२)

येनाहं दुर्गमान् मार्गाद् धर्मेणैव तु दुर्गतेः । (४९२।१)

तारितश् छागनागेन हन्यां तं निर्घृणः कथम् ॥ (४९२।२)

तस्माद् अलं सुवर्णेन प्राणैर् एवाथवा कृतम् । (४९३।१)

येन तेनैव दत्तेभ्यस् तेभ्यो हन्यां सुहृत्तमम् ॥ (४९३।२)

अथाचेरो ऽवदत् पान्थान् अजः स्वः स्वः प्रमाप्यताम् । (४९४।१)

अयं तु सानुदासीयः सुदूरे मुच्यताम् इति ॥ (४९४।२)

तेषाम् एकतमः पान्थस् तम् अजं क्वापि नीतवान् । (४९५।१)

दण्डालम्बितकृत्तिश् च प्रत्यागत्येदम् उक्तवान् ॥ (४९५।२)

छागेन सानुदासस्य मयान्यः परिवर्तितः । (४९६।१)

तदीयं चेदम् आनीतम् अजिनं दृश्यताम् इति ॥ (४९६।२)

मया तु प्रत्यभिज्ञाय तस्यैवाजस्य चर्म तत् । (४९७।१)

उक्तं नासौ त्वया मुक्तः प्राणैर् मुक्तः प्रियैर् इति ॥ (४९७।२)

अथाप्तवचनाद् भीमं समुद्रतरणाद् अपि । (४९८।१)

युक्तिहीनं तद् अस्माभिर् नभोगमनम् इङ्गितम् ॥ (४९८।२)

ततो दुर्भगनिह्रादैः पाण्डुच्छविभिर् अण्डजैः । (४९९।१)

शारदैर् इव जीमूतैः साशम् आकाशम् आवृतम् ॥ (४९९।२)

तत्पक्षतिमरुत्पिष्टगुरुस्कन्धनगो नगः । (५००।१)